open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ސުލައިމާން ބިން ޢަބުދުލް މަލިކް

ފުރިހަމަ ނަންފުޅަކީ ސުލައިމާން ބިން މަރުވާން ބިން ޙަކަމް އެވެ. އުފަންވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 60ވަނަ އަހަރުގައެވެ. ޚަލީފާކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 69ވަނަ އަހަރުގެ ޖުމާދިލް އާޚިރު މަހުގެ 15ވަނަ ދުވަހު އެވެ. އެއީ މީލާދީން 715 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ މަހުގެ ތެރޭގައެވެ.

ސުލައިމާން ބިން ޢަބުދުލް މަލިކް އަކީ ދޫހެލޭ ބޭފުޅެކެވެ. އަދުލު އިންޞާފަށް ލޯބިކުރައްވާ ﷲ މަގުގައި ޖިހާދުކުރުމަށް ފަސްޖެހިވަޑައި ނުގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ.ޚަލީފާކަމުގެ ދުވަސްވަރު އެކިކަންކަމުގައި އަބަދުވެސް *ޢުމަރުބިން ޢަބުދުލް ޢަޒީޒު* އަދި *ރަޖާއު ބިން ޙައިވާ*އާއި މަޝްވަރާކުރައްވައެވެ. އިރާގުގެ ޖަލުގައި ތިއްބެވި މީހުން ނެރެ މިނިވަން ކުރެއްވިއެވެ. ނަމާދު އޭގެ ވަގުތުގެ ކުރީކޮޅުގައި ކުރެއްވުމަށް ޚާއްޞަ ސަމާލުކަމެއް ދެއްވިއެވެ.

ސުލައިމާން ބިން ޢަބުދުލް މަލިކް ގެ ޚިލާފަތުގައި *ޤަސްޠަންޠީނިއްޔާ* މިނިވަން ކުރެއްވުމަށްޓަކައި އޭނާގެ އަޚު *މަސްލަމާ ބިން ޢަބުދުލް މަލިކް* ފޮނުއްވިއެވެ. އަދި އެތަން ފަތަހަ ކުރެވެންދެން އެތާގައި މަޑުކުރެއްވުމަށް އެންގެވިއެވެ. މަސްލަމާ ބިން ޢަބުދުލް މަލިކް އެތާގައި މަޑުކޮށް އެތަން ޙިޞާރު ކުރެއްވިއެވެ. ނަމަވެސް ފަތަހައެއް ނުކުރެއްވެއެވެ.ސުލައިމާން ބިން ޢަބުދުލް މަލިކް އަކީ އިލްމުވެރިންނާއި އެކު ވަގުތުތައް ހޭދަކޮށް އެމީހުންގެ ތަގުރީރުތަކާއި، ނަޞޭހަތްތައް އަޑުއެހުމަށް ލޯބިފުޅު ކުރެއްވި ވެރިއެކެވެ. ދުނިޔެ ދޫކުރެއްވީ ހިޖުރައިން 99ވަނަ އަހަރުގައެވެ.
ޢުމަރު ބިން ޢަބުދުލް ޢަޒީޒު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު

ފުރިހަމަ ނަންފުޅަކީ ޢުމަރު ބިން ޢަބުދުލް ޢަޒީޒު ބިން މަރުވާން ބިން ޙަކަމް އެވެ. މިއީ މުސްލިމުންގެ 5 ވަނަ ޚަލީފާ ކަމުގައި ބުނެވެއެވެ. އުފަންވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 61ވަނަ އަހަރު މަދީނާގައެވެ. ސުލައިމާން ބިން ޢަބުދުލް މަލިކުގެ ޚަލީފާ ކަމުގެ ދުވަސްވަރު ޝާމްކަރައިގައި ވަޒީރެއްގެ ގޮތުގައި ހުންނެވިއެވެ. ޚަލީފާކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 99ވަނަ އަހަރުގެ ޞަފަރު މަހުގެ 10ވަނަ ދުވަހު އެވެ. އެއީ މީލާދީން 717 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރު މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. ޚަލީފާ ކަމުގައި 2އަހަރާއި ބައި ވަންދެން ދެމިހުންނެވިއެވެ.

ޢުމަރު ބިން ޢަބުދުލް ޢަޒީޒުގެ ޚަލީފާކަމުގެ ދުވަސްވަރު މީސްތަކުންގެ މެދުގައި އަދުލުވެރި ކަމާއި އިންސާފު ގާއިމު ކުރެއްވިއެވެ. އެހެންކަމުން ޢުމަރު ބިން ޢަބުދުލް ޢަޒީޒު ސިފަ ކުރެވެނީ ޢަދުލުވެރި ވެރިއެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އަދި ހެޔޮލަފާ ޞާލިޙު ޚަލީފާއެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ޒުހުދުވެރި ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ބައިތުލް މާލުގައި ހުރި ހުރިހާ މުދަލެއް ﷲގެ މަގުގައި ހޭދަކުރެއްވިއެވެ.

ޝާފިޢީގެ ފާނު ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. * 5ޚަލީފާއެއް ވެއެވެ. އެއީ އަބޫބަކުރު، އުމަރު، އުޘްމާން، ޢަލީ އަދި ޢުމަރު ބިން ޢަބުދުލް ޢަޒީޒުއެވެ*. އިބްނި ސީރީން ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. *އެއީ ތެދުމަގު ދައްކައިދޭ އިމާމެވެ.*ޢުމަރު ބިން ޢަބުދުލް ޢަޒީޒު މިދުނިޔެ ދޫކުރެއްވީ ހިޖުރައިން 101 ވަނަ އަހަރުގައެވެ.
ވާދީ ލައްކާ ހަނގުރާމަ

ވާދީ ލައްކާ (Guadalete) ހަނގުރާމައަކީ އުމަވީ ދައުލަތުން އަންދަލުސް ނުވަތަ ސްޕޭން ފަތަހަ ކުރެއްވުމަށް ކުރެވުނު ހަނގުރާމަތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މައި ހަނގުރާމައެވެ. މިހަނގުރާމަ ހިނގީ އުމަވީ ދައުލަތުގެ ޚަލީފާ ވަލީދު ބިން ޢަބުދުލް މަލިކްގެ ވެރިކަމުގައި ހިޖުރައިން 92 ވަނަ އަހަރުގެ ޝައުބާންމަހުގެ ތެރޭގައެވެ.

މިހަނގުރާމަ ކުރެވުނީ އޭރު ސްޕޭންގެ ރަށްތަކަށް ވެރިވެގެން ތިބި *ޤޫތު*ންނާއި ދެކޮޅަށެވެ. ހަނގުރާމައިގެ ލަޝްކަރުގައި *ޤޫޠު*ންގެ ވެރިއަކަށް ހުންނެވީ *ލަޛުރީޤު*އޭ ކިޔޭ މީހެކެވެ. 7000 މީހުން އެކުލެވޭ މުސްލިމުންގެ ލަޝްކަރުގެ ވެރިއަކަށް ހުންނެވީ ޠާރިޤު ބިން ޒިޔާދު އެވެ. މިހަނގުރާމަ ކުރެވުނު ސަބަބަކީ ސްޕޭންގައި ވެރިކަން ހިންގަމުން ދިޔަ *ޤޫޠު*ންގެ އަނިޔާވެރި އަމަލުތައް ނިމުމަކަށް ގެނެސް ސްޕޭން ފަތަހަ ކުރެއްވުމެވެ.

މިހަނގުރާމައަށް ޓަކައި 7000 މީހުންނާއި އެކު ޠާރިޤު ބިން ޒިޔާދު *ޠާރިޤު ފަރުބަދަ * ހުރަސް ކުރައްވައި ސްޕޭން އަށް ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. *ޠާރިޤު ފަރުބަދަ*އާއި ހިސާބުން މީސްތަކުންނާއި މުޚާޠަބުކޮށް ޠާރިޤު ބިން ޒިޔާދު ބުނެފައިވަނީ މިފަދައިންނެވެ. ”އެންމެހާ މީސްތަކުންނޭވެ! ފިލަންދާނީ ކޮންތާކަށް ހެއްޔެވެ؟ފަހަތުންވަނީ ކަނޑެވެ. ކުރިމަތިން ވަނީ ތިޔަބައިމީހުންނާއި އަދާވާތްތެރި މީހުންނެވެ. ހަމަޔަގީނުންވެސް ތިޔަބައިމީހުންނަށް ތެދުވެރި ވުމާއި، ކެތްތެރިވުން ނޫން ގޮތެއް ނެތެވެ.“

މުސްލިމުން ހަނގުރާމައާއިގެން *ޤޫޠު*ންނާއި ކުރިމަތިލުމަށް އައި ޚަބަރު ލިބުމާއި އެކު *ޤޫޠު*ންގެ ރަސްކަލަކަށް ހުންނެވި *ލަޛުރީޤު* ބޮޑު ލަޝްކަރެއް ތައްޔާރުކުރައްވައި ހަނގުރާމައަށް ނިކުތެވެ.

ބުނެވޭގޮތުގައި *ލަޛުރީޤު*ގެ ލަޝްކަރުގައި 100 ހާހަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން ތިއްބެވެ. އެހިނދު ޠާރިޤު ބިން ޒިޔާދު މޫސާ ބިން ނުޞައިރުގެ ކިބައިން އެހީއަށް އެދި ވަޑައިގަތުމުން އިތުރު 5000 މީހުން ފޮނުއްވިއެވެ. މުސްލިމުންގެ ލަޝްކަރާއި *ޤޫޠު*ންގެ ލަޝްކަރު ބައްދަލުވީ *ވާދީ ލަކަތު*އޭ ކިޔޭ ހިސާބުގައެވެ.

މުސްލިމުންނާއި ލަޝްކަރާއި އަޅާބަލާއިރު *ޤޫޠު*ންގެ ލަޝްކަރު އެތައްގުނައެއް އިތުރެވެ. ނަމަވެސް *ޤޫޠު*ންގެ ލަޝްކަރުގައި ގިނައިން ތިބީ މެހްމާނުންނާއި، އަޅުންނެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި *ލަޛުރީޤު*އާއި އިދިކޮޅު އެތައް ބަޔަކު ވެސް ތިބިކަމުގައި ބުނެވެއެވެ. އެހެން ކަމުން މުސްލިމުންގެ ހަމަލަ ދިނުމާއި އެކު *ޤޫޠު*ންގެ ސަފުތައް ރޫޅި ބައިބައިވެގެން ދިޔައެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން މުސްލިމުންގެ ލަޝްކަރު ފަސޭހަކަމާއި އެކު *ޤޫޠު*ން ބަލި ކުރެއްވިއެވެ.

މިހަނގުރާމައާއި ގުޅިގެން ސްޕޭންއާއި އެހިސާބު ކައިރީގައިވާ އެހެންރަށްތައް ފަތަހަ ކުރުމަށް ނިންމެވިއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން *ޤުރުޠުބާ*، *ޣަރުނާޠާ* ފަދަ ރަށްތައް ޠާރިޤު ބިން ޒިޔާދު ފަތަހަ ކުރެއްވިއެވެ.
ބަލާޠުއްޝުހަދާއު ހަނގުރާމަ

މިހަގުރާމަ ހިގީ ޚަލީފާ ހިޝާމް ބިން ޢަބުދުލް މަލިކްގެ ވެރިކަމުގައި ހިޖުރައިން 114ވަނަ އަހަރުގައި ފްރާންސްގެ ދެކުނުގައި އޮންނަ *ޕުއޭޓިޔޭ* ކިޔާ ރަށެއްގައެވެ. ހަގުރާމައިގެ މުސްލިމުންގެ ވެރިއަކަށް ހުންނެވީ ޢަބުދުއް ރަޙުމާން އަލްޣާފިޤީ އެވެ. ފްރާންސަށް ވެރިވެގެން ތިބި *ފަރަންޖާ*އިން ގެ ވެރިއަކަށް ހުންނެވީ ޝާލް މާރޓަލް އެވެ.

ޢަބުދުއް ރަޙުމާން އަލްޣާފިޤީ އަށް ފްރާންސްގައި ލިބެމުން ދިޔަ ނަޞްރުގެ ސަބަބުން ފްރާންސާއި ޔޫރަޕުގައި ތިބި ކްރިސްޓިއަނުންގެ ހިތުގައި ޔޫރަޕުން ކްރިސްޓިއަނިޓީ ފުހެވިގެން ހިގައިދާނެ ކަމުގެ ބިރު ހީވިއެވެ. އެހެން ކަމުން ޝާލް މާރޓަލްގެ ބެލެހެއްޓުމުގެ ދަށުން *ފަރަންޖާ*އިން ލަޝްކަރެއް ތައްޔާރުކޮށް މުސްލިމުންނާއި ދެކޮޅަށް ހަގުރާމަ އަށް ނިކުތެވެ.

ހަގުރާމަ ފެށުމަށްފަހު ދެބައިމީހުންގެ ދެމެދުގައި ވަރަށް ވަރުގަދައަށް ހަގުރާމަ ހިނގިއެވެ. ހަގުރާމައިގެ މެދެއްހާ ހިސާބުން 70,000 ހާސް އެކުލެވޭ މުސްލިމުންގެ ލަޝްކަރު ވެރިއަކަށް ހުންނެވި ޢަބުދުއް ރަޙުމާން އަލްޣާފިޤީ ޝަހީދުވެގެން ވެއްޓިވަޑައިގަތެވެ. އެއަށްފަހު މުސްލިމުންގެ ތެރެއިން އެތައް ބަޔަކު ޝަހީދުވެގެން ވެއްޓުނެވެ. މިހަގުރާމައަށް *ބަލާޠު އައްޝުހަދާއު* އޭ ކިޔެނީ އެތައްބަޔަކު ޝަހީދުވެ ދިއުމުންނެވެ.( ބަލާޠު: މިބަހުގެ މާނައަކީ ތަޅުންގަނޑުގައި އަޅާ ބާވަތެއްގެ ހިލަ ނުވަތަ މުއްޓެކެވެ. ބަލާޠު އައްޝުހަދާއު އޭ ކިޔެނީ އެތައް ބަޔަކު ޝަހީދުވެ ބިންމަތި އެމީހުންގެ ހަށިތަކުން ފޮރުވި ދިޔުމުންނެވެ. ) އެހެން ކަމުން މިހަގުރާމައިގައި ކާމިޔާބު ލިބުނީ *ފަރަންޖާ*އިންނަށެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި މިހަގުރާމައިގައި މުސްލިމުން ބަލިވި ސަބަބަކީ ހަގުރާމައިގެ މައިދާން ދޫކޮށް ޣަނީމާ މުދާތައް ހޯދުމަށް މުސްލިމުންގެ ތެރެއިން ބަޔަކު ދިއުމުންނެވެ.
ކޫފާ ( އިރާގު )

- ކޫފާ އޮންނަނީ އިރާގުގައިވާ ފުރާތު ކޯރުގެ އައްސޭރީގައެވެ. ކޫފާގެ އުތުރުން އޮންނަނީ އިރާގުގެ ވެރިރަށް ބަޣުދާދު އެވެ. އިރުދެކުނުން އޮންނަނީ ބަޞަރާ އެވެ.

- ކޫފާ ބިނާކުރެވުނީ ހިޖުރައިން 17ވަނަ އަހަރުގައެވެ. މިރަށް ބިނާކުރެއްވީ އުމަރުގެ ފާނުގެ އަމުރުފުޅަށް ސަޢުދު ބިން އަބީ ވައްޤާޞް އެވެ.

- ފާރިސްކަރައިގެ ރަށްތަކާއި. *ޚަރާސާން* ފަދަ ރަށްތައް ފަތަހަކުރެއްވުމަށް އިސްލާމީ ލަޝްކަރު ނިކުމެފައިވަނީ ކޫފާގެ ބިމުންނެވެ.

- ހިޖުރައިން 75ވަނަ އަހަރު *ޙުއްޖާޖު ބިން ޔޫސުފު އައްޘަޤަފީ* އިރާގުގެ ވެރިކަމަށް އިސްވުމަށް ފަހު ކޫފާއާއި، ބަޞަރާ ކައިރީގައި ހަގުރާމައިގައި ބޭނުންކުރެވޭ ބޭސްއެއްގެ ގޮތުގައި *ވާސިޠު* އޭ ކިޔޭ ރަށެއް ބިނާކުރެއްވި އެވެ.

- ކޫފާ ވަނީ ފިޤުހު އިލްމުގައި ކުރިއަރައިގެން ގޮސްފައެވެ. އަލް އިމާމް އަބޫ ޙަނީފާ އައްނުޢުމާން އަކީ ކޫފާގެ ފިޤުހު އިލްމުވެރިންގެ ތެރޭގައި ހިމެނިވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ.

- ކޫފާގެ އާޘާރުތަކުގެ ތެރެއިން މިހާރު ފެންނަށް ހުރީ ހިޖުރައިން 17ވަނަ އަހަރު ބިނާކުރެވުނު *އަލް މަސްޖިދުލް ޖާމިޢު* އެވެ.
ޤުދުސް ( ފަލަސްތީނު )

ޤުދުސް އޮންނަނީ ފަލަސްތީނުގައެވެ. ވަށައިގެން ވާދީތައް ވާ ޤުދުސްގެ ބޮޑުމިނުގައި 19.331 އަކަކިލޯމީޓަރު ހުރެއެވެ.

- ޤުދުސް އަށް *އައުރު ޝަލީމް* އޭ ވެސް ކިޔެއެވެ. މީލާދީގެ 1000އަހަރު ކުރިން ދާއޫދުގެ ފާނު ޤުދުސްއަށް ވެދެވަޑައިގަތެވެ. މީލާދީގެ 975 އަހަރު ކުރިން ސުލައިމާނުގެ ފާނުގެ *ހައިކަލް* ޤުދުސްގައި ބިނާކުރެއްވިއެވެ. އެއާގުޅިގެން *މަދީނަތުލް މުޤައްދަސާ* އޭ ކިޔުނެވެ.

- ޤުދުސް ފަތަހަ ކުރެއްވީ ހިޖުރައިން 16ވަނަ އަހަރުގައި ޢުމަރުގެ ފާނުއެވެ.

- އުމަވީންނާއި، ޢައްބާސީންނާއި، އަދި ފާޠިމީންގެ ދުވަސްވަރު ޤުދުސްއަށް ޚާއްޞަ ސަމާލުކަމެއް ދެއްވައި މިސްކިތްތައް ބިނާކުރެއްވިއެވެ.

- މީލާދީން 1099 ވަނަ އަހަރުގައި ޤުދުސް ޞަލީބީންގެ އަތްދަށަށް ދިޔައެވެ. އެއަށްފަހު މީލާދީން 1187ވަނަ އަހަރު ޞަލާހުއްދީނުލް އައްޔޫބީ ޤުދުސް *ޙިއްޠީން* ހަގުރާމައިގައި މިނިވަންކުރަންދެން ޤުދުސް އޮތީ ޞަލީބީންގެ ބާރުގެ ދަށުގައެވެ.

- މީލާދީން 1262ވަނަ އަހަރު މިސްރުގެ ވެރިކަމުގައި ހުންނެވި *ބައިބަރަސް* ޤުދުސްއަށް ވަޑައިގެންނެވި އެވެ.

- ޝާމްކަރައިގައި ކުރެވުނު *މަރަޖު ދާބިޤު* އޭ ކިޔުނު ހަގުރާމައަށް ފަހު ޤުދުސް ޢުޘްމާނީންގެ އަތްދަށަށް ދިޔައެވެ. ޢުޘްމާނީންގެ ދުވަސްވަރު ޤުދުސްއަކީ މުހިއްމު ރަށެއްކަމުގައި ބެލެވުނެވެ.

- ޔޫރަޕުގެ ގައުމުތަކުން ޔަހޫދީންނަށް ޤުދުސްއަށް ހިޖުރަކުރުމަށް އެހީތެރިވެދިނެވެ. ނަމަވެސް ޢުޘްމާނީން އެކަމާއި ދެކޮޅުހައްދަވައި، ޤުދުސްއަށް ޔަހޫދީން ހިޖުރަކުރުން މަނާކުރެއްވިއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އޭރު ގުދުސްގައި ތިބި ޔަހޫދީންތައް ޤުދުސް އިން ފައްސާ ބޭރުކޮށްލެވުނެވެ.

- މީލާދީން 1918ގައި ފުރަތަމަ ބޮޑުހަގުރާމަ ނިމުމަށްފަހު ޤުދުސްއާއި، ފަލަސްތީނުގެ އެހެން ރަށްތައް ދިޔައީ އިގިރޭސީންގެ އަތްދަށަށެވެ. އެއާއި ގުޅިގެން ޤުދުސްއާއި ފަލަސްތީނުގެ ރަށްތަކަށް ޔަހޫދީން ހިޖުރަ ކުރާ މިންވަރު އިތުރުވެގެން ދިޔައެވެ.

- 1948ގައި ފަލަސްތީނުގައި ޔަހޫދީ ދައުލަތެއް ގާއިމުކުރިއެވެ. އެއާއި ވިދިގެން ޤުދުސް ދެބަޔަކަށް ބަހާލެވުނެވެ.

- 1967ގައި މުޅި ޤުދުސް އެއްކޮށް ޔަހޫދީންގެ ބާރުގެ ދަށަށް ދިޔައެވެ.

- ޤުދުސްގައިވާ މުހިއްމު އާޘާރުތަކުގެ ތެރޭގައި މުސްލިމުންގެ ފުރަތަމަ ޤިބުލާކަމުގައިވާ މަސްޖިދުލް އަޤްޞާއާއި، އުމަވީ ދައުލަތުގެ ޚަލީފާ ޢަބުދުލް މަލިކް ބިން މަރުވާން ބިނާކުރުމަށް އަމުރުކުރެއްވި * މަސްޖިދު ޤުއްބަތިއް ޞަޚްރާއު*އާއި، މީލާދީން 1517ވަނަ އަހަރު ބިނާކުރެވުނު *މަސްޖިދު އައްޠޫރު* އާއި، *އަލް އަފުޟުލް ބިން ޞަލާޙުއްދީނުލް އައްޔޫބީ* ބިނާކުރެއްވި *މަސްޖިދުލް ޢުމްރީ* ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ބައެއް ޞަޙާބީންނާއި ތާބިޢީން އަދި ކުރީގެ ބައެއް ޢިލްމު ވެރިން ފަސްދާނު ލެވިފައި ވަނީ ޤުދުސްގެ ބިމުގައެވެ.
ޚަލީލު ( ފަލަސްތީނު )

الخليل އޮންނަނީ فلسطين ގައި قدس ގެ ހުޅަގުން 30ކިލޯމީޓަރު ދުރުމިނުގައި އަދި ދެކުނުން بيت لحم އާއި 22ކިލޯމީޓަރު ދުރުގައެވެ.

- الخليل ގެ ނަން ނެގިފައިވަނީ إبراهيم عليه السلام ގެ ސިފަފަޅު * خليل الرحمن*އާއި ގުޅުވައިގެން ކަމުގައި ބުނެވެއެވެ. ميلاديގެ 1700 އަހަރުކުރިން إبراهيم عليه السلام الخليل އަށް ވަޑައިގަތެވެ. الخليل އަށް ކުރިން *أربع*އޭ ވެސް ކިޔައި އުޅުނެވެ. އެއީ الخليل ގެ ބާނީ *أربع العربي الكنعاني*އަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ.

- إبراهيم عليه السلام ގެ އަނބިކަބަލުން سارة އާއި، ދެދަރިކަލުން ކަމުގައިވާ إسحاق عليه السلام އާއި، يعقوب عليه السلام އާއި، އެބޭކަލުންގެ އަނބިކަބަލުން ވެސް ފަސްދާނުފުޅުވެޑުވިފައިވަނީ الخليل ގެ ބިމުގައެވެ.

- روميންގެ ދުވަސްވަރު إبراهيم عليه السلام އާއި އެކަލޭގެފާނުގެ عائلةގެ ބޭފުޅުން ފަސްދާނުފުޅު ވެޑުވިފައިވާ مقبرة ގައި ފައްޅިއެއް ބިނާކުރެވުނެވެ. ފަހުން ميلاديން 614ވަނަ އަހަރު فارسي ން އެފައްޅި ހަލާކުކޮށް ނައްތާލިއެވެ.

- ميلادي ން 1099ވަނަ އަހަރު الخليل صليبي ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި *فرنجا*އިންގެ އަތްދަށަށް ދިޔައެވެ. އެއަށްފަހު صليبي ންގެ އަތްދަށުން ميلادي ން 1187ވަނަ އަހަރު صلاح الدين الايوبي رحمه الله  الخليل މިނިވަން ކުރެއްވިއެވެ.

- 3 قرنއަށް ދެމިގެންދިޔަ ممالكންގެ ވެރިކަމުގައި ވެސް الخليل އަށް خاصة سمال ކަމެއް ދީފައިވެއެވެ.

- ميلادي ން 1517ވަނަ އަހަރު عثمانيން بلاد الشام އާއި الخليل فتح ކުރިއެވެ. އެއަށް ފަހު 4 قرن ވަންދެން الخليلއޮތީ عثمانيންގެ ބާރުގެ ދަށުގައެވެ.

- عثمانيންގެ އަތުން الخليل ބީވެގެންދިޔައީ ފުރަތަމަ ބޮޑުހަނގުރާމައިގެ ދުވަސްވަރު އިގިރޭސީން فلسطين އަޅުވެތިކުރުމުންނެވެ.

- 1948ގައި يهودي دولتއެއް فلسطين ގެ ބިމުގައި إعلان ކުރުމަށްފަހު الخليل ގެ ބޮޑުބައެއް يهودي ންގެ ބާރުގެ ދަށަށް ދިޔައެވެ.

- 1967ގައި الخليل އާއި އެރަށުގެ ވަށައިގެންވާ ކުދިބޮޑު ހުރިހާ ރަށެއް يهوديންގެ އަތްދަށަށް ދިޔައެވެ.

- الخليل ގައިވާ މުހިއްމު آثار ތަކުގެ ތެރޭގައި *مسجد الحرم الابراهيمي*އާއި، إبراهيم عليه السلام އާއި، އެކަލޭގެފާނުގެ عائلة ގެ ބޭބޭފުޅުން ފަސްދާނުވެޑުވިފައިވާ مقبرة ހިމެނެއެވެ.

7- إسكندرية ( مصر )

- إسكندرية އޮންނަނީ މެދުތެރޭ ކަނޑުގެ އައްސޭރިއަށް ވާގޮތަށް مصرގެ ބިމުގައެވެ.

- مسلمން إسكندرية فتح ކުރީ عمر بن العاص ވެރިއަކަށް ހުންނަވައިގެން مصر فتحކުރެއްވުަމަށް ކުރެއްވި މަސައްކަތުގެ ތެރޭގައެވެ. މިގޮތުން بابليون فتح ކުރެއްވުމަށް ފަހު إسكندرية هجرةއިން 20ވަނަ އަހަރުގެ ربيع الاول މަހުގެތެރޭގައި حصار ކުރިއެވެ. އޭގެ 14މަސް ފަހުން هجرةއިން 21 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި إسكندرية مسلمން ފަތަހަ ކުރިއެވެ.

- އެކިދައުރުތަކުގައި إسكندريةއަށް خاصة ސަމާލުކަމެއް ދީފައިވެއެވެ. މިގޮތުން އިސްކަންދަރިއްޔާގައި މިސްކިތްތައް އެކި ދުވަސްވަރު ވަނީ ބިނާކުރެވިފައެވެ.

- ކަނޑުގެ އައްސޭރީގައިވާ ރަށަކަށް ވުމާއި އެކު ބޯޓުތައް ބަނުމަށް ޚާއްޞަ ތަނެއް އިސްކަންދަރިއްޔާ ގައި ތައްޔާރުކުރެވުނެވެ.

- ޞަލާހުއްދީނުލް އައްޔޫބީގެ ވެރިކަމުގައި އެއްގަމާއި ކަނޑުގެ މަގުން އިސްކަންދަރިއްޔާ ދިފާއުކުރުމަށް އެތައްކަމެއް ކުރެވުނެވެ. މިގޮތުން ކޯއްޓޭތަކާއި، ފާރުތައް ހެދުނެވެ. އަދި އިސްކަންދަރިއްޔާގެ އިމާރާތްތައް ބިނާކުރުމަށް ވެސް ޚާއްސަ ސަމާލުކަމެއް ދީފައިވެއެވެ.

- މުސްލިމުން މިސްރު ފަތަހަކުރުމުގެ ކުރިން އިސްކަންދަރިއްޔާ އަކީ ރޯމަނުންނާއި، ގްރީކު ޘަޤާފަތުގެ އެންމެ ބޮޑު އެއްމަރުކަޒެވެ.

- އިސްކަންދަރިއްޔާގައި ހުރި އާޘާރުތަކުގެ ތެރޭގައި އެކި ދުވަސްވަރު ބިނާކުރެވިފައިވާ މަދަރުސާތަކާއި، ދޮރާށިތަކާއި، ޓަވަރުތަކާއި، މިސްކިތްތަކާއި ، ގަނޑުވަރުތައް ހިމެނެއެވެ.
ޙަލަބު ( ސޫރިޔާ )

ސޫރިޔާގެ ބޮޑެތި ރަށްތަކުގެ ތެރޭގައި ގުނާލެވޭ ޙަލަބު އޮންނަނީ ސޫރިޔާގެ އުތުރުގައެވެ. މިރަށަށް *އައް ޝުހަބާއު* އޭ ވެސް ކިޔައެވެ.

- މީލާދީގެ ކުރިން *ޔަމުހާދު* ދަރިކޮޅުގެ ރަސްކަމުގައި ވެރިރަށެއްގެ ގޮތުގައި ޙަލަބު ބޭނުންކުރެވުނެވެ. އެއަށް ފަހު އައި އެކި ދައުލަތްތަކުގެ ބާރުގެ ދަށުގައި ޙަލަބު ދެމިއޮތެވެ. މިގޮތުން އާޝޫރީންނާއި، ގްރީކުންނާއި، ރޯމަނުން އަދި ފާރިސީންގެ ބާރުގެ ދަށަށް ޙަލަބު ގޮސްފައިވެއެވެ.

- މުސްލިމުން ޙަލަބު ފަތަހަކުރީ މީލާދީން 637 ވަނަ އަހަރުގައެވެ.

- މީލާދީން 944ވަނަ އަހަރު *ޙަމްދާނީން*ގެ ވެރިރަށުގެ ގޮތުގައި ޙަލަބު ހަމަޖެއްސިއެވެ. އެއަށްފަހު މީލާދީން 962ވަނަ އަހަރު *ބީޒަންޠީން* ޙަލަބު އަޅުވެތިކުރިއެވެ.

- މީލާދީން 1260ވަނަ އަހަރު *ޢައިނު ޖާލޫތު* ހަގުރާމައިގައި މަމާލިކުން ޙަލަބު އަޅުވެތިކުރިއެވެ.

- މީލާދީން 1516ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 1918ވަނަ އަހަރާއި ހަމައަށް ޙަލަބު އޮތީ އުޘްމާނީންގެ ބާރުގެ ދަށުގައެވެ. 1918ވަނަ އަހަރު ފްރާންސް ޙަލަބު އަޅުވެތިކުރުމަށް ފަހު ސީރިޔާ މިނިވަންކަން އިޢުލާން ކުރަންދެން ޙަލަބު އޮތީ ފްރާންސްގެ ބާރުގެ ދަށުގައެވެ. ސީރިޔާ އިން މިނިވަންކަން އިޢުލާން ކުރީ 1946ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައެވެ.

- ޙަލަބުގައިވާ މުހިއްމު އާޘާރުތަކުގެ ތެރޭގައި *ޙަލަބު ސިޓަޑެލް*އާއި، ބައެއް މިސްކިތްތައް ހިމެނެއެވެ.
ފުސްޠާޠު ( މިސްރު )

ފުސްޠާޠު އޮންނަނީ މިޞްރުގައި ވެރިރަށް ޤާހިރާގެ ރަށްބޭރުގައެވެ. ފުސްޠާޠުގެ އިރާއި އުތުރުން ވަނީ މުޤައްޠަމް ފަރުބަދަ އެވެ. ހުޅަގަށް އޮންނަނީ ނީލަކޯރެވެ.

- ހިޖުރައިން 21 ވަނަ އަހަރު ޢަމުރުބުނުލް ޢާޞް މިޞްރު ފަތަހަކުރެއްވުމަށް ފަހު ވެރިކަންކުރާނޭ ރަށެއް ހެދުމުގެ މަސައްކަތް ފެށިއެވެ. މިގޮތުން ވެރިރަށެއްގެ ގޮތުގައި ފުސްޠާޠު ކަނޑައަޅުއްވައި އެރަށް ބިނާކުރެއްވި އެވެ.

- ފުސްޠާޠު ވެފައިވަނީ މިސްރުގެ ވެރިން އެކި ދުވަސްވަރު ހޭދަކުރައްވާ ނުވަތަ ދިރިއުޅުއްވާ ތަނެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ހިޖުރައިން 133ވަނަ އަހަރު އައްބާޞީ ދައުލަތް ފެށިގެން އައި ދުވަސްވަރު ފުސްޠާޠުގައި *ޢަސްކަރު* ނުވަތަ *ކޭމްޕް*އެއް ފުސްޠާޠު ގައި ބިނާކުރެވުނެވެ. އައްބާސީ ދައުލަތުގެ ޚަލީފާއިން ދިރިއުޅުއްވީ މިބުނި ޢަސްކަރުގައެވެ. ނަމަވެސް އަހުމަދު ބިން ޠޫލޫން *ޤަޠާއިޢު* އޭ ކިޔޭ ރަށް ހިޖުރައިން 256ވަނަ އަހަރު ބިނާކުރެއްވުމަށް ފަހު ޠޫލޫންގެ ޒަމާން ނިމެންދެން ވެރިންތައް ހޭދަކުރެއްވީ މިބުނިރަށް *ޤަޠާއިޢު* ގައެވެ.

- އެއަށްފަހު ފާތިމީ ދައުލަތުގެ ދުވަސްވަރު ޖައުހަރު އައްޞަޤުލީ ޤާހިރާ ބިނާކުރަންދެން މިސްރުގެ ވެރިކަމަށް އިސްވި ބޭފުޅުން އުޅުއްވަމުން އައިސްފައިވަނީ ފުސްޠާޠުގައި ބިނާކުރެވުނު ޢަސްކަރު ގައެވެ.

- ފުސްޠާޠުގައި މިހާރު ހުރި އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އާޘާރީ ތަނަކީ ޢަމުރުބުނުލް ޢާޞް ގެ މިސްކިތެވެ. މިޞްރުގައި ހުރި އެންމެ ދުވަސްވީ މިސްކިތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މިމިސްކިތް ބިނާކުރެއްވީ ޢަމުރުބުނުލް ޢާޞް ހިޖުރައިން 12ވަނަ އަހަރުގައެވެ. މިމިސްކިތަށް *ތާޖުލް ޖަވާމިޢު* އަދި *ޖާމިޢުލް ޢަތީޤު* އޭ ވެސް ކިޔައެވެ.
ޤުރުޠުބާ ( ސްޕޭން )

ޤުރުޠުބާ އޮންނަނީ ސްޕޭންގައި ނުވަތަ އަންދަލުސް ގައެވެ. ކުރިން ސްޕޭންގެ ވެރިރަށަކީ މިއީ އެވެ.

- މުސްލިމުން ސްޕޭން ފަތަހަ ކުރީ އުމަވީ ދައުލަތުގެ ޚަލީފާ ވަލީދު ބިން ޢަބުދުލް މަލިކް ބިން މަރުވާންގެ ޚިލާފަތުގައި ހިޖުރައިން 92ވަނަ އަހަރު ޠާރިޤު ބިން ޒިޔާދު މުސްލިމުންގެ ލަޝްކަރުގެ ވެރިއަކަށް ހުންނަވައިގެންނެވެ.

- ހިޖުރައިން 132ވަނަ އުމަވީ ދައުލަތް ވެއްޓުމުން ދެން ޤުރުޠުބާ ދިޔައީ ޢައްބާސީންގެ ބާރުގެ ދަށަށެވެ.

- ޤުރުޠުބާގެ ވެރިކަން އެކިފަހަރުމަތިން އެކިދައުލަތްތަކުގެ މީހުން ކޮށްފައިވެއެވެ. މިގޮތުން ހިޖުރައިން 138ވަނަ އަހަރު ޢަބުދުއް ރަޙުމާން ބިން އައްދާޚިލް ވެރިކަމަށް އިސްވިއެވެ. އެއަށްފަހުން އޭނާގެ ދަރިކަލުން ހިޝާމް ބިން ޢަބުދުއް ރަހުމާން ބިން އައްދާޚިލްއާއި، ކާފަ ދަރިކަލުން ޢަބުދުއް ރަހުމާން ބިން ހިޝާމް ވެސް ޤުރުޠުބާގެ ވެރިއެއްގެ ގޮތުގައި ހުންނަވާފައި ވެއެވެ.

- ޢަބުދުއް ރަހުމާން ބިން ހިޝާމްގެ ދުވަސްވަރު އޭރު ޤުރުޠުބާގައި ތިބި ނަޞާރާއިންގެ ތެރެއިން ވަރަށް ގިނަ ބަޔަކު އިސްލާމްދީނަށް ވަނެވެ.

- ޢަބުދުއްރަހުމާން އައްނާޞިރު ޤުރުޠުބާގެ ވެރިކަމުގައި ދެމިހުންނެވި ދުވަސްވަރު *ޒަހުރާއު* އޭ ކިޔުނު ގަނޑުވަރު ބިނާކުރެއްވި އެވެ.

- ޢަބުދުއް ރަހުމާން އައްނާޞިރު އަވަހާރަ ވުމަށް ފަހު ދެން ވެރިކަމަށް އިސްވީ އަލްމަންޞޫރު ބިން އަބީ ޢާމިރު އެވެ. އެއަށްފަހު އަލްމަންޞޫރުގެ ދަރިކަލުން ވެރިކަމަށް އެރުމާއި އެކު ބައިބަޔަށް ޤުރުޠުބާގެ އަހުލު ވެރިން ބެހިގެންދިޔައެވެ. މިގޮތުން އުފެދުނު ބައިބައިވުމާއި ފިތުނަވެރިކަން ވެގެން ދިޔައީ މުސްލިމުންގެ އަތުން އަންދަލުސް ގެއްލިގެން ދިއުމުގެ ސަބަބު ކަމުގައެވެ.

- މިގޮތުން އުފެދުނު ޖަމާއަތްތަކުގެ ތެރެއިން *އަލްމުޢުތަމިދު އިބްނި ޢައްބާދު'ގެ ވެރިކަމުގައި ނަޞާރާއިންގެ ފިއްތުންތައް ބޮޑުވުމުން *ޔޫސުފު ބިން ތާޝްފީން*ގެ ކިބައިން އެހީއަށް އެދިވަޑައިގަތެވެ. ޔޫސުފު ބިން ތާޝްފީން *ޒަލާޤާ*އޭ ކިޔުނު ހަގުރާމައިގައި ނަޞާރާއިންގެ މައްޗަށް ކާމިޔާބު ހޯއްދަވައި އަންދަލުސް ދެވަނަ ފަހަރަށް *ތައުޙީދު* ކުރެއްވިއެވެ.

- *މުވައްޙިދީން*ގެ ދައުލަތް މަޣުރިބުގައި ފާޅުވެ، *މުރާބިޠީން*އާއި ދެމެދު ޚިލާފު އުފެދި، *މުރާބިޠީން* ބަލިވެގެން ދިއުމުން ދެވަނަ ފަހަރަށް އަންދަލުސް އެކިއެކި ޖަމާއަތް ނުވަތަ ބައިތަކަށް ބެހިގެންދިޔައެވެ.

- *މުވައްހިދީން* ދައުލަތުގެ ބާނީ *ޢަބުދުލް މުއުމިން ބިން ޢަލީ*ގެ އެހީއާއި އެކު ނަޞާރާ އިންގެ ބާރުގެ ދަށުގައި އޭރު އޮތް ބައެއް ރަށްތައް އަންދަލުސްގެ ރައްޔިތުން ހިޖުރައިން 544ވަނަ އަހަރު އަބުރާ އެމީހުންގެ ބާރުގެ ދަށަށް ގެނައެވެ.

- މުސްލިމުންގެ އަތުން އެއްކޮށް ބީވެގެން ދިޔައީ ހިޖުރައިން 897ވަނަ އަހަރު *އަބޫ ޢަބުދުﷲ އަލް އަޙުމަރު''ގެ ވެރިކަން ވެއްޓުމާއި ގުޅިގެންނެވެ.

- ޤުރުޠުބާގައިވާ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އާޘާރުތަކުގެ ތެރޭގައި ބައެއް މިސްކިތްތަކާއި، ގަނޑުވަރުތަކާއި، ބަގީޗާތަކާއި އަދި ޤުރުޠުބާ ކޯރު ހިމެނެއެވެ.
ޤައިރަވާން ( ޓިއުނީޝިއާ )

ޤައިރަވާން އޮންނަނީ ޓިއުނީޝިއާގެ ސަހަރާގެ ތެރޭގައެވެ. މިއީ ކުރިން ޓިއުނީޝިއާގެ ވެރިރަށެވެ.

- ޤައިރަވާން ފަތަހަ ކުރެއްވީ ޢުޤުބާ ބިން ނާފިޢު ހިޖުރައިން 49ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައެވެ. މަޣުރިބުގެ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ފުރަތަމަ އިސްލާމްދީން ޚިޔާރު ކުރީ ޤައިރަވާންގެ އަހުލުވެރިންނެވެ.

- ހިޖުރައިން 148ން 296އަށް *އަޣާލިބާ*އޭ ކިޔުނު ދައުލަތުގެ ދުވަސްވަރުގައި ވެރިރަށެއްގެ ގޮތުގައި ޤައިރަވާން ބޭނުންކުރެވުނެވެ.

- ހިޖުރައިން 308ވަނަ އަހަރު ފާތިމީންގެ ދުވަސްވަރު ވެރިކަން ޤައިރަވާން އިން *މަހުދިޔާ* އޭ ކިޔުނު ރަށަކަށް ބަދަލުކުރެވުނެވެ.

- ފްރާންސްގެ އަޅުވެތިކަމުގެ ދަށުގައި 75 އަހަރު ޤައިރަވާން ދެމިއޮތެވެ.

- ޓިއުނީޝިއާ މިނިވަންވުމާއި ގުޅިގެން އާވެރިރަށުގެ ގޮތުގައި ތޫނިސް އޭ ކިޔުނު ރަށް ހަމަޖެއްސުމުން ޤައިރަވާން އިން ވެރިކަން ތޫނިސް އަށް އެއްކޮށް ބަދަލުކުރެވުނެވެ.

- ޤައިރަވާން ހުރި މުހިއްމު އާޘާރުތަކުގެ ތެރޭގައި ޢުޤުބާ ބިން ނާފިޢު މީލާދީން 670ވަނަ އަހަރު ބިނާކުރެއްވި *މަސްޖިދުލް ޤައިރަވާން*އާއި، *ބުރޫޠާ*އޭ ކިޔޭ ވަޅާއި، އަދި ބައެއް މިސްކިތްތައް ހިމެނެއެވެ.
ނީލާ ނަޖީބު

ނީލާ ނަޖީބު އަކީ ދިވެހި ބެޑްމިންޓަން ކުޅުންތެރި އެކެވެ. ބައިނަލް އަގުވާމީ ފެންވަރުގެ ބެޑް މިންޓަން މުބާރާތްތަކުގައި ބައިވެރިވެ ނީލާވަނީ ރާއްޖެ އަށް ރީތި ނަން ހޯދާދީފައެވެ.ނީލާ އަކީ 2015 ވަނަ އަހަރު އޮތް އައިއޯއައިޖީގައި ލޯ މެޑަލް ހޯދި އަންހެން ޓީމުގައި ހިމެނޭ ކުޅުންތެރިޔެކެވެ.
ފާތިމަތު ނަބާހާ

ފާތިމަތު ނަބާހާ އަކީ ދިވެހި ބެޑްމިންޓަން ކުޅުންތެރި އެކެވެ. އޭނާވަނީ ބައިނަލް އަގުވާމީ މުބާރާތްތަކުގައި ދިވެހިރާޢްޖެއަށް ބެޑްމިންޓަން އިން ރީތި ނަން ހޯދާދީފައެވެ.ރާއްޖޭގެ އެންމެ މޮޅު އަންހެން އިންޑިވިޖުއަލް ކުޅިވަރު ކުޅުންތެރިޔާގެ މަގާމް ބެޑްމިންޓަންގެ ފާތިމަތު ނަބާހާ އަބްދުއްރައްޒާގް ވަނީ 2019 ވަނަ އަހަރު ހޯދާފައެވެ.
އައިމިނަތު ޝަހުރުނާޒް

އައިމިނަތު ޝަހުރުނާޒް އަކީ ދިވެހި ބެޑްމިންޓަން ކުޅުންތެރި އެކެވެ. އޭނާވަނީ ބައިނަލް އަގުވާމީ މުބާރާތްތަކުގައި ދިވެހިރާޢްޖެއަށް ބެޑްމިންޓަން އިން ރީތި ނަން ހޯދާދީފައެވެ.
މިހާރު އެވޯޑްސް

މިހާރު އެވޯޑްސް އަކީ ދުވަހު ނޫސް މިހާރުގެ ފަރާތުން ރާޢްޖޭގެ ކުޅިވަރުގެ ދާއިރާއަށް އަމާޒުކޮށްގެން ދެމުން އަންނަ އެވޯޑެކެވެ. މިއީ ކުރީގެ ހަވީރު އެވޯޑްސް އެވެ. ނަމަވެސް ހަވީރުނޫސް އުވި ދިއުމުން އޭގެ ބަދަލުގައި މިހާރު ނޫސް އުފެދި، މިހާރު އެވޯޑްސްގެ ނަމުގައި ކުރިޔަށް ގެންދަނީ އެވެ.
މައިސާ ފަތުހުﷲ އިސްމާއީލް

މައިސާ ފަތުހުﷲ އިސްމާޢީލް އަކީ ދިވެހި ބެޑްމިންޓަން ކުޅުންތެރި އެކެވެ. ގައުމީ ބެޑްމިންޓަން މުބާރާތުގެ ފުރަތަމަ ޑިވިޝަންގެ އަންހެން ސިންގަލްސް ޗެމްޕިއަން 2016 ވަނަ އަހަރު މައިސާ ވަނީ ހޯދާފައެވެ. 2016 ވަނަ އަހަރު ހޯދި ކާމިޔާބީއާ އެކު އުމުރުން 17 އަހަރުގެ މައިސާ ވެފައިވަނީ ބެޑްމިންޓަން އަންހެން ސިންގަލްސް ގައުމީ ތަށި އުފުލާލި އެންމެ ޒުވާން ކުޅުންތެރިޔާ އަށެވެ. މި މެޗުގެ ސެޓުތައް ދިޔައީ 21-19، 15-21 އަދި 21-16 އިންނެވެ. މައިސާގެ ބައްޕަ އަކީ ކުރީގެ ވޮލީބޯޅަ ކުޅުންތެރިޔާ ފަތުހުﷲ ވަހީދު (ފައްލޮ) އެވެ. ފުރަތަމަ ޑިވިޝަންގެ މިކްސް ޑަބަލްސް ޗެމްޕިއަންކަން ވެސް 2016 ވަނަ އަހަރު މައިސާ ހޯދާފައި ވެއެވެ. މައިސާ އަކީ 2015 އަހަރު އޮތް އިންޑިއަން އޯޝަން އައިލެންޑް ގޭމްސް އިން ލޯ މެޑަލް ހޯދި އަންހެން ބެޑްމިންޓަން ޓީމުގެ ކުޅުންތެރިޔެކެވެ.
އާންމު ޞިއްޙަތުގެ ފުރަތަމަ ގައުމީ މަހާސިންތާ

އާންްމު ޞިއްޙަތުގެ ފުރަތަމަ ގައުމީ މަހާސިންތާ ބޭއްވުނީ 2019 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. މިމަހާސިންތާ އޮތީ ނޮވެމްބަރު 6-4 އަށް ޕެރަޑައިސް އައިލޭންޑް ރިސޯޓް ގައެވެ. ތަފާތު 6 ތީމަކުން ސެޝަންތައް މި މަހާސިންތާގައި ހުށަހަޅާފައި ވެއެވެ.
ވާށޭ މަށާއެކީ

**ވާށޭ މަށާއެކީ** އަކީ 2016 ވަނަ އަހަރު ރިލީޒް ކުރި ދިވެހި ފިލްމެކެވެ. މިއީ ޑާކް ރެއިން އެންޓަޓެއިންމަންޓްގެ ފަރާތުން ޕްރޮޑިއުސްކޮށް، އަލި ޝިފާއު ޑައިރެކްޓްކޮށްފައިވާ ފިލް،މެކެވެ. މިފިލްމްވަނީ 8 ވަނަ ގައުމީ ފިލްމް އެވޯޑްގައި 9 އެވޯޑް ހޯދާފައެވެ. އަދި 8 ވަނަ ގައުމީ ފިލްމް އެވޯޑްގެ އެންމެ މޮޅު ފިލްމަކީ ވެސް މިއީ އެވެ. މިފިލްމްގެ ތަރިންނަކީ މަރިޔަމް މަޖުދާ (މަޖޫ) އާއި، ޖުމައްޔިލް ނިމާލް އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހި ފިލްމް
ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ޑރ. ޔޫސުފް ނިޒާމް(ޕީއެޗްޑީ)

ޑރ ޔޫސުފް ނިޒާމް (އޯކިޑް ވިލާ، ރ.ހުޅުދުއްފާރު) އަކީ ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލްކޮށްފައިވާ ފަރާތެކެވެ. އިލެކްޓްރިކަލް އިންޖިއަރިންގެ ރޮނގުން ޕީއެޗްޑީ ހާސިލް ކުރެއްވި ނިޒާމް އިނާމު ހާސިލް ކުރެއްވީ ރިހެބިލިޓޭޝަންގެ އެކި އެޕްލިކޭޝަންތަކަށް ޑެޕްތު ސެންސާ ބޭނުންކުރެވޭނެ ގޮތްތަކާ ގުޅޭގޮތުން، އޭނާގެ ތީސީސް އަށް ހެއްދެވި ދިރާސާ ބައިނަލްއަގްވާމީ އެކި އާޓިކަލްތަކުގައި ޝާއިއުކޮށްފައިވާތީ އެވެ.
ކިޔުޓެނިއަސް ލާރވާ މައިގްރަންސް

ކިޔުޓެނިއަސް ލާރވާ މައިގްރަންސް އަކީ ބުޅަލުގެ ނަޖިހުންނާއި، ވެލީގެ ޒަރީޢާއިން ފެތުރޭ ހަމުގެ ބައްޔެކެވެ. މިއީ ފަރުވާކުރެވޭ، އަދި ފަސޭހައިން ރަނގަޅުވާ ބައްޔެކެވެ. މިއީ ދިވެހިރާއްޖެ އިން އަބަދުވެސް ފެންނަ ބައްޔެކެވެ.

## ރައްކާތެރިވުމަށް ކުރެވިދާނެ ކަންތައްތައް
ބުޅަލުގެ ނަޖިހުންނާއި، ވެލީގެ ޒަރީޢާއިން ޖެހޭ މިބަލިން ރައްކާތެރިވުމަށް މަސައްކަތްކުރުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ. އެގޮތުން ކިޔުޓެނިއަސް ލާރވާ މައިގްރަންސް އިން ރައްކާތެރިވުމަށްޓަކައި ކުރެވިދާނެ ކަންތައްތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.
•	ހުސްފައިގައި މަގުމަތީގަޔާއި، ވެލީގައި ނުހިނގުން
•	މަގުމަތީގައި އުޅޭ ބުޅަލުގައި އަތްނުލުން
•	ބުޅަލުގެ ނަޖިހުން ރައްކާތެރިވުން ނޫނީ ބުޅަލުގެ ނަޖިހާ ދުރުވުން ނުވަތަ ނަޖިހުގައި ނުޖެހުން 
•	ބުޅާ ގެންގުޅޭ ފަރާތްތަކުން ބުޅާ ޑިވޯމްކުރުން
•	ބުޅާ ބާއްވާފައި އޮންނަ ލިޓަރ ބޮކްސް ސާފުކުރާއިރު އަންގި ބޭނުންކުރުން
•	ބުޅާ ބާއްވާފައި އޮންނަ ލިޓަރ ބޮކްސް ސާފުކުރުމަށްފަހު ސައިބޯނިލައިގެން ރަނގަޅަށް އަތްދޮވުން
•	ކުޑަކުދިން ޕާކު، މައިޒާން ފަދަ ތަންތަނަށް ގޮސްއުޅޭއިރު ވެއްޔަށް އަތްލިޔަނުދިނުން 
•	ގިނަގިނައިން ސައިބޯނިލައިގެން އަތްދޮވުމަށް އާދަކުރުން
ފުއާދު ތައުފީޤު

ފުއާދު ތައުފީޤު އަކީ ދިވެހިރާޢްޖޭގެ އިލެކްޝަން ކޮމިޝަނަރުކަން ދެފަހަރު ކޮށްފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ފުއާދަކީ 2013 ވަނަ އަހަރުގެ ރިޔާސީ އިންތިހާބު ބޭއްވި އިރު، އެ ކޮމިޝަންގެ ރައީސް ކަން ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ.ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަމުރަށް ނުކިޔަމަންތެރިވި ކަމަށް ކަނޑައަޅާ ފުއާދު ތައުފީގުގެ މައްޗަށް 2014 ވަނަ އަހަރު ހަ މަސް ދުވަހުގެ ޖަލު ހުކުމެއް އިއްވި އެވެ.
ކަންފަތުގެ ތޫރި

ކަންފަތުގެ ތޫރިއަކީ ކަންފަތުގެ ބޭރު ބަޔާއި، ކަންފަތުގެ މެދުަބައި ވަކިކޮށްދިނުމަށް "ކޯން އެއްގެ ބައްޓަމަށް" އިންނަ ތުނި ދުއްޔެކެވެ. 
ކަންފަތުގެ ތޫރީގެ ބޭނުމަކީ ކަންފަތަށް ވަންނަ އަޑުތައް ނަގައިދީ، ކަންފަތުގެ މެދުގައިވާ ކަށިކޮޅުތަކަށް ފޯރުކޮށްދިނުމެވެ. އަދި އެއަށްފަހު ދިޔައިން ފުރިފައިވާ ކޮކްލިއާ ގައިވާ އޯވަލް ވީންޑޯ އަށް ފޯރުކޮށްދިނުމެވެ.
ކަންފަތުގެ ތޫރި ފަޅައިގެން ހިނގައްޖެނަމަ، އަޑުއިވުމުން މަހުރޫވުމވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.
ވިޝްކާ

ވިޝްކާ އަކީ 201ތ ވަނަ އަހަރު ނިކުމެފައިވާ ދިވެހ ފިލްމެކެވެ.
ޢަބްދުލްޣަފޫރު ޢަބްދުއްރަޙީމް

ޑރ. ޢަބްދުލްޣަފޫރު ޢަބްދުއްރަޙީމަކީ އިސްލާމީ ތަޢުލީމުގެ ދާއިރާއިން ޕީއެޗްޑީ ހައްދަވައިފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ޢަބްދުލްޣަފޫރުގެ ބައްޕާފުޅު ޢަބްދުއްރަޙީމް ޢަބްދުލްމަޖީދަކީ މަޝްހޫރު ލިޔުންތެރިޔެކެވެ. ޑރ. ޢަބްދުލްޣަފޫރު އަމަލީ މަސައްކަތުގައި ހާއްސަވެވަޑައިގަތީ ދީނީ ތަޢުލީމު ފެތުރުއްވުމުގެ ދާއިރާ އަށެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ތަޢުލީމު ހާސިލުކުރެއްވީ މަޖީދިއްޔާ ސްުކޫލްގައެވެ. އެއަށްފަހު ސަޢޫދީ ޢަރަބިއްޔާގައެވެ. އެއަށްފަހު އޮސްޓްރޭލިޔާގައެވެ. 

ތަޢުލީމީ ޙަޔާތުގެ ބިންގަލަކީ މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލެވެ. އެއަށްފަހު އެސްއީސީން ދެ މަސް ދުވަހު ތައުލީމް ހާސިލް ކުރެއްވި އެވެ. އެ ސްކޫލުން ވަކިވެވަޑައިގަތީ ކުޅިވަރުގެ ތެރޭގައި ބޮޑަށް ހަރަކާތްތެރިވެ އުޅުއްވުމަށެވެ. ޢަބްދުލްޣަފޫރަކީ އޭރުގެ ފެންވަރު މޮޅު ބެޑްމިންޓަން ކުޅުންތެރިއެކެވެ. އެކަމަކު ވަޒީފާއަކަށް ވަޑައިނުގެން ނުހުރެވޭނެތީ ބަނޑޮސް އައިލެންޑް ރިޒޯޓުގައި ވެސް މަސައްކަތްކުރެއްވި އެވެ. އެއަށް ފަހު ކިޔަވާ ވިދާޅުވާން ފުރުސަތު ލިބިވަޑައިގަތެވެ. 

އެގޮތުން 1981 ވަނަ އަހަރު ސަޢޫދީ ޢަރަބިއްޔާއަށް ވަޑައިގެން ޢަރަބިބަހާއި އަދަބިއްޔާތާއި ދީނީ ތަޢުލީމުގެ ދާއިރާއިން މަދީނާ އިސްލާމިކް ޔުނިވަރސިޓީގައި ފުރަތަމަ ޑިގްރީ ހާސިލުކުރެއްވިއެވެ. ޑިގްރީ އަށް ފަހު ރާއްޖެ ވަޑައިގެން މަޢުހަދުގައި ކިޔަވައިދެއްވަން ހަތަރު އަހަރު އުޅުއްވިއެވެ. އެއަށްފަހު އޮސްޓްރޭލިއާ އަށް ދިރިއުޅުން ބަދަލު ކުރެއްވިއެވެ.

އޮސްޓްރޭލިޔާގެ ލެޓްރޯބް ޔުނިވަރސިޓީން މާސްޓަރސް ޑިގްރީ ހާސިލު ކުރެއްވުމަށް ފަހު ޕީއެޗްޑީ ނެންގެވީ 1999 ވަނަ އަހަރު މެލްބަން ޔުނވަރސިޓީން އިސްލާމީ ތަޢުލީމުގެ ދާއިރާއިންނެވެ.

ކިޔަވައިދެއްވުމުގައި ވެސް ބޮޑަށް އުޅުއްވީ އިސްލާމީ ތާރީޚާއި ޢަރަބިބަހުގެ ދާއިރާގައެވެ. އެގޮތުން 2007 ވަނަ އަހަރާ ހަމަޔަށް މެލްބަން ޔުނިވަރސިޓީގައި ލެކްޗަރާއަކަށް އުޅުއްވުމަށް ފަހުގައި އޮސްޓްރޭލިޔަން އިންޓަރނޭޝަނަލް އެކަޑަމީ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަންއާ ގުޅިވަޑައިގަތެވެ. ޑރ. ޢަބްދުލްޣަފޫރު އެތާނގައި ޢަރަބިބަހާއި މެދުއިރުމައްޗާއި ޔޫރަޕްގެ ތާރީޚް ކިޔަވައިދެއްވައެވެ.

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދީނީ ޢިލްމުވެރީން
އަހުމަދު އަފްއާލް

އަހުމަދު އަފްއާލް އަކީ އޭޑީކޭ ހޮސްޕިޓަލްގެ މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރ އެވެ. ހިދުމަތްތަކުގެ އަގު ވަޒަން ކޮށް، މިއަހަރު ސަރުކާރުން ވަނީ، ސިއްހީ ދާއިރާ ތަރައްގީކުރުމުގެ ރޮނގުން ހިތްވަރުދިނުމުގެ ގައުމީ އިނާމު ވެސް ދީފައެވެ.
ތޫފާން (ބުލްބުލް)

ތޫފާން ބުލްބުލް އަކީ އިންޑިޔާ ބަގްލަދޭޝް އަދި ވެސްޓް ބެންގަލް އަށް 2019 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހުގެ ތެރޭގައި ކުރިމަތިވި ނުރައްކާތެރި ތޫފާނެކެވެ.
މަރްޔަމް ޝަހްނީޒާ ނަޞީރު

ޑރ. މަރްޔަމް ޝަހްނީޒާ ނަޞީރަކީ ހއ. ދިއްދުއަށް ނިސްބަތްވެވަޑައިގަންނަވާ ބޭކަނބަލެކެވެ.

ޑރ. ޝަހްނީޒާ ވަނީ ތައިލޭންޑްގެ މަހިޑޯލް ޔުނިވަރސިޓީން 2010 ވަނަ އަހަރު މާސްޓަރސް އޮފް އެޑިޔުކޭޝަން (އެޑިޔުކޭޝަނަލް މެނެޖްމަންޓް) ހާސިލުކުރައްވައިފައެވެ. އަދި އެ ކޯހުން އެއްވަނަ ހޯއްދަވައިފައިވެއެވެ. ޕީއެޗްޑީ ހާސިލުކުރެއްވީ އެމެރިކާގެ ވޯލްޑަން ޔުނިވަރސިޓީން 2016 ވަނަ އަހަރު ކަރިކިއުލަމް، އިންސްޓްރަކްޝަން، އެންޑް އެސެސްމަންޓް (އަލްޖިބްރާ) ގެ ދާއިރާއިންނެވެ.

ޑރ. މަރްޔަމް ޝަހްނީޒާ ނަޞީރު ޕީއެޗްޑީއަށް ކުރެއްވި ދިރާސާއަކީ ހިސާބު މުދައްރިސުންގެ އަލްޖިބްރާ ކޮންޓެންޓް ނޮލެޖާއި ޕެޑަގޮޖިކަލް ނޮލެޖް ދެނެގަތުމަށްޓަކައި ކުރެއްވި ދިރާސާއެކެވެ. ޕީއެޗްޑީއަށް ކުރެއްވި ދިރާސާތަކުގެ އަލީގައި ލިޔުއްވާފައިވާ ތަފާތު ދެ އާޓިކަލް، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޖަރނަލްތަކުގައި ޝާއިޢުކުރައްވައިފައިވެއެވެ.

ޑރ. މަރްޔަމް ޝަހުނީޒާ ނަޞީރު ވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ޔުނިވަރސިޓީގެ ޑެޕިއުޓީ ވައިސް ޗާންސެލަރ (ރިސާޗް އެންޑް އިނޮވޭޝަން) ގެ މަޤާމާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީގެ ސީނިއަރ ރިސާޗް ފެލޯއެއްގެ މަޤާމު އަދާކުރައްވައިފައެވެ. އެ ކަމަނާ މިހާރު ހުންނެވީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީގެ ޑީން އޮފް ރިސަރޗްގެ މަޤާމުގައެވެ.

ޑރ. މަރްޔަމް ޝަހްނީޒާ ނަޞީރަށް ވަނީ މަތީ ދަރަޖަ ހޯދާ ފަރާތްތަކަށް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ދެއްވާ ޚާއްޞަ އިނާމު 2012 ވަނަ އަހަރާއި 2018 ވަނަ އަހަރު ލިބިވަޑައިގެންފައެވެ.
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ދީބާ މޫސާ (ޕީއެޗްޑީ)

ޑރ ދީބާ މޫސާ އަކީ ތައުލީމީ ދާއިރާއިން ޕީއެޗްޑީ ހާޞިލްކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ޣިޔާޘުއްދީން އިންޓަނޭޝަނަލް ސުކޫލް، ވިލާކޮލެޖް ގައި މަސައްކަތްކުރެއްވުމަށްފަހު މިހާރު (2019) މަސައްކަތްކުރައްވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ޔުނިވަސިޓީގައެވެ. ޕީއެޗްޑީ ހެއްދެވީ އީސްޓް އެންގްލިއާ  ޔުނިވާސިޓީން ތައުލީމީ ދާއިރާއިންނެވެ.

## އަދާކުރެއްވި މަގާމްތައް

* 2018 : ޑީން - ސެންޓާ ފޯ ރިސާޗް އެންޑް ޕަބްލިކޭޝަން - ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ޔުނިވަސިޓީ
* 2019 : ޑެޕިއުޓީ ވައިސް ޗާންސެލަރ - ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ޔުނިވަސީޓީ
* ޑެޕިއުޓީ ޕްރިންސިޕަލް : ޣިޔާޘުއްދީން ސުކޫލް
ބަޞަރާ ( އިރާގު )

ބަޞަރާ އޮންނަނީ އިރާގުގައި ވެރިރަށް ބަޣުދާދު އާއި 300މޭލު ދުރުމިނުގައި ފުރާތު ކޯރާއި، ދިޖުލާ ކޯރުގެ އައްސޭރި އަށް ވާގޮތަށެވެ.

- ބަޞަރާ ބިނާކުރެއްވީ އުމަރުގެ ފާނުގެ އަމުރުފުޅަށް ހިޖުރައިން 16ވަނަ އަހަރުގައި *ޢުތުބާ ބިން ޣަޒުވާން* އެވެ.

- ޢުމަރުގެ ފާނުގެ ޚިލާފަތުގައި ޢުތުބާ ބިން ޣަޒުވާން އަވަހާރަވުމުން ދެން ވެރިކަމަށް އިސްކުރެއްވީ *އަލްމުޣީރާ ބިން ޝުޢުބާ* އެވެ. އެއަށް މުޣީރާ ވެރިކަމުން ދުރުކޮށް *އަބޫ މޫސާ އަލްއަޝްޢަރީ* ވެރިކަމަށް އިސްކުރެއްވިއެވެ.

- ޢުޘްމާނުގެ ފާނުގެ ޚިލާފަތުގައި *އަބޫ މޫސާ އަލްއަޝްޢަރީ* ބަޞަރާގެ ވެރިކަމުން ދުރުކޮށް އެމަގާމަށް އުޘްމާނުގެ ފާނުގެ ބޮޑުބޭބޭފުޅުގެ ދަރިކަލުން *ޢަބުދުﷲ ބިން ޢާމިރު* އިސްކުރެއްވިއެވެ.

- އުމަވީ ދައުލަތުގެ ދުވަސްވަރުގައި ވެސް ބަޞަރާއަށް ޚާއްސަ އަހައްމިއްޔަތެއް އެކި ޚަލީފާއިން ދެއްވާފައި ވެއެވެ. އެއީ ބަޞަރާ އޮންނަ ތަނުގެ ގޮތުންނެވެ.

- ޢައްބާސީ ދައުލަތުގެ ދުވަސްވަރު ވިޔަފާރީގެ މުހިއްމު މަރުކަޒެއްގެ ގޮތުގައި ބަޞަރާ ވިއެވެ.

- ބަޞަރާގެ ތާރީޚުގައި އެކި ދުވަސްވަރު ބަޞަރާއަށް އިންގިލާބުތައް ގެނެވިފައިވެއެވެ. މިގޮތުން ހިޖުރައިން 257ވަނަ އަހަރު ގެނެވުނު *ޒަންޖު އިންގިލާބު* އާއި، ހިޖުރައިން 311ވަނަ އަހަރު *ޤަރާމިޠާ* އިން ބަޞަރާއަށް ދިން ހަމަލަ ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ.

- ހިޖުރައިން 656ވަނަ އަހަރު *މުޣޫލު* ބަޞަރާއަށް ހަމަލާދީ އިމާރާތްތައް ހަލާކުކޮށް އަންދާލި އެވެ.

- ހިޖުރައިން 941 ވަނަ އަހަރު ތުރުކީންގެ އަތްދަށަށް ބަޞަރާ ދިޔައެވެ. އެއަށް ފަހު ހިޖުރައިން 1190ވަނަ އަހަރު ފާރިސީންގެ އަތްދަށަށް ބަޞަރާ ދިޔައެވެ.

- ހިޖުރައިން 1193 ވަނަ އަހަރު ފާރިސީން ބަޞަރާއިން ބޭރުކޮށްލެވުނެވެ. އެއަށް ފަހު ފުރަތަމަ ބޮޑު ހަގުރާމައާއި ޖެހެންދެން ބަޞަރާ އޮތީ ތުރުކީންގެ ބާރުގެ ދަށުގައެވެ.

- ފުރަތަމަ ބޮޑުހަގުރާމައިގެ ކުރީކޮޅު ބަޞަރާއަށް އިގިރޭސީން ވެރިވިއެވެ. ދެވަނަ ބޮޑުހަގުރާމައިގެ ދުވަސްވަރު ހަގުރާމައިގެ ބޭސްއެއްގެ ގޮތުގައި ބަޞަރާ ބޭނުންކުރެވުނެވެ. ރޫސީވިލާތަށް ޕެޓްރޯލް އެދުވަސްވަރު ފޮނުވުނީ ބަޞަރާ އިންނެވެ.

- ބަޞަރާގައި ވާ މުހިއްމު އާޘާރުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިޖުރައިން 16ވަނަ އަހަރު ބިނާކުރެވުނު *މަސްޖިދު އަބޫ މޫސާ އަލްއަޝްޢަރީ* އާއި ، ބަޞަރާގައިވާ އެންމެ ބޮޑުމިސްކިތް *ޖާމިޢުލް މަޤާމު* ފާހަގަކުރެވެއެވެ.
ސަޢުދުﷲ ޢަލީ

ޑރ. ސަޢުދުﷲ ޢަލީއަކީ ބ. ކެންދުއަށް ނިސްބަތްވެވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ.

ޑރ. ސަޢުދުﷲ ޢަލީ ފުރަތަމަ ޑިގުރީ ޙާޞިލުކުރެއްވީ، މިޞްރުގެ އަލްއަޒްހަރު ޔުނިވަރސިޓީންނެވެ. މާސްޓާރސް ޑިގުރީ ޙާޞިލުކުރެއްވީ މެލޭޝިޔާގެ އިންޓަރނޭޝަނަލް އިސްލާމިކް ޔުނިވަރސިޓީންނެވެ. އެއަށްފަހު ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލުކުރެއްވީ މެލޭޝިޔާގެ އިންޓަރނޭޝަނަލް އިސްލާމިކް ޔުނިވަރސިޓީގައި، ތަޢުލީމީ ދާއިރާއިންނެވެ. ޕީއެޗްޑީ ދިރާސާ ޚާއްޞަކުރެއްވީ އިސްލާމީ ޘަޤާފާގެ މައްޗަށެވެ.

ޑރ. ސަޢުދުﷲ އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ދީނީ ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރެއްވުމުގެ ދާއިރާއިން ފާހަގަކޮށްލެވޭ ބޭފުޅެކެވެ. އެ ގޮތުން ނޫސް މަޖައްލާތަކަށް ދީނީ ލިޔުންތައް ލިޔުއްވުމާއި، މިސްކިތްތަކުގައި ދަރުސް ދެއްވުމާއި، ޓީވީ އާއި ރޭޑިއޯ ޕްރޮގްރާމުތަކުގައި ދީނީ މަޢުލޫމާތު ދެއްވުމަކީ ޑރ. ސަޢުދުﷲ ގެ މަސައްކަތްޕުޅުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަންކަމެވެ. ޑރ. ސަޢުދުﷲ މިހާތަނަށް ލިޔުއްވި 1100 އަށްވުރެ ގިނަ މަޒުމޫނު ވަނީ ޝާއިޢުކުރައްވައިފައެވެ.

ޤައުމީ ފެންވަރުގެ ބައެއް ކޮމިޓީތަކާއި، ބޯޑުތަކުގެ މެންބަރުކަން ވެސް ޑރ. ސަޢުދުﷲ ޢަލީ ކުރައްވަމުން ގެންދަވައެވެ. މިގޮތުން، ހަޔަރ އެޑިޔުކޭޝަންގެ ހުނަރު ތަރައްޤީކުރުމާއި ތަމްރީނުކުރުމުގެ އެޑްވައިޒަރީ ކޮމިޓީގެ މެންބަރުކަމާއި، ޒަކާތު ސްކޮލަރޝިޕް ކޮމިޓީގެ މެންބަރުކަމާއި، ހައްދުފަހަނަޅައި ދިޔުމާއި، ދީނަށް ފުރައްސާރަ ކުރުމާގުޅޭ މައްސަލަތަކުގައި މިނިސްޓަރ އޮފް އިސްލާމިކް އެފެއާޒަށް ލަފާދޭ ކޮމިޓީގެ މެންބަރުކަން ވެސް ކުރައްވަމުން ގެންދަވައެވެ. މީގެއިތުރުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ޔުނިވަރސިޓީގެ ޑެޕިއުޓީ ވައިސް ޗާންސެލަރ (އެކަޑެމިކް އެފެއާޒް) ގެ މަޤާމުގައި ޑރ. ސަޢުދުﷲ ވަނީ ޚިދުމަތް ކުރައްވައިފައެވެ. މި މަޤާމާ ހަވާލުވެވަޑައިގަތުމުގެ ކުރިން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީގައި 17 އަހަރަށް ވުރެ ދިގު މުއްދަތެއްގައި ޚިދުމަތްކުރައްވައިފައިވެއެވެ. އަދި އެ ޔުނިވަރސިޓީގެ ރަޖިސްޓްރާކަން ވެސް އެ މަނިކުފާނު ވަނީ އަދާކުރައްވައިފައެވެ.

ޑރ. ސަޢުދުﷲ ޢަލީއަށް 2020ވަނަ އަހަރު ވަނީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ދެއްވާ ހިތްވަރު ދިނުމުގެ ޤައުމީ އިނާމު އިސްލާމްދީނަށް ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމާއި، ދީނަށް ޚިދުމަތް ކުރުމާއި، ދީނީ ޢިލްމު އުނގަންނައިދިނުމުގެ ދާއިރާއިން؛ ދީނީ ރޮނގުން ޚިދުމަތް ކުރުމާއި، ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމުގެ ރޮނގުން ލިބިވަޑައިގެންފައެވެ.
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދީނީ ޢިލްމުވެރީން
ދޭފަތް ދޫނި

ދޭފަތް ދޫންނާކީ އޭތީގެ ތުންގަނޑު ދޭފަތެއްހެން ހުންނަ، އާދައިގެ ވަރަށް ވުރެ ބިޔަ ދޫންޏެކެވެ.
Landhoo (Noonu Atoll)

ލަންދޫ ައަކީ ނޫނު އަތޮޅު ގައިވާ ރީތި ނަލަ ރަށެކެވެ.މިރަށު ގައި ބައިވަރު އަޖައިބު ތަކެއް ހުރެއެވެ.އޭގެ ތެރޭގައި ލަންދޫ(މާބަދިގެ)ހިމެނެެެއެވެ. މި ރަށުސެ އާބާދީ400އަށް އަރައިއެވެ.މި ރައް ރާއްޖޭގައި ކަދުގައި އޮތީ 3 ވަނަ ގަރުނަިގަވެސް އޮތެއެވެ.(ނިމުނީ)
ދިވެހި އެކެޑެމީ

ދިވެހި އެކެޑެމީ ނުވަތަ ދިވެހި ބަހުގެ އެކެޑަމީ އަކީ ދިވެހި ބަހާ ބެހޭ ރަސްމީ އިދާރާއެވެ.

## ތާރީޚު
ދިވެހި ބަހުގެ އެކެޑެމީގެ ނަމުގައި ބަހާ ބެހޭ ރަސްމީ އިދާރާއެއް އުފެއްދެެވީ "ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ބަހަށް އިސްކަން ދިނުމުގެ ޤާނޫނު"ން އެކަން ސަރުކާރަށް ލާޒިމު ކުރުމުންނެވެ.
ކިޝްތީ

**ކިޝްތީ** އަކީ ކޯރާއި ކަނޑުގައި ވެސް ބޭނުން ކުރެވޭ އުޅަނދެކެވެ. 

މަސްވެރިކަން ކުރުމަށް ވެސް އަދި ހިތްހަމަ ޖެއްސުމުގެ ގޮތުން ކޯރުގައި ދުއްވާލުމަށް ވެސް ކިޝްތީ ބޭނުން ކުރެއެވެ.
ޕާރަސް ހިލަ

ޕާރަސް ހިލައަކީ އިނގިރޭސި ބަހުން ފިލޯސަފަރސް ސްޓޯންއޭ ކިޔާ ޒާތުގެ ހިލައެވެ.
އެމެރިކާގެ ޖައްވީ އަސްކަރިއްޔާ

ޔުނައިޓެޑް ސްޓޭޓްސް ސްޕޭސް ފޯސް(ޔޫއެސްއެސްއެފް) އަކީ ޖައްވުގައި އަސްކަރީ ހަރަކާތްތައް ހިންގުމަށް ޓަކާ އެގައުމުން އުފައްދާފައިވާ އަސްކަރީ އިދާރާއެވެ. އަދި އެއީ އެޤައުމުގެ އަސްކަރިއްޔާގެ އަށްބައިގެ ތެރެއިން އެއް ބައެވެ. މިއިދާރާ އުފެދިފައިވަނީ ދާދި ފަހުންނެވެ. އެޤައުމުގެ އަސްކަރީ އުދުހުންތަކުގެ 'އެއާ ފޯސް' އުފެދުނު ފަހުން މިއީ އަލަށް އެގައުމުގެ އަސްކަރީ އިދާރާއެއް އުފެއްދިފަހަރެވެ. އަދި 1947 ވަނަ އަހަރުގެ ފަހުން އުފެއްދި ފުރަތަމަ މިފަދަ އިދާރާވެސް މެއެވެ.  

މީގެ ކުރީންވެސް އެއަރފޯސް ގެ ސްޕޭސްކޮމާންޑް އެއް އެގައުމުގެ އަސްކަރިއްޔާއިން 1 ސެޕްޓެމްބަރ 1982 ވަނަ އަހަރުގައި އުފައްދާފައި ވެއެވެ. އެއީ ޖައްވުގެ ހަނގުރާމަ މަތީ ކަންކަން ބެލެހެއްޓުމަށް ޓަކައި އުފެއްދި އިދާރާއެކެވެ. ނަމަވެސް 2020 ވަނަ އަަހަރުގެ ނެޝަނަލް ޑިފެންސް އޮތަރައިޒޭޝަން އެކްޓް އާއި އެކު އެއަރފޯސް ގެ ޖައްވުގެ ލަޝްކަރު ވަނީ އެޤައުމުގެ އަސްކަރިއްޔާގެ މުޅީން ވަކި އިދާރާއެއްގެ ގޮތުގައި ހަމަޖެހި 20 ޑިސެމްބަރ 2019 ވަނަ ދުވަހު އެކަން ކަށަވަރު ކޮށްދީފައެވެ.   

ޔޫއެސް ސްޕޭސް ފޯސް ހިމެނެނީ އެޤައުމުގެ ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޑިފެންސް ގެ ތިން މައި ލަޝްކަރުގެތެރެއިން އެއާފޯސް ހިމެނޭ ލަޝްކަރުގެ ވަކި ބައެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މިލަޝްކަރުގެ އެންމެ އިސް ވެރި އަކަށް ހުންނަނީ އެއާފޯސް ގެ، ސެކްރެޓަރީ އޮފްދަ އެއާފޯސް އެވެ. މިމަޤާމުގައި ހުންނަ މީހަކީ ހަމަސީދާ ޑިފެންސް ސެކްރަޓަރީގެ ދަށުން އިސްކުރެވޭ ވަޒީފާއެއްގައި ހުންނަ މިހެކެވެ. އޭނާ އެމަޤާމަށް ހިވެނީ އެމެރިކާގެ ސެނަޓް އިން ފާސްކުރެވިގެން އެޤައުމުގެ ރައީސްގެ ހުށައެޅުމަކުން ތާޢީދު ލިބިގެންނެވެ. މުވައްޒަފުން ނުވަތަ ޚިދުމަތުގައި ތިބޭ ޕަރސަނަލް އަށް ބަލާނަމަ އެމެރިކާގެ ލަޝްކަރުގެ އެންމެ މަދު އަދަދެއްވެސް ހިމެނެނީ މި އިދާރާގައެވެ. 

ޖައްވީ އަސްކަރިއްޔާގެ ކަމާންޑް ހިފަހައްޓަނީ ޗީފް އޮފް ސްޕޭސް އޮޕަރޭޝަން އެވެ. އެއީ އެންމެ އިސް ޖައްވޯ އޮފިސަރވެސް މެއެވެ. ނަމަވެސް ޖީފް އޮފް ސްޓާފް ނުވަަތަ ޖޮއިންޓް ޗީފް އޮފް ސްޓާފްގައި ޗެއަރމަން ނުވަތަ ވައިސް ޗެއަރމަނެއް ވާނަމަ އެއީ އެންމެ އިސް އޮފިސަރ ކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ.
އަލީ ނިޔާފް

އަލީ ނިޔާފްއަކީ ދިވެހިރާއްޖޭޣެ ފުރަތަމަ ނިއުރޯސާޖަން. އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ މެޑިކަލް އެސޯސިސޭޝަންގެ މިހާރުގެ ރައީސް. އަލީ ނިޔާފްވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެންމެ ފުރަތަމަ ނިއުރޯސާރޖަރީ ސެޓަޕް އޭޑީކޭ ހޮސްޕިޓަލްގައި ހެދުމަށް ގިނަގުނަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރައްވާފަ.

ނިޔާފް ވަނީ އޭޝިޔާ ސަރަހައްދާއި، ދުނިޔެއަށް ހުޅުވާލަިއިގެން ބްރެއިން ސްޕައިންގެ ނަމުގައި ނިއުރޯސާރޖަރީ ކޮންފަރެންސްތަކެއް ހުޅުވާލާފައި. އެކޮންފަރަންސްގައި، އެމެރިކާ، ޖާމަނީ، ފިލިޕީންސް އަދި ނޭޕާލްގެ ޑޮކްޓަރުން ބައިވެރިވޭ.

ޑރ. ނިޔާފްވަނީ ނިއުރޯސާރޖަރީގެ ރޮގިން ގިނަ ރިސާޗްތަކެއްވެސް ކުރައްވާފައި.

## ެރިފަރެންސްތައް

ޤިސްމު:Living people
މުހައްމަދު ވިޝާމް

ޑރ. މުހައްމަދު ވިޝާމް އަކީ ދިވެހި ޑޮކްޓަރެއް އަދި، ޓެލެވިޒަން މޯލްޑިވްސްގެ ކުރީގެ ޕްރޮޑިއުސާރ ޖާނަލިސްޓްއަދި، މިނިސްޓްރީ އޮފްޖެންޑަރ އަދި ސޯޝަލް ސެކިއުރިޓީގެ ކުރީގެ އެޑްވަެިޒަރެވެ.

## ހެލްތް މިނިސްޓްރީ އަދި ޑަބްލިއު. އެޗް. އޯ
ޑޜ. ވިޝާމް ޗަނީ ކޮވިޑް މާލޭ ފެނުގެ ކާރިސާ އަދި ކޮވިޑް 19 އިމަންޖެންސީ ހާލަތުގައި، ރައްޔިތުން ނަފްސާނީ ބަލިތަކަށް ހޭލުންތެރިކުރުމަށް އެހީތެރިވެފައެވެ. އަދި ނަފްސާނީ އަދި ނުކުޅެދުންތެރިކަން ހުންނަ މީހުންނަށް ފަރުވާދިނުމުގެ ފެންވަރުބެލުމަށް ރައީސް އޮފީހުގެ ފަރާތުން ބައެއް ރަށްރަށަށް ޒިޔާރަތްކުރައްވާފައެވެ. 


## ޙޮވިފައިވާ މަގާމުތައް
ޑރ، ވިޝާމް ވަނީ މެޑިކަލް އެސޯސިއޭޝަންގެ އިސް މެމްބަރުކަން، އަދި ކެއަ ސޮސައިޓީގެ ޑީރެކްޓަރުކަން ކުރައްވާފައެވެ.


ޤިސްމު:Living people
ފަލްފާސް

**ފަލްފާސް** އަކީ އިނގިރޭސީން **ކްލޯކް**އޭ ކިޔާ ޒާތުގެ ހެދުމެކެވެ.
މަންތާލަ

**މަންތާލި** މިއީ އިނގިރޭސި ބަހުން **މެންޓެލް** އޭ ކިޔާ ބާވަތުގެ ހެދުމެކެވެ.
އާޔާސޯފިޔާ

**އާޔާސޯފިޔާ** އަކީ ތުރުކީގެ އިސްތަންބޫލުގައި ހުންނަ އިމާރާތެކެވެ.
ތިން ސައްތަ ނަމަކަށް ކިޔާ ބަޔަކު

މީ އެމެރިކާގެ ޖަމާއަތެ ކެވެ. މިބައި މީހުން އެމެރިކާ އަދި ކެނެޑާ ގައި ހަރަކާތްތެރި ވެ އުޅެއެވެ. ހަތިޔާރު އެޅި ޖަމާއަތެއް ގެ ގޮތުގައި މި ޖަމާއަތް ވަނީ މަޝްހޫރު ވެފައި އެވެ. އަދި ކެނެޑާ ގައި މި ޖަމާޢަތާ މެދު ދެކެ ވެނީ ނުރައްކާތެރި ބައެއް ގެ ގޮތުގައި އެވެ. ތިން ސައްތަ ވެރިން ނުވަތަ %3 ގެ ނަމުގައި އެބައި މީހުން ހަރަކާތްތެރި ވާން ފެށީ އިނގިރޭސި ވިލާތާއި އެމެރިކާ ވަކި ވާން ކުރި ހަނގުރާމަ ތަކުގައި ބައިވެރި ވީ މިބައި މީހުންގެ ތެރޭ ގައި ހިމެނޭ އެންމެ ތިން ސައްތަ މީހުން ކަމަށް އެމީހުން ގަބޫލު ކުރާތީ އެވެ.
ނަތާޝާ ޖަލީލު (އެކްޓްރެސް)

ނަތާޝާ ޖަލީލު އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ ތަރި އެކެވެ. ފިލްމީ ދާއިރާ މީހުންގެ މެދުގައި "ފަޖުރު ތަރި" ގެ ނަމުން  މަޝްހޫރުވެފައި އެކްޓްކުރުމުގެ ތެރެއަށް  ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ވަނީ، އެކްޓަރު/ޑައިރެކްޓަރު މުހައްމަދު މުންތަސީރު (މުންކޮ) ބައިސްކޯފަށް ހެދި ސީރީޒަކުން އޭނާއަށް ފުރުސަތު ދިނުމުންނެވެ. އެއީ 2019 ގައި ގެނެސްދިން "ތިން ބިބީ" ކިޔާ ސިޓްކޮމް ސީރީޒެކެވެ. އޭގެ ކުރިން މުންކޮއާ އެކު އެކްޓިން ދަސްކޮށްދޭ ވޯކްޝޮޕެއްގައި ވެސް ނަތާ ބައިވެރިވެފައިވެ އެވެ. މި ސީރީޒުން ފުރުސަތު ލިބުނީ ވެސް އެ ވޯކްޝޮޕް ނިމުނުތަނާހެންނެވެ.

## ކުޅެފައިވާ ޑްރާމާ / ފިލްމުތައް
* ތިންބިބީ - 2019
* ގަމިނި
* އެހެނަސް
* ހުވާކޮށްފައި ބުނަން
* ތަދު
* ފީހާލި
*އަންނަން ހުރި ޑްރާމާ/ ފިލްމްތައް=އަީްނަންހުރި /ކުޅެމުންދާ ފިލްމް / ޑްރާމާތައް ==
*ނީނާ
* ސަފަރު
* ބިރުވެރި ވާހަކަ
* ސްޓޯރީ އޮފް މޯލްޑިވްސް
ހަތަރު ޚަލީފާ

1- އަބޫބަކުރުގެ ފާނު

2- ޢުމަރުގެ ފާނު

3- އުޘްމާންގެ ފާނު

4- ޢަލީގެ ފާނު
ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް

thumb|ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް.       تصویر یک مادر جنده
ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް ނުވަތަ ޑޮނަލްޑް ޖޯން ޓްރަންޕް (14 ޖޫން 1946) އަކީ 2017 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 2021 ހަމައަށް އެމެރިކާގެ 45 ވަނަ ރައީސެވެ. އޭނާ އުފަންވެފައިވަނީ ނިއުޔޯކްސިޓީގެ ކުއީންސްގައެވެ.

ފޯޑަމް ޔުނިވަސިޓީ އަދި ޔުނިވާސިޓީ އޮފް ޕެންސިލްވޭނިއާއިން ތައުލީމު ހާސިލްކޮށް 1958 ވަނަ އަހަރު ވަނީ ބެޗެލާސް ޑިގުރީއެއް ހާސިލްކޮއްފައެވެ. 1971 ޓޮރަމްޕުގެ ބައްޕަގެ ކުންފުނީގެ ރައީސްކަން ލިބުމާއިއެކު އެކުންފުނީގެ ނަން ދަ ޓޮރަމްޕް އޯގަނައިޒޭޝަނަށް ބަދަލުކުރިއެވެ. އެއަށްފަހު އެކުންފުނީގެ އޮޕަރޭޝަންތަށް ފުޅާކޮށް ބޮދެތި އިމާރާތްތަކާއި ހޮޓާތައް އިމާރާތްކުރަން ފެށިއެވެ. 1996 ވަނަ އަހަރުން 2015 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް މިސް ޔުނިވާސް ބްރޭންޑުގެ ވެރިކަން އޮތީ ޓޮރަމްޕް އަތުގައެވެ. އަދި 2003 ވަނަ އަހަރު ދަ އެޕްރެންޓިސްގެ ނަމުގައި އޭނާގެ އަމިއްލަ ޝޯއެއް ވަނީ އުފައްދައިފައެވެ.
އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު ޝިހާބު

thumb|މުޙައްމަދު ޝިހާބު
އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު ޝިހާބަކީ 12 އޯގަސްޓް 2008 ކުން 28 މެއި 2009 ކަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންގެ މަޖްލީހުގެ ރައީސްކަން ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. އަދި އެ މަނިކުފާނު ވަނީ އެޑްވައިޒަރ ޓު ދަ ޕްރެޒިޑެންޓްގެ މަޤާމު އަދާކުރައްވައިފައެވެ.
ބަގީޗާ

**ބަގީޗާ** އަކީ Cellmin އެނިމޭޝަން ސްޓޫޑިއޯސް އިން އެނިމޭޓް ކޮށް ތައްޔާރު ކޮށްފައިވާ ކުޑަކުދިންގެ ކާރޓޫނު ފިލްމެކެވެ. މިކާރޓޫނުގެ ވާހަކަ ލިޔެ ތައްޔާރު ކުރީ ޔާމީން ރަޝީދުގެ އެވެ. މިކާރޓޫނު އެމެރިކާގައި ރިލީޒް ކުރެވިފައިވަނީ 10 ނޮވެމްބަރ 2018 ގައެވެ.

## <big>ރެފަރެންސް</big>
އިސަބޭލް ޑި ޗެރިއޭރ

**އިސަބޭލް ޑި ޗެރިއޭރ** އާއްމު ނަމުން ނަމަ **ބެލެ ވޮން ޒުއިލަން އަކީ **އޭޖް އޮފް އެންލައިޓްމެން''' މި ފޮތް ލިޔުއްވި ލިޔުންތެރިޔާއެވެ.
މަޑަގަސްކަރަ (ފިލްމެ)

**މަޑަގަސްކަރަ** () އަކީ ޑްރީމްވޯކްސް އެނިމޭޝަން އިން އެނިމޭޓް ކޮށް ތައްޔާރު ކޮށްފައިވާ ކުޑަކުދިންގެ ކާރޓޫނު ފިލްމެކެވެ. މިކާރޓޫނުގެ ވާހަކަ ލިޔެ ތައްޔާރު ކުރީ އެރިކް ޑާރނެލް އަދި ޓޮމް މެކްގްރާތު އެވެ. މިކާރޓޫނު އެމެރިކާގައި ރިލީޒް ކުރެވިފައިވަނީ 27 މެއި 2005 ގައެވެ.

## ވާހަކަ
ނިއުޔޯކްގެ ޒޫއެއްގައި މުޅި އުމުރު ހޭދަކުރި ޖަނަވާރުންގެ ގްރޫޕެއް މަޑަގަސްކަރައިގެ ޖަންގަލިތަކުގައި ނިމުމަކަށް އައިސް، ޖަންގަލީގައި ދިރިއުޅެން ހޭނެން ޖެހެ އެވެ.

## ކާސްޓް

* ބެން ސްޓީލަރ އެލެކްސް ގެ ބައި
* ކްރިސް ރޮކް މާރޓީ ގެ ބައި
* ޑޭވިޑް ޝްވިމަރ މެލްމަން ގެ ބައި
* ޖަޑާ ޕިންކެޓް ސްމިތް ގްލޯރިއާ ގެ ބައި
* ސަޗާ ބެރޮން ކޯހެން ކިންގް ޖޫލިއަން 13 ގެ ބައި
* ސެޑްރިކް ދަ އެންޓަޓެއިންމެންޓް މައުރީސް ގެ ބައި
* އެންޑީ ރިކްޓަރ މޮރްޓް ގެ ބައި
* ޓޮމް މެކްގްރާތު ސްޕައިކަރ ގެ ބައި

## މިފިލްމުގެ އެހެންބައިތައް

* މަޑަގަސްކަރަ: އެސްކޭޕް 2 އެފްރިކާ ރިލީޒް ކުރެވުނީ 2008 ގައެވެ.
* ދަ ޕެންގުއިންސް ބޯއީ މަޑަގަސްކަރަ
* މަޑަގަސްކަރަ 3: ޔޫރަޕްގެ މޯސްޓް ވޯންޓެޑް ރިލީޒް ކުރެވުނީ 2012 ގައެވެ.
* ޕެންގުއިންސް ބޯއީ މަޑަގަސްކަރަ ރިލީޒް ކުރެވުނީ 2014 ގައެވެ.

## <big>ރެފަރެންސް</big>


## އިތުރު ފާލަންތައް

* ރަސްމީ ވެބްސައިޓް
* 
* 
* 
*
މަރު

**މަރަ** ކީ ދިރިއުޅުން ދަމަހައްޓައިދޭ މުހިންމު ހުރިހާ މަސައްކަތެއްގެ ނިމުމެވެ
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އަޙްމަދު ޝަހީރު

## ޝަޚްސީ ވަނަވަރު

ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އަޙްމަދު ޝަހީރު އުފަން ރަށަކީ މާޅޮސް މަޑުލު ދެކުނުބުރީ (ބ. އަތޮޅު) ގޮއިދޫއެވެ. ޢުމުރުން ވަރަށް ޒުވާން ދުވަސްވަރު ސިފައިންގެ ޚިދުމަތާ ގުޅިލެއްވި ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އަޙްމަދު ޝަހީރުގެ ޚިދުމަތުން ބޮޑު ބައެއް ހޭދަ ކުރެއްވީ އެމްއެންޑީއެފް ކޯސްޓްގާޑްގައެވެ. ކޯސްޓްގާޑުގެ ލޯންޗް ފަހަރުގެ ކެޕްޓަންކަމާއި ފަޅުވެރިއެއްގެ ގޮތުގައި ތަފާތު ގިނަ އޮޕަރޭޝަންތަކުގައި ޢަމަލީ ގޮތުން ހަރަކާތްތެރިވެލައްވާފައިވެއެވެ. މީގެތެރޭގައި ކަނޑުމަތީގައި ހިނގާފައިވާ ނުރައްކާތެރި ހާދިސާތަކުން މީހުންގެ ފުރާނައާއި މުދާ ސަލާމަތްކުރުމުގައި ކާމިޔާބު އޮޕަރޭޝަންތަކެއް ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އަޙްމަދު ޝަހީރުގެ ކެޕްޓަންކަމުގެ ދަށުން ވެސް ކުރިއަށް ގެންދަވާފައިވެއެވެ. މީގެއިތުރުން މެޑިކަލް އިވެކްއޭޝަންތަކާއި ސެކިއުރިޓީ ގިނަ އޮޕަރޭޝަންތަކެއްގައި ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އަޙްމަދު ޝަހީރު ޢަމަލީ ގޮތުން ހަރަކާތްތެރިވެ ލައްވާފައިވެއެވެ.

## ވަޒީފާ

ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އަޙްމަދު ޝަހީރު ސިފައިންގެ ޚިދުމަތާ ގުޅިވަޑައިގަތީ 26 ޖަނަވަރީ 1989 ގައެވެ.

## އެޕޮއިންޓްމަންޓްތައް

ކެޕްޓަން (ކޯސްޓްގާޑުގެ 20 މީޓަރުގެ ޕެޓްރޯލް ލޯންޗް ފަހަރު)

ސީނިއަރ އެންލިސްޓެޑް ލީޑަރު އޮޕް ކޯސްޓްގާޑް

ސީނިއަރ އެންލިސްޓެޑް ލީޑަރ އޮފް އެމްއެންޑީއެފް ނޮދަން އޭރިއާ 

ސާޖަންޓް މޭޖަރ އޮފް އެމްއެންޑީއެފް ސަދަން އޭރިއާ 

އެމްއެންޑީއެފް އެންލިސްޓެޑް ބޯޑުގެ މެންބަރުކަން 

ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ އޮފް އެމްއެންޑީއެފް ކޯސްޓްގާޑް 

## ތަޢުލީމު
 
ޑިޕްލޮމާ އިން މިލިޓަރީ ސްޓަޑީޒް މެނޭޖުމަންޓް

## ތަމްރީނުތައް

އަސާސީ ތަމްރީނު 

ކޯސްޓަލް ނެވިގޭޝަން ކޯސް

ސްޕެޝަލް ޓާސްކް ފޯސް ޓްރޭނިންގ 

ޑްރިލް އިންސްޓްރެކްޓަރ ކޯސް 

ޕޮލިސް މެނޭޖްމަންޓް ކޯސް

އެންސީއޯ އެޑްވާންސް ކޯސް 

## ސެމިނާރު / ވޯކްޝޮޕް

ޓްރައިލެޓްރަލް ޓޭބަލް ޓޮޕް އެކްސަސައިޒް (ސްރީލަންކާ)

ސައުތު އޭޝިއާ ރީޖަނަލް އޮއިލް ސްޕިލް ރެސްޕޮންސް ވޯކްޝޮޕް (ސްރީލަންކާ)

## މަސައްކަތްކުރި ޔުނިޓްތައް

1. އެމްއެންޑީއެފް ކޯސްޓްގާޑް 

2. އެމްއެންޑީއެފް ނޮދަން އޭރިއާ 

3. އެމްއެންޑީއެފް ސަދަން އޭރިއާ 

4. އެމްއެންޑީއެފް ކޯސްޓްގާޑް 

## ޝަރަފުގެ ނިޝާން

17 ވަނަ ސާކު ސަމިޓް މެޑެލި

ސައްތައިގެ މެޑެލި 

އަޚްލާޤީ މެޑެލި

ސިފައިންގެ ޚިދުމަތުގެ މެޑެލި

މިނިވަން ފަންސާހުގެ މެޑެލި

ޖުމްހޫރީ ފަންސާހުގެ މެޑެލި 

އަޚްލާޤީ ކުލަ 1 ވަނަ ފަހަރަށް

އަޚްލާޤީ ކުލަ 2 ވަނަ ފަހަރަށް

އަޚްލާޤީ ކުލަ 3 ވަނަ ފަހަރަށް

ސިފައިންގެ ޚިދުމަތުގެ ކުލަ

އިޚްލާޞްތެރިކަމުގެ ކުލަ

ދިގު މުއްދަތެއްގައި ޚިދުމަތް ކުރުމުގެ ކުލަ

ރައީސުލްޖުްމޫރިއްޔާގެ ކުލަ
ސާޖަންޓް މޭޖަރ (ރިޓަޔަރޑް) ޢަބްދުއްނާޞިރު މޫސާ ދީދީ

## ވަނަވަރު
ސާރޖަންޓް މޭޖަރ (ރިޓަޔަރޑް) ޢަބްދުއްނާޞިރު މޫސާދީދީއަކީ، 1976 ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި މަހުގެ 6 ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން، މޯލްޑިވްސް ނޭޝަނަލް ޑިފެންސް ފޯސްގައި ތެދުވެރިކަމާއި އިޚްލާޞްތެރިކަމާ އެކުގައި 37 އަހަރަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތެއްގައި ޚިދުމަތް ކުރެއްވުމަށްފަހު، 2014 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބުރުވަރީ މަހުގެ 3 ވަނަ ދުވަހު، ދިވެހި ސިފައިންގެ ޚިދުމަތުން ޝަރަފުވެރިކަމާއެކު ވަކިވެވަޑައިގެންފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.

## ޚާއްޞަ ޚިދުމަތްތައް

ސާރޖަންޓް މޭޖަރ (ރިޓަޔަރޑް) ޢަބްދުއްނާޞިރު މޫސާދީދީ، މުއައްސަސާގެ ކުރިއެރުމަށް ކުރައްވައިފައިވާ ފާހަގަކުރެވޭ ޚާއްޞަ ޚިދުމަތްތަކަށް ބަލާއިރު، އެން.އެސް.އެސް.ގެ އިންޖިނިއަރިންގ ސަރވިސްގެ އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން ޓްރޭނިންގ ސެކްޝަންގެ އެން.ސީ.އޯ. އިންޗާޖަކަށް ހުންނަވައިގެން، އެ ދާއިރާގެ ކަންކަން ރަނގަޅު ކުރައްވައި، އެކަށީގެންވާ ފެންވަރެއްގައި ތަމްރީނުތައް ކުރިއަށް ގެންދެވުމަށްޓަކައި ގިނަގުނަ މަސައްކަތްތަކެއް ވަނީ ކުރައްވައިފައެވެ. އަދި، ސިފައިންގެ ކޯޕަރޭޓިވްގައި މަސައްކަތް ކުރެއްވިއިރު، ސިފައިންގެ ކޯޕަރޭޓިވުން ބަންޑާރަކޮށީގައި ހިންގާ ކޭޓަރިންގ ބައިގެ ސުޕަވައިޒަރެއްގެ ގޮތުން، އެތާނގެ ކަންކަން ރަނގަޅު ކުރެއްވުމަށާއި، މުވައްޒަފުންނާ ކަންކަން ހަވާލުކުރެއްވުމާއި، މަސައްކަތްތައް ސުޕަރވައިޒް ކުރެއްވުމުގެ ގޮތުން ކުރައްވައިފައިވާ މަސައްކަތްތައް ފާހަގަކޮށްލަންޖެހެއެވެ. އަދި ސިފައިންގޭގައި އެކި ދުވަސްވަރު ކޮށްފައިވާ ބޮޑެތި މަސައްކަތްތަކުގައްޔާއި، މުއައްސަސާއިން ހިންގައިފައިވާ ގިނަ ކަންކަމުގައި ޢަމަލީގޮތުން ބައިވެރިވެވަޑައިގެން، ޤައުމަށް ދިމާވި ބޮޑެތި ކަންކަމުގައި ވަރަށް ހީވާގިކަމާއެކު މަސައްކަތް ކުރައްވައިފައި ވެއެވެ.

## ޝަރަފުގެ ނިޝާން

ސާރޖަންޓް މޭޖަރ (ރިޓަޔަރޑް) ޢަބްދުއްނާޞިރު މޫސާދީދީ، ސިފައިންގޭގައި އިޚްލާޞްތެރިކަމާއި ވަފާތެރިކަމާއެކު އަދާކުރެއްވި ޚިދުމަތްތަކުގެ ސަބަބުން، ޝަރަފުގެ ނިޝާނުގެ ގޮތުގައި، 9 މެޑެލްއާއި 7 ކުލަ ލިބިވަޑައިގެންފައި ވެއެވެ. އެގޮތުން ހާސިލު ކުރެއްވި މެޑެލްތަކުގެ ތެރޭގައި، އަޚްލާޤީ މެޑެލް، އިޚްލާޞްތެރި ޚިދުމަތުގެ މެޑެލް، ސިފައިންގެ ޚިދުމަތުގެ މެޑެލް، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ މެޑެލް، ފުރާނަ ސަލާމަތްކުރުމުގެ ރަން މެޑެލް، 3 ނޮވެންބަރުގެ މެޑެލް، ސައްތައިގެ މެޑެލް، ދިގު މުއްދަތެއްގައި ޚިދުމަތް ކުރުމުގެ މެޑެލް އަދި 17 ވަނަ ސާރކް ސަމިޓް މެޑެލް ހިމެނެއެވެ. ހާސިލު ކުރެއްވި ކުލަތަކުގެ ތެރޭގައި، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ކުލަ، ދިގު މުއްދަތެއްގައި ޚިދުމަތް ކުރުމުގެ ކުލަ، އިޚްލާޞްތެރި ޚިދުމަތުގެ ކުލަ، ސިފައިންގެ ޚިދުމަތުގެ ކުލަ ހިމެނެއެވެ. އަދި އަޚްލާޤީ ކުލަ ތިންފަހަރަށް ހާސިލު ކުރައްވައިފައި ވެއެވެ.
ސްޓާފް ސާޖަންޓް ޢަބްދުއްރައްޒާޤު ޢުމަރު

## ވަނަވަރު
ސްޓާފް ސާރޖަންޓް ޢަބްދުއްރައްޒާޤު ޢުމަރަކީ، 1984 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެންބަރު މަހުގެ 5 ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން މޯލްޑިވްސް ނޭޝަނަލް ޑިފެންސް ފޯސްގައި ޚިދުމަތް ކުރައްވަމުން ގެންދަވާ ބޭފުޅެކެވެ. މި ވޭތުވެދިޔަ 36 އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، ޢަބްދުއްރައްޒާޤު ޢުމަރު ވަނީ ވަރަށް އިޚްލާޞްތެރި ޚިދުމަތްތަކެއް، އެމް.އެން.ޑީ.އެފް.އަށް ކޮށްދެއްވައިފައެވެ. އަދި އެ މުއައްސަސާގެ ކުރިއެރުމަށްވެސް ގިނަ މަސައްކަތްތަކެއް ވަނީ ކުރައްވައިފައެވެ. އޭގެތެރެއިން، 2004 ވަނަ އަހަރުގެ ޑިސެންބަރު މަހުގެ 26 ވަނަ ދުވަހު ރާއްޖެއަށް ކުރިމަތިވި ސުނާމީ ކާރިސާގައި، ދިވެހި ސިފައިން އިސްނަންގަވައިގެން ކުރެއްވި އެންމެހައި މަސައްކަތްތަކުގައި ބައިވެރިވެވަޑައިގެންދެއްވުމާއި، 2011 ވަނަ އަހަރު އައްޑޫސިޓީގައި ސާރކް ސަމިޓް ބޭއްވުމަށްޓަކައި ސަރުކާރުން ކުރެއްވި ބުރަ މަސައްކަތްތަކުގައި އަދާކުރެއްވި ދައުރު ފާހަގަކޮށްލަންޖެހެއެވެ. އަދި، 1988 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެންބަރު މަހުގެ 3 ވަނަ ދުވަހު ރާއްޖެއަށް ކުރިމަތިވި ނުރައްކާތެރި ޢުދުވާނީ ޙަމަލައިގައި، މާތްވެގެންވާ އިސްލާމްދީނާއި، ދިވެހި ޤައުމާއި ރައްޔިތުންގެ ދިފާޢުގައި ކުރެއްވި ހިތްވަރުގަދަ މަސައްކަތްޕުޅުތަކުގެ މަތިންވެސް ހަނދާންކޮށްލަން ޖެހެއެވެ.

## ބޮޑެތި މަސައްކަތްތައް

ސްޓާފް ސާރޖަންޓް ޢަބްދުއްރައްޒާޤު ޢުމަރަކީ، އެކި ދުވަސްވަރު ސިފައިން ކޮށްފައިވާ ބޮޑެތި މަސައްކަތްތަކުގައިވެސް ވަރަށް ހީވާގިކަމާއެކު އުޅުއްވައިފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. އެން.އެސް.އެސް.ގެ ޕްރައިވެޓް ކަމުގެ އިތުރުން، ލާންސް ކޯޕްރަލް، ކޯޕްރަލް، ސާރޖަންޓް ރޭންކުތަކުގައި ޚިދުމަތް ކުރައްވައިފައި ވެއެވެ. އަދި، ސިފައިންގެ އެކި ދާއިރާތަކުގައިވެސް ވަނީ އުޅުއްވައިފައެވެ. މިގޮތުން، ޑިއުޓީ ސެކްޝަން، ޑެލްޓާ ފޯސް، ޓާސްކްފޯސް، ސަޕްލައި ސަޕޯޓް ސަރވިސް، ޕްރެޒިޑެންޝަލް ސެކިއުރިޓީ ޑިވިޜަން، އޯޑްނަންސް ސަރވިސްގައި މަސައްކަތް ކުރައްވައިފައި ވެއެވެ.

## ޝަރަފުގެ ނިޝާން

ސްޓާފް ސާރޖަންޓް ޢަބްދުއްރައްޒާޤު ޢުމަރު، ސިފައިންގޭގައި އިޚްލާޞްތެރިކަމާއި ވަފާތެރިކަމާއެކު ކުރައްވައިފައިވާ ޚިދުމަތްތަކުގެ އަގު ވަޒަންކުރައްވައި، ޝަރަފުގެ ނިޝާނުގެ ގޮތުގައި 6 މެޑެއްޔާއި، 7 ކުލަ ލިބިވަޑައިގެންފައި ވެއެވެ. ލިބިވަޑައިގެންފައިވާ މެޑެލްތަކުގެ ތެރޭގައި، ސިފައިންގެ ޚިދުމަތުގެ މެޑެލް، އަޚްލާޤީ މެޑެލް، 3 ނޮވެންބަރުގެ މެޑެލް، ސައްތައިގެ މެޑެލް، 17 ވަނަ ސާރކް ސަމިޓް މެޑެލް އަދި މިނިވަން 50 ގެ މެޑެލް ހިމެނެއެވެ. ލިބިވަޑައިގެންފައިވާ ކުލަތަކުގެ ތެރޭގައި، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ކުލަ، ދިގު މުއްދަތެއްގައި ޚިދުމަތް ކުރުމުގެ ކުލަ، އިޚްލާޞްތެރި ޚިދުމަތުގެ ކުލަ، ސިފައިންގެ ޚިދުމަތުގެ ކުލަ ހިމެނެއެވެ. މީގެއިތުރުން، އަޚްލާޤީ ކުލަ، ތިންފަހަރު ލިބިވަޑައިގެންފައި ވެއެވެ. 

މިއީ ދިވެހި ދައުލަތަށް ޚިދުމަތް ކުރުމުގެ އިނާމު 2021 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެންބަރު 11 ވަނަ ދުވަހު ދިވެހި ދައުލަތުން އަރުވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.