open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
އުތީމު ދަރިކޮޅު

**އުތީމު ދަރިކޮޅު**  އަކީ ދިވެހިރާއްޖެ އިސްލާމް ވުމަށްފަހު ރަސްކަންކުރެއްވި 3 ވަނަ ދަރިކޮޅު ކަމުގައި އެޗްސީޕީބެލް އޭނާގެ މޮނޮގްރާފް ގައި ބަޔާންކޮށްފައި ވެއެވެ. ނަމަވެސް ދިވެހި ތާރީޚް ދިރާސާ ކުރާ ގިނަ މުއައްރިޚުން ދެކޭގޮތުގައި އުތީމު ދަރިކޮޅު އަކީ ދިވެހިރާއްޖެ އިސްލާމްވުމަށްފަހު ރަސްކަން ކުރެއްވި 4 ވަނަ ދަރިކޮޅު އެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި އުތީމު އާއިލާ ފެށެނީ ހއ. ބާރަށު ކަޅު ޙަސަން ކަލޭގެ އާއި ހަމައިންނެވެ.

## އުތީމު ދަރިކޮޅުން ރަސްކަންކުރެއްވި ރަސްކަލުން
* ސުލްޠާން ޣާޒީ މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނު ( ބޮޑު ތަކުރުފާނު )
* ސުލްޠާން އިބްރާހީމް (ތިންވަނަ) 1585-1609 ( ކަލާފާނު ) 
* ސުލްޠާން ޙުސައިން ފާމުލަދޭރިކިލެގެފާނު 1609-1620 
* ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (އެއްވަނަ) 1620-1632 ( ބޮޑު ރަސްގެފާނު ) 
* ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (އެއްވަނަ) 1632-1648 ( ބޮޑު ރަސްގެފާނު ) 
* ސުލްޠާން އިބްރާހީމް އިސްކަންދަރު 1648-1687 ( އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނު ) 
* ސުލްޠާން ކުޑަ މުޙައްމަދު 1687-1691 ( ކުޑަ މުޙައްމަދު ރަސްގެފާނު ) 
* ސުލްޠާން މުޙައްމަދު މުޙްޔިއްދީނު އަލްޢާދިލު 1691-1692 ( ޢަދުލުވެރި ރަސްގެފާނު )

އުތީމު ދަރިކޮޅުގެ 3 ވަނަ ރަސްކަލަކީ އައްސުލްޠާން ޙުސައިން ފާމުލަދޭރިކިލެގެފާނު ނުވަތަ ވެލަވަޅު ނައިކިލެގެފާނު އެވެ.ސުލްޠާން އިބްރާހީމް (ތިންވަނަ) ނުވަތަ ކަލާފާނުގެ ޒަމާނުގައި ބޮޑުވަޒީރު އަކަށް ހުންނެވީ ކުރިން ދެންނެވި ރަދުންނެވެ. ކަލާފާނު ޝަހީދުވެ ވަޑައިގަތުމަށްފަހު އުތީމު ޙަސަން ރަންނަބަޑޭރި ކިލެގެފާނުގެ ދަރިކަނބަލުން، **ކަޅުކަމަނާފާނު** ގެ ނަންމަތީގައި ރާއްޖޭގެ ރަސްކަމާއި ހަވާލުވެ ވަޑައިގެން ހުންނެވުމަށްފަހު އެކަމަނާ އަރިއަތޮޅު މަހިބަދޫގައި އަވަހާރަވުމުން އައްސުލްޠާން ޙުސައިން ފާމުލަދޭރިކިލެގެފާނު ރާއްޖޭގެ ތަޚްތަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ އެވެ. މިރަދުންގެ ބައްޕައަކީ ރ.އަތޮޅު މަޑުއްވަރީ އުމަރު އޮޅިގިނައި ކިލެގެއެވެ. މަންމައަކީ ބާރަށު ޚަޠީބު ތަކުރުފާނުގެ ދަރިކަނބަލެކެވެ. ޙުސައިން ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު ވެސް ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތީ ކަލާފާނުގެ ހުވަފަތް އަނބިކަބަލުން ކަނބާ ޢާއިޝާ އާއެވެ. މިކަނބާ ޢާއިޝާ އަކީ ޅ.މާފިލާފުށީ ދޮން އައިސަ އެވެ. މިދެކަނބަލުންނަށް ދެފިރިހެން ބޭފުޅުންނާއި އަންހެން ބޭފުޅަކު ލިބިވަޑައިގަތެވެ.

ތާރީޚީ އެކި ލިޔުންތަކުގައި އުތީމު ދަރިކޮޅު ރަސްކަން ކުރެއްވި މުއްދަތު ތަފާތުވެއެވެ. ޙަސަން ތާޖުއްދީނުގެ ތާރީޚް ފޮތާއި، ރާދަވަޅި އަށް ބުރަވެ، މިސްޓަރ ބެލް ލަފާ ކުރައްވާ ގޮތުގައި އުތީމު ދަރިކޮޅުގެ 7 ރަސްކަލުން 131 އަހަރާއި 8 މަސް ދުވަހު ރާއްޖޭގެ ވެރިކަން ކުރައްވާފައި ވެއެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙުކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން
* ފަތްތޫރަ 105 - މާރޗް 1988 -ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު

ޤިސްމު:ދިވެހި ތާރީޚް
ކަޅު ބުޅިތުންބި

އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ދިރިއުޅޭ ދޫނިތަކުގެ ތެރެއިން ހިމެނޭ ދޫންޏެކެވެ.

## އޮތުރު ފޮޓޯތައް

Image:Glossy Ibis (Plegadis falcinellus) at Bharatpur I IMG 5376.jpg| ކިއޮލާޑޯ ނެޝަނަލް ޕާކް، ބާރްޕޫރު، ރާޖަސްތާން، އިންޑިއާ.
Image:Glossy Ibis, Plegadis falcinellus at Marievale Nature Reserve, Gauteng, South Africa. Marievale is probably the best place to see this bird. (20925981930).jpg
Image:Glossy ibis1.jpg
Plegadis falcinellus MHNT.ZOO.2010.11.60.4.jpg |Museum specimen - Bitola, Macédoine


## އިތުރު ފާލަންތައް
* ބާރޑްލައިފް ސްޕީޝީސް ފެކްޓް ޝީޓް
* އައި.ޔޫ.ސީ.އެން ރެޑް ލިސްޓް
* Glossy Ibis Information with photographs and sound from the Cornell Laboratory of Ornithology.
* Glossy Ibis videos on the Internet Bird Collection
* Glossy Ibis Information and Photos from South Dakota Birds and Birding
* ކަޅު ބޫލިތުންބި އާއި ބެހޭ މައުލޫމާތު އީނޭޗަރ.ކޮމް އިން
* ފީލްޑް ގައިޑް ފޮޓޯ ޕޭޖް އޮން ފްލިކްއާރް
ވާދޫ ދަންނަ ކަލޭގެފާނު

އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީން ނުވަތަ **ވާދޫ ދަންނަ ކަލޭގެފާނު** އަކީ ޝަރުޢީ ޢިލްމު އުނގެންނެވުމުގެ މަގްޞަދުގައި ހިލާލީ ދަރިކޮޅުގެ މުޙައްމަދު ރަސްގެފާނުންގެ ދަރިކަލުން ޙަސަން ރަސްގެފާނުންގެ ރަސްކަމުގައި ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ދަތުރުކުރެއްވި ދިވެހި ދަރިއެކެވެ. އެކަލޭގެފާނު ޢިލްމު ޙާޞިލް ކުރެއްވީ ޔަމަނުކަރައިގެ ޙަޟްރަމޫތުގެ އެދުރު އެދުރު ބޭކަލުންގެ އަރިހުންނެވެ.

އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީން އަށް ބޮޑު ތަކުރުފާނު ދެއްވީ ވަރަށް ހޫނު ތަރުހީބެކެވެ. މާލޭގައި ރަދުންގެ އަރިހުގައި  އިސްލާމްދީންގެ ކަންތައްތައް ހިންގަވައިދެއްވުމަށް ހުންނެވުމަށް އެދިލެއްވި އެވެ. ނަމަވެސް އެކަލޭގެ ފާނަކީ ވަރަށްވެސް ތަޤްވާވެރި ވަރަޢަވެރި ބޭކަލެކެވެ. އެހެންކަމުން އޭނާ އެދިލެއްވީ **އެކަހެށިން ފުށި ރަށެއްގައި** ހުރުމުގެ އަމުރުފުޅު ދެއްވުމަށެވެ. ރަސްގެފާނުގެ އަމުރުފުޅާއެކު އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީން ދުރުވެ ވަޒަންވެރިވެ ލެއްވީ ހުވަދޫ އަތޮޅު ވާދޫ ގައެވެ. އެރަށުގެ ވެރިއަކަށް ހުންނެވި މުޙައްމަދު ފަޑިއްތަކުރުގެ އެހީތެރިކަމާއެކު އެކަލޭގެފާނު ހުންނަވާނޭ ގެއެއް އަޅުއްވައި ވަރަށް އަވަހަށް ދީނީ ޢިލްމު ކިޔަވައިދޭން ފައްޓަވައިފި އެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ކިޔަވާދޭން ފެއްޓެވީ މުޙައްމަދު ފަޑިއްތަކުރުގެ ދަރިކަލުން ޢަލީ ނާއިބު ތަކުރުފާނު އަށެވެ.

އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީން ކިޔަވައިދެއްވަން ފެއްޓެވިތާ ވަރަށް ކުޑަ ދުވަސްކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ރާއްޖޭގެ އެތަން މިތަނުން ޠާލިބުން އައިސް، އޭނާގެ އަރިހުން ޢިލްމު އުނގެނޭން ފަށައިފިއެވެ. އެގޮތުގެ މަތީން އައިދަރިވަރުންނަށް ކިޔަވާ ދެއްވީ ވާދޫ ހުކުރު މިސްކިތުގައެވެ. އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީން ގެ ދަރިވަރުންގެ ތެރެއިން އެންމެ މަޝްހޫރު މީހުންނީ އަބޫބަކުރު ފަނޑިޔާރު ތަކުރުފާނު(ގދ. ކުރަމަތި ) އާއި، އައްޑޫ ބޮޑު ފަނޑިޔާރު ތަކުރުފާނު (ޏ. ފުވައްމުލަކު ޙަސަން ނާއިބުގެ ދަރިކަލުން ސ.މީދޫ މުޙައްމަދު ) އާއި، ދެކަލުންނެވެ. އޭރު އެކުދިންގެ އުމުރަކީ 19-17 އަހަރު އެވެ.

މިގޮތުގެ މަތީން ކިޔަވައި ދެއްވާތާ އެތަކެއް އަހަރެއް ވޭތިވުމަށްފަހު، ވާދޫ ދަންނަ ކަލޭގެފާނު ނުވަތަ އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީން ނިޔާވެއްޖެއެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީން ނިޔާވީ ހިޖުރައިން 990 ވަނަ އަހަރު ބޮޑު ތަކުރުފާނުގެ ރަސްކަމުގެ ދުވަސްވަރުގައެވެ. ނިޔާވި ސަބަބެއްކަމުގައި ބުނެވެނީ ވާދޫ ހުކުރު މިސްކިތް ދޮށަށް ފެންބަލައި ދިޔަ އަންހެނުންގެ ތެރެއިން އަންހެނަކަށް ބޭއިޚްތިޔާރުގައި ހަތަރުކަޅި ހަމަކޮށްލެވުމުގެ ހިތާމައިގައެވެ. ޖަމާލުއްދީން އަވަހާރަވުމުން ފަސްދާނު ލެވުނީ އަޅުކަން ކުރައްވަން އިންނެވި ދާލަ އާއި 15 ފޫޓް ވަރު އިރު އުތުރު ގައެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ފަތްތޫރަ - މެއި 1991 - ދިވެހިބަހާއި އަދަބަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
* ތަންޤީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޤިސްމު:ދިވެހި ތާރީޚް
އަޚުތަރު-އަޒްމީ ޚާންދާން

**އަޚުތަރު-އަޒްމީ ޚާންދާން** ނިސްބަތްކުރެވެނީ ލަވަލިޔުންތެރިޔާ ޖާވިދު އަޚުތަރު އަދި ފިލްމީ އެކްޓްރެސް ޝަބާނާ އަޒްމީ އަށެވެ. ޖާވިދު އަޚުތަރު ފުރަތަމަ ކައިވެނިކުރީ ސްކްރިޕްޓް ލިޔުންތެރިޔާ ހަނީ އިރާނީ އާއެވެ. ދެވަނައަށް ކައިވެނިކުރީ ފިލްމީ އެކްޓްރެސް ޝަބާނާ އަޒްމީ އާއެވެ. މިޚާންދާން އަށް ނިސްބަތްވާ މަޝްހޫރު ފަރާތްތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ. 
* ޖާން ނިސާރު އަޚްތަރު - ޖާވިދު އަޚްތަރު ގެ ބައްޕަ
* ޖާވިދު އަޚުތަރު 
* ހަނީ އިރާނީ - ޖާވިދު އަޚުތަރުގެ ފުރަތަމަ އަންހެނުން
* ޝަބާނާ އަޒްމީ - ޖާވިދު އަޚުތަރުގެ ދެވަނަ އަންހެނުން
* ކައިފީ އަޒްމީ - ޝަބާނާ އަޒުމީ ގެ ބައްޕަ
* ފަރުހާން އަޚްތަރު - ޖާވިދު އަޚުތަރުގެ ފިރިހެން ދަރިފުޅު
* ޒޯޔާ އަޚްތަރު - ޖާވިދު އަޚުތަރުގެ އަންހެން ދަރިފުޅު
* ފަރާހް ނާޒް - ޝަބާނާ އަޒުމީ އަށް ބޮޑުދައިތާ ކިޔާ ފަރާތެއް
* ތާބޫ - ޝަބާނާ އަޒުމީ އަށް ބޮޑުދައިތާ ކިޔާ ފަރާތެއް
* ފަރަހް ޚާން - ޖާވިދު އަޚުތަރު އަށް ބޮޑުބޭބެ ކިޔާ ފަރާތެއް
* ސާޖިދު ޚާން - ޖާވިދު އަޚުތަރު އަށް ބޮޑުބޭބެ ކިޔާ ފަރާތެއް
* ބާބާ އަޒްމީ - ޝަބާނާ އަޒުމީ ގެ ބޭބެ
* ތަންވީ އަޒްމީ - ބާބާ އަޒުމީގެ އަންހެނުން
* ޑޭޒީ އިރާނީ - ހަނީ އިރާނީގެ ދައްތަ

ޤިސްމު:ހިންދީ ފިލްމީ ތަރިން
ދިވެސް އަކުރު

ދިވެސް އަކުރު އަކީ ދިވެހިންގެ ކާބަފައިންގެ ޒަމާނުގައި ލިޔެކިޔުމުގައި ބޭނުންކުރި އަކުރެކެވެ. މީގެ ގާތްގަނޑަކަށް 280 އަހަރު ކުރީގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ 
ރަސްމީ އަކުރުއްގެ ގޮތުގައި **ދިވެސް އަކުރު** ގެންގުޅެފައިވާ ކަމަށް ތާރީޚް ހެކިދެއެވެ. ދިވެހި ތާރީޚްގައި ވަރަށް މުހިއްމު ލިޔުންތަކާއި، ވަރަށް ގިނަ ރަސްމީ ފަތްކޮޅުތައް، ދިވެސް އަކުރުން ލިޔެފައި ވެއެވެ. 

ދިވެސް އަކުރު ލިޔާނީ ވާތުން ކަނާތަށެވެ. އެއީ އިގިރޭސި ބަސް ވެސް ލިޔާ އުޞޫލުންނެވެ. ދިވެސް އަކުރު ލިޔެވޭނީ ފިއްޔަކާއި އެކީގައެވެ. އަބަދުވެސް އޮންނާނީ ކޮންމެވެސް ފިއްޔަކާއި ގުޅިފައެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރު ދެއަކުރު އެއްކޮށްލައިގެން ވެސް ބޭނުންކުރެވެއެވެ. ދިވެސް އަކުރުގެ އެއް އަކުރެއް ކިތައްމެ ގޮތަކަށް ވެސް ލިޔެވިދާނެއެވެ. ދިވެސް އަކުރު ދަސްކުރުމުގައި އެންމެ މުހިއްމު ކަމަކީ ފުރަތަމަ ލިޔަން ދަސްވުމެވެ. އަކުރު ލިޔަން ފަށާނީ ވާތުންނެވެ.
ތ.ކިނބިދޫ ވޭރު

ތ. ކިނބިދޫ ވޭރު އަކީ ތ.ކިނބިދޫ ހުޅަގު ދެކުނު ފަރާތުން ގޮޑުދޮށާއި ކައިރިން ވިއްސަކަށް ފޫޓް އެއްގަމަށްހުރި  އުސް ވެލިފުންޏެކެވެ. މިވޭރުގައި ވަރަށް ގިނައަދަދަކަށް ރުއްގަސް ކުރިން ހެދިފައި ހުއްޓެވެ. އެރަށު މީހުން ބުނާގޮތުގައި ގޮނޑުދޮށުގައި ވެސް ގަލާއި ވެލިން ރާނާފައިހުރި އާސާރީ ތަނެއް ކުރިން ހުއްޓެވެ. އަދި މިހާރު މޫދު އޮތް ހިސާބުގައިވެސް އެފަދަ ތަނެއް ހުރިކަމަށް ބުނެވެއެވެ.

ތ.ކިނބިދޫ ވޭރު ކޮނުމަށްޓަކައި ވަޑައިގެން ޓީމްގެ އިސްވެރިއަކަށް ހުންނެވީ އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު އިސްމާއިލް ދީދީއެވެ. އެކުގައި ވަޑައިގެންނެވި އެހެނިހެން ބޭފުޅުންނަކީ ބާބާގޭ ތުއްތުމަނިކު، ޢަބުދުއް ލަތީފް، އަދި ޙަސަން ފުޅެވެ. މިބޭފުޅުން ވަޑައިގަތީ ފޮޓޯ ގްރާފަރެއްގެ ގޮތުންނާއި ކާތިބުންގެ ގޮތުންނެވެ. މިޓީމް ތ.ކިނބިދޫ އަށް ދިޔައީ 23 ޞަފަރު 1378 ހ ގައެވެ.

ތ.ކިނބިދޫ ވޭރު ކޮނުމުގެ މަސައްކަތް ފެށުނީ 24 ޞަފަރު 1378ހ ގައެވެ. މަސައްކަތުގެ ފަސޭހައަށް ކޮނުމުގެ މަސައްކަތް 4 ބަޔަކަށް ބަހާލެވުނެވެ. އެއީ 4 ފަރާތުން ކޮންނަ ގޮތަށެވެ. އެގޮތަށް 4 ބައިކުރުމަށްފަހު ކޮންމެ ބަޔެއްވެސް އިތުރު 4 ބަޔަށް ބައިކޮށް ކޮންނަމުން ގެންދިޔައީ އެވެ. 
ބަޔާން ކުރެވުނު ގޮތަށް ކޮންނަމުން ދަނިކޮށް އުތުރާއި ދެކުނުން ފަސްފޫޓް އަޑިން ވަށްކޮށް ރާނާފައި ހުރި އިމާރާތަކާއި އަދި އޭގެ ބޭރުން، ރާނާފައި ހުރި ތަނެއް ފެނުނެވެ. އިމާރާތް ހުރީ މިބުރުގެ ތެރޭގައެވެ. މީގައި ދެތިން ބަރަފޯސް އަދި ތޫނު ދެތިން ދާރަ ހުއްޓެވެ. އިތުރަށް 7 ފޫޓު އަޑިއަށް ކޮނުނީމާ ދެން ފެންނަށް ފެށީ ހުސް އަކިރިއެވެ.

އުތުރާއި އިރުމަތީ ފަރާތުން ވޭރުގެ ބޭރު ކޮނުނީމާ ފެނުނީ ހަމައެކަނި ކޮންމެވެސް ޒަމާނެއްގައި ހުރި ޢިމާރާތެއްގެ ހަލާކުވެފައިވާ ނިޝާންތަކެވެ. ހުޅަނގާއި ދެކުނު ފަރާތުން ވޭރުގެ އަޑިޔަށް 2 ބައި ފޫޓް ކޮނުމުން، ހަތަރެސްކަން ފާރެއްގެ ކަން ފެނުނެވެ. ފާރުގެ އުސްމިނަކީ 2 ފޫޓް 8 އިންޗި އެވެ. އުތުރާއި ދެކުނަށް ދިޔަ ދެކޮޅުވަނީ ވޭރުގެ ދަށަށް ވަދެފައެވެ. ދެކުނު ހުޅަނގު ފަރާތުން ވެސް ފެނުނީ ފާރު ބުރިތަކެކެވެ. މިތަނުން އެއްފަރާތެއްގެ ދެކުނު އިރުމައްޗަށް ދިޔަކޮޅު ސިޑިއެއްގެ ގޮތަށް ގޮސް ނިމިފައިވަނީ ހަނދުފަޅި ބުރަށް ރާނާ އުވަޖަހާފައި އޮތް ތަޅުންގަނޑަކަށެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް 3 ފޫޓްގެ ދިގުމިން އެތަނުގައި ހުރެއެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ފަތްތޫރަ - ޖެނުއަރީ 1985 - ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު

ޤިސްމު:ދިވެހި ތާރީޚް
ބޮލީވުޑް

ބޮލީ ވުޑް އަކީ ހިންދީ ފިލްމީ ދުނިޔެއަށް ކިޔާ ނަމެކެވެ. ތިރީގައިމިވަނީ ހިންދީ ފިލްމީ ދުނިޔޭގެ މަޝްހޫރު ޚާންދާންތަކާއި ބެހޭ މަޢުލޫމާތެވެ.

## ކަޕޫރު ޚާންދާން

ކަޕޫރު އާއިލާގެ އަސްލު ނިސްބަތްވަނީ ޕާކިސްތާނުގެ ޕިޝާވަރަށެވެ. މިއާއިލާ ނިސްބަތްވާ ތަފާތު 5 ދަރިކޮޅެއްގެ މީހުން ހިންދީ ފިލްމީ މަސްރަހުގައި ހަރަކާތްތެރި ވެފައި ވެއެވެ. އެގޮތުން ޕްރިތްވީ ރާޖު ކަޕޫރުގެ ބައްޕަ ނުވަަތަ ރާޖު ކަޕޫރުގެ ކާފަ ދޭވަން ބޭޝެސްވަރުނާތު އިން ފެށިގެން އައިސް މިހާރު ފިލްމީ އޮޅިގަނޑު ގިރާކުރުމަށް މަސައްކަތް ކުރަމުންދާ ރަންބީރު ކަޕޫރު އާއި ހަމައަށް ތަފާތު އެތައް ފަރާތްތަކެއް ހިންދީ ފިލްމީ ދާއިރާގައި މިއާއިލާގެ ފަރާތުން ހަރަކާތްތެރި ވެފައި ވެއެވެ.

މިއާއިލާ ނިސްބަތްވާ ފަރާތްތައް ވަނީ އެކްޓްކުރުމާއި ޑައިރެކްޓް ކުރުމާއި، ފިލްމު އުފެއްދުމާއި، ސްޓޭޖް ޑްރާމާ ރާވައި އުފައްދައި ސިނަމާ ހިންގުމާއި، އަދި ފިލްމު ސްޓޫޑިއޯ ހިންގުމާއި ފޮޓޯ ގްރަފީގެ މަސައްކަތުގައި ވެސް ބައިވެރިވެފައެވެ. ތިރީގައި މިވަނީ ކަޕޫރު ޚާންދާން އަށް ނިސްބަތްވާ އިންޑިޔާގެ ފިލްމީ މަސްރަހުގައި ހަރަކާތްތެރިވި ބައެއް ފަރާތްތަކެވެ.

## ޑިއޯލް ޚާންދާން

ޑިއޯލް ޚާންދާން ނިސްބަތްވަނީ ދަރުމެންދުރާ ޑިއޯލް އަށެވެ. ޑިއޯލް ޚާންދާން އިން ފިލްމީ ދާއިރާއަށް ނިކުތް ފަރާތްތަކާއި މިއާއިލާއާއި ގުޅުންހުރި ކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވޭ ފިލްމީ ތަރިންގެ ނަންތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.

## އަޚުތަރު-އަޒްމީ ޚާންދާން

އަޚުތަރު-އަޒްމީ ޚާންދާން ނިސްބަތްކުރެވެނީ ލަވަލިޔުންތެރިޔާ ޖާވިދު އަޚުތަރު އަދި ފިލްމީ އެކްޓްރެސް ޝަބާނާ އަޒުމީ އަށެވެ. ޖާވިދު އަޚުތަރު ފުރަތަމަ ކައިވެނިކުރީ ސްކްރިޕްޓް ލިޔުންތެރިޔާ ހަނީ އިރާނީ އާއެވެ. ދެވަނައަށް ކައިވެނިކުރީ ފިލްމީ އެކްޓްރެސް ޝަބާނާ އަޒުމީ އާއެވެ. މިޚާންދާން އަށް ނިސްބަތްވާ މަޝްހޫރު ފަރާތްތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ހިންދީ ފިލްމީ ތަރިން
ޖާވިދު އަޚްތަރު

ޖާވިދު އަޚުތަރު ( އުފަންވީ 17 ޖެނުއަރީ، 1945 ގައި ) އަކީ އިންޑިޔާގެ ފިލްމީ ދާއިރާގައި މަސައްކަތްކުރާ ލަވަ ލިޔުންތެރިއެކެވެ. އަދި ޅެންވެރިއެއް ވެސް މެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ސްކްރިޕްޓް ލިޔުންތެރިއެއް ވެސް މެއެވެ. 1970 އަދި 1980 ގެ މެދުތެރޭގައި ނިކުތް ޖާވިދުގެ މިފަދަ މަސައްކަތްތަކުގައި ސާލިމް ޚާން މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކޮށްފައި ވެއެވެ. މިއީ އަޚުތަރު-އަޒްމީ ޚާންދާން އަށް ނިސްބަތްވާ ފަންނާނެކެވެ.

ާވިދު އަޚްތަރު ( އުފަންވެފައިވަނީ ޖެނުއަރީ 17، 1945 ) އަކީ އިންޑިޔާގެ ހިންދީ އަދި އުރުދޫ ބަހުން ޅެންހައްދަވާ ޅެންވެރިއެކެވެ. ލަވަ ލިޔުންތެރި އެކެވެ. އަދި ސްކްރިޕްޓް ލިޔުންތެރި އެކެވެ. 1970 އަދި 1980 ގެ އަހަރުތަކުގައި ފިލްމީ ތަރި ސަލްމާން ޚާން ގެ ބައްޕަ ސާލިމް ޚާން އާއި ގުޅިގެން ވަރަށް ގިނަ ފިލްމް ތަކެއްގެ ސްކްރިޕްޓް ލިޔެފައި ވެއެވެ. އަދި އޭރު ލިޔުނު ސްކްރިޕްޓް ތަކުގައި ސާލިމް-ޖާވިދު ކުރުނަމެއްގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރެވުނެވެ. 
ޖާވިދު އަޚްތަރު ފުރަތަމަ ކައިވެނިކުރީ ހިންދީ ފިލްމް ސްކްރިޕްޓް ލިޔުންތެރިޔާ ހަނީ އިރާނީ އާއެވެ. އެދެމަފިރިންނަށް ދެކުދިން ލިބިފައިވެއެވެ. އެއީ ފިލްމް ޑައިރެކްޓަރުން ކަމުގައިވާ ފަރުހާން އަޚްތަރު، ޒޯޔާ އަޚްތަރު އެވެ. ހަނީ އިރާނީ ވަރިކުރުމަށްފަހު ޖާވިދު އަޚްތަރު ދެވަނަ އަށް ކައިވެނިކުރީ ޅެންވެރިޔާ ކައިފީ އަޒްމީގެ ދަރި ފިލްމީ ބަތަލާ ޝަބާނާ އަޒްމީ އާއެވެ.

## ލިބިފައިވާ އެވޯޑްތައް
### ނޭޝަނަލް ފިލްމް އެވޯޑް
* 2002 - އެންމެ މޮޅު ލަވަލިޔުންތެރިޔާ - ލަގާން
* 2001 - އެންމެ މޮޅު ލަވަލިޔުންތެރިޔާ - ރެފިއުޖީ
* 1999 - އެންމެ މޮޅު ލަވަލިޔުންތެރިޔާ - ގޯޑް މަދަރ
* 1998 - އެންމެ މޮޅު ލަވަލިޔުންތެރިޔާ - ބޯޑަރ
* 1997 - އެންމެ މޮޅު ލަވަލިޔުންތެރިޔާ - ސާޒް
### ފިލްމް ފެއަރ އެވޯޑް
* 2005 - އެންމެ މޮޅު ލަވަލިޔުންތެރިޔާ - ވީރުޒާރާ - ތޭރޭލިޔޭ
* 2004 - އެންމެ މޮޅު ލަވަލިޔުންތެރިޔާ - ކަލްހޯނަހޯ - ކަލްހޯނަހޯ
* 2002 - އެންމެ މޮޅު ލަވަލިޔުންތެރިޔާ - ލަގާން - މިތުވާ 
* 2001 - އެންމެ މޮޅު ލަވަލިޔުންތެރިޔާ - ރެފިއުޖީ - ޕާންޗީ ނަދިޔާ
* 1998 - އެންމެ މޮޅު ލަވަލިޔުންތެރިޔާ - ބޯޑަރ - ސަންދީސޭ އާތީހޭ
* 1997 - އެންމެ މޮޅު ލަވަލިޔުންތެރިޔާ - ޕާޕާ ކެހެތޭ ހޭ - ގަރުސޭ ނިކަލްތޭހޭ
* 1995 - އެންމެ މޮޅު ލަވަލިޔުންތެރިޔާ - 1942 އަލަވް ސްޓޯރީ - އޭކް ލަޅްކީތޯ

## އެހެނިހެން އެވޯޑްތައް
* 1999 : ޕަދުމާ ޝްރީ އެވޯޑް – އިންޑިޔާ ސަރުކާރު
* 2007 : ޕަދުމާ ބުޝާން އެވޯޑް – އިންޑިޔާ ސަރުކާރު
* ބެސްޓް ސްކްރިޕްޓް އެވޯޑް – 7 ފަހަރު – ފިލްމް ފެއަރ އެވޯޑް
* ބެސްޓް ލިރިކްސް އެވޯޑް – 7 ފަހަރު – ފިލްމް ފެއަރ އެވޯޑް

ޤިސްމު:ހިންދީ ފިލްމީ ތަރިން
ކައިފީ އަޒްމީ

thumb|ކައިފީ އަޒްމީ
**ކައިފީ އަޒްމީ** ( އުފަންވީ 1919- ނިޔާވީ 10 މެއި 2002 ) އަކީ އުރުދޫ އަދި ހިންދީ ލަވަލިޔުންތެރި އެކެވެ. އަދި ޅެންވެރިއެކެވެ. ކައިފީ އަޒްމީ އަކީ މަޝްހޫރު ހިންދީ ފިލްމް އެކްޓްރެސް ޝަބާނާ އަޒްމީގެ ބައްޕަ އެވެ.

## ލިބިފައިވާ އެވޯޑްތައް
* ޕަދުމާ ޝްރީ އެވޯޑް
* އުއްތަރު ޕްރަދޭޝް އުރުދޫ އެކަޑަމީ އެވޯޑް
* ސަހިތުޔާ އެކަޑަމީ އެވޯޑް
* މަހާރާސްތުރާ އުރުދޫ އެކަޑަމީގެ ޚާއްޞަ އެވޯޑް
* ސޯވިއެޓް ލޭންޑް ނެހުރޫ އެވޯޑް
* ލޮޓަސް އެވޯޑް - އެފްރޯއޭޝިއަން ރައިޓަރސް އެވޯޑް
* 1988 - ޖަޔަނަޝްރާ އެވޯޑް - މަހާރާސްތުރާ ގަވަރމަންޓް
* 2000 - މިލޭނިއަމް އެވޯޑް - ދިއްލީ ގަވަރމެންޓް
* 1970 - އެންމެ މޮޅު ލިރިކްސް - ސާތުހިންދުސްތާނީ
* 1974 - އެންމެ މޮޅު ސްކްރީން ޕްލޭ އަދި ޑައިލޮގް - ފިލްމް ފެއަރ އެވޯޑް - ގަރަމް ހަވާ

ޤިސްމު:ހިންދީ ފިލްމީ ތަރިން
ޝަބާނާ އަޒްމީ

**ޝަބާނާ އަޒްމީ** ( އުފަންވެފައިވަނީ 18 ސެޕްޓެމްބަރ 1950، ނިއުދިއްލީ، އިންޑިޔާ ) އަކީ އިންޑިޔާގެ ފިލްމީ ދާއިރާގައި ހަރަކާތްތެރިވި މަޝްހޫރު ފިލްމީ އެކްޓްރެސް އެކެވެ. އޭނާ އަކީ ފިލްމީ ތަރިއެއްގެ އިތުރުން އިޖުތިމާއީ ހަރަކާތްތެރި އެކެވެ. ޝަބާނާ އަކީ އިންޑިޔާގެ ލަވަ ލިޔުންތެރިޔާ ޖާވިދު އަޚުތަރުގެ މިހާރުގެ އަންހެނުންނެވެ. މިއީ އަޚުތަރު-އަޒްމީ ޚާންދާން އަށް ނިސްބަތްވާ ފަންނާނެކެވެ.

## ލިބިފައިވާ އެވޯޑްތައް
### ނޭޝަނަލް ފިލްމް އެވޯޑް
* 1975 - އެންމެ މޮޅު އެކްޓްރެސް - އަންކޫރު
* 1983 - އެންމެ މޮޅު އެކްޓްރެސް - އާތު
* 1984 - އެންމެ މޮޅު އެކްޓްރެސް - ޚަންދަރު
* 1985 - އެންމެ މޮޅު އެކްޓްރެސް - ޕާރު
* 1999 - އެންމެ މޮޅު އެކްޓްރެސް - ގޯޑް މަދަރ
### ފިލްމް ފެއަރ އެވޯޑް
* 1977 - އެންމެ މޮޅު އެކްޓްރެސް - ސްވާމީ
* 1982 - އެންމެ މޮޅު އެކްޓްރެސް - އާތު
* 1984 - އެންމެ މޮޅު އެކްޓްރެސް - ބަވްނާ
* 2005 - ލައިފްޓައިމް އެޗީވްމަންޓް އެވޯޑް

### ސްޓާރ ސްކްރީން އެވޯޑް
* 1998 - އެންމެ މޮޅު ސަޕޯޓިންގ އެކްޓްރެސް - މުރުތިޔުދާތާ
* 2005 - ބެސްޓް ޕާފޮމެންސް އިން އިންޑިއަން ފިލްމް އިން އިންގްލިޝް

### އިންޓަނޭޝަނަލް އެވޯޑްތައް
* 1993 - އެންމެ މޮޅު އެކްޓްރެސް - ލިބާސް - އުތުރު ކޮރެޔާގައި
* 1994 - އެންމެ މޮޅު އެކްޓްރެސް - ޕަތަންގު - ޓޯމިނާ އާޓް ފެސްޓިވަލް - އިޓަލީގައި 
* 1996 - އެންމެ މޮޅު އެކްޓްރެސް - ފަޔަރ - ޗިކާގޯ ފިލްމް ފެސްޓިވަލް 
* 1996 - އައުޓް ސްޓޭންޑިންގ އެކްޓްރެސް - ފަޔަރ - ލޮސްއެންޖެލްސް ފިލްމް ފެސްޓިވަލް

### އެހެނިހެން އެވޯޑްތައް
* 1988 - ޕަދުމާ ސްރީ އެވޯޑް - އިންޑިޔާ ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން
* 1988 - ޔޭޝް ބާޓިއާ އެވޯޑް -އުއްތަރު ޕްރަދޭޝް ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން
* 1994 - ރަޖީވް ގާންދީ އެވޯޑް ފޯރ އެކްސެލެންސް އޮފް ސެކިޔުލަރިޒަމް
* 1999 - އެންމެ މޮޅު އެކްޓްރެސް - ގޯޑް މަދަރ - ބެންގަލް ފިލްމް ޖާނަލިސްޓް އެސޯސިއޭޝަން އެވޯޑް

ޤިސްމު:ހިންދީ ފިލްމީ ތަރިން
ހަނީ އިރާނީ

thumb|ހަނީ އިރާނީ
**ހަނީ އިރާނީ** އަކީ ހިންދީ ފިލްމްތަކުގެ ސްކްރިޕްޓް ލިޔުންތެރި އެކެވެ.އަދި ފިލްމީ އެކްޓްރެސް އެއްވެސް މެއެވެ. އޭނާ އަކީ ލަވަ ލިޔުންތެރިޔާ ޖާވިދު އަޚުތަރުގެ ކުރީގެ އަންހެނުންނެވެ. އަދި ޑައިރެކްޓަރ ފަރުހާން އަޚުތަރު އާއި ޒޯޔާ އަޚުތަރުގެ މަންމަ އެވެ.

ހަނީ އިރާނީ ފިލްމީ ދާއިރާއިން ފުރަތަމަ ފެނިގެންދިޔައީ ކުޑަކުއްޖެއްގެ ރޯލުން ހިންދީ ފިލްމް ޗިރާގު ކަހާން ރޯޝްނީ ކަހާން އިންނެވެ. އޭގެ ފަހުން ބޮމްބޭ ޗޯރު އިންނެވެ. ހަނީ އިރާނީ ވަނީ ތަފާތު 7 ފިލްމެއްގައި އެކްޓްރެސްއެއްގެ ގޮތުން ހަރަކާތްތެރިވެ، އެއް ފިލްމް ޑައިރެކްޓްކޮށް، އަދި 15 ހިންދީ ފިލްމްގެ ސްކްރިޕްޓް ލިޔެ ތައްޔާރުކޮށްދީފައެވެ.

ހަނީ އިރާނީ އަކީ ހިންދީ ސްކްރީން ރައިޓަރ އެވެ. ނުވަތަ ސްކްރިޕްޓް ލިޔުންތެރި އެކެވެ. މިއީ ސްކްރިޕްޓް ލިޔުންތެރިޠާ ޖާވިދު އަޚްތަރު ގެ ފުރަތަމަ އަނބިމީހާ އެވެ. އަދި މިއީ އިރެކްޓަރުން ކަމުގައިވާ ފަރުހާން އަޚްތަރު، ޒޯޔާ އަޚްތަރު ގެ މަންމަ އެވެ. ހަނީ އިރާނީ އަކީ ފަރަހް ޚާން ގެ ބޮޑު ދައިތަ އެވެ. އަދި 1950-1960 ގެ އަހަރުތަކުގައި ހިންދީ ފިލްމް ތަކުގައި ކުޑަކުއްޖެއްގެ ރޯލް ކުޅެގެން މަޝްހޫރުވި ޑޭޒީ އިރާނީ ގެ ދައްތައެވެ. ވަރަށް ގިނަ ފިލްމްތަކެއްގައި ނަމަވެސް ހަނީ އިރާނީ ވަނީ ހަރަކާތްތެރި ވެފައެވެ.  އެގޮތުން 72 ފިލްމްގައި ހަރަކާތްތެރިވެ، އެތައް ފިލްމަކަށް ސްކްރިޕްޓް ލިޔެދީ އަދި އެއް ފިލްމް ޑައިރެކްޓްކޮށްފައި ވެއެވެ. ޑައިރެކްޓްކޮށްފައިވާ ފިލްމަކީ 2003 ވަނަ އަހަރު ނިކުތް އަރުމާން އެވެ.

ޤިސްމު:ހިންދީ ފިލްމީ ތަރިން
ތަންވީ އަޒްމީ

ތަންވީ އަޒްމީ އަކީ އަޚުތަރު-އަޒްމީ ޚާންދާން އަށް ނިސްބަތްވާ ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ. އޭނާ ވަނީ ތަފާތު ފިލްމްތަކާއި ޑްރާމާ ތަކުގައި ހަރަކާތްތެރި ވެފައެވެ. ތަންވީ އަޒްމީ އަކީ ޝަބާނާ އަޒްމީ ގެ ބޭބެ ބާބާ އަޒްމީ ގެ އަންހެނުންނެވެ.

ޤިސްމު:ހިންދީ ފިލްމީ ތަރިން
ބާބާ އަޒްމީ

**ބާބާ އަޒްމީ** އަކީ އަޚުތަރު-އަޒްމީ ޚާންދާން އަށް ނިސްބަތްވާ މެންބަރެކެވެ. އޭނާ އަކީ ހިންދީ ފިލްމްތައް ކެމެރާ ކުރުމުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ ފަންނާނެކެވެ. އަދި އޭނާ އަކީ ފިލްމީ އެކްޓްރެސް ތަންވީ އަޒްމީ ގެ ފިރިމީހާގެ އިތުރުން ފިލްމީ އެކްޓްރެސް ޝަބާނާ އަޒްމީގެ ބޭބެ އެވެ. ބާބާ އަޒްމީގެ ބައްޕަ އަކީ ޅެންވެރިޔާ ކައިފީ އަޒްމީ އެވެ.

## ކެމެރާކުރި ފިލްމްތައް
* ދިލް
* ބޭޓާ
* ޕުކާރު
* އަކޭލޭ ހަމް އަކޭލޭ ތުމް
* ތޭޒާބު
* މރ އިންޑިޔާ
* މރ އަރުޖުން

ޤިސްމު:ހިންދީ ފިލްމީ ތަރިން
އިސްދޫ ލޯމާފާނު

**އިސްދޫ ލޯމާފާނު** ގައި ބަޔާންކުރާނީ ހައްދުއްމަތީ އިސްދޫ ގެ ވާހަކަ އެވެ. އެރަށުގެ ވޭރާއި އެވޭރާ ގުޅޭ ތަންތަން މުގުރައި ބުދުތައް އުފުރައި، ވޭރު ހުރި ތަނުގައި ހުކުރު މިސްކިތް ބިނާކުރެވުނު ވާހަކަ އާއި، ވޭރަށް ހުރި ދަރުމަތައް ހުކުރު މިސްކިތަށް ބޯގަކުރެވުނު ވާހަކަ އާއި، ރުހުމުގައި އިސްލާމްވި މީހުންނާއި، އިސްލާމް ނުވި މީހުންނާއި، އިސްހާމުދުރުއާއި އޭނާގެ އެހީތެރިންނާއި މެދު، ކަންތައް ކުރެވުނު ގޮތާއި، އިސްދޫގެ ރައްޔިތުން، އަލުން ބައިބަޔަށް ނުވަތަ ޢާއިލާތަކަށް ބެހިވާހަކަ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހި ތާރީޚް
ދިވެހި އަދީބުން

އަދީބުންނަކީ އެބަހަކުން ވާހަކަ ދައްކައިއުޅޭ، ލިޔެކިޔައި އުޅޭ އެބަހެއްގެ އަހުލުވެރީންގެ ބަސްމަގު ހުންނަގޮތް ދަންނަ މީހުންނެވެ. އެމީހެއްގެ ބަހުން ތަފާތު ރޮނގު ރޮނގުން ލިޔެއުޅޭ މީހުންނެވެ. އަދި ހަމަ އެހެންމެ އަދަބުގެ ޢިލްމު މީހުންނަށް ދަސްކޮށްދޭ މީހުންނަށް ވެސް އަދީބުންނޭ ކިޔައެވެ. ރަނގަޅު އަދީބުންގެ ރަނގަޅު ބަސްކޮށާރެއް އޮންނަން ޖެހެއެވެ. ބަހުގެ ތަފާތު މުޠާލިޢާތަކުގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ މުއްސަނދި ޚަޒާނާއެއް އޮންނަން ޖެހެއެވެ.
މަލިމް މުޙައްމަދުދީދީ

އައްނަބީލް މަލިމް މުޙައްމަދު ދީދީ އަކީ އަލްއަމީރު މޫސާ މާފަތް ކަލޭފާނު (މަލިމް މަނިއްޕުޅު)ގެ ބޭފުޅެކެވެ. މައިކަނބަލަކީ ދަހަރާގެ ތުއްތު ދީދީގެ ދޮންދީދީ އެވެ. އުފަންވެ ވަޑައިގަތީ 15 މާރޗް 1896 ( 13 ރަމަޟާން 1313 ) ވަނަ ދުވަހު ފުރަމާލޭގައެވެ.

## ތައުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވުން
ކިޔަވާ ވިދާޅުވީ ފަޟީލަތުއްޝައިޚުލް މަރްހޫމް ޙުސެއިން ޞަލާހުއްދީންއުއްތަމަ ފަނޑިޔާރު މަނިކުފާނުގެ އަރިހުންނާއި،މުޙައްމަދު ސަޢީދު ފަނޑިޔާރު މަނިކުފާނާއި، އައްޝައިޚް  އިބްރާހީމް ރުޝްދީ އަލްއަޒްހަރީގެ އަރިހުންނާއި، އޭރުގެ މަދަރުސަތުއް ޞަލާހިއްޔާ ( ފަހުން މަދަރުސަތުއް ސަނިއްޔާ މިހާރުގެ މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލް) އިންނެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެމަނިކުފާނު މަދަނީ ޢިލްމުތަކާއި، ދިވެހި ތާރީޚާއި ބެހޭ މަޢުލޫމާތާއި، މިހުރިހާ ޢިލްމަކުން ވެސް އަމިއްލައަށް މުޠާލިޢާ ކުރައްވައިގެންނާއި، ޢިލްމުވެރީންނާއި ވާހަކަފުޅު ދައްކަވައިގެން ވަރަށް ކާމިޔާބު ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. ފަޟީލަތުއްޝައިޚުލް މަރްހޫމް ޙުސެއިން ޞަލާހުއްދީންއުއްތަމަ ފަނޑިޔާރު  ކިޔަވައި ދެއްވި ދަރިވަރުން ގެންދަވައިގެން ސިޔަރަތު ކުށްފިލުއްވި އިރު އެދަރިވަރުންގެ ތެރޭގައި މަލިމް މުޙައްމަދު ދީދީ ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. އެމަނިކުފާނު ޢަރަބި ބަހާއި އުރުދޫބަސް ރަގަޅަށް ދެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ. އަދި ކުޑަކޮށް އިގިރޭސި ބަސް ދެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ.

## ލިޔުންތެރިކަން
އައްނަބީލް މަލިމް މުޙައްމަދު ދީދީ އަކީ ދިވެހި ބަހުގެ ލިޔުންތެރި އަދީބެކެވެ. އެމަނިކުފާނު ލިޔުއްވާފައިވާ ކޮންމެ ލިޔުއްވުމަކީ އެއަށް އަމިއްލަ ވަކި ހައިސިއްޔަތެއް ލިބިފައިވާ ލިޔުއްވުމެކެވެ. އައްނަބީލް މަލިމް މުޙައްމަދު ދީދީ ވަނީ އެތަކެއް ފޮތެއް ލިޔުއްވާފައެވެ. ލިޔުންތެރިކަމުގެ ރޮނގުން ބަލާއިރު އަދަބީ ހަރަކާތްތައް އެމަނިކުފާނު ފައްޓަވާފައި ވަނީ **އައްރަފީޤު** މަޖައްލާ ނިކުތް ދުވަސްވަރުގައެވެ.ލިޔުއްވާފައިވާ ލިޔުންވުންތަކުގެ ތެރޭގައި **އިހުގެ ކުޅިވަރާއި މިހާރުގެ ކުޅިވަރު **،  **ރައިވެރިބެއާއި ރުކާ** ފަދަ ވާހަކަތަކާއި މިނޫންވެސް ލިޔުއްވުންތައް ހިމެނެއެވެ. އައްރަފީޤު މަޖައްލާއަށް ލިޔުއްވި އިރު އޭނާގެ ނަމަކަށް ބޭނުންކުރެއްވީ **އަބޫގުއްޕާލުއް ދީފުރަމީ** އެވެ. 
### ލިޔުއްވާފައިވާ ފޮތްތައް
* އެކުވެރިންގެ ހަދިޔާ ވަކިބޭހުގެ ފައިދާ
* ޢިލްމުލް ފަރާއިޟު
* ތުއްތުކުދިންގެ ހަދިޔާ
* އިސްލާމުން ޙައްޖުވަނީ ކިހިނެއްތަ؟

## ފުރުއްވި މަގާމްތައް
* ރައްޔިތުން މަޖުލީހުގެ މެންބަރުކަން
* 1 ޖުލައި 1956 : މުނިސިޕަލްޓީގެ ރައީސްކަން
* 1950 : ވަޒީރުއް ތިޖާރާގެ ވަކިލްކަން
* ވަޒީރުއް ތިޖާރާގެ ނާއިބުކަން
* މަދަރުސަތުއް ސަނިއްޔާގެ 3 ވަނަ ކްލާހުގެ ޞިއްޙަތު މުދައްރިސްކަން
* މަދަރުސަތުއް ސަނިއްޔާގެ 1 ވަނަ ކްލާހުގެ މުދައްރިސްކަން
* ގާނޫނު ހަދާ މަޖުލީހުގެ މެންބަރުކަން
* ޒިކުރުވެރިކަން
* ޒިކުރު މައުލޫދު ފެށުމުގެ ހުއްދަ
* އިލްމުވެރިންގެ ކޮމިޓީގެ މެންބަރުކަން
* މަޙްކަމަތުއް ޝަރުއިއްޔާގެ ކުޑަ ނާއިބުކަން
* ރައްޔިތުން މަޖުލީހުގެ ސެކެޓްރީކަން
* އައްރަފީޤު ކޮމިޓީގެ މެންބަރުކަން
* ޖައްލަތުލް ވަޢުޒު ގެމެންބަރުކަން
* ބަސްކޮމިޓީގެ މެންބަރުކަން
* ދީނީ ރޫހުގެ ކޮމިޓީގެ މުޙައްރިރުކަން
* މަޙްކަމަތުއް ޝަރުޢިއްޔާގެ ނާއިބުކަން
* ވަޒީރުލް އަޝްޣާލްގެ ނާއިބުކަން
* 13 މެއި 1958 : ވަޒީރުއްތިޖާރާކަން
## ބޭފުޅުން
* އިބްރާހީމް ރަޝީދު (ހ.ކަރަންކާގެ)
* އިސްމާޢީލް ރަޝީދު (މަންދުއެދުރުގެ)
* ރަޝީދާ މުޙައްމަދު ދީދީ ( މަންދުއެދުރުގެ)

## އަވަހާރަވުން
އައްނަބީލް މަލިމް މުޙައްމަދު ދީދީ އަވަހާރަވީ 15 އެޕްރީލް 1967 ގައެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 5 މުޙައްރަމް 1387 އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އިބްރާހީމް ޙިލްމީ

އަލްފާޟިލް **އިބްރާހީމް ޙިލްމީ** އަކީ ކަކާގޭ ސުމުއްވުލް އަމީރު ޢަލީ ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނުގެ އައްނަބީލް އިސްމާޢީލް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު ( ކަކާގޭ އިސްމާޢީލް ދީދީ ) ގެ ބޭފުޅެކެވެ. މަންމަ އަކީ މަލިކު ސެރިއްކަލް ( ރާގޯތި ) މުޙައްމަދު މާލިމީގެ އާމިނަތު މަނިކެ ( ފަހުން އާމިނާ ދީދީ ) އެވެ. ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 23 ޝައްވާލް 1327 ގައެވެ. އެއީ މީލާދީން 7 ނޮވެމްބަރ 1909 ވީ އާދީއްތަ ދުވަހުގައެވެ.

## ތައުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވުން
އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް ޙިލްމީ ކިޔަވާ ވިދާޅުވާން ފެއްޓެވީ އޭނާގެ އާއިލާގެ ބޭފުޅުންގެ އަރިހުންނެވެ. އަދި ފަޟީލަތުއްޝައިޚުލް މަރްހޫމް ޙުސެއިން ޞަލާހުއްދީންއުއްތަމަ ފަނޑިޔާރު  މަނިކުފާނުގެ އަރިހުން އަރަބިބަހާއި ދީނީ ތަޢުލީމް ކިޔަވާ ވިދާޅުވިއެވެ. އޭގެ ފަހުން ޞަލާޙުއްދީނުގެ ދޮށީ ދަރިކަލުން ފަޟީލަތުއް ޝައިޚް މުޙައްމަދު ސަޢީދު ދީދީ އަލްއަޒްހަރީގެ އަރިހުން ވެސް އަރަބި ބަހާއި، ދީނީ ތަޢުލީމް ޙާޞިލް ކުރެއްވި އެވެ. ދެން ތަޢުލީމު ޙާޞިލް ކުރެއްވުމަށް ވަޑައިގަތީ ރާއްޖެއިން ބޭރަށެވެ.

ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރުގައި އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް ޙިލްމީ  އެންމެ ފުރަތަމަ ތަޢުލީމު ޙާޞިލް ކުރެއްވީ އިންޑިޔާގެ ޕޮންޑިޗެރީގެ ސެންޓް ލޯރެންސް ކޮލެޖުންނެވެ. އޭރު ޕޮންޑިޗަރީ އަކީ ފަރަންސޭސީންގެ ބާރުގެ ދަށުގައި އޮންނަ ރަށެކެވެ. އެހެންކަމާއެކު އިގިރޭސި ބަހުގެ އިތުރަށް ފަރަންސޭސި ބަސް ވެސް ކިޔަވާވިދާޅު ވިއެވެ. ސެންޓް ލޯރެންސް ގެ ގްރޭޑް 7 ނިންމެވުމަށްފަހު ބަދަލުވެ ވަޑައިގަތީ އަލީގަޅު ޔުނިވަސިޓީ އަށެވެ.

އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް ޙިލްމީ އަލީގަޅު ޔުނިވަސިޓީ އަށް ވެދެވަޑައިގަތީ 1927 ވަނަ އަހަރު އެވެ. 1930 ވަނަ އަހަރު ފަސްޓް ޑިވިޝަންގައި މެޓްރިކިޔުލޭޝަން ފާސްކުރެއްވި އެވެ. އެއަހަރު މެޓްރިކިޔުލޭޝަން ގައި މުޅި އަލީ ގަޅު ޔުނިވަސިޓީން އެއްވަނަ ހޯދީ އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް ޙިލްމީ  އެވެ. މެޓްރިކިޔުލޭޝަނާއި އޭގެ ފަހުން ޔުނިވަސިޓީގެ އެއްވަނައަހަރާއި ދެވަނަ އަހަރު، އިގިރޭސި ބަހުގެ އިތުރަށް އުރުދޫ ބަސް ކިޔަވާ ވިދާޅުވިއެވެ. އެހެންކަމުން އިބްރާހީމް ޙިލްމީ ދީދީ އަކީ އިގިރޭސި، ޢަރަބި އަދި އުރުދޫ ދެނެވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ.

އިބްރާހީމް ޙިލްމީ  ދީދީ އަކީ ދިވެހި ބަހުގެ އަދީބެކެވެ. ގުރުއާން ތަފްސީރު ރައީސް އޮފީހުންކުރެއްވި އިރު އެކަމުގައި އުޅުއްވި ލިޔުންތެރި ތަފްސީރު ވެރިއެކެވެ. އަރުވާލުމުގެ ހިއްޗާއި ފޮނި ތަޖުރިބާކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. 
## ފުރުއްވި މަގާމްތައް
* 24 ޛުލްޙައްޖާ 1360 - 10 ޝައްވާލް 1361 : ވަޒީރުއް ދާޚިލިއްޔާގެ ވަކީލްކަން
* 10 ޝައްވާލް 1361 - 27 ޝައްވާލް 1361 : ވަޒީރުއް ޞިއްޙާގެ ވަކީލްކަން
* 25 ޝައުބާން 1361 : ގަލޮޅު އަވަށުވެރިޔާކަން
* 6 ރަބީއުލް އައްވަލް 1361 : ދައުލަތް ހިންގާ މަޖުލީހުގެ މެންބަރުކަން
* 1972 : ރައްޔިތުން މަޖުލީހުގެ މެންބަރުކަން
* އިމްތިހާން ކޮމިޓީގެ މެންބަރުކަން
* ސިލޯންގައި ތިބި ދިވެހި ކިޔަވާކުދިންގެ ވެރިޔާކަން

## ބޭފުޅުން
* ޙަފްޞާ ޙިލްމީ

## އަވަހާރަވުން
އިބްރާހީމް ޙިލްމީ  އަވަހާރަވީ 5 ސެޕްޓެމްބަރު 1992 ގައެވެ. 
## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ރޭކާ

**ރޭކާ** ( އުފަންވެފައިވަނީ އޮކްޓޯބަރ 10، 1954 ) އަކީ މަޝްހޫރު ހިންދީ ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ. **ދީވާ އޮފް ދަ ބޮލީވުޑް** ގެ ގޮތުގައި މަޝްހޫރުވެފައިވާ ރޭކާ އަކީ އިންޑިޔާގެ މީޑިޔާގައި **ސެކްސް ސިމްބަލް** އެއްގެ ގޮތުގައި ގުނާލެވޭ އެކްޓްރެސް އެއްވެސް މެއެވެ. 180 އަށްވުރެ ގިނަ ފިލްމްގައި ފިލްމީ ދާއިރާގައި ހޭދަކުރި 40 އަހަރަށްވުރެ ދިގުމުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ރޭކާ ހަރަކާތްތެރި ވެފައި ވެއެވެ. އަދި ތަފާތު އެތައް އެވޯޑްތަކެއް ޙާޞިލް ކޮށްފައި ވެއެވެ.

## ލިބިފައިވާ އެވޯޑްތައް

#### ނޭޝަނަލް ފިލްމް އެވޯޑް
* 1982 - ބެސްޓް އެކްޓްރެސް( އުމްރާއޯ ޖާން )

#### ފިލްމް ފެއަރ އެވޯޑް
* 1980 - ފިލްމް ފެއަރ  ބެސްޓް އެކްޓްރެސް އެވޯޑް ( ޚޫބުސޫރަތު )
* 1988 - ފިލްމް ފެއަރ  ބެސްޓް އެކްޓްރެސް އެވޯޑް ( ޚޫން ބަރީ މާންގް )  
* 1997 - ފިލްމް ފެއަރ ބެސްޓް ސަޕޯޓިންގ އެކްޓްރެސް އެވޯޑް ( ކަލިޔޯންކާ ކިލާޅީ ) 
* 2003 - ފިލްމް ފެއަރ ލައިފްޓައިމް އެޗީވްމަންޓް އެވޯޑް

#### ސްޓާރ ސްކްރީން އެވޯޑް
* 1997 - ބެސްޓް ވިލަން އެވޯޑް ( ކަލިޔޯންކާ ކިލާޅީ )

#### ޒީ ސިނަމާ އެވޯޑް
* 2006 - ފިލްމް ފެއަރ ލައިފްޓައިމް އެޗީވްމަންޓް އެވޯޑް
* 2007 - ފޮރ އެވަރ ދީވާ އެވޯޑް

#### ބޮލީ ވުޑް މޫވީ އެވޯޑް
* 2004 - ބެސްޓް ސަޕޯޓިންގ އެކްޓްރެސް އެވޯޑް ( ކޮއީ މިލްގަޔާ )

#### އެހނިހެން އެވޯޑް
* 2004 - މަހާ ސްޓައިލް އައިކަން އޮފް ދަޔިއަރ
* 2005 - ސޮނީ ގޯލްޑަން ގްލޯރީ އެވޯޑް
* 2006 - އައިޑިއަލް ޒީ ފިލްމް އެވޯޑް - ފެޝަނަބަލް ފިލްމް ސްޓާރ
* 2006 - ސްޓާރޑަސްޓް އެވޯޑް - ރޯލް މޮޑެލް އޮފް ދަޔިއަރ
* 2006 - ދީނާނަތު މަންޖެސްކަރު އެވޯޑް

ޤިސްމު:ހިންދީ ފިލްމީ ތަރިން
ފްރެންކޮއިސް ޕިރާޑް ޑީ ލާވާލް

**ފްރެންކޮއިސް ޕިރާޑް ޑީ ލާވާލް** އަކީ ފަރަންސޭސި ވިލާތުގެ ލާވާލް އޭ ކިޔުނު ރަށުގެ އަހުލުވެރި އެކެވެ. އޭނާ އަކީ ވަރަށް ޢިލްމުވެރި ސައްޔާޙެކެވެ. އޭނާއަށް ދިވެހިރާއްޖެ އާދެވުނީ އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް ކަލާފާނު ގެ ރަސްކަމުގައެވެ. އެއީ މީލާދީން 1602 ވަނަ އަހަރު ޖުލައި މަހުގެ 2 ވަނަ ދުވަހު ބ.ގޮއިދޫ އަށް އުރުނު ފަރަންސޭސި ނަވަކުންނެވެ. މިނަވުގެ ނަމަކީ **ކޯބިން** އެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް 5 އަހަރު ދުވަސްވަންދެން ހައްޔަރުވެފައި ޕިރާޑް ރާއްޖޭގައި ހުންނެވި އެވެ. އޭނާ ސަލާމަތްވެގެން އެބުރި ފަރަންސޭސި ވިލާތަށް ދިޔައީ ކަލާފާނު ރަސްގެފާނު އަވަހާރަވީ ފަހުންނެވެ.

ފްރެންކޮއިސް ޕިރާޑް ޑީ ލާވާލް އެނބުރި ފަރަންސޭސި ވިލާތަށް ދިއުމަށްފަހު ރާއްޖެއާއި ބެހޭގޮތުން ފޮތެއް ލިޔުއްވި އެވެ. 3 ބަޔަށް ބައިކުރައްވައިގެން ލިޔުއްވި މިފޮތުގައި ދިވެހިރާއްޖޭޣެ އާދަކާދަ ތަކާއި، ގެދޮރު ބިނާކޮށްފައި ހުންނަގޮތް ބަޔާންކޮށްފައި ވެއެވެ. އަދި ނުވަވަނަ ހަސަން ރަސްގެފާނުގެ ވާހަކަ އާއި ބޮޑު ތަކުރުފާނުގެ ވާހަކައާއި މިނޫން ކަންތައް ވެސް ބަޔާންކޮށްފައި ވެއެވެ. މިފޮތް ލިޔެފައިވަނީ ފަރަންސޭސި ބަހުން ކަމަށްވިޔަސް މިހާރު މިފޮތް ތަފާތު ބަސްބަހުން ތަރުޖަމާކުރެވިފައި ވެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހި ތާރީޚް
އިބްރާހީމް ޙަސަން

thumb|ޑރ. އިބްރާހީމް ޙަސަން
ޑރ **އިބްރާހީމް ޙަސަން** އަކީ އިގިރޭސި ވިލާތުގެ ލެއިސެސްޓަރ ޔުނިވަސިޓީގައި ތަޢުލީމީ ދާއިރާއިން ޕީއެޗްޑީ ނުވަތަ ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ޙާޞިލްކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ސަރުކާރުގެ ތަފާތު މަގާމްތައް ފުރުއްވާފައި ވެއެވެ. މިނިސްޓަރ އޮފް ހަޔަރ އެޑިޔުކޭޝަން އެމްޕްލޮއިމަންޓް އެންޑް ސޯޝަލް ސެކިއުރިޓީގެ މަގާމަށް ޑރ އިބްރާހީމް ޙަސަން ރައީސުލް ޖުމުހޫރިއްޔާ އިސްކުރެއްވީ 14 އޮގަސްޓް 2008 ގައެވެ.

## އަދާކުރެއްވި ވަޒީފާތައް
* މޯލްޑިވްސް އެކްރެޑިޓޭޝަން ބޯޑްގެ ވެރިޔާކަން
* މިނިސްޓްރީ އޮފް ހަޔަރ އެޑިއުކޭޝަން, އެންޕްލޯއިމަންޓް އެންޑް ސޯޝަލް ސެކިއުރިޓީގެ ޕާމަނަންޓް ސެކެޓްރީކަން
* މިނިސްޓަރ  އޮފް ހަޔަރ އެޑިއުކޭޝަން, އެންޕްލޯއިމަންޓް އެންޑް ސޯޝަލް ސެކިއުރިޓީކަން

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޢަލީ ޙައިދަރު އަޙްމަދު

thumb|ޑރ. ޢަލީ ޙައިދަރު އަޙްމަދު
ޑރ ޢަލީ ހައިދަރު އަޙުމަދު އަކީ އިގިރޭސި ވިލާތުގައި އިންޖިނޭރިންގެ ދާއިރާއިން ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ހައްދަވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.  

ޑރ. ޢަލީ ހައިދަރު ދިވެހި ސަރުކާރަށް ޚިދުމަތްކުރައްވަން ފެށްޓެވީ 1981 ވަނަ އަހަރުއެވެ. ޑރ. ޙައިދަރު މިހާރު ހުންނެވީ މިނިސްޓަރ އޮފް ހަޔަރ އެޑިޔުކޭޝަން، ލޭބަރ އެންޑް ސްކިލްސް ޑިވެލޮޕްމަންޓްގައެވެ. އަދި މީގެކުރީގައި ދެ ފަހަރެއްގެ މަތީން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައުސިންގ މިނިސްޓަރުގެ މަޤާމު އަދާކުރައްވައިފައިވެއެވެ. 

## އަދާކުރެއްވި ވަޒީފާތައް
* ޑިރެކްޓަރ - މިނިސްޓަރ އޮފް  ހައުސިން އެންޑް އާރބަން ޑިވެލޮޕްމަންޓް
* މިނިސްޓަރ - މިނިސްޓަރ އޮފް  ހައުސިން އެންޑް އާރބަން ޑިވެލޮޕްމަންޓް

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
މުޙައްމަދު ޢަލީ (ކޮލި)

ޑރ **މުޙައްމަދު ޢަލީ** (މ.ކޮލިގެ) ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލް ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ޑރ މުޙައްމަދު ޢަލީ ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލްކުރެއްވީ އިގިރޭސި ވިލާތުންނެވެ. އޭނާ ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލް ކުރައްވާފައިވަނީ ޓޫރިޒަމްގެ ދާއިރާއިންނެވެ.

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ކަރައްޔެ ކަޅުތުއްތުދީދީ

ޏ. ފުވައްމުލަކު **ކަރައްޔެ ކަޅުތުއްތުދީދީ** އަކީ އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޣިޔާޘުއްދީން ( ޝަހީދުކުޅަ ބަންޑާރައިން ) ގެ އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނުގެ ފުވައްމުލަކު ކަރައްޔެ ގަނޑުވަރު މުޙައްމަދުދީދީ ގެ އިބްރާހީމް ދީދީގެ މުހައްމަދުދީދީގެ ކަރައްޔެ ކަޅުތުއްތުދީދީ ( އިބްރާހީމް ދީދީ ނުވަތަ އިބްރާހީމް ފިކްރީ ) އެވެ. ކަޅުތުއްތުދީދީގެ މައިފުށުން ވެސް ގުޅެނީ މިދަރިކޮޅާއެވެ. އޭނާގެ މަންމައަކީ ފުވައްމުލަކު ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނުގެ ކަރައްޔެ ގަނޑުވަރު މުޙައްމަދުދީދީގެ ހައްވާދީދީގެ ޚަދީޖާދީދީ ( ކޭހިގޭ ދޮންދީދީ ) އެވެ.

ކަޅުތުއްތުދީދީ ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 1909 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައެވެ. ފުވައްމުލަކު މާދަނޑު އަވަށުގައި ހުރި ކަރައްޔެ ގަނޑުވަރު ގައެވެ.

ކަޅުތުއްތުދީދީގެ ފުރަތަމަ އުސްތާޛަކީ އޭނާގެ ބައްޕަ ކަރައްޔެ ގަނޑުވަރު މުޙައްމަދުދީދީ އެވެ. އަކުރު އުގަންނަވައި ދެއްވައި ތަޖުވީދު މަގަށް ގުރުއާން ކިޔަވައިދެއްވީ އޭނާގެ ބައްޕަ އެވެ. އުމުރުން 9 އަހަރުވީއިރު 3 ފަހަރު ޚަތިމް ކުރައްވައިފި އެވެ. ޢަރަބި ބަހާއި ހިސާބު ޢިލްމާއި، ދިވެހި ބޭސްވެރިކަމާއި، ފަންޑިތަވެރިކަން ވެސް އުގެނިވަޑައިގަތީ އޭނާގެ ބައްޕަގެ އަރިހުންނެވެ. އޭގެ ފަހުން އެދުވަސްވަރު ރާއްޖޭގައި ތިއްބެވި ދަންނަ ބޭކަލުން އަރިހުންވެސް އޭނާ ދީނީ ތަޢުލީމް ހޯއްދެވިއެވެ.

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޢަލީ ޙުސައިން ނައިފަރީ

އަލްފާޟިލް އަލްމަރުޙޫމް ނައިފަރު ޢަލީ ޙުސައިން އަކީ ލިޔުންތެރިއެކެވެ. ތަރުޖަމާ ކުރުން ތެރިއެކެވެ. ވާހަކަ ލިޔުންތެރި އެކެވެ. ޅެންވެރިއެކެވެ. ތަމްސީލު ލިޔުންތެރި އެކެވެ. ވާހަކަ ދެއްކުންތެރި އެކެވެ. ލިޔުންތެރިކަމުގެ ރޮނގުން އާންމު ޚިދުމަތުގެ އިނާމް 1985 ވަނަ އަހަރު އޭނާއަށް ލިބިވަޑައިގެންފައި ވެއެވެ. ދިގު މުއްދަތެއްގައި ދިވެހި އަދަބަށް ޚިދުމަތްކުރެއްވުމަށްފަހު އޭނާ މިދުނިޔެ ދޫކުރެއްވީ 25 ޖުލައި 2000 ވީ އަންގާރަ ދުވަހު ޅ.ނައިފަރު ޞިއްޙީ މަރުކަޒުގައެވެ. ފަސްދާނު ލެވުނީ ނައިފަރު ހުކުރު މިސްކިތުގެ ގަބުރުސްތާނު ގައެވެ.

އަލްފާޟިލް އަލްމަރުޙޫމް ނައިފަރު ޢަލީ ޙުސައިން އަކީ ޅ. ނައިފަރު ޢިލްމީ އާއިލާ އެއްކަމަށްވާ **[[ނައިފަރު ތަންހަޅި އާއިލާ|ތަންހަޅި]]** އާއިލާގެ މެންބަރެކެވެ. ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 23 ޖޫން 1919 ގައި ޅ.ނައިފަރު މާވަޑި އީސާގޭގައެވެ. އެއީ މިހާރުގެ ނައިފަރުގެ ގިދުވާދީ އޭ ކިޔާގެއެވެ. ތަންހަޅި މޫސާ ކަލޭފާނުގެ ޙުސައިނާއި، މާވަޑި އީސާގެ މަރިޔަމް އާއި ދެކަނބަލުންގެ ނައިފަރު ޢަލީ ހުސައިންގެ ޅަފުރާގެ ދުވަސްތައް ހޭދަކުރެއްވީ ނައިފަރު ތަންހަޅި ގޭގައި ބައްޕައާއި ކާފަ ގެ ބެއްލެވުމުގެ ދަށުގައެވެ. އިލްޒާމީ ތަޢުލީމު ހޯއްދެވީ ބައްޕައާއި ކާފަގެ އަރިހުންނެވެ. އެއަށްފަހު ނައިފަރުގައި ހިންގަމުންގެންދާ މަދަރުސަތުލް އިފްތިތާޙް އަށް ވަދެވަޑައިގެން ފަޟީލަތުއް ޝައިޚް ޢަބުދުﷲ ފަހުމީ ދީދީ ނުވަތައަބްދުއްﷲ ޖަލާލުއްދީން ގެ އިސްދަރިވަރަކަށް ވެވަޑައިގަތުމުގެ ޝަރަފް ހޯއްދެވިއެވެ.

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އަޙްމަދު އަންވަރު

ޑރ **އަޙުމަދު އަންވަރު** (މ.ބްލޫސްޓޯން ) އަކީ އިގިރޭސި ވިލާތުގައި ތަޢުލީމީ ދާއިރާއިން ޕީއެޗްޑީ ނުވަތަ ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ޙާޞިލްކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ސަރުކާރުގެ ތަފާތު މަގާމްތައް ފުރުއްވާފައި ވެއެވެ. މިހާރު ހުންނެވީ ވިލާ ކޮލެޖް ގެ ރެކްޓަރ ގެ މަގާމް ގައެވެ.

### އަދާކުރައްވާފައިވާ ވަޒީފާތައް
* ރައްޔިތުން މަޖުލީހުގެ ފ.އަތޮޅުގެ މެންބަރުކަން
* ޑިރެކްޓަރ ޖެނެރަލް - މިނިސްޓްރީ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަން
* ޑިރެކްޓަރ ޖެނެރަލް - މޯލްޑިވްސް އެކްރެޑިޓޭޝަން ބޯޑް
* ރެކްޓަރ - ވިލާ ކޮލެޖް

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އަޙްމަދު ޝަމްހީދު

ޑރ. އަޙްމަދު ޝަމްހީދަކީ ގއ. ދެއްވަދޫއަށް ނިސްބަތްވެވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ. އެ މަނިކުފާނު މިހާރު ހުންނެވީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ހުޅުމާލޭ ދެކުނު ދާއިރާގެ މެންބަރުކަމުގައެވެ.

ޑރ. އަޙްމަދު ޝަމްހީދު ސިވިލް އިންޖިނިޔަރިންގ އަދި ސްޓްރަކްޗަރަލް އިންޖިނިޔަރިންގގެ ދާއިރާއިން ފުރަތަމަ ޑިގްރީ ޙާޞިލުކުރެއްވީ މެލޭޝިޔާގެ އައިއެންޓީއައި ކޮލެޖުގައެވެ. ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލުކުރެއްވީ އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް ލީޑްސްގައެވެ.

ޑރ. އަޙްމަދު ޝަމްހީދު ވަނީ ކުރީގެ ރައީސް އަލްއުސްތާޛު މައުމޫން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމުގެ ސަރުކާރުގައި މިނިސްޓްރީ އޮފް ޕްލޭނިންގ އެންޑް ޑިވެލޮޕްމަންޓުގައި މަސައްކަތްކުރައްވައިފައެވެ. އެއަށްފަހު ވިލާ ޝިޕިންގ އެންޑް ޓްރޭޑުގައި މަސައްކަތްކުރައްވައި ޑިރެކްޓަރެއްގެ މަޤާމު އަދާކުރެއްވިއެވެ. އަދި މޯލްޑިވްސް ޓޫރިޒަމް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން (އެމްޓީޑީސީ) ގެ ބޯޑުގެ ޑިރެކްޓަރުކަން ވެސް އަދާކުރެއްވިއެވެ. ކުރީގެ ރައީސް ޑރ. މުޙައްމަދު ވަޙީދު ޙަސަން މަނިކުގެ ސަރުކާރުގައި 2012ވަނަ އަހަރުގެ ފެބުރުވަރީ މަހުގެ 12ވަނަ ދުވަހު މިނިސްޓަރ އޮފް ޓްރާންސްޕޯޓް އެންޑް ކޮމިއުނިކޭޝަންގެ މަޤާމަށް ޑރ. ޝަމްހީދު ޢައްޔަންކުރެއްވިއެވެ. އެ މަޤާމުން ޑރ. ޝަމްހީދު ވަކިކުރެއްވީ 2012 ނޮވެންބަރު 8ވަނަ ދުވަހުއެވެ.

2024ވަނަ އަހަރު އޮތް 19ވަނަ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ އިންތިޚާބުގައި އެމްޑީޕީގެ ކެންޑިޑޭޓެއްގެ ގޮތުން ހުޅުމާލޭ ދެކުނު ދާއިރާއަށް ޑރ. ޝަމްހީދު ކުރިމަތިލެއްވިއެވެ. އަދި އިންތިޚާބު ކާމިޔާބުކުރައްވައި ހުޅުމާލެ ދެކުނު ދާއިރާގެ ގޮނޑިއަށް ހޮވިވަޑައިގަތެވެ. ޑރ. އަޙްމަދު ޝަމްހީދު ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގައި އަދާކުރައްވާ އެހެނިހެން މަޤާމުތަކުގެ ތެރޭގައި މާލިއްޔަތު ކޮމިޓީގެ މެންބަރުކަމާއި ސަރުކާރުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރާ މިންވަރު ބަލާ ކޮމިޓީގެ މެންބަރުކަން ހިމެނެއެވެ.
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އިންޓާރނަލް އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ

އިންޓަރނަލް އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ އަކީ ފުރަގަސް ފަރާތު މަގުގެ މަތީ ތިންބައިކުޅަ ދެބައިގެ ވަށައިގެން ލެވިފައިވާ ސްފިންކްޓަރ އެވެ. މިއީ އަހަރެމެންގެ އިޚްތިޔާރަކާއި ނުލައި މަސައްކަތްކުރާ މަޑު މަސް ގެ ފަށަލައެކެވެ. މިފަށަލަ މަތިން ގޮސްގުޅިފައި އިންނަނީ ފުރަގަސް ފަރާތްގެ މަޑު މަސް ފަށަލަ  އާއެވެ. ފުރަގަސް ފަރާތު މަގުގެ 2.5 ސމ ވަށައިގެން ވަނީ މިސްފިންކްޓަރ ލެވިފައެވެ. މިސްފިންކްޓަރ ގެ ބޯ މިނުގައި 5 މިލިމީޓަރު ހުރެއެވެ.

އިންޓަރނަލް އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ އަކީ އަހަރެމެންގެ ބާރަކާއި ނުލައި އޭގެ ޒާތުގައި މަސައްކަތްކުރާ މަޑު މަސް ގަނޑެކެވެ. ބޮޑުކަމުދިއުމުގެ ތެރޭގައި ފުރަގަސް ފަރާތު ދޮރު ބައްދާލުމަށް އެކްސްޓަރނަލް އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ އަށް މިސްފިންކްޓަރ އެހީތެރިވެދެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
އެކްސްޓާރނަލް އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ

އެކްސްޓަރނަލް އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ އަކީ ފުރަގަސް ފަރާތު މަގުގެ ތިރީ ތިންބައިކުޅަ ދެބައިގެ ވަށައިގެން ލެވިފައިވާ އަަހަރެމެންގެ ބާރުގެ ދަށުން މަސައްކަތްކުރާ ސްޓްރިއޭޓެޑް މަސް ފައިބަރު ގަނޑެކެވެ. އެކްސްޓަރނަލް ސްފިންކްޓަރ އަށް ލޭފޯރުކޮށްދެނީ އިންފިރީއާ ރެކްޓަލް ނާރު، އަދި 4 ވަނަ ސެކްރަލް ނާރު ގެ ގޮތްޕަކުންނެވެ. އެކްސްޓަރނަލް އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ ގެ ދިގުމިނުގައި 10-8 ސމ ވަރުހުރެއެވެ. މިސްފިންކްޓަރ ގެ އެހީގައި ބޮޑުކަމު ނުގޮސް ގިނައިރު ހިފަހައްޓައިގެން ހުރެވިދާނެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ބަރަކް އޮބާމާ

thumb|ބަރަކް އޮބާމާ
ބަރާކް އޮބާމާ ނުވަތަ ބަރާކް ޙުސައިން އޮބާމާ ( 4 އޮގަސްޓު 1961 ) އަކީ 2009 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 2017 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް އެމެރިކާގެ 44 ވަނަ ރައީސެވެ. އޭނާ ވެގެން ގޮސްފައިވަނީ އެމެރިކާގެ އެފްރިކާ ދަރިކޮޅު ފުރަތަމަ ރައީސަށެވެ. 4 ޖެނުއަރީ 2005ން ފެށިގެން ބަރާކް އޮބާމާ ހުންނެވި އިލިނޮއިސްގެ ޖޫނިއަރ ސެނެޓަރ ކަމުން ރައީސް ކަމަށް އިންތިޚާބު ވެވަޑައިގަތުމާއި ގުޅިގެން ވަނީ އިސްތިއުފާދީފަ އެވެ.

ކޮލަމްބިޔާ ޔުނިވަސިޓީ އަދި ހާރވަޑް ލޯ ސްކޫލްގައި ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކޮށްފައިވާ ބަރާކް އޮބާމާ ވަނީ ހާރވަޑް ލޯ ރިވިއު ގެ ރައީސްކަން ކުރައްވައި، ކޮމިޔުނިޓީ އޯގަނައިޒާރ އެއްގެ ދައުރު އަދާކޮށްފައެވެ. މީގެ އިތުރުން މަދަނީ ޙައްގުތަކާބެހޭ އެޓާނީ އެއްގެ ގޮތުގައި ވެސް މަސައްކަތް ކުރެއްވި އެވެ. 

2008 ވަނަ އަހަރު ޑިމޮކްރެޓިކް ޕާޓީގެ ޕްރައިމަރީގައި ހިލަރީ ކްލިންޓަން އާއި ވަރަށް ގާތް ގާތުން ވާދަކުރައްވާ، އޭނާ އެ ޕާރޓީގެ ރިޔާސީ ކެންޑިޑޭޓުކަން ހޯއްދެވިއެވެ. އޭނާ ވެގެން ދިޔައީ އެމެރިކާގެ ބޮޑު ޕާޓީއަކުން ރިޔާސީ ކެނޑިޑޭޓްކަން ލިބިވަޑައިގެންނެވި އެފްރިކާ ދަރިކޮޅުގެ ފުރަތަމަ މީހާއަށެވެ. 2008ގެ ނޮވެމްބަރުގެ ރިޔާސީ އިންތިޚާބުގައި ޖޯން މެކެއިން ބަލިކުރައްވާ، 15 ޖެނުއަރީ 2009 ވަނަ ދުވަހު ބަރަކް އޮބާމާ ވަނީ އެމެރިކާގެ ރައީސް ކަމުގެ ހުވާކުރައްވާފައެވެ.
އައްޝައިޚް އަލްއަލްބާނީ

އައްޝައިޚް އަލްއަލްބާނީ އަކީ އިސްލާމީ ދުނިޔެ ދުށް ވަރަށް މޮޅު ޢިލްމު ވެރިއެކެވެ. 

## ނަސަބު
އައްޝައިޚް އަލްއަލްބާނީ ގެ ފުރިހަމަ ނަންފުޅަކީ މުޙައްމަދު ނާޞިރުއްދީން ބިން އަލްޙާއްޖު ނޫޙް އަލްއަލްބާނީ އެވެ. މަޝްހޫރު ނަންފުޅަކީ އަލްއަލްބާނީ އެވެ. އުފަންވެވަޑައިގަތީ 1914 ވަނަ އަހަރު އަލްބޭނިޔާގެ އޭރުގެ ވެރިރަށް **އަޝްޤޫދްރާ** އޭ ކިޔުނު ރަށެއްގައެވެ. އޭނާގެ އާއިލާ އަކީ މާއްދީ ގޮތުން ފަގީރު، އިލްމީ ގޮތުން މުއްސަދި ދީންވެރި އާއިލާ އެކެވެ. އަލްއަލްބާނީގެ ބައްޕާފުޅަކީ އެރަށުގެ މީހުން ދީނީ ކަންތައް އޮޅުން ފިލުވުމަށްދާ މަރުޖިޢެކެވެ. ވަރަށް ތުއްޕުޅު އިރު ބައްޕާފުޅާ އެކު އަލްބޭނިޔާ ދޫކުރައްވައި ސޫރިޔާ އަށް ވަޑައިގެން ދިމިޝްޤުގައި ވަޒަންވެރިވެ ވަޑައިގެންނެވި އެވެ. ދިމިޝްޤަށް ވަޑައިގެން އެތާގެ **މަދަރުސަތުލް އިސްޢާފުލް ޚައިރީ** އިން އިބްތިދާއީ ތަޢުލީމު އުގެނިވަޑައިގެންނެވި އެވެ.

ޝައިޚް އަލްއަލްބާނީ އަވަހާރަވީ 22 ޖުމާދަލް އާޚިރާ 1420 (2 އޮކްޓޯބަރު 1999) ގައި ޢުމުރުފުޅުން 87 އަހަރުފުޅުގައެވެ.
އަތްދަނޑި

އަތްދަނޑި() އަކީ އަތުގެ އުޅަބޮށި ހުޅުން ފެށިގެން ކުޑަ ހުޅު އާއި ދެމެދުގައިވާ ބަޔެވެ.އަތްދަނޑީގައި ހިމެނެނީ މައިގަނޑު ދެކަށިގަނޑެވެ. އެއީ ރޭޑިއަސް ކަށިގަނޑު އަދި އުޅަބޮށި ކަށިގަނޑު އެވެ. މިބުނި ދެކަށިގަނޑުގެ ދެމެދުގައި އިންޓަރޯސިއަސް މެންބްރޭން ކިޔާ ފުޅާ ތުނި ފައިބަރަސް ޓިޝޫގެ ފަށަލަ އެއް ވެއެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި އަތްދަނޑީގެ ކުރިމައްޗަށްވުރެ ފަހަތު ގައި އިސްތަށި ގިނަވާނެއެވެ. ތަފާތު ހަރަކާތްތައް ކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދޭ އެތައް މަސްގަނޑު ތަކެއް އަތްދަނޑި ހިމެނޭ ހިސާބުގައިވެއެވެ. މިމަސްތަކުގެ ހަރަކާތް ކޮންޓްރޯލް ކުރަނީ މައިގަނޑު 3 ނާރަކުންނެވެ. އެއީ މީޑިއަން ނާރު، ރޭޑިއަލް ނާރު، އަދި އަލްނާ ނާރު އެވެ. މިހިސާބަށް ލޭ ފޯރުކޮށްދެނީ ރޭޑިއަލް އާޓަރީ އަދި އަލްނާ އާޓަރީ އިންނެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
މާކަޅުވާ

**މާކަޅުވާ** ()އަކީ ކަކުލުހުޅާއި އުކުޅުވަޅާއި ދެމެދު އެވެ. މާކަޅުވާ ހިމެނޭ ހިސާބުގައިވާ މަސްގަނޑަށް ކިޔަނީ ފަލަމަސްގަނޑު ނުވަތަ މާކަޅުވާ މަސް އެވެ. އަދި މިހިސާބުގައިވާ ހަމައެކަނި ކަށިގަނޑަކީ ފަލަމަސް ކަށިގަނޑު އެވެ. އެނަޓަމިކަލް ގޮތުން ބަލާއިރު މާކަޅުވާ މައިގަނޑު 3 ބަޔަކަށް ބަހާލެވިފައި ވެއެވެ. އެއީ:- 
* މެދުބައި
* ކުރިމަތީ ބައި
* ފަހަތުބައި

މާކަޅުވާ އަށް ލޭފޯރުކޮށްދެނީ ފެމޯރަލް އާޓަރީ އިންނާއި، ފެމޯރަލް ވެއިން އިންނެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ފިޔަން ކަށިގަނޑު

thumb|250px|ފިޔަން ކަށިގަނޑު ކަކުލުގެ މަތީގައި
ފިޔަން ކަށިގަނޑު() އަކީ ކަކުލުގެ މަތީގައި އޮންނަ ދުވާ ކަށިގަނޑެކެވެ. ނުވަތަ އެއީ ކަކުލުގެ ކޮޅުގެ ކަށިގަނޑެވެ. މިއީ ތިނެސްކަނަށް އޮންނަ ބޯ ކަށިގަނޑެކެވެ. ކަކޫހުޅު ހިމާޔަތްކޮށްދީ ރައްކާތެރިކޮށްދޭ މިކަށިގަނޑު މަތިން އިންނަނީ ފަލަމަސް ކަށިގަނޑުގައި ޖެހޭ ގޮތަށެވެ. ނުވަތަ ބީހޭ ގޮތަށެވެ. މިއީ ޓެންޑަން ތަކުގެ ތެރޭގައި ހިފެހެއްޓިފައިވާ ކަށިތަކުގެ ތެރެއިން ހަށިގަނޑުގައިވާ އެފަދަ އެންމެ ބޮޑު ކަށިގަނޑު އެވެ. ފިޔަން ކަށިގަނޑުގެ މައިގަނޑު ވަޒީފާ އަކީ ކަކޫހުޅު ސީދާ ކުރުމެވެ. ބައެއް މީހުންގެ އުފެދުމުގައި ފިޔަންކަށިގަނޑު ނުހުރެދާނެއެވެ. ނުވަތަ ފިޔަން ކަށިގަނޑުގައި އުނިކަމެއް ހުރެދާނެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކަށިތަކުގެ ނިޒާމް
ދޯނގި

ދޯނގި() އަކީ ފައިގެ މާކަޅުވާ މަހާ، ކުޑަ ކަޅުވާމަހާއި ދެމެދުން ކަކޫ ހުޅުގެ ދަށްފަރާތެވެ. އެހެން ކަމުން ދޯނގި އަކީ ކަކުލު ހުޅުގެ ދަށްފަރާތުގައިވާ ތިލަކޮޅެއްގެ ސިފައިގައިވާ ޖާގައެކެވެ. ދޯނގި އާއި ދިމާލުގައިވާ މައިގަނޑު ދެކަށިގަނޑަކީ ކަށިމަތި ކަށިގަނޑު އަދި ފަލަމަސް ކަށިގަނޑު އެވެ.

### ދޯނގީގެ ތެރެއިން ގޮސްފައިވާ ބައިތައް
* ޕޮޕްލިޓިއަލް އާޓަރީ
* ޕޮޕްލިޓިއަލް ވެއިން
* ޓިބިއަލް ނާރު
* ކޮމަން ޕިރޮނިއަލް ނާރު
* ޕޮޕްލިޓިއަލް ލިމްފް ނޯޑްތައް
* ކުޑަ ސަފިނަސް ވެއިން
* ޕޯސްޓީރިއަރ ކިޔުޓެނިއަސް ނާރު

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
މުލައްދަނޑި

thumb|left|284px|bone structure of a human arm
މުލައްދަނޑި() އަކީ އަތުގެ ކޮނޑުހުޅުން ފެށިގެން އުޅަބޮށިހުޅާއި ދެމެދުގައިވާ ބަޔެވެ. މުލައްދަނޑި ހިމެނޭ ހިސާބުގައި އެތެރޭގައި ވާ ކަށިގަނޑަށް ކިޔަނީ މުލައްދަނޑި ކަށިގަނޑު އެވެ. މަތިން މިކަށިގަނޑު އިންނަނީ ބޮބިފަޅި ކަށިގަނޑު އަދި ކޮނޑުހުޅާއި ގުޅިފައެވެ. ތިރިން އިންނަނީ ރޭޑިއަސް ކަށިގަނޑު އަދި އަލްނާ ކަށިގަނޑު އާއި ގުޅިފައެވެ. ތިރިން މިބުނި ކަށިގަނޑު ތަކާއި މުލައްދަނޑި ކަށިގަނޑު ގުޅިގެން އުޅަބޮށި ހުޅު އުފެދިގެން ދެއެވެ. މުލައްދަނޑި ކަށިގަނޑު އަކީ އެހާ ފަސޭހައިން ބިއްދައިގެންދާނެ ކަށިގަނޑެއް ނޫނެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
މާކަޅުވާ ކަށިގަނޑު

thumb|250px|ފަލަމަސް ކަށިގަނޑު
ފަލަމަސް ކަށިގަނޑު() އަކީ މާކަޅުވާ ނުވަތަ ފަލަމަސްގަނޑު ހިމެނޭ ހިސާބުގައިވާ ހަމައެކަނި ކަށިގަނޑު އެވެ. މިއީ ހަށިގަނޑުގައިވާ އެންމެ ދިގު އަދި އެންމެ ވަރުގަދަ އަދި އެންމެ ބޮޑު ކަށިގަނޑުވެސް މެއެވެ. ފަލަމަސް ކަށިގަނޑުގެ ދިގުމިނުގައި އެވްރެޖް ގޮތެއްގައި 48 ސމ ހުރެއެވެ. އަދި ވަށަމިނުގައި 2.34ސމ ހުރެއެވެ. ފަލަމަސް ކަށިގަނޑު މަތިން ގުޅިފައި އިންނަނީ އުނަގަނޑު އާއެވެ. ތިރިން ގުޅިފައި އިންނަނީ ކަކޫ ހުޅާއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކަށިތަކުގެ ނިޒާމް
ކަށިމަތި ކަށިގަނޑު

thumb|250px|ކަށިމަތި ކަށިގަނޑު
ކަށިމަތި ކަށިގަނޑު() އަކީ ފައިގެ ކަށިމަތި ހިމެނޭ ހިސާބުގައިވާ ކަށިގަނޑެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ކަށިމަތި ކިޔަނީ ވެސް މިކަށިގަނޑަށޭ ބުނެވިދާނެ އެވެ. އެއީ ކުޅިވަރު ކުޅޭއިރު ކަށިމައްޗަށް ހާނީއްކައެއް ވެދާނެތީ ބަންނަ ދާފަރާ ބަންނަނީ ވެސް މިކަށިގަނޑުގެ މަތީގައި ކަމަށްވާތީ އެވެ. އަދި މިއީ ކަކޫގެ ތިރިން ފައިގައި އިންނަ ދެކަށިގަނޑުގެ ތެރެއިން ވަރުގަދަ ކަށިގަނޑެވެ. އަނެއް ކަށިގަނޑަކީ ކުޑަކަޅުވާ ކަށިގަނޑު އެވެ. ކަކޫ ހުޅާއި ތަނބިކަށި ގުޅުވާދޭ މައި ކަށިގަނޑަކީ މިއީ އެވެ. ކަށިމަތި ކަށިގަނޑު އަކީ ހަށިގަނޑުގައިވާ ދެވަނަ އަށް އެންމެ ބޮޑު ކަށިގަނޑެވެ. 

ކަށިމަތި ކަށިގަނޑު މަތިން ޖެހިފައިވަނީ އިންނަނީ ފަލަމަސް ކަށިގަނޑު އަދި ފިޔަން ކަށިގަނޑުގައެވެ. އަރިމަތިން ކުޑަކަޅުވާ ކަށިގަނޑު ގައި ޖެހިފައިވާ އިރު ތިރިން ޖެހިފައި އިންނަނީ ތަނބިކަށި އުފެދުމުގައި ބައިވެރިވާ ފައިތިލައިގެ ކަށިގަނޑެއް ކަމަށްވާ ޓޭލަސް އާއެވެ. 

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކަށިތަކުގެ ނިޒާމް
ތަނބި ކަށިގަނޑު

**ތަނބި ކަށިގަނޑު** () އަކީ ފައި،ގެ  ތިރީބައި ނުވަތަ ފައި ދަނޑީގައިވާ މައި ދެކަށިގަނޑު ކަމުގައިވާ ކުޑަކަޅުވާ ކަށިގަނޑު() އަދި ކަށިމަތި ކަށިގަނޑު() އާއި ގުޅިގެން  ތަނބިކަށި އުފެދުމުގައި ބައިވެރިވާ ކަށިގަނޑެކެވެ. ތަނބި ކަށިގަނޑަކީ ފައިތިލައިގައި ހިމެނޭ ކަށިތަކުގެ ތެރެއިން ދެވަނަ އަށް އެންމެ ބޮޑު ކަށިގަނޑެކެވެ. ފައިތިލައިގައި ހިމެނޭ އެންމެ ބޮޑު ކަށިގަނޑަކީ ފުންނާބު ކަށިގަނޑު އެވެ.

ތަނބި ކަށިގަނޑު ޖެހިފައިވާ ކަށިތަކުގެ ތެރޭގައި ކުޑަކަޅުވާ ކަށިގަނޑު() އަދި ކަށިމަތި ކަށިގަނޑު()، ފުންނާބު ކަށިގަނޑު ()ގައި ހިމެނޭ ނެވިކިޔުލަރ ކަށިގަނޑު ހިމެނެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކަށިތަކުގެ ނިޒާމް
ކޮނޑުކަށި

thumb|250px|ކޮނޑުކަށި
ކޮނޑުކަށި() އަކީ ލަގޮނޑި ވަޅާއި ކޮނޑު ހުޅާއި ދެމެދުގައިވާ ކަށިގަނޑެވެ. މިކަށިގަނޑަށް ކޮނޑު ކަށިގަނޑު ވެސް ކިއިދާނެއެވެ. އެއީ މިކަށިގަނޑު އިންނަނީ ކޮނޑު މަތީގައި ކަމަށްވާތީ އެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބައެއް ހިސާބުތަކުގައި މާރާކަށި ވެސް ކިޔައި އުޅެއެވެ. ކޮނޑު ކައްޓަކީ ކޮނޑުނުވަތަ ކޮނޑު ހުޅު އުފެދުމުގައި ވެސް ބައިވެރިވާ ކަށިގަނޑެކެވެ. ކޮނޑުކަށި ކަރާ ކައިރިން ޖެހިފައި އިންނަނީ މޭމަތީގެ ކަށިތައް ނުވަތަ އަރިކަށިތައް ގުޅިފައިވާ **ސްޓާރނަމް** ގައި ޖެހިފައެވެ. އަރިމަތިން އިންނަނީ ބޮބިފަޅި ކަށިގަނޑު ގައި ޖެހިފައެވެ. އެހެންކަމުން ކޮނޑުހުޅު އުފެދުމުގައި ވެސް މިކަށިގަނޑު ބައިވެރި ވެއެވެ. 

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކަށިތަކުގެ ނިޒާމް
ފުންނާބު ކަށިގަނޑު

**ފުންނާބު ކަށިގަނޑު** ()  އަކީ ފައިތިލައިގެ ތިރިން ފަހަތުގައި އިންނަ ކަށިގަނޑެކެވެ. ތަނބިކަށި އުފެދުމުގައި ވެސް މިކަށިގަނޑު ބައިވެރިވެއެވެ. ސަބަބަކީ މިކަށިގަނޑު ތަނބި ކަށިގަނޑު ގައި ޖެހިފައި އިންނާތީ އެވެ. މީގެ އިތުރުން ފައިތިލައިގެ އެހެން ކަށިގަނޑެއް ކަމުގައިވާ ކިޔުބޮއިޑް ކަށިގަނޑުގައި ވެސް ފުންނާބު ކަށިގަނޑު ޖެހިފައި އިނދެއެވެ. އަދި ފައިތިލައިގައި ހިމެނޭ ހުރިހާ ކަށިތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑު ކަށިގަނޑަކީ ވެސް ފުންނާބު ކަށިގަނޑެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކަށިތަކުގެ ނިޒާމް
ކުޑަކަޅުވާ ކަށިގަނޑު

ކުޑަކަޅުވާ ކަށިގަނޑު() އަކީ ފައިގެ ފަހަތުން ކުޑަ ކަޅުވާ ހިމެނޭ ހިސާބުގައިވާ ކަށިގަނޑެވެ.އެހެން ކަމުން މިކަށިގަނޑު އިންނާނީ ފައިގެ ތިރީގައި ކަށިމަތި ކަށިގަނޑުގެ ފަހަތަށް ނުވަތަ އެއް އަރިއަކަށް ވާގޮތަށެވެ. ކުޑަކަޅުވާ ކަށިގަނޑު މަތިންނާއި ތިރިން އިންނަނީ ކަށިމަތި ކަށިގަނޑު ގައި ޖެހިފައެވެ. އަދި ތިރިންތަނބިކަށި އުފެދުމުގައި ބައިވެރިވާ ފައިތިލައިގެ ކަށިގަނޑެއް ކަމަށްވާ ޓޭލަސް ގައި ވެސް ޖެހިފައި އިނދެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކަށިތަކުގެ ނިޒާމް
ސީއެޗްއެސްއީ

ސެންޓަރ ފޮރ ހަޔަރ ސެކަންޑަރީ އެޑިޔުކޭޝަން އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވެރިރަށް މާލޭގައި ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން ހިންގާ ހަމައެކަނި މަތީ ސާނަވީ ތަޢުލީމު ދޭ މަރުކަޒެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްކޫލުތައް
ގަލްފު ހަނގުރާމަ

[thumb|[EF-111A Raven|EF-111 Raven - .]]
ގަލްފު ހަނގުރާމަ ( ހިގާފައިވަނީ 2 އޮގަސްޓު 1990 ން 28 ފެބްރުއަރީ 1991 އަށް ) އަކީ އިރާޤާއި އެކުވެރި ދައުލަތްތައް ނުވަތަ އދ. އިން އެކުލަވާލި 34 ގައުމު ހިމެނޭ ގުޅިފައިވާ ފައުޖު އާއި ދެމެދު ކުރެވުނު ހަނގުރާމަ އެވެ. މިހަނގުރާމަ ކުރެވުނީ އިރާގުން ކުވައިތު ހިފުމަށްޓަކައި އެގައުމަށް އަރައިގަނެ އެގައުމުގެ މިނިވަން ނަގާލުމުން ކުވައިތަށް އަނބުރާ މިނިވަންކަން ހޯދައި ދިނުމަށްޓަކައެވެ. ގަލްފު ހަނގުރާމައިގައި އިރާގާއި ދެކޮޅަށް ހަރަކާތްތެރިވި އދ. ގެ ފައުޖުގެ އިސް ދައުރު އަދާކޮށްފައިވަނީ އިގިރޭސި ވިލާތް އަދި އެމެރިކާ އިންނެވެ. މިހަނގުރާމައިގައި ކުވައިތަށް އަރާ ތިބި އިރާގު ސިފައިން ފައްސާލުމުގެ މަސައްކަތް ފެށުނީ ޖެނުއަރީ 1991 ގައެވެ. 

1980 ން 1988 އަށް ހިނގި **އިރާން އިރާގު ހަނގުރާމަ** އަށް **ފާރިސީ ގަލްފު ހަނގުރާމަ** ވަރަށް ގިނަ ނޫސްތަކުން ކިޔާފައި ވެއެވެ. އަދި ގަލްފު ހަނގުރާމަ އަށް **ދެވަނަ ފާރިސީ ގަލްފު ހަނގުރާމަ** އޭ ކިޔާފައި ވެއެވެ. ނަމަވެސް އާންމު ގޮތެއްގައި ގަލްފު ހަނގުރާމަ އޭ ކިޔެނީ މިހަނގުރާމަ އަށެވެ. ނުވަތަ މިއީ ފުރަތަމަ ގަލްފު ހަނގުރާމަ އެވެ.
އީރާން އިރާޤު ހަނގުރާމަ

thumb|right|އީރާން އިރާޤު ހަނގުރާމަ 22 ސެޕްޓެމްބަރު 1980 ފަށްޓަވަނީ
އީރާން އިރާޤު ހަނގުރާމަ އަކީ ސެޕްޓެމްބަރު 1980 ން ފެށިގެން އޮގަސްޓް 1988 އަށް އީރާން އާއި އިރާޤު އާއި ދެމެދު ކުރެވުނު ހަނގުރާމަ އެކެވެ. މިހަނގުރާމަ ފެށުނީ 22 ސެޕްޓެމްބަރު 1980 ގައި އިރާޤުން އިރާނުގެ ބޯޑަރު ހުރަސްކޮށް އީރާން ގެ ސަރަހައްދަށް ވަނުމުންނެވެ. 8 އަހަރު ދުވަސްވަންދެން ކުރި ހަނގުރާމަ ހުއްޓާލުމަށް އދ. އިން އެތައް ފަހަރަކު ގޮވާލާފައި ވީނަމަވެސް ހަނގުރާމަ ހުއްޓުމެއްނެތި ކުރިއަށް ގޮސްފައި ވެއެވެ. ހަނގުރާމަ އެއްކޮށް ހުއްޓުނީ 20 އޮގަސްޓް 1988 ގައެވެ. މިހަނގުރާމައިގައި ދެގައުމުގެ ޖަލުތަކުގައި ތިބި މީހުންގެ ތެރެއިން އެންމެ ފަހުން ތިބި މީހުން ދެގައުމުން ބަދަލުކޮށްފައިވަނީ 2003 ވަނަ އަހަރު އެވެ. މިހަނގުރާމައިގައި އިރާޤުން ކެމިކަލް ހަތިޔާރު ވަރަށް ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ބޭނުންކޮށްފައިވާ ކަމަށް ބުނެއެވެ. މިހަނގުރާމައަށް **ފުރަތަމަ ފާރިސީ ގަލްފު ހަނގުރާމަ** އޭ ވެސް ކިޔައެވެ.
ހަދުވަހުގެ ހަނގުރާމަ

ހަދުވަހުގެ ހަނގުރާމަ އަކީ ޢަރަބި ބައެއް ގައުމުތަކާއި އިސްރާއީލް އާއި ދެމެދު 1967 ވަނަ އަހަރު ކުރެވުނު ހަނގުރާމަ އެކެވެ. މިހަނގުރާމަ ކުރެވުނީ މިޞްރު، އުރުދުން، ސޫރިޔާ މި 3 ގައުމާއި އިސްރާއީލް އާއި ދެމެދުގައެވެ. ޢަރަބި 3 ގައުމަށް އެހީތެރިވުމުގެ ގޮތުން އިރާގު، ސަޢޫދީ ޢަރަބިއްޔާ، ސޫދާން، ތޫނިސް، މަޣްރިބު، އަދި އަލްޖީރިޔާ އިން ސިފައިން މިގައުމުތަކަށް ފޮނުވުނެވެ. މިހަނގުރާމަ ހިނގީ 5 ޖޫން 1967 ން 10 ޖޫން 1967 އަށެވެ. 

ހަދުވަހުގެ ހަނގުރާމަ އަށް ތަފާތު ނަންތައް ކިޔައި އުޅެއެވެ. އޭގެތެރޭގައި **1967ގެ ޢަރަބު އިސްރާއީލް ހަނގުރާމަ**، **ތިންވަނަ ޢަރަބު އިސްރާއީލް ހަނގުރާމަ**، ** ޖޫން ހަނގުރާމަ**، ފަދަ ނަންތައް ހިމެނެއެވެ.