open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ސްކޯލިފޯރމްސް

ސްކޯލިފޯރމްސް(Squaliformes) އަކީ މިޔަރު ތަރުތީބު ކުރެވިފައިވާ އޯޑަރެކެވެ.މިއޯޑަރުގައި ތަފާތު 7 އާއިލާ އަކުން 80 ވައްތަރުގެ މިޔަރު ހިމެނެއެވެ. މިއޯޑަރުގެ މިޔަރުތަކުގެ ތެރެއިން ރާއްޖޭގައި އުޅޭކަމަށް ފާހަގަ ވެފައިވަނީ ކަށިނެތް މިޔަރު އެވެ.

## އާއިލާތައް
### އެކިނަރީޑީ
* އެކިނޯރިނަސް
** 

### ސްކޯލީޑީ

### ސެންޓްރޮފޮރީޑީ

### އެޓްމޮޓެރީޑީ

### ސޮމްނިއޯސީޑީ

### އޮކްސިނޯޓީޑީ

### ޑަލަޓީޑީ
* ޑަލަޓިއާސް
** ކަށިނެތް މިޔަރު : މިއީ ޑަލަޓިއާސް ޖިންސް ގައި ހިމެނޭ ހަމައެކަނި މިޔަރު އެވެ. 

* ޔޫޕްރޮޓޮމައިކްރޮއިޑްސް
** ނިގޫފަނޑު މިޔަރު : މިއީ ޔޫޕްރޮޓޮމައިކްރޮއިޑްސް ޖިންސް ގައި ހިމެނޭ ހަމައެކަނި މިޔަރު އެވެ. 

* ޔޫޕްރޮޓޮމައިކްރަސް
** ކުރު މިޔަރު: މިއީ ޔޫޕްރޮޓޮމައިކްރަސް ޖިންސްގައި ހިމެނޭ ހަމައެކަނި މިޔަރު އެވެ. 

* ހެޓީރޮސްކައިމޮނޮއިޑްސް
** ތުންދިގު ކުރު މިޔަރު : މިއީ ހެޓީރޮސްކައިމޮނޮއިޑްސް ޖިންސް ގައި ހިމެނޭ ހަމައެކަނި މިޔަރު އެވެ. 

* އިސިސްޓިއަސް
** ކޫކީ ކަޓަރު މިޔަރު
** ދެކުނު ޗައިނާ ކޫކީ ކަޓަރު މިޔަރު
** ދަތްބޮޑު ކޫކީ ކަޓަރު މިޔަރު

* މޮލިސްކޭމާ
** ޕޮކެޓް މިޔަރު : މިއީ މޮލިސްކޭމާ ޖިންސްގައި ހިމެނޭ ހަމައެކަނި މިޔަރު އެވެ. 

* ސްކޯލިއޯލަސް
** ލޯކުޑަ ކުރު މިޔަރު
** ސްޕައިންޑް ކުރު މިޔަރު
މަރިޔަމް ސިޔާދާ

**މަރިޔަމް ސިޔާދާ** އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ. އޭނާވަނީ ދިވެހި ތަފާތު އެތައް ފިލްމްތަކެއްގައި ހަރަކާތްތެރި ވެފައެވެ. މީގެ އިތުރުން ތަފާތު ވީޑިއޯ ލަވަތަކާއި، ޓީވީ ޑްރާމާ ސިލްސިލާ ތަކުން ވެސް ސިޔާދާގެ ހުނަރު ބެލުންތެރިންނަށް ފެނިގެން ގޮސްފައި ވެއެވެ.

## އަމިއްލަ ދިރިއުޅުން

ސިޔާދާ އަކީ މަޖާ މިޒާޖެއްގެ ރައްޓަހިންނާ ގުޅޭ ޝަޚްޞިއްޔަތެއްގެ ވެރިއެކެވެ. ސިޔާދާ ވަނީ ދާދި ފަހުން ޒަވާޖީ ޙަޔާތެއް ފަށާފައެވެ.

## ފިލްމީ ދާއިރާއަށް ނިކުތުން

މަރިޔަމް ސިޔާދާ އަކީ ނަށާ ގުރޫޕަކުން މަޝްހޫރު ވެގެން އައި ފަންނާނެކެވެ. މަރިޔަމް ސިޔާދާ އެންމެ ފުރަތަމަ ފެނިގެން ދިޔައީ ވީޑިއޯ ލަވަޔަކުންނެނެވެ.

## ކުޅެފައިވާ ފިލްމްތައް

މަރިޔަމް ސިޔާދާ މިހާތަނަށް ކުޅުނު ހަމައެކަނި ފީޗަރ ފިލްމަކީ ދެކެދެކެ ޕްރޮޑަކްޝަން އިން އުފެއްދި ހިޔަނި އެވެ. ހިޔަނީގައި ސިޔާދާ ކުޅެފައިވަނީ މައި ރޯލެއް ނޫނަސް ފިލްމަށް ބަލާއިރު މުހިއްމު ރޯލެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ތަފާތު ކުރުކުރު ފިލްމްތަކުގައި މަރިޔަމް ސިޔާދާ ހަރަކާތްތެރި ވެފައި ވެއެވެ.

## ކުޅުނު ފިލްމްތައް

* ހިޔަނި - 2006
* ފެނުޕަރީ
* ހިތްއެކަނިވީމާ
* ނީނާ - 2007
* ހަންޑިގަނޑުވަރު ދޮންކަމަނަ 2/1 2
*ބަނޑިއެދުރު
* ޕަރުވާނާ - 2008

## ކުޅުނު ޑްރާމާ ސިލްސިލާތައް

* ކެތްކުރީމޭ
* ހިނިތުން ވެލާށެ ކަލާ
* ތިޔަ ލޯބީގާ

## އަދިވެސް ބައްލަވާ ލައްވާ
* މިއަދު ކްރިސްޓަލް އެވޯޑް
* ގައުމީ ފިލްމް އެވޯޑް
* ދިވެހި ފިލްމް އިންޑަސްޓްރީ

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ގައުމީ ފިލްމް އެވޯޑް ރަސްމީ ވެބްސައިޓް
*ދިވެހި ފިލްމީ އުދަރެސް
*ފިލްމީ ތަރި ޢަލީ ސީޒަންގެ ރަސްމީ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ފާތިމަތު މޫސާ ދީދީ

ޑރ **ފާތިމަތު މޫސާ ދީދީ**  އަކީ އިގިރޭސި ވިލާތުގައި ޕަބްލިކް ސާރވިސްގެ ދާއިރާއިން ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލް ކުރައްވާފައިވާ ބޭކަނބަލެކެވެ. ޑރ ފާތިމަތު މޫސާ ދީދީ އަކީ ކުރިން ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ނަރުހުންގެ ވެރިއެއްގެ ގޮތުން މަސައްކަތް ކުރެއްވި ފަރާތެކެވެ. އަދި ނަރުހެއްގެ ގޮތުގައި ވަރަށް ގިނަ ދުވަހު މަސައްކަތް ކުރެވި ފަރާތެކެވެ. ޑރ ފާތިމަތު މޫސާ ދީދީ  ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ކުރީގެ ޚާރިޖީ ވަޒީރު ފަތުހުﷲ ޖަމީލްގެ އަނބިކަނބަލުންނެވެ

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ލެމްނިފޯރމްސް

ލެމްނިފޯރމްސް()އަކީ މިޔަރު ތަރުތީބު ކުރެވިފައިވާ އޯޑަރެކެވެ. މިއޯޑަރުގެ މިޔަރުތަކަށް އާންމު ނަމެއްގެ ގޮތުގައި މެކަރެލް މިޔަރު އޭ ކިޔައެވެ. ވަރަށް މަޝްހޫރު ބައެއް ބާވަތުގެ މިޔަރު މިއޯޑަރުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ. މިސާލަކަށް ފެމުނު މިޔަރު ފަދަ މިޔަރު ހިމެނެއެވެ. އަދި ވަރަށް މަދުން ފެންނަ ވައްތަރެއް ކަމަށްވާ ދަތްބިޔަ މިޔަރު ހިމެނެނީ ވެސް މި އޯޑަރުގެ ތެރޭގައެވެ.  މި އޯޑަރުގެ މިޔަރުގެ ތެރެއިން ރާއްޖޭގެ ކަނޑުތަކުގައި އުޅޭކަމަށް މިހާތަނަށް ފާހަގަވެފައިވާ މިޔަރުތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ. 
* ފެމުނު މިޔަރު
* ކަނޑި މިޔަރު
* ލޯބޮޑު ކަނޑި މިޔަރު
* ވޮށިމަސް މިޔަރު

## އާއިލާތައް
### އެލޯޕީޑީ
* އެލޯޕިއާސް 
** ކަނޑުމަތީ ކަނޑި މިޔަރު
** ލޯބޮޑު ކަނޑި މިޔަރު
** ކަނޑި މިޔަރު

### ސިޓަރިނީޑީ
* ސިޓަރިނަސް
** ކަށި މިޔަރު
### ލެމްނީޑީ
* ކާކަރޮޑަން
** ފެމުނު މިޔަރު
** ދަތްބިޔަ މިޔަރު
* އިސޫރަސް
** ވޮށިމަސް މިޔަރު ނުވަތަ އުރަހަ ކުރު ވޮށިމަސް މިޔަރު 
** އުރަހަ ދިގު ވޮށިމަސް މިޔަރު
* ލެމްނާ
** ސަލްމަން މިޔަރު
** ތުންދިގު މިޔަރު

### މެގަކަސްމީޑީ
* މެގަކަސްމާ
** އަނގަބިޔަ މިޔަރު

### މިޓްސަކްރިނީޑީ
* މިޓްސަކްރިނާ
** ގޮބްލިން މިޔަރު

### އޮޑަންޓަސްޕިޑީޑީ
* ކަކަރިއަސް

* އޮޑަންޓަސްޕިސް
** މީދާ މިޔަރު
** ލޯބޮޑު މީދާ މިޔަރު

### ސޫޑޯކަކަރީޑީ
* ސޫޑޯކަކަރިއަސް
** ކިނބޫ މިޔަރު
މުޙައްމަދު ސަމާއީލް

**މުޙައްމަދު ސަމާއީލް** އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ ޑައިރެކްޓަރެކެވެ. ޕްރޮޑިއުސަރެކެވެ. އަދި ދިވެހި ފިލްމް ސްޓޫޑިއޯ *މޫވީ ޕީޕަލް* ގެ ވެރިފަރާތް ވެސް މެއެވެ.

## ފިލްމީ ދާއިރާއަށް ވަނުން
 
މުޙައްމަދު ސަމާއީލް ފިލްމީ ދާއިރާއަށް ވަދެފައިވަނީ ގާތްގަނޑަކަށް 1998 ހިސާބުގައެވެ. އެންމެ ކުރިއްސުރެ ސަމާއީލް އަކީ ޑައިރެކްޝަން އަދި ޕްރޮޑަކްޝަން ދާއިރާގައި މަސައްކަތް ކުރެއްވި ފަރާތެކެވެ. ފުރަތަމަ ޑައިރެކްޓްކުރި ފިލްމަކީ ފަރުދާ އެވެ.

## މޫވީ ޕީޕަލް ގެ ނަމުގައި ސްޓޫޑިއޯއެއް އުފެއްދުން
 
މުޙައްމަދު ސަމާއީލް ގެ އަމިއްލަ ފިލްމް ކުންފުނި މޫވީ ޕީޕަލް އުފެއްދީ 2003 ވަނަ އަހަރުގެ ފަހުކޮޅު ގައެވެ. 15000 ރުފިޔާގެ ކެޕިޓަލް އަކުން ފެށި މިސްޓޫޑިއޯ އިން ވަނީ ތަފާތު ޑްރާމާ ސިލްސިލާތަކާއި، ކުރު ފިލްމްތައް، ވީސީޑީ އަދި ވީޑިއޯ ލަވަތައް އުފައްދައި އާންމުކޮށްފައެވެ.

## ޑައިރެކްޓްކޮށް، ޕްރޮޑިއުސްކުރި ފިލްމްތައް

### ޑްރާމާ ސިލްސިލާތައް
* ނޭހާ
* ކެތްކުރީމޭ
* ސާރާ 
* އުމުރަށްއެކީ އުޅެން ބުނެފާ
* ނުދާށޭ ދޫކޮށްފާ ލޯބިވާ
* ކައިވެނި
* ހަނާ
* ލޯބިން ހިތްފުރެނީ

### ދިގު އަދި ކުރުފިލްމްތައް
* ފަރުދާ ( ޑައިރެކްޓަރ ) 
* ކިސް - ޖަޒުބާތު ( ޕްރޮޑިއުސަރ ) 
* މިޝަން 24 ( ޕްރޮޑިއުސަރ ) 
* ލޯބިނުވިޔަސް ފިރުމާލަދީ ( ޕްރޮޑިއުސަރ ) 
* މަގޭ ދަރިފުޅު

### ހަދަމުންދާ ޑްރާމާ ސިލްސިލާތައް
* ނުލިބުނަސް
* ހުވަފެނެއްނަމަ

## އަދިވެސް ބައްލަވާ ލައްވާ
* މިއަދު ކްރިސްޓަލް އެވޯޑް
* ގައުމީ ފިލްމް އެވޯޑް
* ދިވެހި ފިލްމް އިންޑަސްޓްރީ

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ގައުމީ ފިލްމް އެވޯޑް ރަސްމީ ވެބްސައިޓް
*ދިވެހި ފިލްމީ އުދަރެސް
*ފިލްމީ ތަރި ޢަލީ ސީޒަންގެ ރަސްމީ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ވަލީދާ ވަލީދު

**ވަލީދާ ވަލީދު** އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ. މޮޅު ނެށުން ތެރިއެކެވެ. ޑްރާމާ ޑައިރެކްޓަރެކެވެ. މޮޅު ފެހުން ތެރިއެކެވެ. އަދި ނަށަށްދަސްކޮށްދޭ ހުނަރުވެރި ފަންނާނެކެވެ. މޭކަޕްކޮށްދެއްވާ ފަރާތެކެވެ.

## އަމިއްލަ ދިރިއުޅުން
 
ވަލީދާ ވަލީދު އަކީ މީހުންނާއި ގުޅޭ އެކުވެރި މިޒާޖެއްގެ ވެރި ފަރާތެކެވެ.

## ފިލްމީ ދާއިރާއަށް ނިކުތުން
 
ވަލީދާ ވަލީދު ފިލްމީ ދާއިރާއަށް ނިކުތީ 1980 ގެ މެދުތެރޭ އަހަރުތަކުގެ ތެރޭގައެވެ. އެދުވަސްވަރުގެ ވަރަށް ގިނަ ފިލްމް ތަކުގައި ވަލީދާ  ހަރަކާތްތެރި ވެފައި ވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ބައެއް ޓީވީ ޑްރާމާ ތަކާއި، އަދި ވީޑިއޯ ލަވަތަކުން ވެސް ވަލީދާގެ ހުނަރު ބެލުންތެރިންނަށް ފެނިގެން ގޮސްފައި ވެއެވެ.

2006 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި އައި ރޯދަ މަހުގައި ދިވެހި ޓީވީ އިން ދެއްކި ޑްރާމާ ސިލްސިލާ ލޯބި ނުލިބުނަސް އަކީ ވަލީދާ ޑައިރެކްޓްކުރި ޑްރާމާ ސިލްސިލާ އެކެވެ. އެއީ ވަލީދާގެ ފުރަތަމަ ޑައިރެކްޝަން އެވެ. ވަލީދާ އެންމެ ފަހުން ކުލެފައިވާ ފިލްމަކީ ޑައިރެކްޓަރ އަބުދުލް ފައްތާހުގެ ހުރީމޭ އިންތިޒާރުގާ އެވެ.

## ކުޅެފައިވާ ފިލްމްތައް
* ލޯބީގެ ތޫފާން
* ލަވް 90
* ބަދަލު
* ދައުވާ 
* ސާހިބާ
* އަލަތު ލޯބި
* އަޒުމުގެ ކާމިޔާބު 
* ހިތުގެ ވިންދު
* ހުރީމޭ އިންތިޒާރުގާ
* ދީވާނާ

## ލިބިފައިވާ އެވޯޑްތައް
 
* އެންމެ މޮޅު ކޮރިއޮގްރާފަރ - 3 ވަނަ ދިވެހި ފިލްމް ފެސްޓިވަލް - 2007

## އަދިވެސް ބައްލަވާ ލައްވާ
* މިއަދު ކްރިސްޓަލް އެވޯޑް
* ގައުމީ ފިލްމް އެވޯޑް
* ދިވެހި ފިލްމް އިންޑަސްޓްރީ

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ގައުމީ ފިލްމް އެވޯޑް ރަސްމީ ވެބްސައިޓް
*ދިވެހި ފިލްމީ އުދަރެސް
*ފިލްމީ ތަރި ޢަލީ ސީޒަންގެ ރަސްމީ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
އަމްޖަދު އިބްރާހީމް

**އަމްޖަދު އިބްރާހީމް** ނުވަތަ އަމްޖޭ އަކީ ދިވެހި ފިލްމް ޑައިރެކްޓަރެކެވެ. ޕްރޮޑިއުސަރެކެވެ. އަމްޖޭވަނީ ތަފާތު އެތައް ފީޗަރ ފިލްމަކާއި ކުޑަކުދިންގެ ފިލްމް އަދި ވީޑިއޯ ލަވަތައް ޑައިރެކްޓްކޮށްފައެވެ.

## ފިލްމީ ދާއިރާގައި
 
އަމްޖަދު އިބްރާހީމް ނުވަތަ އަމްޖޭ އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނަ ފިލްމް ޑައިރެކްޓް ކުރުމުގެ ރިކޯޑް އޮތް ފަރާތެވެ. މިހާތަނަށް 20އަށްވުރެ ގިނަ ފިލްމް އަމްޖޭ ޑައިރެކްޓްކޮށްފައި ވެއެވެ. އަމްޖޭވަނީ 2004 ވަނަ އަހަރުގެ މެއި މަހުގެ ތެރޭގައި އަމިއްލަ ފިލްމް ކުންފުންޏެއް *ވީސްޓްރީމް*ގެ ނަމުގައި އުފައްދާފައެވެ.

## ޑައިރެކްޓްކޮށްފައިވާ ފިލްމްތައް
 
* އަތްބެއްގެ ލޯބި ފިރިއެއްގެ ވާޖިބު
* ގުރުބާނީ
* ހިތުގެ އެދުން 
* ސަނދުރަވިރޭ
* ސަނދުރަވިރޭ 2 
* މިފްޒާލް
* ކަށްވަޅަށްދާންދެން
* ގިލަން
* ދޮންކަމަނަ
* ދަ ގެސްޓް ހައުސް ރޫމް ނަމްބަރ 201
* ހިތޭދޭމީ - 2011
* ހަފަރާތް - 2011
* ހިތް އެދޭތީ - 2011
* މިހިތްކީއްކުރާނީ - 2011
* ލޮނު ޒިޔާރަތްކޮޅު- 2011
* ކާފަ ދަރިފުޅު - 2011
* ބާރައިގެ ފަސް - 2010

## ކުޑަކުދިންގެ ފިލްމްތައް

* ކޭމާޓް
* ހަތްބޯރާހި
* ސަފަރު ކަތްދަ
* ސާބަސް ޖުހާ
* ސަންތި މަރިޔަބު 3
* ސަފަރު ކަތްދަ 2
* އާމިނާބީ އާއި ހަންޑި - 2007
* އެއްކަލަ ކުޑަފޫޅު - 2008
* ފަޅި ސިކުންތު - 2004
* ފުޅު ދިގު ހަންޑި 2 - 2007
* ޖިންނި އެދުރުބެ - 2007
* ޖިންނީންގެ ދަރުބާރު - 2007
* ކުޑަފޫޅާއި ޕަރީ ދައްތަ - 2007
* ކުރަފި ދާދާ - 2008
* ލޯރަތްބެ - 2007
* ސަންތިމަރިޔަބު 2 - 2008

## އަދިވެސް ބައްލަވާ ލައްވާ
* މިއަދު ކްރިސްޓަލް އެވޯޑް
* ގައުމީ ފިލްމް އެވޯޑް
* ދިވެހި ފިލްމް އިންޑަސްޓްރީ

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ގައުމީ ފިލްމް އެވޯޑް ރަސްމީ ވެބްސައިޓް
*ދިވެހި ފިލްމީ އުދަރެސް
*ފިލްމީ ތަރި ޢަލީ ސީޒަންގެ ރަސްމީ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ދިއްދޫ

**Dhiddhoo** as a place name may refer to:
* Dhiddhoo (Alif Dhaal Atoll) (Republic of Maldives)
* Dhiddhoo (Haa Alif Atoll) (Republic of Maldives)
* Dhiddhoo (Lhaviyani Atoll) (Republic of Maldives)
އޯޒޯން ފަށަލަ

އޯޒޯން ފަށަލަ އެކުލެވިގެންވާ އޯޒޯން ގޭހަކީ އޮކްސިޖަން ގެ ބާވަތެކެވެ. އޯޒޯން ފަށަލަ ވަނީ ބިމުން ފެށިގެން 10ން 30 މޭލުގެ އުހުގައިވާ ސްޓްރެޓަސްފެއަރ އޭ ކިޔޭ ޖައްވުގެ ފަށަލައިގައެވެ. އާދައިގެ އޮކްސިޖަންގައި ހިމެނޭ ދެ އެޓަމް ގެ ބަދަލުގައި އޯޒޯން ގޭހުގައި 3 އެޓަމް އެކުލެވިގެން ވެއެވެ. އެހެން ކަމުން އޯޒޯން ގޭހުގެ ރަމްޒަކީ O3 އެވެ. އޯޒޯން އުފެދެނީ އޮކްސިޖަން މޮލިކިޔޫލްތައް ސްޓްރެޓަސްފެއަރ ގައި އާންމުގޮތެއްގައި ހުންނަ ލޮލަށް ނުފެންނަ އައްޔެއް ކަމުގައިވާ އިރުގެ ދޯދި ނުވަތަ އަލްޓްރާ ވައިލެޓް ދޯދިތަކާއި ބައްދަލުވުމުން ފަޅިފަޅި ވެގެންގޮހެވެ.
ނަޖީބު މަޙްފޫޒް

ނަޖީބު މަޙްފޫޒަކީ 1988 ވަނަ އަހަރު އަދަބީ ރޮގުން ނޮބެލްގެ އިނާމް ޙާޞިލްކޮށްފައިވާ މިޞްރުގެ ލިޔުންތެރި އެކެވެ. ނަޖީބު މަޙްފޫޒަކީ މިރޮގުގައި ފަޚްރުވެރި ނޮބެލް އިނާމް ޙާޞިލްކުރި ފުރަތަމަ މުސްލިމް ލިޔުންތެރިޔާ އެވެ. 1988 ވަނަ އަހަރު ފަހުކޮޅު ނިކުމެފައިވާ އަރަބި ނޫސްތައް ބުނާގޮތުގައި ނަޖީބު މަޙްފޫޒް އަށް ނޮބެލްގެ އިނާމް ލިބުމަކީ ޢަރަބިންނާއި މުސްލިމުންނަށް ލިބުނު ނަޞްރެކެވެ. 
ނަޖީބު މަޙްފޫޒް އަކީ ނޮބެލް އިނާމް ޙާޞިލްކުރި މިޞްރަށް އުފަން ދެވަނަ ފަރާތެވެ. ފުރަތަމަ ފަރާތަކީ ނޮބެލް ޞުލްހައިގެ އިނާމް ޙާޞިލްކޮށްފައިވާ މިޞްރުގެ ކުރީގެ ރައީސް  މުޙައްމަދު އަންވަރު ސާދާތު އެވެ. 

ނަޖީބު މަޙްފޫޒް ގެ ކަންޒަކީ މިޞްރުގެ ވެރިރަށް ގާހިރާ އެވެ. އޭނާ ގާހިރާގެ ދޮރޯށިތައް ހުޅުއްވާ އެރަށުގެ ގޯޅިތަކާ އަވަށްތައް ފަހަނައަޅުއްވާ ވަޑައިގެން، އެރަށުގެ ބިންގަރާސްތަކާއި މަގްބަރާ ތަކަށް ވަދެވަޑައިގެންފައި ވެއެވެ. ނަޖީބު މަޙްފޫޒްގެ އަރިހުގައި ޤާހިރާ އަކީ ޗާރލްސް ޑިކެންސް ގެ އަރިހުގައި ލަންޑަން އެވެ. ޓޮލްސްޓޮއިގެ އަރިހުގައި މޮސްކޯ އެވެ. އަލްބާރޓޯ މޮރާވިޔާގެ އަރިހުގައި ރޯމް އެވެ. ބަލްކަސްގެ އަރިހުގައި ޕެރިސް ފަދަ އެވެ. 

ނަޖީބު މަޙްފޫޒް ގެ ވާހަކަ ފޮތްތަކުން 12 ފޮތް އިގިރޭސި ބަހަށް ތަރުޖަމާ ކުރެވިފައި ވެއެވެ. އަދި އޭނާގެ ބައެއް ފޮތްތައް ފަރަންސޭސި ބަހަށްވެސް ތަރުޖަމާ ކުރެވިފައި ވެއެވެ. ނަޖީބުގެ ބައެއް ފޮތްތަކުގެ ނަންތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ. 
* ޘުލާޘިއްޔާތުލް ޤާހިރާ
* މީރާމާރު
* ޘަރުޘަރާ ފައުގަ އައްނީލް
* އައްލިއްޞު ވަލްކަލްބު
* ޒިޤަޤުލް މިދައްޤު
* ޙިކާޔާތު ޙާރަތިނާ
* ބައިނަލް ޤަޞްރައިނި
* ޤަޞްރުއް ޝައުގު
ގްރެހަމް ބެލް

ގްރެހަމް ބެލް އުފަންވީ މީލާދީން 1847 ވަނަ އަހަރު އެވެ. އުފަން ތަނަކީ ސްކޮޓްލޭންޑް ގެ އެޑިންބަރަރ އެވެ. ފުރިހަމަ ނަމަކީ އެލެގްޒެންޑަރ ގްރެހަމް ބެލް  އެވެ. 
ގްރެހަމް ބެލް އެންމެ ބޮޑު އިސްކަމެއްދިނީ އަމިއްލަ މަސައްކަތުން ތަފާތު ކަންކަމާއި ބެހޭ މައުލޫމާތު ދިރާސާ ކުރުމަށެވެ. ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރީ ވެސް އަމިއްލަ މަސައްކަތުންނެވެ. ގްރެހަމް ބެލްގެ ބައްޕައަކީ އަޑު ދަތުރުކުރާގޮތާ ބެހޭގޮތުން ދިރާސާތަކެއް ކުރި ޢިލްމުވެރިއެކެވެ. އެހެންކަމުން ގްރެހަމް ބެލް ވެސް ދިރިއުޅުމުގެ މައިދާނަށް ނިކުމެ ބައްޕަގެ މަސައްކަތުގައި ކުރިޔަށް ދިޔައެވެ. 

1871 ވަނަ އަހަރު ގްރެހަމް ބެލް އެމެރިކާއަށް ޒިޔާރަތްކުރި އެވެ. އަދި އެތާގައި ކުރި ދިރާސާތަކެއްގައި ޓެލެފޯން ހެދުމުގެ މަސައްކަތް ކާމިޔާބު ކުރިއެވެ. ޓެލެފޯންގެ އީޖާދު ބޭނުންތެރި ކާމިޔާބު އީޖާދަކަށްވުމުގެ ސަބަބުން ގްރެހަމް ބެލް ވަރަށް ބޮޑު މުއްސައްޖަކަށްވިއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ގްރެހަމް ބެލް އޭނާގެ ދިރާސާތައް ކުރުމުގައި ދުވަސްތައް ހޭދަ ކުރަމުން ދިޔައެވެ. މިގޮތުން ބީރު މީހުންނަށް އަޑުއިވިދާނެ ގޮތެއް ހެދިދާނެތޯއާއި، އެފަދަ މީހުންނަށް އެއްޗެހި އަންގައިދެވޭނީ ކިހިނެއްތޯ ގްރެހަމް ބެލް ދިރާސާ ކުރިއެވެ. 

ގްރެހަމް ބެލް އަށް ދެ ފިރިހެންކުދިން ލިބިފައިވެއެވެ. 1882 ގައި ގްރެހަމް ބެލް އެމެރިކާގެ ރައްވެއްސަކަށް ވިއެވެ. އޭނާ މިދުނިޔެ ދޫކުރީ 1922 ގައެވެ.
ގެގްލިއަލްމޯ މާކޯނީ

ޑރ **ގެގްލިއަލްމޯ މާކޯނީ** އުފަންވެ ވަޑައިގަތީ އިޓަލީ ވިލާތުގެ ޕޮލޯނިޔާގައި 1847 ވަނަ އަހަރު އެވެ. އޭނާ އެއްވެސް ސުކޫލެއްގައި ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރިކަމަށް ބެލެވިފައިވަނީ އަމިއްލަ ގޭގައި ހުރެގެންނެވެ. 

ދުރަށް އަޑުފޮނުވާ ފޮށި ނުވަތަ ރޭޑިޔޯ އުފެއްދުމުގެ މަސައްކަތް މާކޯނީ ފެށީ އޭނާގެ އުމުރުން އެންމެ 25 އަހަރު ގައެވެ. މިމަސައްކަތުގައި ކޮންމެވެސް ކަހަލަ ކާމިޔާބެއް ލިބި 1896ގައި އަޑުފޮއްޓެއް އީޖާދު ކުރިއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އިގިރޭސި ވިލާތަށް ދަތުރުކޮށް އެގައުމުގައި މާކޯނީގެ އުފެއްދުން ތަޢާރަފު ކުރިއެވެ. އަދި އެގައުމުގައި މާކޯނީ ޚާއްޞަ ކުންފުންޏެއް އުފައްދާ މިއަޑުފޮށި ތަރައްގީ ކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފެށިއެވެ. 

1898 ގައި މާކޯނީ ގްރާމް ގެ ނަމުގައި ވަޔަރލެސް ކޯޑް އިގިރޭސި ކެނަލް ހުރަސްކޮށް ފޮނުވަން ފެށިއެވެ. އަދި 1901 ގައި މިމަސައްކަތް މިއަށްވުރެ ފުރިހަމަކޮށް އެޓްލާންޓިކް ކަނޑު ހުރަސްކޮށް ވަޔަރލެސް ކޯޑް ފޮނުވަން ފެށިއެވެ. މާކޯނީގެ މިމަސައްކަތަށް 1909 ވަނަ އަހަރު ވަނީ ނޯބެލް އިނާމް ލިބިވަޑައިގެންފައެވެ. 1910 ވަނަ އަހަރު އާޖެންޓީނާ އާއި، އަޔަލޭންޑް އާއި ދެމެދު ވަޔަރލެސްގެ ޒަރީއާއިން ގުޅޭނެގޮތް ހޯދުމާއި ގުޅިގެން މިއަގުހުރި ހޯދުން މުޅި ދުނިޔެއަށް ތަޢާރަފްވެގެން ދިޔައެވެ. 1920ގައި މާކޯނީގެ އުފެއްދުން ރޭޑިޔޯގެ ގޮތުގައި ބާޒާރަށް ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ނެރުނެވެ.
އަލްމަޒްއާން

**އަލްމަޒްއާން** އަކީ ސްޕެއިންގެ ކެސްޓައިލް އެންޑް ލިއޯންގެ ސޯރިއާ ޕްރޮވިންސްގެ ކުޑަ ރަށަކަށް ކިޔާ ނަމެކެވެ. 2001 އަހަރުގެ ބޯހިމެނުމުގެ ނަތިޖާ ދެއްކި ގޮތުގައި މި މުނިސިޕަލްޓިގެ އާބާދީ އަކީ 5،700 މީހުންގެ އާބާދީއެކެވެ.

ޤިސްމު:Municipalities in Soria
ލައް ކައްޓެޅި

**ލައް ކައްޓެޅި** ()ނުވަތަ () އަކީ ކައްޓެޅި އާއި ވަރަށް އެއްގޮތް މަހެކެވެ. މިއީ ދިގުކޮށް އާދައިގެ ވަރަކަށް ފަތިކޮށް ހުންނަ މަހެކެވެ. މަހުގެ އަނގަ ބޮޑުވެފައި ކޮޅަށް އޫ އަދި ބޮޑެތި ދަތްތަކެއް ހުރެއެވެ. ބުރަކަށިމަތީގެ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 18 ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. ބުރަކަށި މަތީގެ ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއި، 14އާއި 17 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިކަތަރިބައިގެ ފަހަތުގައި ވަކިވަކިން ހުންނަ 2 ކޮތަރި ބައި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ހުޅުނބުތައް ކުދިވެފައި ތުންޏެވެ.

ލައް ކައްޓެޅި އަކީ ވަރަށް ފުނުގައި އުޅޭ މަހެއް ކަމުން މިއީ އާންމުކޮށް ދިވެހި މަސްވެރިންނަށް ބޭނޭ މަހެއް ނޫނެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށި މައްޗާއި މަތީބައިގެ ކުލައަކީ ނޫމުށި ކުލައެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތް ހުންނަނީ ރިހި އަޅި ކުލައިގައެވެ. މަހުގެ އެންމެ ފާޅުކަން ބޮޑު ފާހަގައަކީ ބުރަކަށީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގެ ކުރީކޮޅުގައި ހުންނަ ކަޅުކުލައިގެ ލަފެވެ. މިމަހަށް ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ވަކިނަމެއް ކިޔައި ނޫޅޭތީ، މިމަހުގެ ސިފަ ކައްޓެޅި އާއި ވައްތަރުވެފައި، މަހުގައިވާ އެންމެ ޚާއްޞަ ސިފަޔަށް ވިސްނާ މިމަހަށް *ލައް ކައްޓެޅި* މިނަމުން ނަންދިނީ އެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ އެކި ޒާތްޒާތުގެ ކުދިމަހާއި، ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ޤިސްމު:Fish
ޤިސްމު:Fishes in the Maldives
ކައްޓެޅި

**ކައްޓެޅި** ()ނުވަތަ () އަކީ އަތޮޅުން ބޭރު މާކަނޑުތަކުގައި ވަރަށް ފުނުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ބައެއް ހިސާބުތަކުން ރޭގަނޑު ފުނަށް ނަނު ފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅު ކަމުގައި ބޭނޭ މަހެކެވެ. މިމަސް ބޭނުމުގައި އެންމެ ފާހަގަ ކުރެވެނީ ޏ. ފުވައްމުލަކު މީހުންނެވެ. އެރަށު މަސްވެރިން ރޭގަނޑު ނަނު ފައްތައިގެން މިމަސް ބާނައިގެން ގަރުދިޔަ ކައްކައިގެން ކާން ބޭނުން ކުރެއެވެ. ބައެއް މީހުން މި މަހުން ރިހަވެސް ކައްކަ އެވެ. މިއީ ކަށި ވަރަށް ގިނަ އެހެނަސް ކާން ވަރަށް މީރު މަހެކެވެ. މިއީ ބާނާފައި ރޮލަށް ހުރުމުން ވަރަށް އަވަހަށް ކުނިވާ މަހެއްކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ކައްޓެޅި އަކީ ދިގުކޮށް ފަތިކޮށް ހުންނަ މަހެކެވެ. މަހުގެ އަނގަ ބޮޑުވެފައި ކޮޅަށް އޫ ވަރުގަދަ ދަތްތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ލޯ ބޮޑެވެ. ކަންފަތް ކުރެވެ. މަހުގައި ހުންނަނީ ވަރަށް ތުނި ހުޅުނބު ތަކެކެވެ.

މަހުގެ ކުލައަކީ ގަދަ މުށި ކުލައެވެ. މަހުގެ މުޅި ހަށިގަނޑުގައި ވައިލެޓް ދިހުން ކުލައެއް ހުރެއެވެ. އެހެނަސް މަސް މަރުވުމުން، މިކުލަ ފަނޑު މުށިކުލައަކަށް ބަދަލުވެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގެ ކަށިތަކުގެ ދޭތެރޭގެ ފުރަތަމަ ދުލިފަށް ހުންނަނީ ކަޅު ކުލައިގައެވެ. އެހެނިހެން ކޮތަރިބައިތައް ހުންނަނީ ކަޅު މުށި ކުލައިގައެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 1 މީޓަރަށެވެ. ނަމަވެސް ގިނައިން ފެނިފައި ހުންނަ އެންމެ ބޮޑެތި މަހުގައި ހުންނަނީ ގާތްގަނޑަކަށް 40 ސެންޓި މީޓަރުއެވެ. ކައްޓެޅި އަކީ އާންމު ގޮތެއްގައި 750-100 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުނުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ އެކި ޒާތްޒާތުގެ ކުދިމަހާއި، ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ތެޔޮމަސް

**ތެޔޮމަސް** ()ނުވަތަ () އަކީ މާކަނޑުތަކުގެ ވަރަށް ފުނުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ތެޔޮމަސް އުޅޭކަމަށް ވަނީ 700-100 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުން އަޑީގައެވެ. ދިވެހި މަސްވެރިންނަށް މިބާވަތުގެ މަސް ބޭނެނީ ވަރަށް މަދުންނެވެ. މަހުގެ ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި އެހެނިހެން މަސްމަހާ ޚިލާފަށް ކުރަގަނޑެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ އަނގަ ބޮޑެވެ. އަދި އަނގައިގައި އެއްބަރިއަށް ހުންނަ ދަތްތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީގެ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައި ދެވަނަ ކޮތަރި ބަޔަށްވުރެ ތިރިވާނެއެވެ. ބުރަަކަށި މަތީގެ ދެވަނަ ކޮތަރި ބަޔާއި، ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގެ ފަހަތުގައި ވަކިވަކިން ހުންނަ ދެކޮތަރި ބައި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތް ފުޅާވެފައި އަދި ކަފިވެސް މެއެވެ.

ތެޔޮ މަހަކީ އާންމު ގޮތެއްގައި ދިވެހި މަސްވެރިންްނަށް ބޭނޭ މަހަކަށް ނުވާތީ މިމަހަށް ކިޔާ ވަކިނަމެއް ނެތެވެ. ވީމާ މިމަހުގެ ޚާއްޞަ ސިފައެއް ކަމުގައިވާ މަސްގަނޑުގެ ތެޔޮކަމަށް ބަލާ، އަދި މިމަހަށް އިގިރޭސި ބަހުން ކިޔައި އުޅޭ ޢާންމު ނަމާ ގުޅޭގޮތުން *ތެޔޮ މަސް* ކިޔާ ނަންދިނީ އެވެ.

ތެޔޮ މަހުގެ ކާނާއަކީ އެކި ޒާތްޒާތުގެ ކުދިމަހާއި، ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕެވެ. އަދި މިބާވަތުގެ މަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 3 މީޓަރަށް ކަމަށް ވެއެވެ. ނަމަވެސް ގިނައިން ފެންނަ މިބާވަތު މަހުގެ އެންމެ ބޮޑު މިނުގައި ހުންނަނީ 1.5 މީޓަރެވެ. މިބާވަތުގެ މަހުގެ މަސްގަނޑަކީ ވަަރަށް ތެޔޮ ގިނަ އެއްޗެކެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ގެނބުރު ރާގޮނޑި

ގެނބުރު ރާގޮނޑި()ނުވަތަ () އަކީ ވަށްކޮށް ދިގުކޮށް ހުންނަ މަހެކެވެ. މަހުގެ އަނގައިގައި އެއްބަރިއަށް ހުންނަ ކުދިދަތްތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީގެ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 10 ނުވަތަ 11 ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. ބުރަކަށިމަތީ ދެކޮތަރިބައި ދޭތެރެ ދުރެވެ. ދެވަނަ ކޮތަރިބަޔާއި ޖެހިގެން 8 ކުދިކޮތަރިބައި ހުރެއެވެ.

ގެނބުރު ރާގޮނޑި އަކީ ރާގޮނޑިއާއި ވަރަށް އެއްގޮތް މަހެކެވެ. މިދެބާވަތުގެ މައިގަނޑު ތަފާތަކީ މަހުގެ މަތީބައިގައި ހުންނަ ގަދަ ނޫކުލައިގެ ކުރެހުން ފެށިފައި ހުންނަ ހިސާބުގެ ތަފާތާއި، ދެއަރިމަތީގައި ހުންނަ ހުޅުނބު ރޮނގުގެ ފުޅާމިނުގެ ތަފާތެވެ. މިތަފާތު މަސް ތާޒާކޮށް ހުންނައިރު ޚާއްޞަކޮށް ރާގޮނޑިތަކެެއްގެ ތެރޭގައި އޮންނައިރު، ދެނެގަތުން ވަރަށް ދަތިވާނެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ އާއްމުކޮށް 50 މީޓަރަށެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ ކުދި މަހެވެ.

މިއީ ހޫނު ކަނޑުތަކުގައި އައިން ހަދައިގެން އުޅޭ ކަނޑުމަހުގެ ބާވަތެކެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް އިންޑިޔާގެ އައްސޭރި ކައިރި ކަނޑުތަކުގައި ވަރަށް ގިނައިން އުޅެއެވެ. ނަމަވެސް މިއީ ރާއްޖޭގެ މަސްވެރިންނަށް ކަނޑުމަހުގެ މަސްވެރި ކަމުގައި ވަރަށް މަދުން ބޭނޭ މަހެކެވެ. ރާއްޖެއިން މިބާވަތް މަދުން ރިކޯޑްކުރެވި، އަދި ރާއްޖޭގެ މަސްވެރިން މިމަހަށް ވަކި ނަމެއް ކިޔައި ނޫޅޭތީ، މިމަހަށް *ގެނބުރު ރާގޮނޑި* ކިޔާފައި ވަނީ އެވެ. މިއީ ކެއުމަށް ރަގަޅު މަހެކެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ރާގޮނޑި

ރާގޮނޑި()ނުވަތަ () އަކީ ކަނޑުމަހުގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ އެތެރެވަރީގެ ކަނޑުތަކުގައްޔާއި މާކަނޑުތަކުގައި އައިން ހަދައިގެން ދަތުރުކޮށް އުޅޭ މަހެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 58 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. ރާއްޖޭގެ ފަރުފަރުގެ ބޭރަށް އެން އަރައިގެން އުޅޭއިރު، އެން ކެއުމަށް ފަރުފަރުގެ ވަރަށް ކައިރީގައި ރާގޮނޑި އުޅެއެވެ. މިއީ ދޮށީގެ މަސްވެރިކަމުގައްޔާއި، ވަދު މަސްވެރި ކަމުގައި ގިނައިން ބޭނޭ، ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މަހެކެވެ. ރާގޮނޑި އައިނުގެ ތެރޭގައި *ރާގޮނޑި ކޮލި* ކިޔާ ވަރަށް ވިހަގަދަ މަހެއް އެކުލެވޭ ކަމަށް ވެއެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 10އާއި 12 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީ ބައިގައްޔާއި، ތިރީބައިގައި ވަކިވަކިން ހުންނަ ކޮތަރިތަކެއް ހުރެއެވެ. ރާނގޮޑީގެ މަތީގެ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބަޔާއި، ދެވަނަ ކޮތަރިބައި ހުންނަނީ ވަރަށް ދުރުގައެވެ. މަހުގެ ބޮލުގައި ކުޑަކޮށް ހުޅުނބު ހުރެއެވެ. ތަފާތު ގޮތްގޮތަށް ކަތިކޮށް ކުރަހާލެވިފައިވާ ގަދަނޫކުލައިގެ ރޮނގުތަކެއް މަހުގެ މަތީބައިގައި ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ ގަދަ ނޫކުލަ އެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކުލައަކީ ރިހި ކުލައެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ ކުދިމަހާ، ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕާއި، ޑިނގާއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ލައްޓި

**ލައްޓި** ()ނުވަތަ () އަކީ ކަނޑުމަހުގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ އެތެރެވަރީގެ ކަނޑުތަކުގައްޔާއި މާކަނޑުތަކުގައި އައިން ހަދައިގެން ދަތުރުކޮށް އުޅޭ މަހެކެވެ.ރާއްޖޭގެ ފަރުފަރުގެ ބޭރަށް އެން އަރައިގެން އުޅޭއިރު، އެން ކެއުމަށް ފަރުފަރުގެ ވަރަށް ކައިރީގައި ލައްޓި އުޅެއެވެ. މިއީ ދޮށީގެ މަސްވެރިކަމުގައި އެން އުކައިގެން ދޮށިންނާއި، ވަދު މަސްވެރި ކަމުގައި ގިނައިން ބޭނޭ، ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މަހެކެވެ. ލައްޓި އެންމެ ބޮޑުވަނީ ގާތްގަނޑަކަށް 1 މީޓަރަށެވެ.

ލައްޓީގެ ބުރަކަށިމަތީ ދެކޮތަރިބައި ނުގުޅި ހުންނަނީ ވަރަށް ކުޑަކުޑަ ތަންކޮޅެކެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގައި ގަދަ ނޫކުލައިގެ ފުޅާ ރޮނގުތަކެއް ކަތިކޮށް ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ ގަދަ ނޫކުލަ އެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކުލައަކީ ރިހި ކުލައެވެ. މަހުގެ ކަންފަތްގަނޑާއި ދިމާލުން ބަނޑު ދަށުގައި ކަޅު ކުލައިގެ ލައްތަކެއް ހުރެއެވެ. މިލައްތައް ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުރުމާއި، ލައްތަކުގެ އަދަދު މިބާވަތުގެ އެކިމަސްމަހުގައި ތަފާތެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 11އާއި 14 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގެ ފަހަތުގައި ވަކިވަކިން ހުންނަ ކުދި ކޮތަރިބައިތަކެއް ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގެ ފަހަތުގައި ވެސް ވަކިވަކިން ހުންނަ ކުދި ކޮތަރިބައިތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ ކުދިމަހާ، ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕާއި، ޑިނގާއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ކަޅުބިލަ މަސް

250px|thumb|left|ކަޅުބިލަ މަސް
ކަޅުބިލަ މަސް()ނުވަތަ () އަކީ ދޮށީގެ މަސްވެރިކަމުގަަައި ރާއްޖެއަށް އެންމެގިނައިން ބާނާމަހެވެ.މިއީ ރާއްޖޭގެ އެންމެން ދަންނަ ކަނޑުމަހުގެ ބާވަތެކެވެ. ކަޅުބިލަމަހަކީ ކަނޑުގެ މަތީބައިގައި އައިން ހަދަައިގެން ދަތުރުކުރާ މަހެކެވެ. މިގޮތަށް އައިން ހަދައިގެން މަސް ދަތުރުކުރާއިރު އެއްއަައިނެއްގެ ތެރޭގައި އާއްމުކޮށް ގިނައިން އުޅެނީ އެއްސައިޒެއްގެ މަހެވެ. ނަމަވެސް ބައެއްފަހަރު އެކިސައިޒު އަދިި ތަފާތު ކަނޑުމަހުގެ ވައްތަރުތަކުން އެކުލެވޭ އައިންވެސް ހުރެއެވެ. މިގޮތުން ކުދި ރީނދޫއުރަހަ ކަންނެލި، ލައްޓި އަދި ރާގޮނޑި ކަޅުބިލަމަހާއެކު އައިންހަދައިގެން ތިލަވެއުޅެއެވެ. މިމަސް ޢާއްމުގޮތެއްގައި އުޅެނީ ފެނުގެ ފިނިހޫނުމިން 20 އިން 29 ސެންޓިގްރޭޑްއާއި ދެމެދަށް ހުންނަ ހިސާބުތަކުގައެވެ. މަހުގެ ޢާއްމު ކާނާއަކީ ކުދިމަހާ، ކަކުނިފާޑުގެ ސޫތްޕާ، ބޯވަދިލަމަހެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 1.08 މީޓަރަށެވެ. 

ކަޅުބިލަމަހުގެ ބަނޑުދަށުގައި ކަޅުކުލައިގެ ރޮނގުތަކެއް މަހުގެ ދިގަށް ދެމިފައި ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ ގަދަ ނޫކުލައެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކުލައަކީ ރިހި ހުދުކުލައެވެ. އިހުގެ ދިވެހިން ކަޅުބިލަ މަހުގެ ތެރެއިން އެމީހުން ފާހަގަ ކުރާ އެކަހެރި މަސްތަކުގެ ތެރެއިން މާބިލަ މަސް، ގުންބިލަ މަސް، ރަންދި މަސް، ދިއްބޯ މަސް، މިނަންތައް ކިޔާފައި ހުރެއެވެ. އަދި އާންމު ނަމެއްގެ ގޮތުން ކަނޑުމަސް ކިޔާ އުޅެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ގަޅިކުރު މަސް

**ގަޅިކުރު މަސް** ()ނުވަތަ ()އަކީ ދިގުކޮށް ފަތިކޮށް ހުންނަ މަހެކެވެ. މަހުގެ އަނގަ ބޮޑުވެފައި ގިނަ ދަތްތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީގެ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 15 އާއި 18 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 15 އާއި، 20 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. އަދި ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގެ ފަހަތުގައި 8 އާއި 10 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ވަކިވަކިން ހުންނަ ކޮތަރިބައެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ އަޅިނޫކުލަ އެވެ. އަރިމަތީގައި ހުންނަނީ ނޫދަޅައެއް އަޅާ ރިހިކުލަ އެކެވެ. އަރިމަތީގައި ހިމަކޮށް ހުރަހަށް ވާގޮތަށް ހުންނަ ގަޅިތަކެއް ވަރަށް ސާފުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ. މިއީ ކެއުމަށް މީރު މަހެކެވެ.

މިބާވަތުގެ މަހަކީ އިންޑިޔާ އަދި ސްރީލަންކާގެ އައްސޭރި ފަށުގެ ކަނޑުތަކުގައި ގިނައިން އުޅޭކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވިފައިވާ މަހެކެވެ. އަދި ރާއްޖޭގެ އެތެރެވަރީގެ ކަނޑުތަކުގައްޔާއި، ބޭރުކަނޑުތަކުގައިވެސް މަދުމަދުން މިމަސް ދަތުރުކޮށް އުޅެއެވެ. ރާއްޖޭގެ މަސްވެރިންނަށް މަދުމަދުން މިމަސް ބޭނެއެވެ. މިއީ 15 އާއި 200 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައި ކުދި އައިން ހަދައިގެންއުޅޭ މަހެކެވެ. ގަޅިކުރު މަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 2.2 މީޓަރަށެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ އައިން ހަދައިގެން އުޅޭ ކުދިމަހެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް ރާއްޖެއިން ބޭނެނީ މަދުން ކަމަށްވުމާއެކު، މިމަހަށް ކިޔާ ދިވެހި ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމުން، މިމަހުގެ ސިފަޔަށް ވިސްނާ، *ގަޅިކުރު މަސް* ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ރީނދޫ އުރަހަ ކަންނެލި

**ރީނދޫ އުރަހަ ކަންނެލި** ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގައި ކުރެވޭ ދޮށީގެ މަސްވެރިކަމުގައި ދެވަނައަށް އެންމެ ގިނައިން ބޭނޭ ބާވަތެވެ. މިމަސް އާންމު ގޮތެއްގައި ކަޅުބިލަ މަސް އަދި އެހެނިހެން ކަނޑުމަހުގެ ބާވަތްތަކާއެކު އައިން ހަދައިގެން ދަތުރުކޮށް އުޅެއެވެ. މިއީ ވަރަށް ބޮޑެތިވާ ކަންނެއްޔެކެވެ. މިކަންނެލި ބޮޑެތިވީވީހެން ކަނޑުގެ އަޑިއަށް ފިނިހިސާބުތަކަށް ދަތުރުކުރެއެވެ. ވުމާއެކު ބޮޑެތި ކަންނެލި ލޭނުއަޅައިގެންނާއި، ދިރޭ އެންޖަހައިގެން ރާއްޖެއާއި ބޭރުގައުމު ތަކުގައިވެސް ބާނައި އުޅެއެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ މަސްމަހާ މެއްސާއި، ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕާއި، ބޯވަ ދިލަ މަހެވެ.

ރީނދޫ އުރަހަ ކަންނެލި ގައި ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ހުޅުނބު ހުރެއެވެ. މިމަހުގެ ބުރަކަށިމައްޗާއި، ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ދެވަނަ ކޮތަރިބައި ވަރަށް ދިގުކޮށް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތްގަނޑު މަހުގެ މަތީބައިގެ ދެވަނަ ކޮތަރިބައި ފެށިފައިވާ ހިސާބަށްވުރެ ފަހަތަށް ދިގުވެފައި ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ ގަދަ ނޫކުލައެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތާއި، އަރިމަތީގެ ކުލައަކީ ރިހިކުލަ އެވެ. މަހުގެ އަރިމަތީގައި ހުރަހަށް ގާތްގަނޑަށް 20 ރޮނގު ފަނޑުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކޮތަރި ތަކުގެ ކުލައަކީ ރީނދޫ ކުލަ އެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 2 މީޓަރަށެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ޤިސްމު:Fish
ޤިސްމު:Fishes in the Maldives
ލޯބޮޑު ކަންނެލި

250px|thumb|left|ލޯބޮޑު ކަންނެލި
ލޯބޮޑު ކަންނެލި ()ނުވަތަ () އަކީ ކަނޑުމަހުގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރެއިން ވަރަށް ބޮޑުވާ މަހެކެވެ. މިއީ ހޫނު ކަނޑުތަކުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ރީނދޫ އުރަހަ ކަންނެއްޔާއި، އުޅުމުންނާއި، ބައްޓަމުން ވަރަށް އެއްގޮތް ކަންނެއްޔެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް މިދެބާވަތް ޅައިރު އޭގެ ބޭރު ފުށުން ފެންނަ ފާހަގަތަކަށް ބަލައިގެން ވަކިކުރުމަކީ އުދަގޫ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް މިދެބާވަތުގެ ބޮޑެތި މަސް ވަކިކުރަން ފަސޭހައެވެ. ސަބަބަކީ ރީނދޫ އުރަހަ ކަންނެލީގެ ބުރަކަށިމަތީގެ ދެވަނަ ކޮތަރިބަޔާއި، ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައި، ލޯބޮޑު ކަންނެއްޔަށްވުރެ ދިގުވާނެތީ އެވެ. އަދި ލޯބޮޑު ކަންނެލީގެ ހަށިގަނޑުގެ ފަލަވެފައި، ނިސްބަތުން ލޯބޮޑުކަމަށް ދައްކާނެތީ އެވެ. މިކަންނެލި އެންމެ ބޮޑުވާމަކަށް ވަނީ 2.1 މީޓަރަށެވެ. 

ލޯބޮޑު ކަންނެލީގެ ކުދިމަސް ރީނދޫ އުރަހަ ކަންނެއްޔާއެކު އެއް އިސްކޮޅުން އައިން ހަދައިގެން އުޅެއެވެ. ރާއްޖޭގެ ބައެއް ހިސާބުތަކުން ބައެއް މޫސުމުގައި ލޯބޮޑު ކަންނެލި ބޭނޭކަމަށް ވެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީގެ ކުލައަކީ ކަޅު ނޫކުލަ އެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތް ހުންނަނީ ހުދުކުލައެއްގައެވެ. މަހުގެ ކޮތަރިތައް ހުންނަނީ ރީނދޫ ކުލައެއްގައެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ މަސްމަހާ މެއްސާއި، ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕާއި، ބޯވަ ދިލަ މަހެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ޤިސްމު:Fish
ޤިސްމު:Fishes in the Maldives
ނިގޫދިގު ކަންނެލި

**ނިގޫދިގު ކަންނެލި** ()ނުވަތަ ()އަކީ އިންޑިޔާ ކަނޑާއި، ހުޅަގު ޕެސިފިކްގެ ކަނޑުތަކުގައި އައިން ހަދައިގެން އުޅޭ ކަނޑުމަހުގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ ރާއްޖެއިން ވަރަށް މަދުން ފެންނަ މަހެކެވެ. ނަމަވެސް މިބާވަތުގެ މަސް އިންޑިޔާގެ އައްސޭރި ކައިރި ކަނޑުތަކުގައި ގިނަ އަދަދަކަށް އުޅެއެވެ. މިބާވަތުގެ ކަންނެލި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ރާއްޖޭގައި ރިކޯޑް ކުރެވުނީ 1994 ވަނަ އަހަރު ހުވަދޫ ކަނޑުގެ ތެރޭގައި، މެރިން ރިސާރޗް ސެންޓަރުން ހިންގި މަހުގައި ފާހަގަ ޖެހުމުގެ ހަރަކާތުގެ ތެރެއިންނެވެ. މިއީ ރީނދޫ އުރަހަ ކަންނެލި އާއި ވައްތަރު މަހެކެވެ. މިކަންނެލި އެހެނިހެން ކަންނެއްޔާ ތަފާތު ވެފައި ހުންނަނީ މަހުގެ ނިގޫކޮޅަށް ހިމަކަމުންނެވެ. މިސިފަޔަށް ބަލާ އާއްމުކޮށް ފެންނަ ކަންނެއްޔާ، މިބާވަތުގެ ކަންނެލި ވަކިކުރަން ދައްޗެއް ނުވާނެއެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީގެ ކުލައަކީ ކަޅުނޫކުލައެކެވެ. މަހުގެ އަރިމައްޗާއި ބަނޑުދަށް ފަރާތް ހުންނަނީ ރިހި ކުލައިގައެވެ. މަހުގެ ދިގަށް ބަނޑުދަށް ފަރާތާއި އަރިއަރިމަތީގައި ކެނޑިކެނޑިފައި ހުންނަ ހުދު ކުލައިގެ ބައިބަޔަށް ހުންނަ ރޮނގުތަކެއް ހުރެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 1.3 މީޓަރަށެވެ. މަހުގެ އެންމެ އާންމު ކާނާއަކީ ބޯވަ، ބޯވަ ދިލަމަހާއި، ޑިނގާ ފާނޑުގެ ސޫތްޕާއި މަސްމަހާ މެއްސެވެ

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ފަންގަނޑު ހިބަރު

**ފަންގަނޑު ހިބަރު** ()ނުވަތަ ()އަކީ ދިވެހި މަސްވެރިން ދަންނަ ވަރަށް މަޝްހޫރު ހިބަރެކެވެ. މިއީ އެތެރެވަރީގެ ކަނޑުތަކުގައްޔާއި އަތޮޅުން ބޭރު މާކަނޑުތަކުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ހިބަރުގެ އެހެނިހެން ބާވަތްތަކާއި ޚިލާފަށް ފަރުފަރުގެ ވަރަށް ކައިރިއަށް އައިސްއުޅޭ ހިބަރެކެވެ. މިއީ ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށްއުޅޭ މީރު މަހެކެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ގައްޔާއި، ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ދެކޮތަރިބައި ހުރެއެވެ. ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 42 އާއި 49 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިކޮތަރިބައި ހުޅުވާލާފާ ހުންނައިރު ހީވާނީ ފަންއަރިއެއް ހެންނެވެ. ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 6 ނުވަތަ 7 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ ބުޑުދަށުގެ ދެއަރިމަތީގައި ދެކުރަގަނޑު ހުރެއެވެ.

ފަންގަނޑު ހިބަރަކީ ކަނޑުގެ ތެރެއިން ގެނބުރަށްދުވެ ދަތުކުރާ ހިބަރެކެވެ. މިމަސް ގިނައިން އުޅެނީ އެއް އިސްކޮޅަކުން މަދުއަދަދަކުން އައިން ހަދައިގެންނާއި އެކަހެރިކޮށެވެ. މިއީ 3.2 މީޓަރަށް ބޮޑުވާ މަހެކެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ ބޯވަ، ބޯވަ ދިލަމަހާއި، ޑިނގާ ފާނޑުގެ ސޫތްޕާއި މަސްމަހާ މެއްސެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީގެ ކުލައަކީ ކަޅުނޫކުލަ އެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތް ހުންނަނީ ހުދު ކުލައެއްގައެވެ. މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި ފަނޑުނޫކުލައިގެ ލައްތަކެއް ރޮނގަކަށް ވާގޮތަށް، މަހުގެ ހުރަހަށް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކޮތަރިތައް ހުންނަނީ ނޫކުލައެއްގައެވެ. މިއީ ލޭނު އަޅައިގެންނާއި، ވަދު އަޅައިގެން، އަދި މަޑަޖަހައިގެން ހިފައިއުޅޭ ހިބަރެކެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ކަޅުމަސް ހިބަރު

**ކަޅުމަސް ހިބަރު** ()ނުވަތަ ()އަކީ އާންމުކޮށް މާކަނޑުތަކުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހި މަސްވެރިން ވަދުގައި މަދުމަދުން ބާނާ އުޅޭ މަހެކެވެ. މަހުގެ މަތީ ތުނބުގެ ކޮޅު ވަކިން ދިގުވެފައި ހިމައެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީގައި ދެކޮތަރިބައި ހުރެއެވެ. ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 38 އާއި 45އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިކޮތަރިބައި ހުންނަނީ ކުރީކޮޅު އުސްކޮށް ފަހަތުބައި ވަރަށް ތިރިކޮށެވެ. ބުރަކަށިމަތީ ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 6 ނުވަތަ 7 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫކޮޅުގެ ދެފަރާތުގައި ދެކުރަގަނޑު ހުރެއެވެ. މިއީ ދެފެން ދޭތެރޭގައި އުޅޭ ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މީރު މަހެކެވެ.

ކަޅުމަސް ހިބަރު އެންމެ ބޮޑުވަނީ 4.6 މީޓަރަށެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ ކަނޑުމަހުގެ ބާވަތްތަކާއި، ހަނދީގެ ވައްތަރު ތަކާއި، ބޯވަދިލަ މަހާއި، ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕެވެ. މިހިބަރުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ ގަދަ ނޫކުލައެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކުލައަކީ ހުދު ރިހިކުލަ އެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ދެކަށިދޭތެރޭގައި ހުންނަ ހަންފައްތަކުގެ ކުލައަކީ ކަޅުނޫކުލަ އެވެ. މަހުގެ އަރިމަތީގައި ފާހަގައެއް ނުވަތަ ލަފެއް ނުހުރެއެވެ. ރާއްޖޭގައި ބާނާ މަސް ހިބަރުގެ ދެބާވަތަށް ވެސް ކިޔަނީ މަސް ހިބަރު އެވެ. ނަމަވެސް މިއީ އުފެދުމުގައި ތަފާތު ތަކެއް ހުރި ދެބާވަތެއް ކަމުން މަހުގެ އިގިރޭސި ނަމުގައި ތަފާތު ކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މަތިން މިމަހަށް *ކަޅުމަސް ހިބަރު* ކިޔާފައި ވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ޤިސްމު:Fish
ޤިސްމު:Fishes in the Maldives
އަލި ތޮޅި

އަލި ތޮޅި()ނުވަތަ ()   އަކީ އާންމުކޮށް ވަރަށް ފުނުގައި، ގާތްގަނޑަކަށް 200 މީޓަރަށްވުރެ އަޑީގައި އުޅޭކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވިފައިވާ މަހެކެވެ. ނަމަވެސް ރޭގަނޑަށް ޚާއްޞަކޮށް އަލިކަން ލިބިގެން މިމަސް މައްޗަށް އަރާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. މިއީ އިންޑިޔާ ކަނޑުގެ ރާއްޖެ ހިމެނޭ ހިސާބުގައި ވަރަށް ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ އަތޮޅުން ބޭރު މާކަނޑުތަކުގައި ވެސް އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ދިގުކޮށް ފަތިކޮށް ހުންނަ މަހެކެވެ. އަނގައިގައި އެއްބަރިއަށް ހުންނަ ވަަރަށް ތޫނު ދަތްތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ އަނގަ ބޮޑުވެފައި ތިރީ ތުން މަތީ ތުނބަށްވުރެ ދިގުކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީގައި ދެކޮތަރިބަޔާއި، ވަކިވަކިން ހުންނަ ކުދި ކޮތަރި ބައެއް ހުރެއެވެ. އަދި ފުރަތަމަ ކޮތަރި ބައި ހުންނަނީ ގާތްގަނޑަކަށް މުޅިން އެއް އުސްމިނެއްގައެވެ. މަހުގެ ދެފަރާތުން ކޮންމެ ފަރާތެއްގައި ދެހުުޅުނބު ރޮނގު ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތް ހުންނަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ކަފިކޮށެވެ. 
ދިވެހި ރާއްޖޭގައި މިމަސް ބޭނެނީ ވަރަށް ވެސް ނާދިރުކޮށް މަދުމަދުން އަތޮޅުން ބޭރުގައި ކުރާ ލޭނުގެ މަސްވެރިކަމުގައެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވާކަމަށްވަނީ 1 މީޓަރަށެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ މުށި ވިދުން ކުލައެކެވެ. މަހުގެ ކޮތަރިބައި ތަކުގެ ކުލައަކީ ގަދަ މުށި ކުލައެވެ. މިއީ ދިވެހި މަސްވެރިން އާދަވެގެން ބާނައި އުޅޭ މަހެއްނޫން ކަމުން، މިބާވަތުގެ މަަހަށް ވަކި ނަމެއް ކިޔައެއް ނޫޅެއެވެ. ވީމާ މިމަހުގެ ހިމަތޮޅި ސިފަޔަށް ވިސްނާ މަހުގެ އުޅުމުގައި އެންމެ ފާހަގަ ކުރެވޭ އެއްކަމަކީ އައްޔަށް ތިލަވުން ކަމަށްވާތީ، މިމަހަށް *އަލިތޮޅި* ކިޔާ ނަންދިނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ރޮނގު ތެޔޮމަސް

ރޮނގު ތެޔޮމަސް()ނުވަތަ ()  އަކީ އަތޮޅުން ބޭރު މާކަނޑުތަކުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 200 މީޓަރު ފުންމިނުގެ އަޑީގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. ވީމާ ދިވެހި މަސްވެރިންނަށް ވަރަށް މަދުން ނޫނީ މިމަސް ފެނިފައެއް ނުހުރެއެވެ. މިއީ އިސްކޮޅުން ބިޔަ މަހެކެވެ. މަހުގެ އަނގައިގައި އެއް ބަރިޔަށް ހުންނަ ދަތްތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީގެ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައި ހުންނަނީ ވަރަށް ތިރިކޮށެވެ. އަދި މިކޮތަރި ބައިގައި 8 ނުވަތަ 9 ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. ބުރަކަށި މަތީގެ ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 16 އާއި 18 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތް ކުޑައެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ ދެފަރާތުގައި ދެކުޑަ ކުރަގަނޑާއި، އެއް ބޮޑު ކުރަގަނޑު ހުރެއެވެ. މަހުގައި ހުންނަނީ އެއް ހުޅުނބު ރޮނގެވެ. މިހުޅުނބު ރޮނގު ހުންނަނީ އެހެނިހެން މަސްމަހާ ޚިލާފަށް ގުދުގުދު ލާފައެވެ.

ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި މިމަހަށް ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ކިޔައިނޫޅޭތީ، *ތެޔޮ މަސް* އާއި މަހުގެ ސިފަގަނޑު ވައްތަރު ވުމާއެކު، މަހުގައިވާ ޚާއްޞަ ސިފައެއް ކަމުގައިވާ ހުޅުނބު ރޮނގަށް ނިސްބަތްކޮށް މިމަހަށް *ރޮނގު ތެޔޮމަސް* ކިޔާފައި ވަނީ އެވެ. މިއީ 2 މީޓަރަށް ބޮޑުވާ މަހެކެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ ތަފާތު ބާވަތްތަކުގެ މަހާ، ބޯވަދިލަމަހާ، ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕެވެ. މިއީ ކަނޑުމަހުގެ ބާވަތްތަކަށް ލޭނުއަޅާއިރު ބައެއް ފަހަރު ލޭނުގައި ބޭނޭ މަހެކެވެ. މަހުގެ މަސްގަނޑު ވަރަށް ތެޔޮވާނެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ގަދަ މުށި ކުލައެވެ. މަހުގެ އުމުރުން ގިނަ ދުވަސްވީ ވަރަކަށް މިކުލަ ގަދަވަމުން ގޮސް ކަޅު ކުލައަކަށް ވެސް ބަދަލު ވެދެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ނޫމަސް ހިބަރު

**ނޫމަސް ހިބަރު** ()ނުވަތަ ()އަކީ ހިބަރުގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރެއިން ރާއްޖެއަށް ބާނައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 4.3 މީޓަރަށެވެ. މަހުގެ މަތީ ތުނބުގެ ކޮަޅަށް ފަލަވެފައި ދިގެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީގައި ދެކޮތަރިބައި ހުރެއެވެ. ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 40އާއި 45އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިކޮތަރިބައިގެ ކުރީކޮޅު ހުންނަ ކަށިތައް ފަހަތު ބައިގައި ހުންނަ ކަށިތަކަށްވުރެ ދިގުވާނެއެވެ. ބުރަކަށިމަތީ ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 6 ނުވަތަ 7 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ވެސް ދެކޮތަރިބައި ހުރެއެވެ.

މާކަނޑުތަކުގައި އުޅޭ ތުންގަނޑު ހިބަރު އަދި ކަޅުމަސް ހިބަރު އާއި ޚިލާފަށް މިހިބަރު ވަރަށް މަދުން ނޫނީ އެތެރެވަރީގެ ކަނޑުތަކަށް އައިސްއެއް ނޫޅެއެވެ. މިއީ ދެފެން ދޭތެރޭގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ ޅަމަސް ކުދި އައިން ހަދައިގެން އުޅެއެވެ. ބޮޑެތި މަސް އުޅެނީ އެކަހެރިކޮށެވެ. މިބާވަތުގެ ހިބަރުގެ ކާނާއަކީ މަހާއި، ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕާއި، ބޯވަ ދިލަމަހެވެ. ބުރަކަށިމަތީގެ ކުލައަކީ ކަޅުނޫކުލައެވެ. ބަނޑުދަށްފަރާތުގައި ހުންނަނީ ރިހި ހުދުކުލައެވެ. މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި ވަރަށް ރީތި ނޫކުލައެއްގެ 15 ވަރަކަށް ހުރަސް ރޮނގު ހުރެއެވެ. ރާއްޖޭގައި ބާނާ މަސް ހިބަރުގެ ދެބާވަތަށް ވެސް ކިޔަނީ މަސް ހިބަރު އެވެ. ނަމަވެސް މިއީ އުފެދުމުގައި ތަފާތު ތަކެއް ހުރި ދެބާވަތެއް ކަމުން މަހުގެ އިގިރޭސި ނަމުގައި ތަފާތު ކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މަތިން މިމަހަށް *ނޫމަސް ހިބަރު* ކިޔާފައި ވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ދުންތަރި މަސް

**ދުންތަރި މަސް** ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަޅުފަޅުތަކުގެ ބޭރުންނާއި އެތެރެވަރީގެ ކަނޑުތަކުން ވަރަށް މަދުމަދުން ފެންނަ ވަރަށް ރީތި މަހެކެވެ. މިމަސް އާންމު ގޮތެއްގައި އުޅެނީ ފަޅުގެ އުރަފަށުގައި ހެދިފައި ހުންނަ ހޮހަޅަތަކުގެ ތެރޭގައެވެ. މަހުގެ ނަލަކަމާއި ފަރިކަމުގެ ސަބަބުން އަޑިއަށް ފީނާއުޅޭ މީހުން ވެސް މިމަސް ދުށުމަށް ވަރަށް ޝައުގުވެރިކަން ދެއެވެ. މިއީ ވަރަށް މަދުން ފެންނަ މަހެއް ކަމުން މިމަހަށް ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ދިވެހިން ކިޔައެއް ނޫޅެއެވެ. ވީމާ މިމަހުގެ ތަދުކަމާ މަދުކަމަށް ވިސްނާ، މަހަށްކިޔާ އިގިރޭސި ނަމާ ގުޅުވައިގެން *ދުންތަރި މަސް* ކިޔައި މިމަހަށް ނަންދެވިފައި ވަނީ އެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 16 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއެކު 8 ނުވަތަ 9 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑު ދަށްފަރާތު ކޮތަރި ބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 9 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ކަޅު ކުލައެވެ. މުޅި މަހުގައި އަޅައިގަންނަ ހުދު ނޫކުލައިގެ ތިކިތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީ ކޮތަރި ބައިގެ ފަހަތު ކޮޅުގައި ނޫކުލައިން ކައިރި އަޅާފައި ހުންނަ ގަދަ ލަފެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތް ވަރަށް ފުޅާކޮށް ކޮޅަށް ހިމަކޮށް ހުރެއެވެ. މިއީ ފަރުތަކުގެ ތެރޭގައި ވަރަށް ފިލައިގެން އުޅޭ

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ގޮނު

**ގޮނު** ނުވަތަ ގޮށް()ނުވަތަ () މަހަކީ ރާއްޖޭގެ ފަޅުފަޅާއި ރަށްރަށުގެ ބޭރުމަތީގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 40 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. ގޮނަކީ މާބާރަށް ދުވެއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. ގޮނުގެ މިބާވަތަކީ އޭގެ ޅަ އުމުރުގައި ރީނދޫ ކުލައިގެ ކަޅު ތިކިތަކެއް ޖަހާފައި ހުންނަ މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ ޅަމަސް ފަރުފަރުގެ ގާތަކުގެ ތެރޭގައި ނިވާވެެގެން އުޅުމަށްފަހު ބޮޑެތި ވުމުން ރަށްރަށާއި، ފަރުފަރުގެ ބޭރަށް ނިކުމެއުޅެއެވެ.

ގޮނު ނުވަތަ ގޮށް މަހަކީ ހަތަރު އަރިއަށް، ހަރު ފޮށިގަނޑެއްހެން ހުންނަ މަހަކަށް ވުމާއެކު، މިމަހުގެ ބަނޑު ތެރޭގައި ހުންނަ ބައިބައި ނަގައި ސާފުކޮށް، ހިއްކުމަށްފަހު ގޭތެރޭގެ ޒީނަތްތެރި ކުރުމަށް ފާރުގައި ހަރުކޮށް އުޅެއެވެ. މިއީ ރާއްޖެއިން ދިރޭމަސް ބޭރުކުރާ ފަރާތްތަކުން ހިފައިގެން ބޭރުކޮށް އުޅޭ މަހެކެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 9 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރި ބައިގައި ވެސް 9 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތް ގަނޑުގައި 11 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަސް ބޮޑުވާވަރަކަށް މަހުގެ ބައްޓަން ދިގުވެއެވެ. ނިގޫފަތުގެ ކޮޅު ހުންނަނީ ވަށްކޮށެވެ. މިބާވަތުގެ މަހުގެ ހަންގަނޑުގައި ނުރައްކާތެރި ވިހައެއް އެކުލެވެއެވެ. މިއީ ދިވެހިން އާންމުކޮށް ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ނަރުވާ ފުޅަނގި

**ނަރުވާ ފުޅަނގި** () ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ކަނޑުތަކުގައި ގިނައިން އުޅޭ ބާވަތެކެވެ. ވަދު މަސްވެރިންނަށް މަދުމަދުން ވަދުގައި މިމަސް ބޭނެއެވެ. އަދި ބައެއް މޫސުމަށް ރަށްރަށުގެ ފަރުބޭރަށާއި، ފަޅުފަޅަށް ބައިބަޔަށް، މިބާވަތުގެ ކުދި ފުޅަނގި އަރާކަމަށް ވެއެވެ. މިއީ ކަނޑުގެ މަތީބައިގައި ކުދި ފަނިފަކުސަ ކައިގެން އުޅޭ ވަރަށް ބޭރަށް ދަތުރުކުރާ މަހެކެވެ.

މަހުގެ ކަންފަތްގަނޑު ވަރަށް ދިގެވެ. މިކަންފަތްގަނޑު ދެފިޔަފަތުގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކޮށްގެން، މަސް އޭގެ ދުޝްމަނުންގެ ކިބައިން ސަލާމަތްވުމަށްޓަކައި އެއް ތަނުން އަނެއް ތަނަށް އުދުހިފައި ދިއުމަކީ ފުޅަނގީގެ އެންމެ ފާހަގަކުރެވޭ އެއް ސިފައެވެ. ފުޅަގީގެ މިބާވަތުގެ ކުދި މަހުގެ އަނގައިގައި ފާހަގަ ކުރެވޭ ކުރުނަރުވާއެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ ގަދަ ނޫކުލައެވެ. ބަނޑުދަށްފަރާތާއި، މަހުގެ އަރިމަތީގެ ކުލައަކީ ރިހި ހުދުކުލަ އެވެ. މަހުގެ ކޮތަރިތަކުގެ ކުލައަކީ އަޅި ކުލައެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުތަކުގައި ތަފާތު ބާވަތްތަކުގެ ފުޅަނގި އުޅެއެވެ. ނަމަވެސް ދިވެހިން މިހުރިހާ ބާވަތަކަށް ވެސް ކިޔައި އުޅެނީ ފުޅަނގި ކަމަށްވާތީ، މިބާވަތުގެ ފުޅަތްގަށް ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ދިނުމުގެ ގޮތުން ފަޅު ފުޅަނގީގައި ހުންނަ ފާހަގަކުރެވޭ ޚާއްޞަ ސިފަޔަށާއި، މަހަށް ކިޔޭ އިގިރޭސި ނަމަށް ބަލާފައި *ނަރުވާ ފުޅަނގި* ގެ ނަމުން ނަންދީފައިވަނީ އެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 20 ސެންޓިމީޓަރަށެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ފަންގަނޑު ތޮޅި

**ފަންގަނޑު ތޮޅި** ()ނުވަތަ ()އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އަތޮޅުތަކުގެ އަތޮޅުން ބޭރު މާކަނޑުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ މަހެކެވެ. ދިވެހި މަސްވެރިންނަށް މިމަސް ފެނިފައި ހުންނަނީ ވަރަށް މަދުންނެވެ. ސަބަބަކީ ދިވެހިންގެ މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނޭ ބާވަތަކަށް ނުވާކަމެވެ. އަދި މިއީ ފުން ހިސާބުތަކުގައި އުޅޭ މަހަކަށްވާތީ އެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް ވަރަށް މަދުމަދުން އަތޮޅުން ބޭރުގައި ކުރާ ލޭނުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ހިފައިފައި ހުރެއެވެ.

ފަންގަނޑު ތޮޅި އަކީ ފަތިކޮށް ދިގުކޮށް ހުންނަ މަހެކެވެ. މަހުގެ އަނގަ ބޮޑުވެފައި، ތުނބަށް ހިމައެވެ. އަނގައިގެ މަތީބައިގައި ވަރަށް ވަރުގަދަ ތޫނު ދަތްތަކެއް ހުރެއެވެ. ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައި ފެށިފައި ހުންނަނީ ކަރުތާފަތުގެ ފަހަތު ކައިރިފަށަށްވުރެ، ކުރީކޮޅުންނެވެ. މިކޮތަރިބައި ހުންނަނީ ފަންގަނޑެއްގެ ސިފައިގައެވެ. މިއީ އެހެނިހެން މަސްމަހާއި ޚިލާފަށް ބަނޑުދަށްފަރާތު ކޮތަރިބައި ވަރަށް ފަހަތުގައި ހުންނަ އަދި މަހުގެ ކަންފަތް ވެސް ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ހުންނަ މަހެކެވެ. ނިގޫފަތް ހުންނަނީ ކަފިކޮށެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ މުށި އަޅިކުލަ އެވެ. މަހުގެ ދެފަރާތުގައި ވިދުން ހުންނަ ތިކިތަކެއް ހުރެއެވެ. ނަމަވެސް ފަންގަނޑުގައި ތިއްކެއް ނުހުރެއެވެ. މިތޮޅި އެންމެ ބޮޑުވަނީ 2 މީޓަރަށެވެ.

މިމަހަށް ކިޔާ ވަކިން ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު، މަހުގައި ހުންނަ އެންމެ ޚާއްޞަ އެއް ސިފަކަމުގައިވާ ފަންގަނޑު އާއި ގުޅުވައިގެން ފަންގަނޑު ތޮޅި ކިޔައި މިމަހަށް ނަންދެވިފައިވަނީ އެވެ.

## އިތުރު ފާލަންތައް
* ޕެރެސައިޓްސް އޮފް ލެންސެޓްފިޝް
* ގަލްފް އޮފް މޭން ގެ ސަރަހައްދުގައި ފަންގަނޑު ތޮޅި

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ޤިސްމު:Alepisauridae
ޤިސްމު:Fish
ޤިސްމު:Fishes in the Maldives
ގޮނު އާއިލާ (މަސް)

**ގޮނު އާއިލާ** ()ނުވަތަ () އަކީ މޫދުގައި އުޅޭ މަސްމަހާ މެހީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އާއިލާ އެކެވެ. މިއީ ކޮލި އާއިލާ (މަސް) ގެ މަސްތަކާއި ވަރަށް އެއްގޮތް މަހުގެ ބާވަތެކެވެ. ގޮނުގެ އެންމެ ޚާޢްޞަ އެއް ސިފަޔަކީ އޭގެ ހަންގަނޑުގައި *މާމުއި ހަތާ* ގެ ސިފަޔަށް ލެވިފައިހުންނަ ލައްގަނޑު ތަކެވެ. ގޮނުގެ އާޢިލާ ގެ މަސްތަކުގެ ތެރޭގައި ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި މަޝްހޫރު ގޮނު އަދި ކަށި ގޮނު ހިމެނެއެވެ. ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ކަނޑު ފަޅުތަކުގައި އުޅޭކަމަށް މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރުގެ މެރިން ރިސާޗް ސެކްޝަނުން ނެރެފައިވާ ** [[ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަހުގެ މަޢުލޫމާތު]]** މިފޮތުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮނުގެ ވައްތަރުތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.

* ގޮނު
* ކަށި ގޮނު 
* ގޮން މަސް

ގޮނު އާއިލާގެ މަސްތައް ނުވަތަ ވައްތަރުތައް ދުނިޔޭގެ ހުރިހާ ހިސާބެއްގެ ކަނޑުތަކުގައި ވެސް އުޅެއެވެ. މިއީ އާންމުކޮށް ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ފަތިރޮނޑު އާއިލާ (މަސް)

ކޮލި އާއިލާ ()ނުވަތަ () އަކީ މޫދުގައި އުޅޭ މަސްމަހާ މެހީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އާއިލާ އެކެވެ. ފަތިރޮނޑު އާއިލާގައި ތަފާތު 26 ޖިންސްއަކުން 107 ވައްތަރުގެ ފަތިރޮނޑު އެކުލެވިގެން ވެއެވެ. ފަތިރޮނޑު އާއިލާގެ މަސްތައް ހިންދު ކަނޑާއި، ޕެސިފިކް ކަނޑޫ އަދި އެޓްލާންޓިކް ކަނޑުގެ ހިސާބުތަކުން ވެސް ފެންނަ ކަމަށް ވެއެވެ.

ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ކަނޑު ފަޅުތަކުގައި އުޅޭކަމަށް މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރުގެ މެރިން ރިސާޗް ސެކްޝަނުން ނެރެފައިވާ ** [[ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަހުގެ މަޢުލޫމާތު]]** މިފޮތުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ 5 ވައްތަރެއްގެ ފަތިރޮނޑެވެ.

* ފަންކާ ފަތިރޮނޑު
* ދާގަނޑު ފަތިރޮނޑު
* ތުންދިގު ފަތިރޮނޑު
* ދޮންކޮތަރި ފަތިރޮނޑު
* ހިމަފަތި ރޮނޑު

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ފުށް ކޮލި

**ފުށް ކޮލި** ()ނުވަތަ ()  އަކީ ކޮލީގެ ވައްތަރެކެވެ. މިއީ އާންމުކޮށް ރާއްޖެއިން ފެންނަ ކޮލީގެ ވައްތަރެކެވެ. އާންމުކޮށް އުޅެނީ ދުނިޔޭގެ ހޫނު ހިސާބުތަކުގެ ތިލަ ފަޅު ތަކުގައެވެ. މިމަހުގެ ހަންގަނޑުގައި ރާޅުކަމެއް ހުރެއެވެ. އަދި އަނގައިގައި ގަދަޔަށް އުފެދިފައި ހުންނަ ދަތްތަކެއް ހުރެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 30 ސެންޓިމީޓަރަށެވެ.

ފުށް ކޮލީގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 9 ނުވަތަ 10 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރި ބައިގައި ވެސް 9 ނުވަތަ 10 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ މުށި ކުލައެވެ. އަދި ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި މިކުލަ ވަރަށް ފަނޑެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ މަތީ ކައިރި ފަށާއި ތިރީ ކައިރިފަށުގައި ހުންނަނީ ކަޅު ކުލައެވެ. މިއީ ފުށް ކޮލީގެ އެހެން ބާވަތެކޭ އެއްބީދައިން ފުއްޕާލުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ލިބިފައިވާ މަހެކެވެ. މިގޮތުން މިބާޥަތުގެ މަސް ފުއްޕާލާކަމަށްވަނީ އެސޮރުމެން ޝިކާރާކުރާ އެހެހިހެން މަސްމަހާ މެހިން ރައްކާތެރިކަން ހޯދުމުގެ ގޮތުންނެވެ. މިއީ އާންމުކޮށް އިންސާނުން ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. ސަބަބަކީ މިމަހުގައި ވަރަށް ނުރައްކާތެރި ވިހައެއް އެކުލެވޭތީ އެވެ. މިވިހަ ހުންނަނީ މަހުގެ މޭގަނޑާޢި އެތެރެހަށިގައި ހުންނަ ބިހާއި އެހެނިހެން ގުނަވަންތަކުގައެވެ. ވަރަށް ފަރުވާލާއެކު މަސް ނުކަޑައިފިނަމަ ވިހައިގެ އަސަރު ހުންނަ މަސްގަނޑުން ވެސް އިންސާނުންނަށް ގެއްލުން ލިބިދާނެއެވެ. މިބާޥަތުގެ ކޮލި ކެވިގެން މީހުން މަރުވާކަމަށް ވެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ގިއުޅު ކޮލި

**ގިއުޅު ކޮލި** ()ނުވަތަ ()  އަކީ ކޮލީގެ ވައްތަރެކެވެ. މިއީ ކަނޑުގެ މަތީބައިގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި އުޅެނީ އަތޮޅުން ބޭރު މާކަނޑޫތަކުގައެވެ. ނަމަވެސް މަދުމަދުން ފަރުތަކުގެ ކައިރިއަށް އައިސް އުޅެއެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. ގިއުޅު ކޮއްޔަކީ ރާގޮނޑި ކޮލިއާއި އެއްސިފަޔަކަށް ހުންނަ އެއަށްވުރެ ތަންކޮޅެއް ބޮޑު މަހެކެވެ. މިކޮލި އެންމެ ބޮޑުވަނީ 85 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. މިއީ ރާއްޖޭއިން ވަރަށް މަދުން ފެނިފައިވާ ކޮލީގެ ބާވަތކެވެ. ގިއުޅު ކޮއްޔޭ ކިޔެނީ މިކޮލީގައި ގިއުޅުގައި ހުންނަހެން ކުލަވަރު ހުންނާތީ ކަމަށް ވެއެވެ. މިއީ ވަރަށް ވިހަގަދަ މަހެކެވެ.

ގިއުޅު ކޮލީގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 10 އާއި 12 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑޫކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 8 އާއި 11 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ހަށިގަނޑު ހުންނަނީ ހުރަހަށް ހަތަރެސްކަނަށް ވާގޮތަށެވެ. މަހުގެ ނިގޫކޮޅު ހިމަވެފައި ބޯކޮޅަށް ފުޅާވާނެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީގެ ކުލައަކީ ފެހިކުލައެވެ. އަދި ފެހި ކުލައިގެ ސަރަހައްދުގެ މަތީގައި ގަދަމުށި ނުވަތަ ކަޅުކުލައިގެ ލައްތަކެއް އެކިގޮތްގޮތަށް މަހުގެ މަތީބައިގައި އެތުރިފައި ހުރެއެވެ. އަނގައިން ފެށީގެން ނިގުލާއި ހަމައަށް މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި ރިހި ކުލައިގެ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ. ލޮލުގެ ކުރީގައި ރިހި ކުލައިގެ ލަފެއް ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ކަށި ގޮނު

**ކަށި ގޮނު** ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަޅުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ ކުޑަ އިސްކޮޅެއް ހުންނަ މަހެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 23 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. މިބާވަތުގެ މަސްތައް އާންމުކޮށް އުޅެނީ އަޑީގައި ވެލި ހުންނަ ހިސާބުތަކުގަޔާއި، މުގުރިފައި ހުންނަ މުރަކަތައް ހުންނަ ހިސާބުތަކު ގައްޔާއި، މޫދުވިނަ ހެދިފައި ހުންނަ ހިސާބުތަކުގައެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. މިއީ މާބާރު ބާރަށް ދުވެއުޅުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ލިބިގެންވާ މަހެއްވެސް ނޫންމެއެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް ހިފުމަށް ރާއްޖޭގައި ވަކި ޚާއްޞަ ބާވަތެއްގެ މަސްވެރިކަން ކޮށެއް ނޫޅެއެވެ.

ކަށި ގޮނުގެ އާއްމު ސިފަ އެހެން މަސްމަހާ ވަރަށް ތަފާތެވެ. އާންމު ސިފަ ގޮނާއި ގާތް ގޮތެއް ހުރި ކަމުގައި ވިޔަސް ބަނޑުދަށަށް ފުޅާވެފައި، ބޮލުގެ މަތީން ދެދަޅު ފަޅާފައި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީގައި ވަރަށް ވަރުގަދަ ހަރުކައްޓެއް ހުންނަކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 9 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރި ބައިގައި ވެސް 9 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތް ގަނޑުގައި 11 ނުވަތަ 12 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ ކޮޅު ހުންނަނީ ވަށްކޮށެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ދޮން ރީނދޫ ކުލައެވެ. މުޅި މަހުގައި ނޫކުލައިގެ ރޮނގުތަކެއް އެކި ގޮތްގޮތަށް ހުރެއެވެ. ކޮތަރިތައް ހުންނަނީ ފަނޑު ކުލައެއްގައެވެ. މިމަހަށްކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު، މަހުގެ އެންމެ ޚާއްޞަ ސިފަޔަށް ވިސްނާ، އަދި މަހަށް ކިޔާ އިގިރޭސި ނަމާވެސް ގުޅޭގޮތުން މިމަހަށް *ކަށި ގޮނު* ގެ ނަންދީފައި ވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ހިކި ފުޅަނގި

ހިކި ފުޅަނގި ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ބޭރު ކަނޑުތަކުގައި އުޅޭ ފުޅަނގީގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ އާންމުކޮށް ހޫނު ކަނޑުތަކުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ ފުޅަނގި ޏ. ފުވައްމުލައް ކައިރީގައި ހުޅަގު މޫސުމު ފަހުކޮޅުގައި އާދަޔާ ޚިލާފަށް އުޅޭކަމަށް ވެއެވެ. ފުޅަނގީގެ ބާވަތްތަކަށް ޖުމްލަ ގޮތެއްގައި ދިވެހިން ކިޔައި އުޅެނީ ފުޅަނގި އެވެ. ފުޅަނގީގެ ގިނަ ބާވަތްތަކެއް ދިވެހި ކަނޑުތަކުގައި އުޅޭވެސް މެއެވެ. ނަމަވެސް މިބާވަތްތަކަށް ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ކިޔައެއް އުޅެއެވެ. އަދި މިބާވަތުގެ ފުޅަތްގަށްވެސް ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު، މަހުގެ ސިފަޔަށް ވިސްނާ *ހިކި ފުޅަނގި* ކިޔާ ނަންދެވިފައިވަނީ އެވެ. 

ހިކި ފުޅަނގީގެ ބުރަކަށި މަތީ ކޮތަރިބައިގައި 15-13 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑު ދަށްފަރާތު ކޮތަރި ބައިގައި 13 ނުވަތަ 14 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިދެކޮތަރި ވެސް ހުންނަނީ މަހުގެ ދެފަރާތުން އެއް ދިމާއެއްގައެވެ. މަހުގެ ކަންފަތް ގަނޑު ފިޔަގަނޑެއްހެން ދިގުކޮށް ހުރެއެވެ. އަދި ކަނޑުމަތީގެ އުދުހުމަށް މިކަންފަތްގަނޑު ބޭނުން ކުރެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީގެ ކުލައަކީ ގަދަ ނޫކުލައެވެ. ބަނޑު ދަށްފަރާތް ހުންނަނީ ރިހި ހުދުކުލައިގައެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ ކުދި ފަނިފަކުސަ އެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 18 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ.
ތިއްޖެހި ތާކިހާ ކޮލި

**ތިއްޖެހި ތާކިހާ ކޮލި** ()ނުވަތަ ()  އަކީ ކޮލީގެ ވައްތަރެކެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ފަރުތަކުގައި ހުންނަ ހޮހަޅަތަކާއި މުރަކަތަކުގެ ނިވަލުގައި އުޅޭ އިސްކޮޅުން ކުޑަ މަހެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 7.5 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. މިއީ ވަރަށް ބޮޑަށް ފިލައިގެންއުޅޭ މަހެއް ކަމުން އާންމުކޮށް ފަރުމައްޗަށް އެރި އުޅޭ ފަރާތްތަކަށާއި، ފީނައި އުޅޭ މީޙުންނަށް މިމަސް ފެންނަނީ ވަރަށް މަދުންނެވެ. މިބާވަތުގެ ތާކިހާ ކޮއްޔަށް ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ކިޔުމަށް ވަކި ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މަހުގެ ސިފޔަށް ވިސްނާ މިމަހަށް *ތިއްޖެހި ތާކިހާ ކޮލި* ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ. މިއީ ވަރަށް ފަރި މަހެކެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައި ގައި 9 ނުވަތަ 10 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި ވެސް 9 ނުވަތަ 10 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތް ގަނޑުގައި 16 އާއި 18 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ މުށި ނާރިނގު ކުލައެވެ. މުޅި މަހުގައި ފަނޑު ފެހި ނޫކުލައެއްގެ ތިއްތަކެއް ޖަހާފއި ހުރެއެވެ. އަދި މިކުލައިގެ ރޮނގުތަކެއް ލޮލުގެ ވަށައިގެން ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތާއި ކޮތަރިތައް ހުންނަނީ ވަރަށް ފަނޑު މުށިކުލައެއްގައެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. މިފަދަ މަސް ކެއުމުން ވިހަވެ ނުރައްކާތެރިކަމާ ކުރިމަތިލާންޖެހެއެވެ. ވުމާއެކު މިއީ އެއްގޮތަކަށް ވެސް ކައިގެންވާނޭ މަހެއް ނޫނެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ހަލުވި ތާކިހާ ކޮލި

**ހަލުވި ތާކިހާ ކޮލި** ()ނުވަތަ ()  އަކީ ކޮލީގެ ވައްތަރެކެވެ. މިއީ ތިލަ ފަރުމަތީގައްޔާއި ފަރުމައްޗަށް ރާޅުބިންދާ ހިސާބުގައި އުޅޭ ތާކިހާ ކޮއްޔެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 15 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. މ މިބާވަތުގެ ތާކިހާ ކޮއްޔަށް ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ކިޔުމަށް ވަކި ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މަހުގެ ސިފޔަށް ވިސްނާ މަހުގެ ހަލުވި ހަރަކާތަށް ރިއާޔަތްކޮށް މިމަހަށް *ހަލުވި ތާކިހާ ކޮލި* ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ. މިމަސް މޫދުގެ އަޑީގައި ހުންނަ ފެއްސާއި އެކި ދިރުންތައް ކައި އުޅޭ ކަމަށް ވެއެވެ. 
މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައި ގައި 11 ނުވަތަ 12 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި ވެސް 10 ނުވަތަ 11 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތް ގަނޑުގައި 16 އާއި 17 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ.މަހުގެ ތންގަނޑު ހުންނަނީ އޫކޮށެވެ. ނިގޫފަތްގަނޑޫ ހުންނަނީ ކުޑަކޮށް ވަށްކޮށެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ މުށި  ކުލައެވެ. މިކުލަ ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ހުންނަނީ ވަރަށް ފަނޑުކޮށެވެ.މހުގައި ފަނޑުނޫކުލައިގެ ތިކިތަކެއް ފާޅުކޮށް ފެންނަށް ހުރެއެވެ. އަދި މިކުލައިގެ ރޮނގުތަކެއް ލޮލުގެ ވަށައިގެން ކައްޗަކަށް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކޯތާފަތް މަތީގައި ކެނޑީކެނޑިފައި ހުންނަ ނޫކުލައިގެ ރޮނގުތަކެއް ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް