open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
މާރަންދޫ ގަނޑުވަރު ތުއްތު މަނިއްޕުޅު

**މާރަންދޫ ގަނޑުވަރު ތުއްތު މަނިއްޕުޅު** އަކީ އަލްއަމީރު އިސްމާޢީލް ތުއްތު މަނިއްޕުޅު އެވެ. ގިނައިން އުޅުއްވީ ދިވެިރާއްޖެއިން ބޭރުގައެވެ. ގާނޫނު އަސާސީ އިޢްލާން ކުރެއްވި ދަރުބާރުގައި ރަދުންގެ ކަނާތް ފަރާތުގައި އިންނެވީ މިމަނިއްޕުޅެވެ. އުރުދޫ އިގިރޭސި ބަސް ދެނެވަޑައިގަންނަވާ ހިތްޕުޅު ހެޔޮ ތަޢުލީމީ ބޭފުޅެކެވެ.
ފުރުއްވި ސަރުކާރުގެ މަގާމަކީ ހަތް ދަށުގެ ޢިއްޒަތް އެވެ. އެއީ ޝާހީ ޢާއިލާގެ އެންމެ މަތީ ޢިއްޒަތާއި ޝަރަފް އެވެ.

## އަޚުންނާއި އުޚުތުން

* އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން ރަދުން
* އަލްއަމީރު ޢަލީ މާރަންދޫ ގަނޑުވަރު ދޮށީ މަނިއްޕުޅު
* އަލްއަމީރު އާގަނޑުވަރު މަނިއްޕުޅު
* އަލްއަމީރު މައްޗަށްގޮޅީ ގަނޑުވަރު މަނިއްޕުޅު
* އަލްއަމީރާ ޙަލީމާ ނޫރައްދީން (މާކިލާފާނު ގަނޑުވަރު ގޮމާ)
## ރިފަރެންސް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އައްޝައިޚް ޢަލީ ޙުސައިން ދީދީ

**އައްޝައިޚް ޢަލީ ޙުސައިން ދީދީ**އަކީ ސުމުއްވުލްއަމީރު ޢަބްދުލްމަޖީދު ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނުގެ ބޭފުޅަކު ފަދައިން ތަޢުލީމު ދެއްވައިގެން ގެންގުޅުއްވި ބޭފުޅެކެވެ. މަތީ ތަޢުލީމު ޙާޞިލުކުރައްވައި ޑިގްރީ ނެންގެވީ މިޞްރުގެ ޖާމިޢަތުލްއަޒްހަރުންނެވެ.

އައްޝައިޚް ޢަލީ ޙުސައިން ދީދީއަކީ ރައްޔިތުންނަށް ދީނީ ތަޤްރީރު ދެއްވައި، ރައްޔިތުން އެ ތަޤްރީރުތައް ޢަމަލީ ގޮތުން ބަލައިގެންނެވި ހިތްހެޔޮ ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކުރެވޭ ބޭފުޅެކެވެ. ޢަމަލީ މަސައްކަތް ވިޔަފާރީގެ ރޮނގުން ހިންގެވި ތަނަވަސް ބޭފުޅެކެވެ. ތަޤްވާވެރި އަޅުވެރިއެކެވެ.

## ފުރުއްވި މަޤާމުތައް

* ނިޔާ ކަނޑައަޅާ ކޮމިޓީގެ ރައީސްކަން: 22 އޮގަސްޓު 1953 (12 ޛުލްޤައިދާ 1372) 
* ދަންނަ ބޭކަލުންގެ ކޮމިޓީގެ ރައީސްކަން: 14 މާރިޗު 1954 ( 8 ރަޖަބު 1373 )
## މަރުޖިޢު
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދީނީ ޢިލްމުވެރީން
އަލްއަމީރާ ޙަލީމާ ނޫރައްދީން

މާކިލާފާނު ގަނޑުވަރު ގޮމާ އަކީ އަލްއަމީރާ ޙަލީމާ ނޫރައްދީން އެވެ. ބައްޕާފުޅަކީ އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް ނޫރައްދީން އިސްކަންދަރު އެވެ. މަންމައަކީ އެއްގަމުގޭ މެދު ދީދީ އެވެ. ފުރުއްވި މަގާމްއަކީ 1932 ގައި ލިބިވަޑައިގަތް ޝާހީ އިއްޒަތް އެވެ.

## ބޭފުޅުން

* އައްނަބީލާ އާމިނަތު ޙުސައިން (ތުއްތު ގޮމާ)
* އަލްފާޟިލް ޢަބުދުﷲ ޒުބައިރު (މަނިއްޕުޅު)
* އަލްފާޟިލާ ޢާއިޝަތު ޒުބައިރު (ދޮންގޮމާ)
## ރިފަރެންސް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
މާރަންދޫ ގަނޑުވަރު ދޮށީ މަނިއްޕުޅު

**މާރަންދޫ ގަނޑުވަރު ދޮށީ މަނިއްޕުޅު** އަކީ އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް ނޫރައްދީން އިސްކަންދަރުގެ އަލް އަމީރު މާރަންދޫ ގަނޑުވަރު ދޮށީ މަނިއްޕުޅު އެވެ. ޝަމުސުއްދީން ރަސްކަމުގެ މިމަނިއްޕުޅުގެ އާލާސްކަންފުޅު ބޮޑުކަމުން ޙަކީމުންނާއި ޑޮކްޓަރުން ލައްވާ ބޭސްކުރުމަށް އިންޑިޔާގެ ލަކަނޫ އަށް ވަޑައިގަތުމަށް ފުރާ ވަޑައިގަތީ 14 ރަބީޢުލް އާޚިރު 1343 ގައެވެ. އެރަށުގައި ބޭސް ކުރައްވަން ހުންނަވާފައި ފަސޭހަވެ ރަގަޅުވެގެން މާލެ ވަޑައިގަތީ 22 ޖުމާދިލް އާޚިރު 1345 ގައެވެ. އެދުވަސްވަރު އިންޑިޔާގައި އުރުދޫ ބަސް ދަސްކުރެއްވި އެވެ. ލިބިވަޑައިގަތް މަގާމަކީ ޝާހީ ހަތް ދަށުގެ ޢިއްޒަތްތެރިކަން އެވެ. އެއީ 1902 ން 1932 އަށެވެ.

## ރިފަރެންސް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ކުޑަ ދަހަރާގޭ އިބްރާހީމް ދީދީ

**ކުޑަ ދަހަރާގޭ އިބްރާހީމް ދީދީ** އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފެންވަރުން ތަންދޮރު ދެނެވަޑައިގެން ކިޔަވާ ވިދާޅުވި ބޭފުޅެކެވެ. ބައްޕައަކީ ދަހަރާ މުޙައްމަދު މަނިކު އެވެ. މަންމަ އަކީ ބަބުރު ނާއިބު ކަލޭފާނުގެ ދޮންނާއިބު މަނިކުގެ ތުއްތު ދީދީ އެވެ. ލިޔެކިޔުމާއި ހިސާބު ދެނެވަޑައިގަނެއެވެ. ބޭރު ބައެއް ބަސްވެސް ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ދެނެވަޑައިގަނެއެވެ. ދައުލަތަށް ވަފާތެރި ތެދުވެރި އަމާނާތްތެރި އެކެވެ.

## ފުރުއްވި މަގާމްތައް

* 31 ޑިސެމްބަރު 1952 : ވަޒީރުއް ތިޖާރާކަން
* 15 ޖޫން 1941 : ކަސްޓަމްސްގެ ސަރުޖަނުކަން
## ރިފަރެންސް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ގަންގާ ކޯރު

**ގަންގާ** ކޯރަކީ ބައްރެސަޣީރަށް ނިސްބަތްވާ ކޯރުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑު އެއް ކޯރެވެ. ގަންގާ ކޯރު ދެމިގެން ގޮސްފައިވަނީ އިންޑިޔާގެ އުތުރުން އިރުމަތީ ބިތުން ބަންގާޅާ ދިމާއަށެވެ. ހިންދޫން ޤަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ގަންގާ ކޯރަކީ ބަރަކާތްތެރި ކޯރެކެވެ. ބައެއް ހިންދޫން ގަންގާ ކޯރަށް އަޅުކަންކޮށް ވެސް އުޅެއެވެ. މި ކޯރުގެ އެވަރެޖު ފުން މިނަކީ 52 ފޫޓެވެ. އެންމެ ފުންތަނުގައި ހުންނަނީ 100 ފޫޓެވެ.
ޖަވާހަރްލާލް ނެހްރޫ

thumb|left|ޖަވާހަރްލާލް ނެހްރޫ
thumb|left|ޖަވާހަރްލާލް ނެހްރޫ
**ޖަވާހަރްލާލް ނެހްރޫ** (14 ނޮވެންބަރު 1889 - 27 މެއި 1964) އަކީ އިންޑިޔާގެ ފުރަތަމަ ބޮޑުވަޒީރެވެ. އަދި އެންމެ ގިނަ ދުވަހު މި މަޤާމުގައި ދެމިހުންނެވި ބޭފުޅާ ވެސް މެއެވެ. ޖަވާހަރްލާލް ނެހްރޫއަށް މުޚާޠަބުކުރާ ނަންތަކުގެ ތެރޭގައި **ޕަންޑިތު ނެހްރޫ** މި ނަންފުޅު ވެސް ހިމެނެއެވެ.

ޤިސްމު:ހިންދުސްތާން
އައްނަބީލް ޖަޢުފަރު ކަމާލުއްދީން

**އައްނަބީލް ޖަޢުފަރު ކަމާލުއްދީން** (މައްޗަންގޮޅީ ގަނޑުވަރު ތުއްތު މަނިއްޕުޅު) އަކީ މަދަރުސަތުއް ސަނިއްޔާއިން ސާނަވީ ފެންވަރަށް ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. އާންމުންނާއި ގުޅުން ބޭއްވި ދައުލަތަށް ވަފާތެރި ޚާދިމެކެވެ. އިގިރޭސި ބަސް އަދި އުރުދޫ ބަސް ދެނެލައްވައެވެ. 
ދެކުނު ގަޑުބަޑު ހަމަޖެއްސެވުމަށް އިބްރާހީމް ނާޞިރު **މޯލްޑިވްސް ސްޓަރ** ގައި ވަޑައިގެންނެވި ދަތުރުފުޅުގެ ބައިވެރި އެކެވެ. 
އައްނަބީލް ޖަޢުފަރު ކަމާލުއްދީން (މައްޗަންގޮޅީ ގަނޑުވަރު ތުއްތު މަނިއްޕުޅު) ބައްޕާފުޅަކީ އާގަނޑުވަރު މަނިއްޕުޅު ނުވަތަ މައްޗަންގޮޅީ ގަނޑުވަރު ޢަބުދުﷲ ތުއްތު މަނިއްޕުޅު އެވެ. މަންމާ ފުޅަކީ އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން ރަދުންގެ ދޮންގޮމާ އެވެ.

## ފުރުއްވި މަގާމްތައް

* މަޙްކަމަތުއް ޞިއްޙާ ގެ ވަކީލުކަން
* ވުޒާރަތުއް ޞިއްޙާގެ ނާއިބުކަން
* އެޓާރނީ ޖެނެރަލްގެ ނާއިބުކަން
* ރައްޔިތުން މަޖުލީހުގެ މެންބަރުކަން

## ބޭފުޅުން
* ނަޞްރުﷲ ކަމާލުއްދީން
* ޢަބުދުﷲ ކަމާލުއްދީން
* އަކްރަމް ކަމާލުއްދީން
* ސަޢާދާ ކަމާލުއްދީން
* މަޢުޞޫމާ ކަމާލުއްދީން

## އަޚުންނާއި އުޚުތުން
* މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން
* ރަޝީދާ ޢިމާދުއްދީން
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އައްނަބީލް މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން

**އައްނަބީލް މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން** (މައްޗަންގޮޅީ ގަނޑުވަރު ދޮށީ މަނިއްޕުޅު) އަކީ ސާނަވީ ފެންވަރަށް މަދަރުސަތުއް ސަނިއްޔާއިން ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ބައްޕާފުޅަކީ އާގަނޑުވަރު މަނިއްޕުޅު ނުވަތަ މައްޗަންގޮޅީ ގަނޑުވަރު ޢަބުދުﷲ ތުއްތު މަނިއްޕުޅު އެވެ. މަންމާ ފުޅަކީ އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން ރަދުންގެ ދޮންގޮމާ އެވެ. 
އައްނަބީލް މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން ވަނީ ހިސާބު ކިޔަވައި ދިނުމުގައި ކެނޑިނޭޅި މަސައްކަތްކުރައްވާފައެވެ. ދެކުނު ގަޑުބަޑު ހަމަޖެއްސެވުމަށް އިބްރާހީމް ނާޞިރު **މޯލްޑިވްސް ސްޓަރ** ގައި ވަޑައިގެންނެވި ދަތުރުފުޅުގެ ބައިވެރި އެކެވެ.

## ފުރުއްވި މަގާމްތައް

* 30 އޮކްޓޯބަރު 1944 ހޯމަ : މުދައްރިސްކަން – މަދަރުސަތުއް ސަނިއްޔާ
* 18 މާރޗް 1944 ހޮނިހިރު : ކ.ހ ކޮމިޓީގެ މެންބަރުކަން
* 2 އޮގަސްޓް 1959 އާދީއްތަ : ވުޒާރަތުއް ތިޖާރާ ވައްތަމްވީންގެ ވަކީލުކަން
* 1960 : ރައްޔިތުން މަޖުލީހުގެ ދ.އަތޮޅުގެ މެންބަރުކަން

## އަޚުންނާއި އުޚުތުން
* ޖަޢުފަރު ކަމާލުއްދީން
* ރަޝީދާ ޢިމާދުއްދީން

## އަވަހާރަވުން

އައްނަބީލް މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން (މައްޗަންގޮޅީ ގަނޑުވަރު ދޮށީ މަނިއްޕުޅު) ދެމިއޮތުމުގެ ޢާލަމަށް ދަތުރުކުރެއްވީ 9 ޖޫން 1960 ގައެވެ.
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޢަބުދުﷲ ކަމާލުއްދީން

އައްނަބީލް **ޢަބުދުﷲ ކަމާލުއްދީން** އަކީ އައްނަބީލް ޖަޢުފަރު ކަމާލުއްދީންގެ ދަރިކަލެކެވެ. މަންމާ ފުޅަކީ ވަޙީދާ ޙަސަން މަނިކު އެވެ. 
އައްނަބީލް ޢަބުދުﷲ ކަމާލުއްދީން ފުރަތަމަ އިގިރޭސި ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވީ މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލް އިންނެވެ. މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލް ގެ މުސްކުޅި ދަރިވަރެކެވެ. އަބަދުވެސް މަޢުލޫމާތު ހޯއްދަވާ އާއްމުންނާ ގުޅުން ބަހައްޓަވާ ބޭފުޅެކެވެ. އިގިރޭސި ބަސް ދެނެލައްވައެވެ. ގައުމީ ކަންތައްތަކުގައި އިސްނަގާ ހަރުދަނާ ދިވެހި ދަރިއެކެވެ. ސާފު ތާހިރުކަމަށް އަބަދުވެސް ލޯބިކުރައްވާ ފަރާތެކެވެ. 
އައްނަބީލް ޢަބުދުﷲ ކަމާލުއްދީން ފުރަތަމަ ވަޒީފާ އަދާކުރައްވަން ފެއްޓެވީ ދެވަނަ ޖުމުހޫރިއްޔާގެ ތެރޭގައެވެ. އެވަޒީފާ ތަކުގައި ވެސް އަތްވާއި ވާރެޔަށް ބެލުމެއްނެތި އަމިއްލަފުޅަށް މަސައްކަތްތައް ލޯފުޅުން ދެކިވަޑައިގެން އެމަސައްކަތުގެ ފޮނިކަމާއި މީރުކަން ދިވެހިންނަށް ހޯއްދަވައި ދެއްވި އެވެ. 3 ވަނަ ޖުމުހޫރިއްޔާގައި މާލޭގެ ބިން ހިއްކުމުގެ މަޝްރޫޢު ފަދަ ބޮޑެތި މަޝްރޫޢުތައް ހިންގެވުމުގައި ޢަބުދުﷲ ކަމާލުއްދީން ވަރަށް އިޚްލާޞްތެރިކަމާ ވަފާތެރިކަމާއެކު ޙިކުމަތު ޢަމަލީ ބޭނުންކުރެއްވި އެވެ. އަދި 3 ވަނަ ޖުމުހޫރިއްޔާގެ ތެރޭގައި ތަފާތު މިނިސްޓްރީ ތަކުގެ މިނިސްޓަރު ކަމާއި، އަދި ރައްޔިތުން މަޖުލީހުގެ މެންބަރުކަން ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. 
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އިބްރާހީމް ޒަކީ(ފާމުދޭރިގޭ ތުއްތު ދީދީ)

އަލްފާޟިލް **އިބްރާހީމް ޒަކީ(ފާމުދޭރިގޭ ތުއްތު ދީދީ)** އަކީ މުހައްމަދު ކަލޭފާނުގެ ޙަސަން ފާމުދޭރި ތަކުރުފާނުގެ ދަރިކަލެކެވެ. މަންމަ އަކީ ކަތީބު މަނިކުފާނުގެ ޅަދީދީ އެވެ. 
އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް ޒަކީ(ފާމުދޭރިގޭ ތުއްތު ދީދީ) އަކީ ޝަމުސުއްދީން ރަސްކަމުގައި ހިގާދިޔަ މޮޓަރުބޯޓް ގަޑުބަޑުގައި، ހަވަރުގެ ފަރާތުން ބަސްކިޔުމަށް އެކުލެއްވި، 68 ބޭކަލުންގެ ތެރޭގައި އިސްބަސް ވިދާޅުވި ވެރިއެކެވެ. ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔާ އުވާލައި ދިވެހި ވެރިކަން ރަސްކަމަކަށް ބަދަލުކޮށްލުމުގައި ރައްޔިތުންގެ އިސްބަސް ވިދާޅުވި ބޭފުޅެކެވެ. ދެކުނު ގަޑުބަޑު ހަމަޖެއްސެވުމަށް އިބްރާހީމް ނާޞިރު **މޯލްޑިވްސް ސްޓަރ** ގައި ވަޑައިގެންނެވި ދަތުރުފުޅުގެ ބައިވެރި އެކެވެ. 
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
މުޙައްމަދު ޒަކީ

އަލްފާޟިލް **މުޙައްމަދު ޒަކީ** އަކީ ފާމުދޭރީގޭ ތުއްތު ދީދީ ނުވަތަ އިބްރާހީމް ޒަކީގެ ދަރިކަލެކެވެ. މަންމައަކީ ވެލާނާގެ މުޙައްމަދު ދީދީގެ ޅަދީދީ (އަބުގަސްދޮށުގޭ ދޮންދީދީ) ނުވަތަ އަތިރީގޭ ތުއްތު ދީދީ އެވެ.

އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު ޒަކީ އަކީ މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލްގެ މުސްކުޅި ދަރިވަރެކެވެ. މަތީ ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވީ ސިލޯނުންނެވެ. ހިސާބު އިލްމުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ދިވެއްސެކެވެ. އިގިރޭސި، އުރުދޫ، ސިންގަޅަ، ތަމަޅަ ރަގަޅަށް ދެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ. އޭނާއަކީ ވިޔަފާރި އުޞޫލަށް ލޯބިކުރައްވާ ދިރިއުޅުން އެމަގަށް ބައްޓަންކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ.

## ފުރުއްވި މަގާމްތައް
* 1952 : މަހްކަމަތުލް ޚާރިޖިއްޔާގެ ސެކެޓްރީކަން
* 1952 : ސިލޯނުގައި ހުންނަ ދިވެހި ރެޕްރެޒެންޓެޓިވްކަން
* 1959 : ވުޒާރަތުއް ތިޖާރާގެ ވަކީލްކަން
* 19 ޖެނުއަރީ 1959 ހޯމަ : ކޮޔަރ އެންޑް ކަވަރީޒްގެ އެޑްވައިޒަރީ ބޯޑްގެ މެންބަރުކަން
* 19 ޖެނުއަރީ 1959 ހޯމަ : ފިޝަރީޒް އެޑްވައިޒަރީ ބޯޑްގެ މެންބަރުކަން
* 1964 : މަޙްކަމަތުއް ޝަރްޢިއްޔާގެ ވަކީލްކަން
* 1968 : މިނިސްޓްރީ އޮފް ހޯމް އެފެއަޒްގެ ވަކީލްކަން
* 1975 : މިނިސްޓްރީ އޮފް އެކްސްޓަރނަލް އެފެއަރޒްގެ ވަކީލްކަން
* 1975 ން 1983އަށް : ޕްރިޒަން ޑިވިޝަންގެ ވަކީލްކަން
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އަލްއަމީރު ޢަބުދުﷲ ޢިމާދުއްދީން

**އަލްއަމީރު ޢަބުދުﷲ ޢިމާދުއްދީން** (ޙާޖީ ޢިމާދުއްދީންގެ ދޮށީ މަނިއްޕުޅު) އަކީ އައްސުލްޠާނުލް ޙާއްޖު މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން ރަދުން (ޙާޖީ ޢިމާދުއްދީން) ގެ ދަރިކަލެކެވެ. މަންމާފުޅަކީ ނޫރައްދީންގެ ބަންޑާރައިންގެ ގޮމާ އެވެ. 
އަލްއަމީރު ޢަބުދުﷲ ޢިމާދުއްދީން އަކީ މިޞްރުން ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވި ޢިލްމުވެރި އެކެވެ. ޢަރަބި، އުރުދޫ، ފަރަންސޭސި ބަސް ދެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ. ވަރަށް ހަރަކާތްތެރި މުރުއްވަތްތެރި، އަޒުމް ވަރުގަދަ ބޭފުޅެކެވެ. ޝަމުސުއްދީން ރަދުންގެ ދުވަސްވަރުގައި މިމަނިއްޕުޅުގެ ބައްޕާފުޅުގެ މައްޗަށް ރަސްކަން އަބުރައިލެއްވުމުގެ ހަރަކާތްތަކެއް މާލޭގެ ރައްޔިތުންގެ މައްޗަށް ހިންގުމުގެ ސަބަބުން އެމަނިއްޕުޅުގެ މަގުބޫލްކަން އިތުރުވެގެން ދިޔައެވެ. 
އަލްއަމީރު ޢަބުދުﷲ ޢިމާދުއްދީން އަށް ވަލީ ޢަހުދުކަން އެރުވުނެވެ. އަވަހާރަވީ 18 ރަބީޢުލް އައްވަލް 1375 ގައެވެ. 
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އަލްއަމީރު ޢަބުދުﷲ ޢިމާދުއްދީން ޢަބުދުﷲ ފާށަނާ ކިލެގެފާނު

**އަލްއަމީރު ޢަބުދުﷲ ޢިމާދުއްދީން ޢަބުދުﷲ ފާށަނާ ކިލެގެފާނު** (މައްޗަންގޮޅީ ގަނޑުވަރު މަނިއްޕުޅު) އަކީ އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން (5) ވަނައިގެ ދަރިކަލެކެވެ. މަންމާފުޅަކީ މަލިންގޭ ދީދީގެ ދީދީ އެވެ. މިބޭފުޅާއަށް ލިބިވަޑައިގެންނެވި މަގާމަކީ ހަތްކޮޅު ނެންގެވުމުގެ ޝާހީ ޢިއްޒަތް އެވެ. އެއީ 1921 ވަނަ އަހަރު ގައެވެ.

## ބޭފުޅުން
* އައްނަބީލް މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން
* އައްނަބީލް ޖަޢުފަރު ކަމާލުއްދީން
* އައްނަބީލާ ރަޝީދާ ޢިމާދުއްދީން

## އަވަހާރަވުން

އަލްއަމީރު ޢަބުދުﷲ ޢިމާދުއްދީން ޢަބުދުﷲ ފާށަނާ ކިލެގެފާނު (މައްޗަންގޮޅީ ގަނޑުވަރު މަނިއްޕުޅު) ދެމިއޮތުމުގެ ޢާލަމަށް ދަތުރުކުރެއްވީ 18 ރަބީޢުލް އައްވަލް 1375ހ ގައެވެ.
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އައްނަބީލް އިބްރާހީމް ޙަބީބު

**އައްނަބީލް އިބްރާހީމް ޙަބީބު** (ހުޅަގުގޭ ޙަބީބު)ގެ މަންމާ ފުޅަކީ އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް ނޫރައްދީންގެ ދޮންގޮމާ (ކާށިދޫ ދޮންގޮމާ) އެވެ. އައްނަބީލް އިބްރާހީމް ޙަބީބު އަކީ ސިލޯނު އަދި އިންޑިޔާއިން ކިޔަވާ ވިދާޅުވެފައިވާ ތަޢުލީމީ މޮޅު ބޭފުޅެކެވެ. ހެވިކަމާއި، ސިފައިންގެ މިލިޓްރީ މަސައްކަތް ދަސްކުރައްވައި، ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި އިގިރޭސިންނާއެކު، މިލިޓްރީ ޓްރޭނިނގް ހައްދަވާފައިވާ ގާބިލް ބޭފުޅެކެވެ. އަދި ރާގު ހައްދަވާ، ރާގު ލިޔުއްވާ، ރާގު ފުންމަވާ، އަދި ރާގު ވިދާޅުވާ ބޭފުޅެކެވެ. ސިފައިންގެ ބޭން ޕާޓީއަށް ޓްރޭނިންގ ދެއްވުމުގެ މަސައްކަތް ކޮށްފައި ވެއެވެ. އައްނަބީލް އިބްރާހީމް ޙަބީބު އަކީ އިގިރޭސި، އުރުދޫ، ސިންގަޅަ އަދި ތަމަޅަ ދެނެވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ.

## ފުރުއްވި މަގާމްތައް
* 4 މާރޗް 1945 : ސިފައިންގެ އޮފިސަރުކަން
* 21 އޮގަސްޓް 1953 : ސިފައިންގެ ވެރިޔާގެ ނާއިބުކަން
އައްނަބީލް އިބްރާހީމް ޙަބީބު ގެ ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައި އައްނަބީލާ ޙަބީބާ އިބްރާހީމް ޙަބީބު (ހުޅަނގުގެ) ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ.
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ފާރޫޤް އިސްމާޢީލް

އަލްފާޟިލް **ފާރޫޤް އިސްމާޢީލް** ގެ ބައްޕަ އަކީ އައްނަބީލް އިސްމާޢީލް ޙަބީބު (ކާށިދޫގޭ މަނިއްޕުޅު) އެވެ. މަންމައަކީ ވެލިދޫގޭ ތުއްތު ދީދީ އެވެ. ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 14 ޖޫން 1927 ގައެވެ.
އަލްފާޟިލް ފާރޫޤް އިސްމާޢީލް ތަޢުލީމް ޙާޞިލް ކުރެއްވީ ސިލޯނުންނެވެ. އިގިރޭސި، އުރުދޫ އަދި ޖަރުމަން ބަސް ދެނެވަޑައި ގަންނަވައެވެ. އަދި ސިންގަޅަ އާއި ތަމަޅަ ވެސް ދެނެވަޑައިގަނެއެވެ.
 
އަލްފާޟިލް ފާރޫޤް އިސްމާޢީލް ގެ އުމުރުގެ ފަހުކޮޅުގައި އަދާކުރެއްވީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހުންނަވާ އިގިރޭސި ކައުންސެލަރެއްގެ މަގާމް  އެވެ. އަދި ޖަރުމަނު ކައުންސެލަރު ކަންވެސް އަދާކުރެއްވިއެވެ. އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ ވެރިކަމުގައި އައި ބޮޑު ބުރާސްފަތީގެ އެންމެ ހަރަކާތްތެރި ވިސްނުންތެރިއަކީ ފާރޫޤް އިސްމާޢީލް އެވެ.

## ފުރުއްވި މަގާމްތައް

* 11 ނޮވެމްބަރު 1968ން 23 ފެބުރުއަރީ 1971އަށް : މިނިސްޓަރ އޮފް ފިޝަރީޒްކަން
* 23 ފެބުރުއަރީ 1971ން 15 ޖޫން 1974އަށް : މިނިސްޓަރ އޮފް އެގްރިކަލްޗަރކަން
* 11 ނޮވެމްބަރު 1978 : ކަސްޓަމްސްގެ ވެރިޔާކަން
އަލްފާޟިލް ފާރޫޤް އިސްމާޢީލް އަވަހާރަވީ 1 މެއި 1999 ގައެވެ.
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އަލްއުސްތާޛު ޢަބުދުއްރައްޒާޤު ޢަބުދުލް ވައްހާބު

**އަލްއުސްތާޛު ޢަބުދުއްރައްޒާޤު ޢަބުދުލް ވައްހާބު** ގެ ބައްޕާފުޅަކީ ޞ.ސ. އައްނަބީލް ޢަބުދުލް ވައްހާބު (ބޮޑުދަހަރާގޭ މަނިއްޕުޅު) އެވެ. މަންމާފުޅަކީ ބޮޑުފެންވަޅުގޭ ސީދީގެ ސިއްތި (ބޮޑުގަލުގޭ ސިއްތި) އެވެ. 
އަލްއުސްތާޛު ޢަބުދުއްރައްޒާޤު ޢަބުދުލް ވައްހާބު އަކީ ކަންހިންގުމުގައި ވަރަށް ހުސިޔާރު ބޭފުޅެކެވެ. ތައުލީމާއި ފަންނުތައް ރާއްޖެއިން ބޭރުން އުގެނިވަޑައިގެން ހުންނެވި ބޭފުޅެކެވެ. އުރުދޫ އަދި ސިންގަޅަ ބަސް ދެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ.

## ފުރުއްވި މަގާމްތައް

* 12 ޖުލައި 1951 ހޯމަ : ވަޒީރުއް ޞިއްޙާ ގެ ނާއިބުކަން
* 31 ޑިސެމްބަރު 1952 ބުދަ : ވަޒީރުއް ޞިއްޙާގެ ވަކީލުކަން
* 1956 : ނިޔާ ކަނޑައަޅާ ކޮމިޓީގެ ރައީސްގެ ބަދަލުކަން
* 1968 : މިނިސްޓްރީ އޮފް ޖަސްޓިސްގެ ސެކެޓްރީކަން
* 12 ނޮވެމްބަރު 1968 ހޯމަ : މިނިސްޓްރީ އޮފް ޖަސްޓިސްގެ ހިންގާ ސެކެޓްރީކަން

## އަޚުންނާއި އުޚުތުން

ޢަބުދުއް ރަޝީދު ދަހަރާގެ
ޢަބުދުލް ޙަމީދު ދަހަރާގެ
ދިޔާނާ ޢަބުދުލް ވައްހާބު ދަހަރާގެ
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އައްނަބީލް ޢަބުދުލް ވައްހާބު

**އައްނަބީލް ޢަބުދުލް ވައްހާބު** ގެ ބައްޕާފުޅަކީ ލޯފަން މަނިއްޕުޅުގެ މާންދޫގޭ އަޙުމަދު ތުއްތު މަނިއްޕުޅު އެވެ. މަންމަ އަކީ ކަހަބުގޭ ތުއްތު މަނިކެ އެވެ. އައްނަބީލް ޢަބުދުލް ވައްހާބު އަކީ ވަރަށް ބޮޑަށް ތާރީޚީ މަޢުލޫމާތު ހޯއްދަވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ޝާހީ ޚާންދާންގެ ގަދަރު މަތިކޮށް ހިފެހެއްޓުމަށް ވަރަށް ބޮޑަށް މަސައްކަތް ކުރެއްވި އެވެ.

## ފުރުއްވި މަގާމްތައް

* 22 އެޕްރީލް 1951 : ވަޒީރުލް އަޝްޣާލްކަން
* 31 ޑިސެމްބަރު 1952 : ވަޒީރުލް  އަޝްޣާލްކަން
* 12 ޖުލައި 1954 : ވަޒީރުއް ޞިއްޙާކަން
* 1947 : މައްޗަންގޮޅީ އަވަށުވެރިޔާކަން
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ރާޖެންދްރަ ޕްރަސާދު

ޑރ. **ރާޖެންދްރަ ޕްރަސާދު** (3 ޑިސެންބަރު 1884 - 28 ފެބުރުއަރީ 1963) އަކީ އިންޑިޔާގެ ފުރަތަމަ ރައީސްއެވެ. އިނގިރޭސީންގެ އަތް ދަށުން އިންޑިޔާ މިނިވަން ކުރުމަށް ޓަކައި، ހިނގި މިނިވަންކަމުގެ ޙަރަކާތުގައި އޭނާ ވަރަށް އިސް ދައުރެއް އަދާ ކުރެއްވިއެވެ.

ޤިސްމު:ހިންދުސްތާން
ސަރްވެޕައްލީ ރާދާކްރިޝްޱަން

ޑރ. **ސަރްވެޕައްލީ ރާދާކްރިޝްޱަން** (5 ސެޕްޓެންބަރު 1888 - 17 އެޕްރީލު 1975) އަކީ އިންޑިޔާގެ ފުރަތަމަ ނާއިބް ރައީސެވެ. އަދި ދެވަނަ ރައީސްއެވެ.

ޤިސްމު:ހިންދުސްތާން
ޙަސަން އަޙުމަދު މަނިކު

އަލްފާޟިލް **ޙަސަން އަޙުމަދު މަނިކު** މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލްގެ މުސްކުޅި ދަރިވަރެކެވެ. 
## ވަނަވަރު
ފުރިހަމަ ނަން : އަލްފާޟިލް ޙަސަން އަޙުމަދު މަނިކު ( ކޮލި ޙަސަން މަނިކު )
ބައްޕަ: ކޮލިގޭ އަޙުމަދު މަނިކު ( ކޮލިގޭ ދޮށީ ހުއްތު ) 
މަންމަ: މަރިޔަމް މަނިކެ
ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ : 18 ޖުލައި 1944މ (26 ރަޖަބު 1363ހ )

އަލްފާޟިލް ޙަސަން އަޙުމަދު މަނިކު ފުރަތަމަ ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވީ މާފަންނު އަވަށު މަދަރުސާ މަދަރުސަތުއް ޞަލާޙިއްޔާ އިންނާއި، މަދަރުސަތުލް މަޖީދިއްޔާ އިންނެވެ. ޖީސީއީ ނެންގެވީ ސިލޯނުގެ ކެންޑީގައި ހުންނަ ޓްރެނެޓީ ކޮލެޖުންނެވެ. އަދި އިތުރު ކޯސްތަކާއި ފެކަލްޓީތަކުން މަޢުލޫމާތު ނެންގެވި އެވެ. ދިވެހި ބަހުގެ އެވޭލާ އަކުރު އަދި ދިވެސް އަކުރު ދެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ. ދިވެހި ބަހުގެ ލިޔުންތެރި އެކެވެ. އިގިރޭސި، ސިންހަޅަ، ތަމަޅަ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކަވާ ލިޔެ ހައްދަވައެވެ. ގިނަ ފޮތްތަކެއް ތަޞްނީފު ކުރެއްވި ތާރީޚީ ލިޔުންތެރި އެކެވެ. ވަރަށް ހުސިޔާރު އަބުރުވެރި ދީލަތި ބޭފުޅެކެވެ.

## ފުރުއްވި މަގާމްތައް

* 1978 : ސެކެޓްރީ – ވުޒާރަތުއް ޞިއްޙާ
* 1983 : ރައީސް – މާލޭ މުނިސިޕަލްޓީ
* 1979 : ޑިރެކްޓަރ – ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް އިންފޮމޭޝަން އެންޑް ބްރޯޑްކާސްޓިންގ
* 1988 : ޑިރެކްޓަރ – ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
* 1984 : ރައްޔިތުން މަޖުލީހުގެ މެންބަރުކަން 
އަލްފާޟިލް ޙަސަން އަޙުމަދު މަނިކު އަވަހާރަވީ  28 ނޮވެމްބަރު 2001 ގައި (2 ޝައްވާލް 1422 ) ސިލޯނުގައެވެ.
## ރިފަރެންސް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އައްނަބީލް ޙުސައިން ޙަބީބު

**އައްނަބީލް ޙުސައިން ޙަބީބު** (ކަކާގޭ ތުއްތު މަނިއްޕުޅު) އަކީ ކަކާގޭ ވެޔޮ މަނިއްޕުޅުގެ ދަރިކަލުން ކަކާގޭ މަނިއްޕުޅު އެވެ. މަންމައަކީ ކުޑަ އެދުރުގޭ ޅަހުއްތުގެ މަނިކެ އެވެ. 
އައްނަބީލް ޙުސައިން ޙަބީބު އަކީ ޝަމުސުއްދީން ރަސްކަމުގެ ދުވަސްވަރުން ފެށިގެން އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ ބޮޑުވަޒީރު ކަމާއި ހަމައަށް ދައުލަތުގެ ވަޒީފާތައް އަދާކުރައްވައި، ވެރިންނާއި ގާތްގުޅުމެއް ބޭއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ރައްޔިތުންނަށް އިސްބަސް ވިދާޅުވާ ބޭފުޅެކެވެ. ޝާހީ ކަރާމާތަށް އިހްތިރާމް ކުރައްވާ އާންމުންނާއި ގުޅުންބޮޑު ބޭފުޅެކެވެ.

## ފުރުއްވި މަގާމްތައް

* 11 މާރޗް 1954މ ބުރާސްފަތި – 12 ޑިސެމްބަރު 1957މ ބުރާސްފަތި: ވަޒީރުލް އަޝްޣާލްކަން
* 1947 : ކ.އަތޮޅު އަތޮޅުވެރިޔާކަން
* 23 އޮގަސްޓް 1953 : ބަންޑާރަ ނާއިބު އޮފީހުގެ މުޢާވިންކަން

## ބޭފުޅުންނަކީ
* އައްނަބީލާ ޙަބީބާ ޙުސައިން ޙަބީބު
* އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު ޙަބީބު
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އިލްޔާސް އިބްރާހީމް

**އިލްޔާސް އިބްރާހީމް** އަކީ ސަރުކާރުގެ ތަފާތު ވަޒީފާތައް އަދާކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. އިލްޔާސް އިބްރާހީމް ގެ ބައްޕަ އަކީ ތުޅާދޫ އިބްރާހީމް މަނިކު ދޮންމަނިކު އެވެ. މަންމައަކީ ޙައްވާ އާދަމް (ހިމިތީ ޙައްވާ މަނިކެ) އެވެ. ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 18 ސެޕްޓެމްބަރު 1945 ގައެވެ. 
އިލްޔާސް އިބްރާހީމް ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވީ މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލުންނެވެ. އިގިރޭސި ބަސް ދެނެވަޑައިގަނެއެވެ. އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ އަރިހުގައި ވަޒީފާ އަދާކުރެއްވި އެވެ. އަދި މިއީ އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ އަރިހުގައި ވަރަށް ގާތްކޮށް ގެންގުޅުއްވި ބޭފުޅެކެވެ. އިބްރާހީމް ނާޞިރު ސޮއިކުރައްވަން ޖެހޭ ބައެއް ލިޔުންތަކުގައި ސޮއިކުރެއްވުމުގެ އިޚްތިޔާރު އިލްޔާސް އިބްރާހީމް އަށް ދެއްވާފައި ވެއެވެ. އަދި އިބްރާހީމް ނާޞިރު އެންމެ އިތުބާރުކުރައްވާ އެއްބޭފުޅާ އެވެ. އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ ވެރިކަމުގައި ފުރަތަމަ ވަޒީފާ ލިބިވަޑައިގަތުމަށްފަހު މެދު ނުކެނޑި އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ އަރިހުގައި މަސައްކަތް ކުރެއްވި ޚިދުމަތްތެރި އެކެވެ. 
އިލްޔާސް އިބްރާހީމް އަކީ ވަރަށް ހަރަކާތްތެރި ދީލަތި ބޭފުޅެކެވެ. ޢާންމުންނާއި ގުޅުން ބެހެއްޓެވި ބޭފުޅެކެވެ. ހީވާގި މުރާލި ބޭފުޅެކެވެ. އެސްޓީއޯ އާއި ޙަވާލުވެ ހުންނެވި ދުވަސްވަރު ލ.އަތޮޅުގެ ބައެއް ރަށްރަށް އެއްފަސްކޮށް މަގުހެއްދެވިއެވެ. އަދާކުރައްވާ ވަޒީފާގެ ވާޖިބު އަދާކުރެއްވުމަށްޓަކައި، އެއޮފީހުން ހިންގާ މަސައްކަތްތައް އަމިއްލަ ފުޅަށް އެތަންތަނަށް ވަޑައިގެން، ބައްލަވާ ބައެއް ފަހަރު ޢަމަލީ ގޮތުން ބައިވެރިވާ މުރާލި ބޭފުޅެކެވެ. ލ.ކައްދޫ އެއާޕޯޓް އަދި ހދ. ހަނިމާދޫ އެއާޕޯޓް ހެދިއިރު ކުރެއްވި މަސައްކަތް މިހާރު ވެސް އެދެއަތޮޅުގެ މީހުން ފާހަގަ ކުރައްވައެވެ. އިލްޔާސް އިބްރާހީމް އަކީ ރާއްޖޭގައި ރައްޔިތުން މަޖުލީހުގެ މެންބަރުކަން އެންމެ ގިނަ ދުވަހު ކުރެއްވި އެއް ބޭފުޅެކެވެ.

## ފުރުއްވި މަގާމްތައް

* ރައްޔިތުން މަޖުލީހުގެ މެންބަރުކަން
* 11 ނޮވެމްބަރު 1982ން 30 މެއި 1990އަށް : މިނިސްޓަރ އޮފް ޓްރޭޑް އެންޑް އިންޑަސްޓްރީކަން
* 22 ފެބުރުއަރީ 1990ން 30 މެއި 1990އަށް : މިނިސްޓަރ އޮފް ސްޓޭޓް ފޮރ ޑިފެންސްކަން
* މިނިސްޓްރީ އޮފް ޑިފެންސްގެ ނާއިބުކަން
* ސިފައިންގެ ވެރިޔާގެ ނާއިބުކަން
* އެސްޓީއޯގެ މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރުކަން
* 27 މާރޗް 1991ން 24 އެޕްރީލް 1993އަށް : މިނިސްޓަރ އޮފް އެޓޯލް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަންކަން
* 11 ނޮވެމްބަރު 1998 : މިނިސްޓަރ އޮފް ޓްރާންސްޕޯޓް އެންޑް ސިވިލް އޭވިއޭޝަންކަން
* މިނިސްޓަރ އޮފް ހެލްތުކަން

## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އިބްރާހީމް މަނިކު ދޮންމަނިކު

އަލްފާޟިލް **އިބްރާހީމް މަނިކު ދޮންމަނިކު** (ތުޅާދޫގޭ ދޮންމަނިކު) ގެ ބައްޕަ އަކީ ތުޅާދޫގޭ އިބްރާހީމް މަނިކު އެވެ. މަންމައަކީ ކުޑަ ދީދީ އެވެ. އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް މަނިކު ދޮންމަނިކު އަކީ ވިޔަފާރި ވެރިއެކެވެ. ހިންގުންތެރި ހީވާގި ހިތްހެޔޮ ބޭފުޅެކެވެ. މާފަންނުގެ ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި ބަސްވިކޭ ހިތްވަރުގަދަ ރޭވުންތެރި ބޭކަލެކެވެ. ދައުލަތަށް ވަފާތެރި ޚާދިމެކެވެ. އަދި ހއ.ކެލާގައި އިގިރޭސިން ތިބި ދުވަސްވަރު ސަރުކާރުން ފޮނުއްވި ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައި ވެސް އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް މަނިކު ދޮންމަނިކު ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ.

## ފުރުއްވި މަގާމްތައް

* ކަސްޓަމްސްގެ ސަރުޖަނުކަން
* ބ.އަތޮޅު އަތޮޅުވެރިކަން
* އ.އަތޮޅު އަތޮޅުވެރިކަން
* ތ.އަތޮޅު އަތޮޅުވެރިކަން
* ގައުމީ ކުންފުނީގެ މެނޭޖަރުކަން

## ބޭފުޅުން

* ޒުހުރާ އިބްރާހީމް
* ޢައްބާސް އިބްރާހީމް
* އިލްޔާސް އިބްރާހީމް
* ނަޞްރީނާ އިބްރާހީމް
* ފަރީޝާ އިބްރާހީމް
* ޙަފްޞާ އިބްރާހީމް
* ޙާރިޘް އިބްރާހީމް
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
މުޙައްމަދު ނަޞީރު މަނިކު (ނައިބު މަނިކު)

އަލްފާޟިލް **މުޙައްމަދު ނަޞީރު މަނިކު** (ނައިބު މަނިކު) ގެ ބައްޕައަކީ އަލްވަޒީރު އަހުމަދު ފާމުލަދޭރި ތަކުރުފާނު އެވެ. މަންމަ އަކީ ދަނޑިކޮށީގޭ މަނިކެ އެވެ. 
އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު ނަޞީރު މަނިކު އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދީނީ ޢިލްމު ވެރިއެކެވެ. ހިންގުންތެރި ކުޅަދާނަ ތަޖުރިބާކާރެކެވެ. ސަރުކާރަށް ވަރަށް މުހިއްމު ޚިދުމަތްތަކެއް އަދާކޮށްދެއްވި ބޭފުޅެކެވެ.

## ފުރުއްވި މަގާމްތައް

* 22 އޮގަސްޓް 1943އާދީއްތަ: މަޙްކަމަތުއް ޝަރުޢިއްޔާގެ ވެރިކަން
* 27 ނޮވެމްބަރު 1943ހޯމަ: މަދަރުސަތުއް ސަނިއްޔާގެ އ.ގޮފީގެ ނާޒިރުކަން
* 30 އޮކްޓޯބަރު 1944ހޯމަ : ބަންޑާރަ ނާއިބުކަން
* 13 މެއި 1948 ބުރާސްފަތި އިން 31 ޑިސެމްބަރު 1952ބުދައަށް : ރައްޔިތުން މަޖުލީހުގެ ރައީސްކަން
* 17 ޖޫން 1945 އާދީއްތަ: ދާރުލް އިގާމާގެ މުދީރުކަން

## ބޭފުޅުން
* އުމްނިއްޔާ ނަޞީރު
* މުޙައްމަދު ވަޖީހް
* އަޙުމަދު ވަޖީހް
* ޢާއިޝަތު ވަޖީހް
* މިންނާ ވަޖީހް
* ރަމްލާ
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ގުލްޒާރީލާލް ނަންދާ

**ގުލްޒާރީލާލް ނަންދާ** (4 ޖުލައި 1898 - 15 ޖަނަވަރީ 1998) އަކީ އިންޑިޔާގެ ދެވަނަ އަދި ހަތަރުވަނަ ބޮޑުވަޒީރެވެ. މި ދެ ފަހަރުމެ އޭނާ ބޮޑުވަޒީރުކަން ކުރައްވާފައިވަނީ ވަގުތީ ގޮތުންނެވެ. އަދި 13 ދުވަސްވަންދެނެވެ. އެއީ 1964 ގައި އިންޑިޔާގެ ފުރަތަމަ ބޮޑުވަޒީރު ޖަވާހަރްލާލް ނެހްރޫ އަވަހާރަވުމުން 13 ދުވަހު، އަދި 1966 ގައި އިންޑިޔާގެ ތިންވަނަ ބޮޑުވަޒީރު ލާލް ބަހާދުރު ޝާސްތްރީ އަވަހާރަވުމުން 13 ދުވަހުއެވެ.

ޤިސްމު:ހިންދުސްތާން
އަލްޤާޟީ ޝެއިޚް ޢަލީ ދީދީ

**އަލްޤާޟީ ޝެއިޚް ޢަލީ ދީދީ** އިބްނި އައްނާއިބު ޙަސަން ދީދީ ގެ ބައްޕައަކީ އަލްޤާޟީ މުޙައްމަދު އަލްކަބީރުގެ ދަރިކޮޅުން ވަޑައިގަތް އައްނާއިބު ޙަސަން ދީދި އެވެ. މަންމައަކީ އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޣިޔާޘުއްދީންގެ އަލްއަމީރު އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނުގެ ޢާއިޝަތުދީދީ އެވެ.

## ފުރުއްވި މަގާމްތައް

* 1 ޖެނުއަރީ 1901ން 10 މާރޗް 1903 އަށް: ރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުކަން (ޙާޖީ ޢިމާދުއްދީންގެ ރަސްކަމުގައި)
* 11މާރޗް 1903ން 16މެއި 1903އަށް : ރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުކަން (މުޙައްމަދު ޝަމުސުއްދީން ރަސްކަމުގައި)
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޒާކިރު ޙުސައިން

ޑރ. **ޒާކިރު ޙުސައިން** (8 ފެބުރުވަރީ 1897 - 3 މެއި 1969) އަކީ އިންޑިޔާގެ ތިންވަނަ ރައީސްއެވެ. އަދި ދެވަނަ ނާއިބް ރައީސެވެ. އިންޑިޔާގެ ރައީސްކަމުގެ މަޤާމަށް އިންތިޚާބުވެ ވަޑައިގަތް ފުރަތަމަ މުސްލިމް ބޭފުޅަކީ ވެސް ޑރ. ޒާކިރު ޙުސައިންއެވެ.

ޤިސްމު:ހިންދުސްތާން
ވީ. ވީ. ގިރީ

**ވަރަހަގިރީ ވެންކަޓަ ގިރީ** (10 އޯގަސްޓް 1894 - 23 ޖޫން 1980) އަކީ އިންޑިޔާގެ ހަތަރުވަނަ ރައީސްއެވެ. އަދި އިންޑިޔާގެ ތިންވަނަ ނާއިބް ރައީސްއެވެ.

ޤިސްމު:ހިންދުސްތާން
ފަޚްރުއްދީން ޢަލީ އަޙްމަދު

thumb|ފަޚްރުއްދީން ޢަލީ އަޙްމަދު
**ފަޚްރުއްދީން ޢަލީ އަޙްމަދު** (13 މެއި 1905 - 11 ފެބުރުވަރީ 1977) އަކީ އިންޑިޔާގެ ފަސްވަނަ ރައީސްއެވެ.

ޤިސްމު:ހިންދުސްތާން
އަލްއަމީރު ޙަސަން ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު

**އަލްއަމީރު ޙަސަން ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު** (ބުރުނީގޭ ޙަސަންދީދީ / އެއްގަމުގޭ ޙަސަންދީދީ) އަކީ އާންމު ޚިދުމަތް ކުރެއްވުމާއި ދައުލަތުގެ މަޞްލަހަތު ރައްކާތެރި ކުރެއްވުމަށް މަސައްކަތްކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ބައްޕައަކީ މީދޫ މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނުގެ ފުތް ތޮއްޑޫ ޢަލީ މަނިކުފާނު އެވެ. މަންމައަކީ އަތިރީގޭ ޙުސައިން ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނުގެ މޫސާ ދީދީގެ ފާތިމަތު ދީދީ އެވެ. އުފަންވެ ވަޑައިގަތީ 1828 ވަނަ އަހަރު އެވެ. 
އަލްއަމީރު ޙަސަން ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު އަކީ ނޫރައްދީން ބަންޑާރައިންގެ ރަސްކަމުންގެ މެދެއްހާ ހިސާބުން ފެށިގެން ދައުލަތް ހިންގެވުމުގެ އިސްރޯލެއް އަދާކުރެއްވި ފަރާތެކެވެ. ތަންދޮރު ދެނެވަޑައިގަންނަވާ ވިސްނުންތެރި ހެޔޮލަފާ ބޭފުޅެކެވެ. ހެވިކަން ދެނެވަޑައިގަންނަވާ ކުޅިސަމާ ޖައްސަވާ ހެއްދެވި އެވެ. ހިލޭ ބޭސް ކޮށްދެއްވި މޮޅު ބޭސް ވެރިއެކެވެ. 
ސަރުކާރުގައި ފުރުއްވި މަގާމްތަކަކީ ހިޖުރައިން 1304 ވަނަ އަހަރު ލިބިވަޑައިގަތް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެކަން، އަދި އެއަހަރު ލިބިވަޑައިގަތް ރަދުންގެ މަޝްވަރާ މަޖުލީހުގެ މެންބަރުކަން އެވެ.

## ބޭފުޅުން

* އެއްގަމުގޭ ދޮންދީދީ
* އެއްގަމުގޭ މެދުދީދީ (ޢާއިޝަތުދީދީ)
* އެއްގަމުގޭ ޢަބުދުﷲ ދީދީ
* އެއްގަމުގޭ ޙުސައިން ދީދީ
* އެއްގަމުގޭ އަޙުމަދު ދީދީ (ހަކުރާ މަނިކުފާނު)
* އުއްމު ކުލްސޫމް ދީދީ (ޙާޖީ އިމާދުއްދީންގެ އަނބިކަބަލުން)
* އެއްގަމުގޭ ޢަލީ ދީދީ (ތުއްތު ޢަލީދީދީ / ބޮޑު ބަނޑޭރި މަނިކުފާނު)
* ބުރުނީގޭ މުޙައްމަދު ދީދީ
* ބުރުނީގޭ އިބްރާހީމް ދީދީ 
އަލްއަމީރު ޙަސަން ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު އަވަހާރަވީ 1897 ވަނަ އަހަރު އެވެ. 
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އައްނަބީލް ތުއްތު ޢަލީދީދީ

އައްނަބީލް ތުއްތު ޢަލީދީދީ(އެއްގަމުގޭ ތުއްތު ޢަލިދީދީ) އަކީ ތޮއްޑޫ ޢަލިމަނިކުގެ ފުތް ބުރުނީގޭ ޙަސަންދީދީ ( އެއްގަމުގޭ އަލްވަޒީރު ޙަސަން މަނިކުފާނު)ގެ ދަރިކަލެކެވެ. މަންމައަކީ މާވާ ޙުސައިންދީދީގެ ދި ފާތިމާ އެވެ. ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 1864 ވަނަ އަހަރު އެވެ. 
އައްނަބީލް ތުއްތު ޢަލީދީދީ ތައުލީމް ޙާޞިލް ކުރެއްވީ ރާއްޖެއިންނާއި ރާއްޖެއިން ބޭރުންނެވެ. މިއީ ހެވިކަމަށް ކުޅަދާނަ ހަރަކާތްތެރި އެކެވެ. ހިލޭ ބޭސްފަރުވާ ރައްޔިތުންނަށް ކޮށްދެއްވި މޮޅު ބޭސްވެރި އެކެވެ. އެއްގަމުގޭ ދަރިކޮޅުގެ އެންމެ ނުފޫޒް ގަދަ އެއްވެރިޔާއެވެ.

## ފުރުއްވި މަގާމްތައް
* 1900 : ބޮޑުބަނޑޭރިކަން
* ޙާޖީ ޢިމާދުއްދީން ރަދުންގެ އެޑްވައިޒަރުކަން

## ބޭފުޅުން
* ސުމުއްވުލް އަމީރު އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު (އިބްރާހީމް ޢަލީދީދީ / ތުއްތު ޢަލީދީދީގެ ސީދީ)
* ޢިމާދުއްދީން (5) މުސްކުޅި ބަންޑާރައިންގެ ދަރިކަލުން ޙަސަން އިއްޒައްދީން ލޯފަން މަނިއްޕުޅުގެ އަލްއަމީރާ ދޮންގޮމާ
އައްނަބީލް ތުއްތު ޢަލީދީދީ ދެމިއޮތުމުގެ ޢާލަމަށް ދަތުރުކުރެއްވީ 1927 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އާދަމް ނަޞީރު މަނިކު(ފެންފިޔާޒުގޭ އާދަމް މަނިކު)

އަލްފާޟިލް އާދަމް އަޙުމަދު ނަޞީރު މަނިކު(ފެންފިޔާޒުގޭ އާދަމް މަނިކު) އަކީ އަލްވަޒީރު އަޙުމަދު ފާމުލަދޭރި ތަކުރުފާނުގެ ދަރިކަލެކެވެ. މަންމައަކީ ދަނޑިކޮށީގޭ ދޮންމަނިކެ އެވެ. 
އާދަމް ނަޞީރު މަނިކު އަކީ ހީވާގި ހިންގުންތެރި ވެރިއެކެވެ. ދައުލަތަށް ވަފާތެރި ޚާދިމެކެވެ. ގުޅުންހުރި ފަގީރުންނަށް ވަރަށް ބޮޑަށް އެހީފޯރުއްވާ ބޭފުޅެކެވެ. ތަޢުލީމީ ގޮތުން ފެންވަރު ރަގަޅު، ލިޔުންތެރިކަމާއި، ބޭރު ބަސް ދެނެވަޑައިގަންނަވާ ޝަޚްޞިއްޔަތެކެވެ. ދެކުނު ތިންއަތޮޅުގައި ހިނގި ގަޑުބަޑު ހަމަޖެއްސެވުމަށް އޭރުގެ ބޮޑު ވަޒީރު އިބްރާހީމް ނާޞިރު އާއެކު، މޯލްޑިވްސް ސްޓަރ ގައި ގައުމީ ޚިދުމަތުގައި ވަޑައިގެންނެވިއެވެ.

## ފުރުއްވި މަގާމްތައް

* 19 މާރޗް 1931 : ގާނޫނު އަސާސީ އުފެއްދި މަޖުލީހުގެ ކާތިބުކަން
* 1948 : ރައްޔިތުން މަޖުލީހުގެ ގދ.އަތޮޅުގެ މެންބަރުކަން
* 1960 : ހުވަދު އަތޮޅު އަތޮޅުވެރިކަން
* 10 އެޕްރީލް 1963 : ދައުލަތުގެ ވަޒީރުކަން
* 1964 – 1968 : ސިފައިންގެ ވެރިޔާގެ ނާއިބުކަން
* 29 ޖުލައި 1966 : މާފަންނު އަވަށުވެރިޔާކަން
* 1967 : މަޙްކަމަތުއް ދާޚިލިއްޔާގެ ވަކީލްކަން

## ބޭފުޅުން
 
* މުޙައްމަދު ޒާހިރު ނަޞީރު
* ޢުމަރު ޒާހިރު
* ހައްވާ ޒާހިރާ
* އާމިނަތު ޒާހިރާ
* އަހުމަދު ޒާހިރު 
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އައްނަބީލާ ފާޠިމަތު އިބްރާހީމް ދީދީ

**އައްނަބީލާ ފާޠިމަތު އިބްރާހީމް ދީދީ** ގެ ބައްޕާ ފުޅަކީ ސުމުއްވުލް އަމީރު އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު  ނުވަތަ އެއްގަމުގޭ ތުއްތުޢަލީދީދީގެ ސީދީ ނުވަތަ އަލްއަމީރު އިބްރާހީމް އަލީދީދީ އެވެ. މަންމައަކީ އައްސުލްޠާން ޙާޖީ ޢިމާދުއްދީންގެ އަލްއަމީރާ ގުލިސްތާން ޢިމާދުއްދީން އެވެ. 
އައްނަބީލާ ފާޠިމަތު އިބްރާހީމް ދީދީ ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވީ ޙާޖީ ޢިމާދުއްދީންގެ އަރިހުގައި ހުންނަވައިގެން މިޞްރުންނެވެ. ޢަރަބި، އިގިރޭސި، ސިންގަޅަ، އަދި ތަމަޅަ ވެސް ދެނެލައްވައެވެ. މަޢުލޫމާތު މުއްސަދި އުގަންނައިދެއްވުމުގައި ކުޅަދާނަ ބޭފުޅެކެވެ.

## ފުރުއްވި މަގާމްތައް
* 27 ނޮވެމްބަރު 1944 ހޯމަ: މަދަރުސަތުއް ސަނިއްޔާގެ އ.ގޮފީގެ ނާޒިރާގެ މުޢާވިނާކަން އަދި ނާއިބުކަން
* 20 މާރޗް 1945 ބުދަ : އެވަރގްރީންގައި ތިބޭކުދިން ބެލެހެއްޓުމުގެ ވެރިޔާކަން
* 22 ޑިސެމްބަރު 1952 އަންގާރަ : ސެންޓްގެ ރައީސާކަން
* 1952 : ރައްޔިތުން މަޖުލީހުގެ ތިލަދުންމަތީގެ މެންބަރުކަން
* 1 ޖެނުއަރީ 1953 : ވަޒީރުންގެ މަޖުލީހުގެ މެންބަރުކަން
އައްނަބީލާ ފާޠިމަތު އިބްރާހީމް ދީދީ އަށް ލިބިވަޑައިގެންނެވި ބޭފުޅަކީ އަލްފާޟިލް އިސްމާޢީލް ޝަފީޢު (ހ.އޯކިޑްމާގެ) އެވެ.
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އިސްމާޢީލް ޞާދިޤް

އަލްފާޟިލް **އިސްމާޢީލް ޞާދިޤް** (ކީރަންމާގެ/ މ.މުލި) އަކީ ކޮމިޔުނިޓީ ހެލްތު އޮފިސަރެކެވެ.  މިހާރު އޭނާ މަސައްކަތް ކުރައްވަނީ މުލީ ރީޖަނަލް ގައެވެ. 
އިސްމާޢީލް ޞާދިޤް ފުރަތަމަ ތަޢުލީމް ޙާޞިލް ކުރެއްވީ މ.އަތޮޅު ތަޢުލީމީ މަރުކަޒުންނެވެ. އޭގެ ފަހުން މާލޭގައި ހުންނަ އިންގްލިޝް ޕްރެޕަރޭޓަރީ އެންޑް ސެކަންޑަރީ ސްކޫލުންނެވެ.
### އަދާކޮށްފައިވާ ވަޒީފާތައް
* ކޮމިއުނިޓީ ހެލްތު އޮފިސަރ - މުލީ ރީޖަނަލް ހޮސްޕިޓަލް

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޙަސަން ޢިއްޒައްދީން

**ޙަސަން ޢިއްޒައްދީން** ގެ ބައްޕާފުޅަކީ އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން އިބްނި އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް ނޫރައްދީން އެވެ. މަންމައަކީ ކަޅުހުރާގޭ ސައްޔިދު ޢަލީ ދީދީގެ ސިއްތި އެވެ. ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 24 ޖުމާދިލް އައްވަލް 1319ހ ގައެވެ. ކިޔަވާ ވިދާޅުވާން ކޮޅުބަށް ފުރާވަޑައިގަތީ 24 ޖުމާދިލް އައްވަލް 1331 ގައެވެ. ބައްޕާޅުގެ ރަސްކަމުގައި އުޅުއްވީ ވަރަށް އިއްޒަތުގައި ހެންވޭރުގަނޑުވަރު ގައެވެ. 
ޙަސަން ޢިއްޒައްދީން އަކީ ލަވަޔާއި މިއުޒިކަށް ވަރަށް ލޯބިކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި މިއުޒިކް، ލަވަ، އަދި ލަވަކިޔުން ފެއްޓެވުމުގެ ކުރީ ސަފުގައި ހުންނެވި ބޭފުޅެކެވެ. ބައްޕާފުޅު އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން ގެ ރަސްކަމުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގައި ފުރަތަމަ ފާސްކުރި ގާނޫނު އަސާސީ އާއި ގުޅިގެން 27 ޖުމާދިލް އާޚިރާ 1353ހ ގައި މާލޭގައި ހިނގި ހަމަ ނުޖެހުމުގައި ޙަސަން ޢިއްޒައްދީން ފުވައްމުލަކަށް އަރުވާލެވުނެވެ. ޙަސަން ޢިއްޒައްދީން ގެ އަނބިކަބަލަކީ ޙުސައިންދީދީ ގޮމާ އެވެ. ތިއްބެވީ ދެބޭފުޅުންނެވެ. އެއީ އައްނަބީލާ ފަރީދާ ޢިއްޒައްދީން، އަދި އައްނަބީލާ ސަޢީދާ ޢިއްޒައްދީން އެވެ. 
ޙަސަން ޢިއްޒައްދީން އަވަހާރަވީ 22 ޝަޢުބާން 1359 ހ (25 ސެޕްޓެމްބަރު 1940މ) ގައި ފުވައްމުލަކު ގައެވެ. ފަސްދާނު ވެޑުވުނީ ވެސް އެރަށުގައެވެ. 
## ރިފަރެންސް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އިބްރާހީމް މުޙައްމަދުދީދީ (ވެލާނާގެ)

thumb|ވެލާނާގޭ އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ދީދީ
ޞާހިބުލް މަޢާލީ އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ދީދީ (ވެލާނާގޭ އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ދީދީ) އަކީ ވެލާނާ މަނިކުފާނުގެ ދަރިކަލުން ވެލާނާގޭ މުޙައްމަދު ދީދީގެ ދަރިކަލުން ވެލާނާގޭ އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ދީދީ އެވެ. މަންމާފުޅަކީ އަތިރީގޭ އިބްރާހީމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނުގެ ތުއްތު ދޮންދީދީ (އަތިރީގޭ ތުއްތު ދޮންދީދީ) އެވެ. ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 3 އެޕްރީލް 1901 ގައެވެ. 
ވެލާނާގޭ އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ދީދީ އަކީ ސަރުކާރުގެ ތަފާތު މަގާމްތައް ފުރުއްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. މިގޮތުން އެންމެ ފުރަތަމަ އަދާކުރެއްވީ އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ފަރީދުލް އައްވަލްގެ ރަސްކަމުގައި ފުރަތަމަ ގާނޫނީ ދައުލަތެއް ހެދުނުހިނދު، އަލަށްހެދުނު ގާނޫނު ހަދާ މަޖުލީހުގެ މެންބަރުކަމެވެ. އޭގެ ފަހުން ހަސަން ފަރީދު ދީދީ ދައުލަތް ހިންގި ދުވަސްވަރު މާފަންނު އަވަށުގެ ވެރިޔާކަން، ގަލޮޅު އަވަށުގެ ވެރިއެއްގެ މަގާމްގައި ހުންނެވި އެވެ.

## މަގާމްތައް

* 22 އެޕްރީލް 1951 : ވަޒީރުއް ޒިރާޢާކަން
* 31 ޑިސެމްބަރު 1952 : ވަޒީރުލް މަޙައްލީކަން
* 12 ޖުލައި 1954 : ވަޒީރުލް މާލިއްޔާކަން
ފުރަތަމަ ޖުމުހޫރިއްޔާ އުވާލައި މުޙައްމަދު ފަރީދުގެ ރަސްކަން ފެށެންދެން ރާއްޖޭގެ ވެރިކަން ކުރެއްވި އިސްވެރިއަކަށް ހުންނެވީ ވެސް އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ދީދީ އެވެ. ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ ދުވަސްވަރު ހުންނެވީ ވަޒީރުއް ޒިރާޢާގެ މަގާމް ގައެވެ. މިހަނގުރާމައިގެ ދައުލަތަށް އިތުރު މަސައްކަތާއި ދިމާވި ހިނދު، މިކަމުގައި މުޙައްމަދު އަމީންގެ އެންމެ ޚާއްޞަ ދެތިން ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނިވަޑައިގަތެވެ. 
ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ ދަތިތަކަކާއެކު އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ދީދީ އަށް ލިބިވަޑައިގަތީ ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ނާއިބު ރައީސް ކަމެވެ. އަދި ވަޒީރުލް އަޢުޒަމްގެ ނާއިބު ކަމެވެ. މިޖުމުހޫރިއްޔާ ނިމުނު އިރު ދައުލަތުގެ ވެރިންނަށް ތިއްބެވީ އަލްއަމީރު އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު އާއި އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ދީދީ އެވެ. އެއަށްފަހު މުޙައްމަދު އަމީންގެ ވެރިކަން ނިމި، ފަރުވާ އަކަށް ސިލޯނަށް ވަޑައިގެންނެވި ދުވަސްވަރު، އޭރު ސިލޯންގައި ހުންނެވި ދިވެހި ރެޕްޒެޒެންޓިވް އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ދީދީ އަށް ބޮޑުބޭބެ ކިޔާ މުޙައްމަދު ޒަކީއާއި ދެމެދު ހިނގި ހަމަނުޖެހުންތަކަށްފަހު، އެކަން ދިވެހި ސަރުކާރަށް މުޙައްމަދު ޒަކީ އެންގެވުމުން، އޭރު ވަޒީރުލް އަޢުޒަމަކަށް ހުންނެވި އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު އެމައްސަލަ ވަޒީރުންގެ މަޖުލީހަށް ގެންނަވައި، އެދެބޭފުޅުންގެ ދެމެދުގައި ސުލްހަ ކަން އުފެއްދޭތޯ މަސައްކަތް ކުރެއްވި އެވެ. އެކަން  ނާކާމިޔާބުވުމުން ސަރުކާރުން އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ދީދީއަށް އެންގެވީ ސަރުކާރުން ހުއްދަ ނުދެއްވަނީސް ރާއްޖެ ވަޑައިނުގަތުމަށެވެ. ފަހުން ރާއްޖެ ވަޑައިގަތުމުގެ އަމުރު ވެސް ލިބުނެވެ. ނަމަވެސް އެގޮތުގައި ކޮޅުބުގައި ހުންނަވަނިކޮށް ނިޔާވީ އެވެ. 
## ރިފަރެންސް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ނީލަމް ސަންޖީވަ ރެއްޑީ

thumb|left|ނީލަމް ސަންޖީވަ ރެއްޑީ
**ނީލަމް ސަންޖީވަ ރެއްޑީ** (19 މެއި 1913 - 1 ޖޫން 1996) އަކީ އިންޑިޔާގެ 6 ވަނަ ރައީސްއެވެ. އަދި ވޯޓުލީ މީހުންގެ އިއްތިފާގުން ހޮވި ވަޑައިގަތް ހަމަ އެކަނި ރައީސަކީ ވެސް މިއީއެވެ.

ޤިސްމު:ހިންދުސްތާން
ޒައިލް ސިންހް

**ޒައިލް ސިންހް** (5 މެއި 1916 - 25 ޑިސެންބަރު 1994) އަކީ އިންޑިޔާގެ 7 ވަނަ ރައީސްއެވެ. އިންދިރާ ގާނދީ އަވަހާރަކޮށްލެވުނު އިރު ރައީސް ކަމުގެ މަޤާމުގައި ހުންނެވީ ޒައިލް ސިންހްއެވެ.

ޤިސްމު:ހިންދުސްތާން
ޝަންކަރް ދަޔާލް ޝަރްމާ

**ޝަންކަރް ދަޔާލް ޝަރްމާ** (19 އޯގަސްޓް 1918 - 26 ޑިސެންބަރު 1999) އަކީ އިންޑިޔާގެ 9 ވަނަ ރައީސްއެވެ.

ޤިސްމު:ހިންދުސްތާން
ކޭ. އާރް. ނާރާޔަޱަން

**ކޭ. އާރް. ނާރާޔަޱަން** (27 އޮކްޓޯބަރު 1920 - 9 ނޮވެންބަރު 2005) އަކީ އިންޑިޔާގެ 10 ވަނަ ރައީސެވެ. މިއީ އިންޑިޔާގެ ފުރަތަމަ މަލަޔާޅީ ރައީސްއެވެ. އަދި ދަލިތުންގެ ތެރެއިން އެންމެ ފުރަތަމަ ރައީސްކަމަށް ވަޑައިގަތް ފަރާތެވެ.

ޤިސްމު:ހިންދުސްތާން
ޕްރަތިބާހ ޕާޓިލް

**ޕްރަތިބާހ ދޭވީސިންހް ޕާޓިލް** () (އ. 19 ޑިސެންބަރު 1934) އަކީ އިންޑިޔާގެ 12 ވަނަ ރައީސެވެ. މިއީ އިންޑިޔާގެ ރައީސްކަމުގެ މަޤާމަށް ހޮވި ވަޑައިގަތް ފުރަތަމަ އަންހެން ބޭފުޅާއެވެ. އެކަމަނާ އިންޑިޔާގެ ރައީސްކަމުގެ ހުވާ ކުރެއްވީ 25 ޖުލައި 2007 ގައެވެ. އެއީ ކުރީގެ ރައީސް އޭ. ޕީ. ޖޭ. ޢަބްދުލްކަލާމްގެ ދައުރު ހަމަވުމާ ގުޅިގެންނެވެ.

ޤިސްމު:ހިންދުސްތާން
މަރާޓީ

**މަރާޓީ** އަކީ އިންޑިޔާގެ މަހާރާޝްތްރާ ސްޓޭޓުގެ ރަސްމީ ބަހެވެ.
ދެކުނު އޭޝިޔާގެ އިއްތިޙާދު

**ދެކުނު އޭޝިޔާގެ އިއްތިޙާދު** ނުވަތަ އިނގިރޭސިން ކިޔާ ގޮތުން ނަމަ **ސައުތު އޭޝިޔަން ޔޫނިއަން** އަކީ ދެކުނު އޭޝިޔާގެ ޤައުމުތައް ވެސް ޔޫރަޕިއަން ޔޫނިއަން ގޮތަށް އިއްތިޙާދުވެ އުފެއްދުމަށް ޚިޔާލު ކުރެވެމުން އަންނަ އިއްތިޙާދެކެވެ.
ސައްޔިދު ކިލެގެފާނު

**ސައްޔިދު ކިލެގެފާނު** (އައްސައްޔިދު ޚަޠީބު މޫސާ ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު) އަކީ ޢަރަބި ކަރައިގެ ބަޢުލަވީ ދަރިކޮޅުން ވަޑައިގެންނެވި އައްސައްޔިދު މުޙައްމަދު ކުޑަ ސީދީގެ އައްސައްޔިދު އިބްރާހީމް ދޮށީކަލޭފާނުގެ ދަރިކަލެކެވެ. މަންމައަކީ މާގަނޑުވަރު ޙުސައިން ދީދީގެ ސަންފާ ދީދީ އެވެ. ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 1263 ވަނަ އަހަރު ގައެވެ. 
ސައްޔިދު ކިލެގެފާނު (އައްސައްޔިދު ޚަޠީބު މޫސާ ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު) އަކީ ޙަޟަރަމަތުގެ ބަޢުލަވީ ދަރިކޮޅުގެ ސައްޔިދު ބޭކަލެކެވެ. ނަކަތްތެރިކަން، ފަންޑިތަވެރިކަން، ބޭސްވެރިކަން އަދި ދީނީ ޢިލްމް ރަގަޅަށް ދެނެވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ. އަދި ޢަރަބި ބަސް ރަގަޅަށް ދެނެވަޑައިގަނެއެވެ. ދިވެހި ބަހުގެ އަދީބެކެވެ. ނުފޫޒު ގަދަ މީހުންނާއި ގުޅޭ ޝަޚްޞިއްޔަތެކެވެ.
ސައްޔިދު ކިލެގެފާނު (އައްސައްޔިދު ޚަޠީބު މޫސާ ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު) އަދާކުރެއްވި ވަޒީފާ ތަކުގެ ތެރޭގައި މާލޭ ހެންވޭރުގެ ޚަޠީބުކަން، އަދި ފާމުލަދޭރި ކިލެގެކަން ހިމެނެއެވެ. 
## ބޭފުޅުން
* ދޮށީ ސީދީ
* ދޮން ސީދީ
* ދޮން ސިއްތި
* ތުއްތު ސިއްތި
* ކުޑަ ސީދީ
* ކުޑަ ސިއްތި
ސައްޔިދު ކިލެގެފާނު (އައްސައްޔިދު ޚަޠީބު މޫސާ ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު) އަވަހާރަވީ 20 މެއި 1929މ ގައެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 10 ޛުލްޙައްޖާ 1347ހ ގައެވެ.
## ރިފަރެންސް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ރާމަސްވާމީ ވެންކަޓަރާމަން

**ރާމަސްވާމީ ވެންކަޓަރާމަން** (4 ޑިސެންބަރު 1910 - 27 ޖަނަވަރީ 2009) އަކީ އިންޑިޔާގެ 8 ވަނަ ރައީސްއެވެ. އުފަންވެ ވަޑައިގަތީ އިންޑިޔާގެ ޓެމިލްނާޑޫގައެވެ.

ޤިސްމު:ހިންދުސްތާން
އައްނަބީލް ޢަބުދުލް ޙަމީދު އަފަންދީ

**އައްނަބީލް ޢަބުދުލް ޙަމީދު އަފަންދީ** (އަތިރީގޭ ޢަބުދުލް ޙަމީދު ދީދީ) އުފަންވީ މީލާދީން 1877 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. ބައްޕައަކީ ހުރާގޭ އަލްއަމީރު ޢަލީ ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނުގެ އަލްއަމީރު އިބްރާހީމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު ( އަތިރީގޭ އިބްރާހީމް ދީދީ ) އެވެ. މަންމައަކީ އެއްގަމުގޭ އަލްވަޒީރު ޙަސަން ހަކުރާ މަނިކުފާނުގެ ސަންފާދީދީ (އެއްގަމުގޭ ދޮންދީދީ) އެވެ. 
އައްނަބީލް ޢަބުދުލް ޙަމީދު އަފަންދީ ފުރަތަމަ ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވީ މާލެއިންނެވެ. އޭގެ ފަހުން ސިލޯނުންނެވެ. އުރުދޫ، އިގިރޭސި، ތަމަޅަ، ސިންހަޅަ ރަގަޅަށް ދެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ. ސިލޯނަށް ފޮނުވާ ކުދިންގެ ކަންތައް ބެލެހެއްޓުމުގައި އެންމެ އިސްކޮށް ހަރަކާތްތެރި ވިއެވެ. އަދި ރާއްޖެއަށް ބޭނުންވާ ފޮތްތައް އިންޑިޔާ، ސިލޯނުން ޗާޕްކުރެއްވި އެވެ. 
އައްނަބީލް ޢަބުދުލް ޙަމީދު އަފަންދީ އަވަހާރަވީ 8 ޖުލައި 1958މ ގައެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 20 ޛުލްޙައްޖާ 1377ހ ގައެވެ. 
## މަގާމްތައް
* 11 މާރޗް 1906 : ޕޯސްޓް އޮފީހުގެ ވެރިޔާކަން
* 11 މާރޗް 1906 : ސަރުކާރުގެ ތަރުޖަމާނުކަން
* 1906 – 1932 : ސިލޯނަށްދާ އޮޑިފަހަރު އަދި ސިލޯންގައި ތިބޭ ދިވެހިކުދިންގެ ބެލެހެއްޓުމުގެ ވެރިޔާކަން
* 22 ޑިސެމްބަރު 1932 : ސިލޯނުގައި ހުންނަވާ ދިވެހ ިސަފީރުކަން
## އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ބޭފުޅުން
* އަލްއަމީރު އަޙުމަދު ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު
* އަލްއަމީރު ޢަބުދުލް މަޖީދު ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނު
## ރިފަރެންސް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
މައްތޫރު

**މައްތޫރަ**ކީ އިންޑިޔާގެ އަވަށެކެވެ. މި އަވަށުގެ މީހުން މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ އެ މީހުން އިންޑިޔާގެ ޤަދީމީ ބަހެއް، އަދި ދިވެހި ބަސް ފަދަ ބަސްތަކުގެ މަންމަ ބަސްކަމުގައިވާ ސާންސްކްރިއްތް ބަހުން ވާހަކަ ދައްކާތީއެވެ.
ޢަލީ މަނިކުފާނު

**ޢަލީ މަނިކުފާނު** އުފަންވީ 16 މާރިޗު 1938 ގައު މަލިކުގައެވެ. އެއީ މަޝްހޫރު ސައިންޓިސްޓެކެވެ. ނިސްބަތްވަނީ މަލިކު ދިވެހި ގަނޑުވަރު ޢާއިލާއަށެވެ.
## ރެފަރެންސް

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އިސްމާޢީލް ދީދީ(މީރުބަހުރުގެ)

އިސްމާޢީލް ދީދީ (މީރުބަހުރުގޭ އިސްމާޢީލް ދީދީ) އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގައި ފާހަގަކުރެވިގެން ދިޔަ ޝަޚްޞިއްޔަތެކެވެ. ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 30 ނޮވެމްބަރު 1853 (15 ޖުމާދިލް އޫލާ 1276ހ) ގައެވެ. ބައްޕަ އަކީ ހޮޅުދޫ ނެވިންގޭ ދޮއްކޮއްކޯގެ ޙަސަން މަނިކު (ދޮންމަނިކު) އެވެ. މަންމައަކީ އަތިރީގޭ އަޙުމަދުދީދީ ޚަދީޖާ އެވެ.

މީރުބަހުރުގޭ އިސްމާޢީލް ދީދީ އަކީ އިގިރޭސި، އުރުދޫ، ތަމަޅަ، ސިންގަޅަ ރަގަޅަށް ދެނެވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ. އަދި ހިސާބު ޢިލްމާއި ނިޔަމި ކަމުގެ މަސައްކަތް މީހުންނަށް ކިޔަވައިދެއްވި އެވެ. އެޗްސީޕީބެލް ރާއްޖެއަށް ދުރުވެ އުޅުއްވި އިރު މުޅި ރާއްޖޭގައި ދަތުރުކޮށް ހެއްދެވުމުގައި ދައުލަތުން ތަރުޖަމާނަކަށް އިސްކުރައްވާފައި ފޮނުއްވީ މީރުބަހުރުގޭ އިސްމާޢީލް ދީދީ އެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ފުރަތަމަ ދިވެހި ބަހުން ކޮމާންޑްކޮށްދެއްވި ބޭފުޅަކީ މީރު ބަހުރުގޭ އިސްމާޢީލް ދީދީ އެވެ. އެއީ ނޫރައްދީން ރަސްކަމުގައި 1308 ން 1309 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. ފުރަތަމަ ސިފައިންގެ ތެރޭގައި ތިއްބެވީ 8 ބޭފުޅުންނެވެ. 
ޕިޗޯރީން ދިވެހިރާއްޖެއަށް އައި ބަޣާވާތުގައި ދައުލަތް ދިފާޢުކުރުމުގެ ހުރިހާ ޢަމަލީ ޙަރަކާތުގެ އިސްވެރިއަކީ އޭނާ އެވެ. އޭނާއަކީ ދަތުރު ފަތުރުކުރުމާއި، ދިރިއުޅުއްވުމުގެ ހިއްޗާއި ފޮނި، ތަޖުރިބާ ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. 1341ހ ވަނަ އަހަރު ރަބީޢުލް އައްވަލް މަހުގެ ތެރޭގައި މާލޭގައި ފެތުރިގެން ދިޔަ ނުރައްކާތެރި ބަލިމަޑުކަމުގައި 400 މީހުން މަރުވެދިޔަ ކާރިސާގައި އިސްމާޢީލް ދީދީ އަކީ ވަރަށް މުހިއްމު ޚިދުމަތްތަކެއް ކޮށްދެއްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. 
## ފުރުއްވި މަގާމްތައް
* 9 އޮކްޓޯބަރު 1903 - މީރުބަހުރުކަން
* 12 މާރޗް 1933 – ޖޫރީކަން
މީރުބަހުރުގޭ އިސްމާޢީލް ދީދީ އަށް ލިބިވަޑައިގަތީ މީރުބަހުރުގޭ މުޙައްމަދު ދީދީ އެވެ. މީރުބަހުރުގޭ އިސްމާޢީލް ދީދީ އަވަހާރަވީ 10 މެއި 1943 (5 ޖުމާދިލް އޫލާ 1362ހ ) ގައެވެ. 
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޢަބުދުﷲ ފާށަނާކިލެގެފާނު

ޢަބުދުﷲ ފާށަނާ ކިލެގެފާނު (ކަކާގޭ ޙާޖީ ޢަބުދުﷲ ދީދީ) އަކީ ރަގަޅު ފެންވަރަކަށް ދީނީ ޢިލްމާއި ފަންނީ ޢިލްމް ޙާޞިލްކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. އެެހެން ކަމުން 20 ވަނަ ގަރުނުގެ ކުރީކޮޅު ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި އެންމެ ކުރީ ސަފުގައި ފާހަގަކޮށްލެވުނެވެ. ބައްޕައަކީ އަލްއަމީރު އެދުރު އިބްރާހީމް ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނުގެ ފުތް ކަކާގޭ އަލްއަމީރު ޢަލީ ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނު (ކަކާގޭ ޢަލިކިލެގެފާނު) އެވެ. މަންމައަކީ މާގަނޑުވަރު ޙުސައިންދީދީގެ ޢާއިޝާ (ކަކާގޭ ދޮންދީދީ) އެވެ. ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 1854މ ގައެވެ. ހެވިކަމުގެ ޢިލްމާއި ހުނަރަށް ކުޅަދާނަ ކަމުން ބަންޑާރަ ކޮށީގެ އެދުރުކަން ދެއްވި އެވެ. މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން ރަސްކަމުގެ ދުވަސްވަރު ހަތްދަށު ކޮލިލެއްވި އެވެ. އަތިރީގޭ ޢަބުދުލް މަޖީދުގެ ބޮޑު ބަނޑޭރި ކަމުގައި އެމަނިކުފާނު ރަށުގައިނެތިދާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ބޮޑު ބަނޑޭރިކަން ޢަބުދުﷲ ފާށަނާ ކިލެގެފާނުއާއި ޙަވާލު ކުރައްވައެވެ. އޭގެ މާނައަކީ ސަރުކާރު ހިންގުމުގެ ގާއިމް މަގާމްކަން ރަދުން ހަވާލުކުރައްވާފައި ވުމެވެ. 
## ފުރުއްވި މަގާމްތައް
* 1893 – 1931 : ބަންޑާރަކޮށީގެ އެދުރުކަން
* 14 ޑިސެމްބަރު 1928 : ފާށަނާކިލެގެކަން
## ބޭފުޅުން
* ކަކާގޭ ޙުސައިން ދީދީ 
* ޚަދީޖާ ދީދީ މަލިކު
ޢަބުދުﷲ ފާށަނާކިލެގެފާނު އަވަހާރަވީ 19 ޖެނުއަރީ 1931މ (3 ރަބީއުލް އައްވަލް 1350ހ) ގައެވެ.
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އިސްމާޢީލް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު

**އިސްމާޢީލް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު** (ކަކާގޭ އިސްމާޢީލް ދީދީ) އަކީ އެދުރު އިބްރާހީމް ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނުގެ ފުތް ކަކާގޭ ޢަލީ ރަންނަ ބަނޑޭރި ކިލެގެފާނުގެ ދަރިކަލެކެވެ. މަންމައަކީ މާވާ ކިލެގެފާނުގެ ގަނޑުވަރު ޙުސައިންދީދީގެ ދަރިކަނބަލުން ޢާއިޝާދީދީ (ކަކާގޭ ދޮންދީދީ) އެވެ. ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 30 އެޕްރީލް 1866މ (14 ޛުލްޙައްޖާ 1228ހ) ގައެވެ.

ކަކާގޭ އިސްމާޢީލް ދީދީ އަކީ މާލޭގެ ޢިލްމުވެރިން ކިބައިން ދީނީ ޢިލްމާއި ޙިސާބު އުގެނިވަޑައިގަތް ބޭފުޅެކެވެ. ކުޅިޖެހުމުގެ ހުނަރުގައި އަރާހުންނެވި ފަހުލަވާނެކެވެ. ސަރުކާރުގެ ކުޅިކޮށީގެ މައްޗަށް އަމުރުހިންގަވާ ބޭފުޅެކެވެ. ވިޔަފާރީގެ ރޮނގުން ކުރިއަށް ވަޑައިގެން އެންމެ ފުރަތަމަ ފެކްޓަރީ ހިންގެވި ދިވެއްސަކީ އެމަނިކުފާނު އެވެ. އަމިއްލަ ވިޔަފާރީގެ މަސައްކަތް ފެއްޓެވީ އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު މުޢީނުއްދީން (ކުޑަ ބަންޑާރައިން) ގެ ރަސްކަމުގައެވެ. އެކަންކަމުގައި އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން(6) ގެ ރަސްކަން ނިމެންދެން ހުންނެވި އެވެ. އޭނާ އަވަހާރަވި ފަހުން ވެސް ވިޔަފާރި ފެކްޓަރީ އަތިރީ ފަނޑިޔާރުގޭގައި ހިންގި އެވެ. 
## މަގާމްތައް
* 1317ހ : ދޮށިމޭނާ ކިލެގެކަން
* 1318ހ : ރަދުންގެ މަޝްވަރާ މަޖުލީހުގެ މެންބަރުކަން
## ބޭފުޅުން
* އިބްރާހީމް ޙިލްމީ
* ޙުސައިން ޙިލްމީ
* އަޙުމަދު ޙިލްމީ
* ޢަބުދުﷲ ޙިލްމީ
* ރުޤިއްޔާ ޙިލްމީ
* ޢައިޝަތު ދީދީ
* ފާތުމަތު ދީދީ
ކަކާގޭ އިސްމާޢީލް ދީދީ އަވަހާރަވީ 5 އޮކްޓޯބަރު 1928މ (20 ރަބީޢުލް އާޚިރު 1347ހ) ވީ ހުކުރު ދުވަހު މާލޭގައެވެ.
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޢަލީ ޙުސައިން ދީދީ

**ޢަލީ ޙުސައިން ދީދީ** ކިޔަވާ ވިދާޅުވީ ސިލޯނުންނެވެ. އިގިރޭސި، އުރުދޫ، ސިންގަޅަ، ތަމަޅަ، އަދި ޖަޕާން ބަސް ދެނެލައްވައެވެ. ވަރަށް ހީވާގި މުރާލި ޚާދިމެކެވެ. 
## ފުރުއްވި މަގާމްތައް
* އެމްއެސްއެލްގެ މެނޭޖަރުކަން
* ޝިޕިންގ މާސްޓަރުކަން

އެއްބަނޑުއެއްބަފާ ބޭފުޅުންނަކީ ހަމައެކަނި ފާތިމަތު ޙުސައިންދީދީ ކަކާގެ އެވެ. 
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޙުސައިން ޙިލްމީ ދީދީ

**ޙުސައިން ޙިލްމީ ދީދީ** އަކީ ކަކާގޭ ސުމުއްވުލް އަމީރު ޢަލީ ރަންނަ ބަނޑޭރި ކިލެގެފާނުގެ އައްނަބީލް އިސްމާޢީލް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު (ކަކާގޭ އިސްމާޢީލްދީދީ) ގެ ދަރިކަލެކެވެ. މަންމައަކީ މަލިކު ސެރިއްކަލް(ރާގޯތި) މުޙައްމަދު މާލިމީގެ އާމިނާ މަނިކެ (ކަކާގޭ މަލިކު އާމިނާދީދީ) އެވެ. ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 1893މ ވަނަ އަހަރުގައެވެ. 
ޙުސައިން ޙިލްމީ ދީދީ އަކީ އިގިރޭސި، އަދި ދިވެހި ބަހުގެ މޮޅު ބަސްމޮށުންތެރި އެކެވެ. ލިޔުންތެރިކަމާއި އުފެއްދުންތެރި އެކެވެ. ކުޅަދާނަ މޮޅު ނުފޫޒުގަދަ ބޭފުޅެކެވެ. މޮޅު ފޮޓޯގްރާފަރެކެވެ. އުރުދޫ، އަރަބި، އިގިރޭސި، ސިންގަޅަ . ތަމަޅަ ދެނެލައްވައެވެ. 
## މަގާމްތައް
* 30 ނޮވެމްބަރު 1935 – ސިލޯނުގައި ހުންނަވާ ދިވެހި ސަފީރުކަން
* 29 ޝައްވާލް 1349ހ : ފުރަތަމަ ގާނޫނު އަސާސީ އުފެއްދި މަޖުލީހުގެ މެންބަރުކަން
## ބޭފުޅުން
* އަންވަރު ޙިލްމީ (އެއްގަމުގޭ އަޙުމަދު ހަކުރާމަނިކުފާނުގެ މާރަންދޫގޭ ޢާއިޝާ ބަނޑުފުޅުން)
* ޝަމުސުއްދީން ޙިލްމީ (މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން(3)ގެ ތިއްތިގޮމާގެ ބަނޑުފުޅުން)
* ފާޠިމަތު ޙިލްމީ (ގިނިރާހި ދޮންތުއްތުގެ އާމިނާދީދީގެ ބަނޑުފުޅުން)
ޙުސައިން ޙިލްމީ އަވަހާރަވީ 25 ނޮވެމްބަރު 1945މ (19 ޛުލްޙައްޖާ 1364ހ) ވީ އާދީއްތަ ދުވަހު ކޮޅުބުގައެވެ.
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޙަސަން ޢަލީ ދީދީ

**ޙަސަން ޢަލީ ދީދީ** އަކީ އަލްވަޒީރު ހަކުރާ މަނިކުފާނުގެ ފުތް އަލްއަމީރު ޢަލީ ކުޑަ ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނު(ހެންވޭރުގޭ ޢަލީދީދީ) ގެ ދަރިކަލެކެވެ. މަންމައަކީ ކަކާގޭ އިސްމާޢީލް ދީދީގެ ފާތިމަތު ދީދީ އެވެ.

ޙަސަން ޢަލީ ދީދީ ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވީ މާލެއިންނެވެ. ކަކާގެއިން ދީނީ ތަޢުލީމާއި ލިޔަންކިޔަން އުގެނިލެއްވިއެވެ. ތަޢުލީމް ނިންމެވީ ސިލޯންގެ ސުކޫލް ތަކުންނެވެ. ހުސައިން ޙިލްމީގެ ސަފީރު ކަމުގައި މޮޅަށް އިގިރޭސި ބަސް އަދި ވައިރްލެސް ދަސްކުރެއްވިއެވެ. ސިންގަޅަ އަދި ތަމަޅަ ބަސްވެސް ދެނެލައްވައެވެ. 
## މަގާމްތައް
* 27 މެއި 1952 : ވަޒީރުލް މުވާޞަލާތުކަން
* 31 ޑިސެމްބަރު 1952 : ވަޒީރުލް މުވާޞަލާތުކަން
* 1946 : ވައިރްލެސް އޮފީހުގެ ސެކެޓްރީކަން
* 8 މާރޗް 1961 : ކަސްޓަމްސްގެ ވެރިޔާކަނ
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އިބްރާހީމް ރަޝީދު (ކަރަންކާގެ)

އިބްރާހީމް ރަޝީދު، ސަރުކާރުގެ ޚިދްމަތް ފަށްޓަވާފައިވަނީ، 24 ނޮވެމްބަރ 1942 ގައެވެ. 65 އަހަރަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތެއްގައި ސަރުކާރަށް ޚިދްމަތް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. ފުރަތަމަ އަދާކުރެއްވީ، ރައްޔިތުންގެ ބޮޑު އިސްޓޯރުގެ ކާތިބު ކަމެވެ. ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ރައީސް ސުމުއްވުލްއަމީރު މުޙަންމަދު އަމީން ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނުގެ ކާތިބެއްގެ ގޮތުން ޚިދްމަތްކުރައްވައި، ޤައުމީ ޚިދްމަތުގައި އެކި މަރުޙަލާތައްވަނީ ކަޑައްތު ކުރައްވާފައެވެ. 

އިބްރާހީމް ރަޝީދަކީ، ސަރުކާރުގެ ވަރަށް އިސް މަޤާމުތަކެއް ފުރުއްވި ބޭފުޅެކެވެ. އޭގެތެރޭގައި މާބަނޑޭރި އޮފީހުގެ ރަދުންގެ ކާތިބުއްސިއްރު ކަމާއި، ވުޒާރަތުއް ދާޚިލިއްޔާގެ ވަޒީރުގެ ނައިބު ކަމުގެ މަޤާމާއި، ވުޒާރަތުލް މަޢާރިފުގެ ނައިބު ކަމުގެ މަޤާމާއި، ވަޒީރުލްއަޢުޡަމްގެ ޚާއްޞަ ސެކްރެޓަރީކަމާއި، ވަޒީރުލްއަޢުޡަމްގެ ނައިބު ކަމުގެ މަޤާމާއި، މިނސްޓަރ އޮފް ހެލްތު ކަމުގެ މަޤާމާއި، މިނިސްޓަރ އޮފް ހޯމްއެފެއާޒް ކަމުގެ މަޤާމާއި، ދައުލަތަށް ގިނަދުވަހު ޚިދްމަތް ކުރެއްވި ޢިއްޒަތްތެރިއެއްގެ މަޤާމު ހިމެނެއެވެ. އެމަނިކުފާނަކީ، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ޒަޢީމްކަމާއި، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ މަޝްވަރާ މަޖިލީހުގެ މެންބަރުކަންވެސް ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. 

ދިވެހި ސިވިލް ސަރވިސްގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ސަރުކާރުގެ ވަޒީފާއިން ވަކިވެވަޑައިގެންނެވި ބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން 50 އަހަރަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތެއްގައި ސަރުކާރަށް ޚިދްމަތް ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅުންނަށް ދެއްވި ޝަރަފުގެ ހަނދާނީ ފިލާވެސް އިބްރާހީމް ރަޝީދަށް ވަނީ ލިބިވަޑައިގެންފައެވެ.

ޤައުމީ ޚިދްމަތްތަކަށް ބަލާއިރު، އިނގިރޭސީންގެ ޙިމާޔަތުގެ ދަށުން، ދިވެހިރާއްޖެއަށް ފުރިހަމަ ސިޔާސީ މިނިވަންކަން ހޯއްދަވައިދެއްވުމަށް ކުރެވުނު ޤައުމީ ޖިހާދުގައި ބޮޑުވަޒީރު ސުމުއްވުލްއަމީރު އަލްމަރްޙޫމް އިބްރާހީމް ނާޞިރު ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނުގެ އަރިހުގައި އެންމެ އިސްދައުރެއް އަދާކުރެއްވި އެއްބޭފުޅަކީ، އިބްރާހީމް ރަޝީދެވެ. 1962 ވަނަ އަހަރު ވޯރާވިޔަފާރިވެރިންގެ އިޤްތިޞާދީ އަޅުވެތިކަމުން، ރާއްޖެއަށް އިޤްތިޞާދީ މިނިވަންކަން ހޯއްދަވައިދެއްވުމަށް ބޮޑުވަޒީރު ސުމުއްވުލްއަމީރު އަލްމަރްޙޫމް އިބްރާހީމް ނާޞިރު ކުރެއްވި ޤައުމީ މަސައްކަތްޕުޅުތަކާއި، ރާއްޖޭގައި އިނގިރޭސި މީޑިއަމަށް ތަޢްލީމުދޭން ފެށުމާއި، ގަވަރންމަންޓް ހޮސްޕިޓަލް ހުޅުވުމާއި، އަތޮޅުތަކުގައި ޞިއްޙީ މަރުކަޒު ހުޅުވުމާއި، އެއަރޕޯޓް ބިނާކުރުމާއި، ދަތުރުފަތުރާއި މުވާޞަލާތުގެ ރޮނގުތަކުން އެދުވަސްވަރު ޤައުމަށް އައި ހުރިހާ ތަރައްޤީއަކާއި ކުރިއެރުމެއްގައި ޢަމަލީގޮތުން އެންމެ ޙިކުމަތްތެރި ހީވާގި ދައުރެއް އަދާކުރެއްވި ހިންގުންތެރިއަކީ، އިބްރާހީމް ރަޝީދެވެ.

ސިޔާސީ، އިޖްތިމާޢީ، އިޤްތިޞާދީ ދާއިރާތަކުން، ސުމުއްވުލްއަމީރު އަލްމަރްޙޫމް އިބްރާހީމް ނާޞިރު ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނުގެ ބޮޑުވަޒީރުކަމުގެ 11 އަހަރު ދުވަހާއި، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ކަމުގެ 10 އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ރާއްެޖެއަށް އައި ހުރިހާ ކުރިއެރުންތަކާއި، ޤައުމީ ތަރައްޤީއަށްޓަކައި ކުރެވުނު ބޮޑެތި ހުރިހާ މަސައްކަތްތަކެއްގައި އިބްރާހީމް ރަޝީދަކީ، އެންމެ ޢަމަލީ، އެންމެ ހިންގުންތެރިންގެ ތެރެއިންވެސް އިސްވެރިއެކެވެ.

އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް ރަޝީދު ދިވެހި ޤައުމަށް ކޮށްދެއްވި ޚިދްމަތްތަކުގެ އަގުވަޒަން ކުރައްވައި ދިވެހި ސަރުކާރުން 2011 ވަނަ އަހަރު ވަނީ ދިވެހި ދައުލަތުގެ މަތިވެރި ޢިއްޒަތް (ނިޝާން ޢިއްޒުއްދީންގެ ޢިއްޒަތުގެ ވެރިކަން) އަރުވައިފައެވެ.

އިބްރާހީމް ރަޝީދު އަވަހާރަވީ 31 ޖަނަވަރީ 2021 ވީ އާދީއްތަ ދުވަހުގެ މެންދުރު ފަހުގެ ވަގުތެއްގައެވެ. އަވަހާރަވީ ޢުމުރުފުޅުން 92 އަހަރުފުޅުގައެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޢަބުދުﷲ ދީދީ(ދަރަވަންދޫގެ)

އައްޝައިޚް ޢަބުދުﷲ ކަމާލުއްދީން ބުނި މޫސާ އަލްމަހައްލީ (ދަރަވަންދޫގެ ޢަބުދުﷲ ދީދީ) އަކީ ބޮޑުގަލުގޭ އިސްމާޢީލް މަނިކުގެ އަލްޙާއްޖު މޫސާދީދީ (ބޮޑުގަލުގޭ މޫސާދީދީ) ގެ ދަރިކަލެކެވެ. މަންމައަކީ ބ.ދަރަވަންދޫ އަލްޙާއްޖު ގާސިމް ކަލޭގެފާނުގެ އަލްޙާއްޖު މޫސާ (ދޮންކަލޭފާނު)ގެ ތުއްތު މަނިކެ (ދަރަވަންދޫގޭ ތުއްތު މަނިކެ) ނުވަތަ ދޮންކަލޭފާނު ތުއްތު މަނިކެ އެވެ. ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 17 ޝައްވާލް 1305ހ ގައެވެ. 
ދަރަވަންދޫގެ ޢަބުދުﷲ ދީދީ އަކީ މީހުންނާއިގުޅޭ މަޑުމައިތިރި ބޭފުޅެކެވެ. ހިތްހެޔޮ ރިވެތި އަޚްލާޤަށް ލޯބިކުރެއްވި ޢިލްމްވެރި އެކެވެ. ދަރަވަންދޫގެ ޢަބުދުﷲ ދީދީ އަކީ ޙުސައިން ޞަލާޙުއްދީން އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރު މަނިކުފާނާއި އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ބޭފުޅެކެވެ.

## ފާހަގަކޮށްލެވޭ ބޭފުޅުން
* އަލްއުސްތާޛު މުޙައްމަދު ޖަމީލް ދީދީ
* އައްޝައިޚް މޫސާ ޖަމީލް ދީދީ
## ފުރުއްވި މަގާމްތައް
* 2 އޮގަސްޓް 1934 : ބަންޑާރަ ނާއިބުކަން
* 6 މެއި 1935 : އިމްތިހާން ކޮމިޓީގެ ވެރިކަން
* 1928 : ވުޒާރަތުލް މަޢާރިފްގެ މުދައްރިސްކަން
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ