open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ލޭނާރު ފުއްޕުން

**ލޭނާރު ފުއްޕުން** ()އާންމުކޮށް ނިސްބަތް ކުރެވެނީ ފައިގެ ލޭނާރުތައް ފުއްޕުމަށެވެ.

## ބަލިވެ އިނުމާއި ލޭނާރުތައް ފުއްޕުން
މާބަނޑު ދުވަސްވަރު މައިމީހާގެ ރަހިމުގެ ފަހަތުގައިވާ ބޮޑެތި *ވެއިން*(Veins) ،(ހަށިގަނޑުގެ އެކިއެކި ޓިޝޫތަކުން ހިތަށް ލޭގެންގޮސްދޭ ލޭހޮޅިތައް ނުވަތަ ލޭނާރުތައް ) ތަކުގައި ޕްރެޝަރ އިތުރުވުމުން އެލޭނާރުތަކުން ހިތަށް ލޭގެންގޮސްދިނުން ކުޑަވާގޮތްވެއެވެ. މިހެން ދިމާވަނީ ބޮޑުވަމުން އަންނަ ރަހިމުން މިލޭނާރުތަކަށް ފިއްތާތީއެވެ. މިއާއި ގުޅިގެން ފައިގެ ހަމުގެ ދަށުގަޔާއި، ފުރަގަސް ފަރާތު ދޮރުގެ ވަށައިގެންވާ ލޭނާރުތައް ފުޅާވެ، ފުއްޕާގޮތްވެއެވެ. މިގޮތަށް ދުޅަވެ،ފުއްޕާފައި ހުންނަ ލޭނާރުތައް ހަންގަނޑުން ބޭރަށް ފާހަގަވެ، އެގެން ހުރެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު މިފަދަ ލޭނާރުތައް ހުންނަނީ ބޮޑިވަރެއްހެން އޮޅިފައެވެ. މިފަދަ ލޭނާރުތައް ހުންނަނީ ގަދަ ދަނބު ނުވަތަ ނޫކުލައަށެވެ. ލޭނާރުތައް އާންމުކޮށް ފުއްޕަނީ ކުޑަކަޅުވާ ހިމެނޭ ހިސާބުގައެވެ. ނަމަވެސް އުކުޅުވަޅުން ފެށިގެން ތަބިކައްޓާއި، ދޭތެރޭގެ ކޮންމެ ހިސާބެއްގައި ވެސް މިގޮތަށް ލޭނާރުތައް ފުއްޕާފައި ހުރެދާނެއެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި މިއީ އެހާ ސީރިއަސް މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް ކެހުމާއިއެކު ފާރު އުފެދޭގޮތް ބައެއް ފަހަރު ދިމާވެއެވެ.

ބަލިވެއިންނަ ދުވަސްވަރު ކުރިމަތިވާ މިމައްސަލައިން ސަލާމަތްވުމަށް އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ކުރެވިދާނެއެވެ.

* ފަޔަށް ބާރު އިސްޓާކީން، ސްޓޮކިން،ރަބަރު ބެލްޓް ފަދަ ތަކެތި ބޭނުންނުކުރުން 
* އެއްތަނެއްގައި މާގިނައިރު ކޮޅަށް ނުހުރުން : މިގޮތަށް ހުންނަށް ޖެހިއްޖެނަމަ ހަރަކާތްކޮށްލާ ކޮށްލާ ހުރުން 
* ތަނެއްގައި އިށީދެ އިންނައިރު ދެފަޔާއި،ފައިތިލަ މައްޗަށް ނަގައިގެން އިންނަށް އާދަކުރާށެވެ. އެއްފައިމައްޗަށް އަނެއްފައި އަރުވައިގެން އިނުމަކީ ރަގަޅުކަމެއް ނޫނެވެ. އޮފީހެއްގައި މަސައްކަތްކުރާނަމަ މޭޒުދަށުގައި ކުޑަގޮނޑިއެއް ނުވަތަ ފޮށިގަނޑެއް ފަދަ އެއްޗެއް ބެހެއްޓުމަށްފަހު އެއެއްޗެއްގެ މަތީގައި ފައިބަހައްޓައިގެން އިންނަށް އާދަކުރާށެވެ. ގޭތެރޭގައި އުޅޭއިރުވެސް ތަނެއްގައި އިށީދެއިންނައިރު ކުޑަގޮނޑިއެއް ނުވަތަ ބާލީހެއް ފަދަ އެއްޗެއް ފައިދަށަށް ލެވިދާނެއެވެ.
* ހިގާލުން ފަދަ ކަމަކުން ކަސްރަތު ލިބިގަތުން 
* އަރާމުކުރުމަށް އެދުގައި އެއްއަރިއަކަށް ވާތްފަރާތަށް ބުރަވާގޮތަށް އޮތުން

ޤިސްމު:ބަލިތައް
އިދިފުށަށްދަމާ ބަލި

އިދިފުށަށްދަމާ ބަލި() އަކީ ކްލޮސްޓްރިޑިއަމް ޓެޓަނި ()ކިޔާ ބެކްޓީރިޔާ އަކުން އުފައްދާ ނާރު ވިހަ() އެއްގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. މިބަލިން ރައްކާތެރިވުމަށް ވެކްސިނެއް ތައްޔާރު ކުރެވި ދެވެމުން ގެންދެއެވެ. ކުރިން ބުނި ޓޮކްސިން ނުވަތަ ވިހަޔަށް ކިޔަނީ ޓެޓަނޯސްޕާސްމިން() އެވެ. މިބަލި އާންމުކޮށް ޖެހެނީ ކަނޑައިގެން ގޮސްފައިވާ ތަނެއް ނުވަތަ ތަނެއްގެ ތެރެއިން ހަށިގަނޑުގެ ތެރެއަށް މިބަލި ޖައްސާ ޖަރާސީމް ވަނުމުންނެވެ. 

މިބަލި ޖެހުމުން ކޯކަށިގަނޑު އަދި ދަތްދޮޅި ހިމެނޭ ހިސާބުގައިވާ މަސްތައް ހަރު އަރާގޮތް ވެއެވެ. އޭގެ ސަބަބުން ކާތަކެތި ހަފައި ދިރުވަން އުދަގޫވެއެވެ. އަދި އޭގެ ފަހުން ހަށިގަނޑުގެ އެހެން ބައިތަކުގައި ހިމެނޭ މަސްތައް ވެސް ހަރުއަރާ ގޮތް ވެއެވެ. އަދި މުޅި މީހާ އިދިފުށަށް ދަމާގޮތް ވެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
އަންހެނުންގެ ތަރައްޤީއަށް މަސައްކަތްކުރާ ކޮމިޓީ

މިއީ ރަށްރަށުގެ އަންހެނުންގެ ތަރައްޤީއަށްޓާކައި ކުރެވޭ ކަންކަމުގައި ރަށްރަށުގެ އޮފީހާގުޅިގެން ޙަރަކާތްތެރިވުމަށްޓަކައި އުފެދިފައިވާ ކޮމިޓީއެކެވެ. މިކޮމިޓީތަކުން ރަށްރަށުގެ އަންހެނުންގެ ތަރައްޤީއާއި ކުރިއެރުމަށް ހިންގާތަފާތު ޙަރަކާތްތަކުގެ އިތުރަށް ރަށްރަށުގެ ޕްރީސުކޫލް ހިންގުމާ މިފަދަ އިޖުތިމާއީ ތަފާތު ހަރާތްތަށް ހިންގަމުން ދެއެވެ.
ރަށްކުރިއަރުވާ ކޮމިޓީ

ރަށްރަށުގެ ރަށްކުރިއަރުވާ ކޮމިޓީ ތަކަކީ ރަށުގެ ތަރައްޤީއަށްޓަކައި ކުރެވޭ ކަންތައްތަކުގައި ރަށުގެ ވެރިންނާ ރަށުއޮފީހާ ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރުމާއި، ރައްޔިތުންނާގުޅޭ ކަންކަމުގައި ރަށުގެ ވެރިންނަށް ލަފަޔާ މަޝްވަރާދީ ރަށުގެ ކުރިމަގު ބައްޓަންކުރުމުގައި ގިނަގުނަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރުމަށް އައްޔަންކުރެވިފަވާ ކޮމިޓީއެކެވެ. މިކޮމިޓީގައި ހިމެނޭ މެމްބަރުން ހޮވަނީ އެރަށެއްގެ ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި ނެގޭ ސިއްރުވޯޓަކުންނެވެ. މިކޮމިޓީގައި ހިމެނޭ މެމްބަރުންގެ ޢަދަދު ކަނޑައެޅިފައިއޮންނަނީ އެރަށެއްގެ އާބާދީގެ ކުޑަބޮޑު މިނަށްބަލައިގެންނެވެ. މިކޮމިޓީގެ ރައީސަކަށް ހުންނަވާނީ އެވަގުތަކު ރަށުއޮފީސް ހިންގެވުމާ ޙަވާލުވެހުންނަވާ ވެރިއެކެވެ.? މީގެއިތުރުން ކޮމިޓީގައި ހިމެނޭ މަޤާމްތަކަކީ ނައިބްރައީސް، ސެކްރެޓްރީ މިމަޤާމްތަކެވެ. މިކޮމިޓީގެ ޢުމުރަކީ މީލާދީ ފުރިހަމަ ދެއަހަރުދުވަހެވެ.
ރީނދޫ ހުން

ރީނދޫ ހުން ()އަކީ ފްލެވިވިރިޑޭ() ގުރޫޕް ގައި ހިމެނޭ ފްލެވިވައިރަސް() އެއްކަމުގައިވާ ރީނދޫ ހުން ޖައްސާ ވައިރަސް() ގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. ހަށިގަނޑުގެ ބައިތަކުން ލޭފޭއްދުން ކުރިމަތިކުރުވާ ބަލިތަކުގެ ތެރޭގައި ރީނދޫ ހުން ހިމެނެއެވެ. ރީނދޫ ހުން މިނަން ނިސްބަތްކުރެވެނީ ރީނދޫ ހުން ޖެހުމާއި ގުޅިގެން ކުރިމަތިވާ ރީނދޫވުން އަށެވެ. ރީނދޫ ހުން ޖައްސާ ވައިރަސް އަކީ އާރްއެންއޭ ވައިރަސް އެކެވެ. 

ރީނދޫ ފެތުރެނީ މަދިރީގެ ސަބަބުންނެވެ. 

ރީނދޫ ހުން ޖެހުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހުންއައުން، ރީނދޫވުން، އަދި ހަށިގަނޑުގެ ބައިތަކުން ލޭފޭއްދުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ގުރުދާ ފޭލްވުން ކުރިމަތިވުމުން ފެންނަ އަލާމާތްތައް ވެސް ފެނިގެން ހިގައިދާނެއެވެ. 

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ކާނާ ވިހަވުން

**ކާނާ ވިހަވުން** ()  އަކީ ކާނާ އާއި ނުގުޅުމެވެ. ކާނާ ވިހަވަނީ ބެކްޓީރިޔާ އާއި ތަޣައްޔަރުވެފައި ހުންނަ ކާބޯތަކެތި ބޭނުން ކުރުމުންނެވެ. ތަޣައްޔަރު ވެފައި ހުންނަ ކާބޯތަކެތި ކެއުމުން ހަށިގަނޑުގެ ތެރެއަށް ދާއިރު  އޭގައިވާ ޖަރާސީމް ގެ ސަބަބުން ބޭރަށް ހިންގުން، ހޮނޑުލުން ފަދަ ކަންތައްތައް ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ.

## ކާނާވިހަވުމުގެ ވައްތަރުތައް

### ކާނާ ވިހަވުން (ސަލްމޮނެއްލާ)
ކާނާ ވިހަވުން (ސަލްމޮނެއްލާ)
ސަލްމޮނެއްލާގެ ސަބަބުން ކާނާ ވިހަވުން އަކީ ކާނާ ވިހަވުމުގެ ވައްތަރެކެވެ. މިބަލި ޖައްސާ ޖަރާސީމް އަކީ ސަލްމޮނެއްލާ ޓައިފިމިޔުރިއަމް އެވެ. ސަލްމޮނެއްލާގެ ސަބަބުން ކާނާ ވިހަވުން ކުރިމަތިވަނީ ކުރިން ބުނި ޖަރާސީމް އާއި ތަޣައްޔަރުވެފައިވާ މަސް، ކިރު، ބިސް، އަދި އެހެނިހެން ކާތަކެތި ކެއުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. 
ސަލްމޮނެއްލާގެ ސަބަބުން ކާނާ ވިހަވުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ކުއްލިއަކަށް މޭނުބައިކުރުން، ހޮނޑުލުން، ބޭރަށް ހިންގުން، ބަނޑުގައި ރިހުން، ހުންއައުން، އަދި އެންމެ ފަހުން ޝޮކުޖެހުން ފަދަ ކަންތައްތައް ދިމާވުން ހިމެނެއެވެ. 
### ކާނާ ވިހަވުން (ސްޓެފައިލޮކޮކަސް)
ކާނާ ވިހަވުން (ސްޓެފައިލޮކޮކަސް)
ސްޓެފައިލޮކޮކަސްގެ ސަބަބުން ކާނާ ވިހަވުން އަކީ ކާނާ ވިހަވުމުގެ ވައްތަރެކެވެ. މިބަލި ޖައްސާ ޖަރާސީމް އަކީ ސްޓެފައިލޮކޮކަސް އޫރިއަސް އެވެ. ސްޓެފައިލޮކޮކަސްގެ ސަބަބުން ކާނާ ވިހަވުން ކުރިމަތިވަނީ ކުރިން ބުނި ޖަރާސީމް އާއި ތަޣައްޔަރުވެފައިވާ ކާތަކެތި ކެއުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. 
ސްޓެފައިލޮކޮކަސްގެ ސަބަބުން ކާނާ ވިހަވުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި މޭނުބައިކުރުން، ހޮނޑުލުން، ބޭރަށް ހިންގުން، ބަނޑުގައި ރިހުން، ފަދަ ކަންތައްތައް ދިމާވުން ހިމެނެއެވެ. 
### ކާނާ ވިހަވުން (ބޮޗޫލިޒަމް)
ކާނާ ވިހަވުން (ބޮޗޫލިޒަމް)
ބޮޗޫލިޒަމްގެ ސަބަބުން ކާނާ ވިހަވުން އަކީ ކާނާ ވިހަވުމުގެ ވައްތަރެކެވެ. މިބަލި ޖައްސާ ޖަރާސީމް އަކީ ކްލޮސްޓްރިޑިއަމް ބޮޗޫލިނަމް އެވެ. ބޮޗޫލިޒަމްގެ ސަބަބުން ކާނާ ވިހަވުން ކުރިމަތިވަނީ ކުރިން ބުނި ޖަރާސީމް އާއި ތަޣައްޔަރުވެފައިވާ ކާތަކެތި ކެއުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. މިފަދަ ކާތަކެތި ގިނަ ދުވަސްވެ، ހަލާކުވެ އޭގައި މިބަލި ޖައްސާ ބެކްޓީރިޔާ އުފެދި، އެއިން ދޫކުރާ **ނިއުރޯޓޮކްސިން** ގެ ސަބަބުން އުދަގޫތައް ކުރިމަތި ކުރުވަނީ އެވެ.  
ބޮޗޫލިޒަމްގެ ސަބަބުން ކާނާ ވިހަވުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ލޮލުގެ މަސްތަކުގެ ބާރުނެތި ލޮލުގެ ފެނުމަށް ބަދަލުއައުން، އަވަރުވުން، އަނގަހިކުން، ކާތަކެތި ދިރުވަން އުދަގޫވުން، އަޑުފޮށި ބެދުން، ޝޮކުޖެހުން އަދި ހިތްހުއްޓުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.

## އަލާމާތްތައް
ކާނާ ވިހަވުމުން ފެންނަ އަލާމާތްތައް ފެންނަން ފަށަނީ އެފަދަ ކާބޯތަކެތި ހަށިގަނޑުގެ ތެރެއަށް ދާތާ 24-8 ގަޑިއިރާއި ދެމެދުގެ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައެވެ. މިގޮތުން ފެނިދާނެ އަލާމާތް ތަކުގެ ތެރޭގައި ހޮނޑުލުން، ބޭރަށް ހިންގުން، މޭނުބައިކުރުން، ކާހިތްނުވުން، ބަނޑުގައި ރިހުން، ހުންއައުން އަދި ވަރުދެރަވުން ހިމެނެއެވެ. މީގެ ތެރެއިން މާގިނައިން ބޭރަށް ހިންގުމަކީ ފުރާނަ އަށް ވެސް ނުރައްކާތެރި ވެދާނެ ކަމެކެވެ. ބޭރަށް ހިންގުމާއެކު މާގިނައިން ބޮޑު ކަމުދާ ތަކެތީގައި ލޭހުރިކަމުގައިވާ ނަމަ ލަސް ނުކޮށް ޑޮކްޓަރެއްގެ ލަފަޔާ އިރުޝާދު ހޯދުމަކީ ބުއްދިވެރި ކަމެކެވެ.

## ގޭގައި ފަރުވާ ކުރާނެ ގޮތް

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ޤިސްމު:އެކަށޭނަ ލިޔުން
ފައިފަލަ ބަލި

ފައިފަލަ ބަލި () އަކީ *ވޫކެރީރިއާ ބެންކްރޮފްޓީ*() ކިޔާ ފަންޏެއްގެ ސަބަބުންނެވެ. ފައިފަލަ ބަލި ފެތުރެނީ މިބުނި ފަލީގެ އިންފެކްޓިވް ލާރވާ ()އުފުލާ މަދިރިއެއް އިންސާނުންގެ ހަށިގަނޑުގައި ހެފުމުގެ ތެރޭގައި ކުރިން ބުނި އިންފެކްޓިވް ލާރވާ އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ވާޞިލް ވުމުންނެވެ.

## ޖިއޮގްރަފީ
ފައިފަލަ ބަލި އެންމެ އާންމުކޮށް ފެންނަނީ އޭޝިޔާ، އެފްރިކާ އަދި ދެކުނު އެމެރިކާގެ ހޫނު ގައުމު ތަކުގައި ދިރިއުޅޭ މީހުންގެ ފުށުންނެވެ.

## ބަލީގެ މަރުހަލާ
ފައިފަލަ ބަލި ޖެހުމުން 2 މަރުހަލާއެއް ކަނޑަތުކުރެއެވެ. 
### އިންފްލެމޭޝަން އުފެދޭ މަރުހަލާ
އިންފްލެމޭޝަން އުފެދޭ މަރުހަލާ() ގެ އަލާމާތްތައް ފެންނަށް ފަށަނީ އިންފެކްޓިވް ވެފައިވާ މަދިރިއެއް ދަތްއަޅާތާ ނުވަތަ ހަފާތާ އަހަރެއްހާ ދުވަހުގެ ތެރޭގައެވެ. މިގޮތުން ކުރިމަތިވާ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި އަލާމާތްތައް ހިމެނެއެވެ.

** ދޭތެރެ ދޭތެރެއިން ލިމްފް ހޮޅިތަކުގައި އިންފްލެމޭޝަން އުފެދުން : އެންމެ އާންމުގޮތެއްގައި އިންފްލެމޭޝަން އުފެދެނީ ފަޔާއި ޖިންސީ ގުނަވަން ހިމެނޭ ހިސާބުގެ ލިމްފް ހޮޅިތަކުގައެވެ. 
** ގޮށްލުން : ގޮށްލުމަކީ ލިމްފް ގްލޭންޑް ނުވަތަ ގޮށްތައް ދުޅަވެ ބޮޑުވުމެވެ. އެގޮތުން ފައިފަލަ ބަލި ޖެހުމުން ފައިގެ ނުވަތަ އިންފްލެމޭޝަން އުފެދިފައި ހުރި ހިސާބެއްގައި ހުރި ލިމްފް ގޮށްތައް ބޮޑުވެ ބީހުމުން ރިއްސާގޮތް ވެއެވެ. 
** ފައިފަލަބަލީގެ ހުން : ހުންއައުން، ހީކެރުވުން، ބޮލުގައި ރިހުން، ހޮނޑުލުން އަދި ހިތް ނުތަނަވަސްވުން ފަދަ އުދަގޫތައް މެދުވެރި ކުރުވައެވެ. 
### ބައްދާލާ ނުވަތަ ހުރަސްއަޅާ މަރުހަލާ
ބައްދާލާ ނުވަތަ ހުރަސްއަޅާ މަރުހަލާ ()އަކީ ތަކުރާރުކޮށް ލިމްފް ހޮޅިތަކުގައި އިންފްލެމޭޝަން އުފެދުމާއި، ލިމްފް ގޮށްތަކާއި، ހޮޅިތަކުގައި ފައިބަރަސް ޓިޝޫ އުފެދުމާއި ގުޅިގެން ކުރިމަތިވާ ކަމެކެވެ. ހަމަމިހެން ލިމްފް ގޮށް ތަކާއި ލިމްފް ހޮޅިތަކުގެ ތެރޭގައި ބޮޑިއަކަށް އޮޅިފައިވާ ފަނިތައް ވެސް މިމަރުހަލާ ކުރިމަތި ކުރުމުގައި ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ. މިކަންތައްތަކާއި ގުޅިގެން ލިމްފް ހޮޅިތަކާއި، ގޮށްތައް ބެދޭގޮތް ވެއެވެ. މިމަރުހަލާގައި ފެންނަ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.

* ލިމްފް ހޮޅިތައް ފުޅާވެ ފުއްޕުން
* ފުއްޕާފައިވާ ލޭހޮޅިތަކާއި ގޮށްތައް ފަޅައިގެން ދިއުން
* އިލެފެންޓިއޭސިސް = ގުނަވަންތައް އާދަޔާޚިލާފަށް ބިޔަވެ ބޮޑުވުން
ބެދިފައިވާ ލިމްފް ހޮޅިތަކާއި ގޮށްތަކުގެ ޕާމިއެބިލިޓީ އިތުރުވުމާއި ގުޅިގެން ލިމްފް ލީކުވުމާއި، ހަންގަނޑުގެ ދަށުގައި އެކުލެވޭ ޕްރޮޓީންގެ މިންވަރު މަތިވެގެން ދިއުމާއި، ވިދިގެން ކަނެކްޓިވް ޓިޝޫތައް އުފެދި ގިނަވުމާއި ގުޅިގެން ފައިބްރަސް ޓިޝޫ ތައް އުފެދޭގޮތް މެދުވެރި ވެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ހަންގަނޑުގެ ދަށުގައިވާ ޓިޝޫތައް ހަރުވެ، ދުޅަވެ ފޮއްސިވުން ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ. އަދި ހަންގަނޑު ބޯވެ ކުރަކިވެ ފަޅައިގެންދާގޮތް މެދުވެރި ކުރުވައެވެ. މިކަންތައްތަކުގެ ސަބަބުން ބަލީގެ އަސަރު ފޯރާފައިވާ ބައިތައް ނުވަތަ ގުނަވަންތައް އާދަޔާ ޚިލާފަށް ބޮޑުވެ ބިޔަވެގެން ދެއެވެ. މިސާލަކަށް ފަޔަށް ބަލީގެ އަސަރު ކޮށްފައިވާނަމަ ފައިފަލަވެ ބޮޑުވެއެވެ. **ފައިފަލަ ބަލި** މިބައްޔަށް ކިޔެނީ އެހެންވެގެންނެވެ. އުރަވަޅި އަށް ބަލީގެ އަސަރު ކޮށްފައިވާނަމަ އުރަވަޅި ބޮޑުވާގޮތް ވެއެވެ. ބަލިޖެހުމަށްފަހު އިލެފެންޓިއޭސިސް ގެ އަސަރު ފެންނަނީ 10-5 އަހަރާއި ދެމެދުގެ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ޤިސްމު:އެކަށޭނަ ލިޔުން
ރިފްޓް ވެލީ ހުން

ރިފްޓް ވެލީ ހުން () އަކީ *ކިއުލެކްސް* އަދި *އީޑްސް* މިދެބާވަތުގެ މަދިރީގެ ސަބަބުން ފެތުރޭ ބައްޔެކެވެ. މިބަލި އާންމުކޮށް ފެންނަނީ އިރުމަތީ އަދި ދެކުނު  އެފްރިކާގެ ހިސާބުތަކުންނެވެ. ބަލި ޖެހެނީ ފްލީބޯ ވައިރަސް() އާއި ތަޣައްޔަރުވެފައިވާ މަދިރިއެއް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ލޭބުއިމުގެ ތެރޭގައި މިވައިރަސް ހަށިގަނޑަށް ވާޞިލް ވުމުންނެވެ. 

ރިފްޓް ވެލީ ހުން ޖެހުމުން ހުންއައުން، ބޮލުގައި ރިހުން، ހޮނޑުލުން، މޭނުބައިކުރުން، ހިތްނުތަނަވަސްވުން، ދާހިއްލުން، ހުޅުތަކުގައި ރިހުން، މަސްތަކުގައި ރިހުން، އަދި ލޮލަށް ބާރުކުރުން، ފަދަ އުދަގޫތައް މެދުވެރި ކުރުވައެވެ. ކެއްސާއިރު ލޭއައުން، ބޮޑުކަމުދާއިރު ލޭއައުން، ސިކުނޑި ދުޅަވުން، އަދި ރެޓިނާގައި ލޭހިލުން، ފަދަ އަލާމާތްތައް ފެނުމަކީ މަދުން ނަމަވެސް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަންތައްތަކެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ކަޅުފެން ހުން

ކަޅުފެން ހުން() އަކީ މެލޭރިޔާ ޖެހި ގިނަ ދުވަސްވުމުން ކުރިމަތިވާ ހުމެކެވެ. މިވައްތަރުގެ ހުން ޖެހެނީ މެލިގްނަންޓް މެލޭރިޔާ ތަކުރާރުކޮށް ޖެހުމުން ނުވަތަ މެލޭރިޔާ ޖެހުމުން ދެވޭ ކިނިން ތެރަޕީ ނުވަތަ ކިނިން ބޭނުންކޮށްގެން ދެވޭ ފަރުވާ ފުރިހަމަ ނުކުރެވުމުންނެވެ.

މިވައްތަރުގެ ހުން ޖެހުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ލޭމަދުވުން އަދި ރީނދޫވުން ފަދަ މައްސަލަތައް ހިމެނެއެވެ. އަދި ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި ކުލަ ގަދަ ރަތް ނުވަތަ ކަޅު ކުލައަކަށް ބަދަލުވެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
މައްސަރު ދުވަސްވަރު އާދަޔާ ޚިލާފަށް ބަނޑަށް ތަދުވުން

**މައްސަރު ދުވަސްވަރު އާދަޔާ ޚިލާފަށް ބަނޑަށް ތަދުވުން** () އަކީ މައްސަރު ދުވަސްވަރު ވަރަށް ގިނަ އަންހެނުންނަށް ކުރިމަތިވާ އުދަގުލެކެވެ. މައްސަރު ދުވަސްވަރު ބައެއް އަންހެނުންނަށް އާދައިގެ ބަނޑުގައި ރިހުމެއް ކުރިމަތިވި ނަމަވެސް އަނެއް ބައި މީހުންނަށް އާދަޔާ ޚިލާފަށް ބޮޑަށް ބަނޑުގައި ރިހުން ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ. މިދުވަސްވަރު ކުރިމަތިވާ ތަދު އެކި މީހުންނަށް ކުރިމަތިވަނީ އެކި ގޮތަށެވެ. ބައެއް މީހުންނަށް ދިލަ ތަދެއް އިހްސާސެއް ކުރެވޭއިރު އަނެއްބައި މީހުންނަށް ތޫނު ތަދެއް އިހްސާސް ކުރެވޭކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.

މައްސަރު ދުވަސްވަރު އާދަޔާ ޚިލާފަށް ބަނޑަށް ތަދުވުމުގެ މައްސަލަ އާންމުކޮށް ކުރިމަތިވަނީ އުމުރުން 20 އަހަރާއި 30 އަހަރާއި ދެމެދުގެ ޒުވާން އަންހެނުންނަށެވެ. އިގިރޭސި ބަހުން މިކަމަށް ކިޔަނީ *ޑިސްމެނޯރިޔާ* އެވެ. **ޕްރައިމަރީ ޑިސްމެނޯރިޔާ** ކުރިމަތިވަނީ ރަހިމުގައި އެއްވެސް ކަހަލަ މައްސަލައެއް ނުހުންނަ އަންހެނުންނަށެވެ. މިއީ ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ވެސް އެންމެ އާންމު ވައްތަރެވެ. ** ސެކަންޑަރީ ޑިސްމެނޯރިޔާ** ޖެހެނީ ރަހިމުގައި މައްސަލަ ނުހުންނަ އަންހެނުންނަށެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
މުލިހި

މުލިހި () އަކީ ހަށިގަނޑުގެ ބައެއްގައި ދޮސް ޖަމާވެގެން އުފެދޭ ދުޅަ އެކެވެ.މިއީ މަސްގަނޑު އަޑިން ގޮނޑިލައިގެން ބިއްސަށްވުރެ ބޮޑެތިކޮށް އުފުލިފައި ހުންނަ ތަންތަނެވެ. މުލިހި އަކީ ގިނަ ފަހަރު ކޮންމެވެސް ބެކްޓީރިޔާ، ނުވަތަ ޕަރަސައިޓް އެއްގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑުގައި އިންފެކްޝަން އެއް އުފެދުމުން ޖަހާ އެއްޗެކެވެ. ހަމަމިހެން ހަށިގަނޑަށް ނޭނގި ނަމަވެސް ވަންނަ އެއްޗެއްގެ ސަބަބުން ވެސް މުލިހި އުފެދިދާނެ އެވެ. މުލިހި އަކީ ގިނަފަހަރު އިންފެކްޝަން ފަތުރާ މާއްދާ ހަށިގަނޑުގެ އެހެން ބައިތަކަށް ފެތުރުނަ ނުދިނުމަށްޓަކައި، އުފެދޭ ޑިފެންސިވް ރިއެކްޝަން އެކެވެ. 

މުލިހި އުފެދެން ދިމާވުމުގައި ހަށިގަނޑުގައި އަށަގަންނަ ޖަރާސީމް ނުވަތަ ހަށިގަނޑަށް ވަންނަ މާއްދާ މުލިހި އުފެދޭ ހިސާބުގައި ހުންނަ ސެލްތައް މަރާލައެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން *ސައިޓޮކައިން* ކިޔާ މާއްދާއެއް ބޭރުކުރެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ޑެންގީ ހެމޮރޭޖިކް ހުން

**ޑެންގީ ހެމޮރޭޖިކް ހުން** () އަކީ ޑެންގީ ހުން ގެ ނުރައްކާތެރި ވައްތަރެވެ. މިއީ ޑެންގީ ހުން ޖެހުމުން ލޭނާރު ފަޅައިގެންދާ ވައްތަރު ނުވަތަ ޑެންގީ ހުން ޖެހުމުން ލޭފާއްދާ ވައްތަރު އެވެ. އެހެން ގޮތަކަށް ބުނާނަމަ މިއީ ޑެންގީ ހުން ޖެހުމުން ލޭނާރުތައް ފަޅައިގެން ގޮސް ހަށިގަނޑުގެ ބައިތަކުން ލޭއަންނަ ވައްތަރެވެ.

މިބަލީގައި ލޭއައުމާއި، ޝޮކްޖެހުން މެދުވެރިވާނެ އެވެ. މިއީ ފުރާނަ އަށް ނުރައްކާތެރި ބައްޔެކެވެ. އެންމެ ނުރައްކާތެރީ ކުޑަކުދިންނަށެވެ. ޑެންގީ ހެމޮރޭޖިކް ހުން ޖެހުމުން ޞިއްޙީ ޚިދުމަތްތެރިއަކަށް ދައްކައިގެން ފަރުވާ ހޯދިއްޖެނަމަ ފުރާނައަށް ގެއްލުން ނުލިބި ސަލާމަތްވުން ކައިރިއެވެ. ވަގުތުން އެކަށީގެންވާ ފަރުވާ ނުލިބިއްޖެނަމަ ޚަބަރު ހުސްވެ، ފުރާނަ އަށް ނުރައްކާތެރި ވެއެވެ.

ލޭނާރު ފަޅައިގެން ގޮސް ލޭއަންނަ ވައްތަރުގެ ޑެންގީ ހުމުގެ އަލާމާތްތައް އަދި ޝޮކް
•	ޑެންގީ ހުމުގެ ޢަލާމާތްތަކާއި އެއްވައްތަރުގެ ޢަލާމާތްތައް ފެނުން
•	މެދު ނުކެނޑި ބޮޑަށް ބަނޑުގައި ރިއްސުން
•	ހަމުގެ ކުލަ ފަނޑުވެ ދޮން ފޫޑު ކުލައެއް ޖެހުން
•	ނޭފަތުން ލޭއައުން، އަނގައިން ލޭއައުން، ހިރުގަނޑުން ލޭއައުން، ނޫފައިގެންފައި ހުންނަ ފާޑުގެ ތަންތަން ހަންގަނޑުން ފެންނަށް ފެށުން
•	ލެޔާއި އެކު ނުވަތަ ލެޔާއި ނުލައި ގިނައިން ހޮނޑުލެވުން
•	ގައިގެ ވަރުދެރަވެ، ނިދި އަޔަސް ނުނިދޭގޮތްވުން
•	އަބަދު ރޮވުން
•	ބޮޑަށް ފެންބޮވުން ( އަނގަ ހުންނާނީ ހިކިފައެވެ ) 
•	ވަރަށް ބަލިބަލިކޮށް ނަމަވެސް އަވަހަށް ވިންދު ޖެހުން
•	ނޭވާލާން ދަތިވުން
•	ހޭނެތުން

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ޑެންގީ ވައިރަސް

ޑެންގީ ވައިރަސް() އަކީ ފްލެވިވިރިޑޭ ޢާއިލާ އަށް ނިސްބަތްވާ އާރް.އެން.އޭ ވައިރަހެކެވެ. ޖަޕަނީސް އެންކެފަލައިޓިސް، ހުޅަނގު ނީލަކޯރު ހުން، އަދި ރީނދޫ ހުން އަކީ ވެސް މިއާއިލާގެ ވައިރަސް ތަކުން ޖެހޭ ބަލިތަކެވެ. 

ޑެންގީ ހުން ޖައްސާ ވައިރަސްގެ 4 ބާވަތެއް މިހާތަނަށް ވަނީ ފެނިފައެވެ. އެއީ ޑެން1،2،3،4 މިއެވެ. މިވައިރަހުގެ ކޮންމެ ބާވަތަކުން މީހަކަށް ބަލިޖެހެނީ އެއް ފަހަރު އެވެ. ވައިރަހުގެ އެއްބާވަތުން ހުން ޖެހުނުކަމަށް ވިޔަސް ވައިރަހުގެ ދެވަނަ ބާވަތަކުން ރައްކާތެރިކޮށެއް ނުދެއެވެ. ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ޑެންގީ ހުން ޖެހުމުން ކިޔަނީ *ޕްރައިމަރީ ޑެންގީ އިންފެކްޝަން* އެވެ. އަދި ދެވަނަ ފަހަރަށް ޖެހުމުން ކިޔަނީ *ސެކަންޑަރީ ޑެންގީ އިންފެކްޝަން* އެވެ. 

ޑެންގީ ޖައްސާ 4 ވައިރަހުންކުރެ ކޮންމެ ވައިރަހަކުންމެ، ހުމުގެ ނުރައްކާތެރި ބާވަތްކަމަށްވާ ޑެންގީ ހެމޮރޭޖިކް ހުން، އަދި ޑެންގީ ޝޮކް ސިންޑްރޯމް ޖެހިދާނެއެވެ. ދެވަނަ ފަހަރަށް ވައިރަސް ވާޞިލްވާ 16 އަހަރުން ދަށުގެ ކުދިންނަށް ގާތީ ޑެންގީ ހެމޮރޭޖިކް ހުން ޖެހުމެވެ. ނަމަވެސް ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ޑެންގީ ޖެހޭ 1 އަހަރުން ދަށުގެ ކުދިންނާއި، ޑެންގީ ވައިރަސް 1 އަދި 3 ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ޖެހޭ ކުދިންނަށް ޑެންގީ ހެމޮރޭޖިކް ހުން، އަދި ޑެންގީ ޝޮކް ސިންޑްރޯމް ޖެހިދާނެއެވެ. 

ޑެންގީ ވައިރަސް ހަށިގަނޑަށް ވާޞިލްވުމުން އެމީހަކަށް ޖެހޭނީ ޑެންގީގެ ކޮން ބާވަތެއް ކަމެއް އަދި ދެނެގަނެވޭނެ ގޮތެއް ހޯދިފައެއް ނެތެވެ. އާދައިގެ ޑެންގީ ހުން ޑެންގީ ހިމޮރޭޖިކް ހުން އަށް ބަދަލުވެގެން ނުދާނެކަމަށް ޑެންގީގެ ބައެއް ތަޖުރިބާކާރުން ބުނެއެވެ. ނަމަވެސް ޑެންގީ ހިމޮރޭޖިކް ހުމަށް ބޭނުންވާ ފަރުވާ ނުލިބިއްޖެނަމަ ޑެންގީ ޝޮކް ސިންޑްރޯމް އަށް ބަދަލުވެގެން ހިގައިދާނެ ކަމަށް ބުނެއެވެ. 

## ޑެންގީ ވައިރަސް ހަށިގަނޑަށް ވާޞިލްވުމުން ވެދާނެ ގޮތްތައް

* އެއްވެސް ޢަލާމާތެއް ފެންނަން ނެތި ހުރުން
* އެހެން ވައިރަލް ހުމާއި ތަފާތު ނުކުރެވުން ނުވަތަ ތަފާތު ނުކުރެވޭ ހުން
* އާދައިގެ ޑެންގީ ހުން 
* ޑެންގީ ހެމޮރޭޖިކް ހުން
* ޑެންގީ ޝޮކް ސިންޑްރޯމް
ޓޯނިކޭ ޓެސްޓު

ޓޯނިކޭ ޓެސްޓު() އަކީ ޑެންގީ ހެމޮރޭޖިކް ހުން ހުރިތޯ ބެލުމަށް ކުރެވޭ ޚާއްޞަ ޓެސްޓެކެވެ. މިޓެސްޓް ހެދުމުގެ ކުރިން ބަލިމީހާ އަށް އެކަށޭނަ ސައިޒެއްްގެ ލޭބަލާ ކަފްއަކުން ބަލިމީހާގެ ލޭގެ ޕްރެޝަރު ބަލާނީ އެވެ. ކުޑަކުދިންގެ ލޭ ބެލުމަށް ބޭނުންކުރާނީ އުމުރުފުރައާއި ގުޅޭ ސައިޒެއްގެ ކަފެކެވެ. 

ދެން ލޭގެ ސިސްޓޮލިކް ޕްރެޝަރު އާއި ، ޑަޔަސްޓޮލިކް ޕްރެޝަރު އާއި ދެމެދުގައި ލޭބަލާ ކަފްގެ ޕްރެޝަރު ބަރާބަރު 5 މިނިޓް ވަންދެން ހިފަހައްޓާލާނީ އެވެ. އަދި 5 މިނިޓް ފަހުން ކަފްގެ ޕްރެޝަރު ދޫކޮށްލާނީ އެވެ. އެއަށްފަހު ކަފްގެ ތިރިއަށް ހުރި ހިސާބުގައި ކުދިކުދިކޮށް ހުންނަ ރަތް ނޫނީ ދަނބުކުލައިގެ ތިކިތަކެއް ހުރިތޯ ބަލާނީ އެވެ. މިތިތަކަށް ކިޔަނީ *ޕެޓީކިޔޭ* އެވެ. 

ހަމުގެ އެއް އަކައިންޗިގެ ތެރޭގައި މަދުވެގެން 10 ތިކި ފެންނަން ހުރެއްޖެނަމަ ޓޯނިކޭ ޓެސްޓް ޕޮޒިޓިވް ވީއެވެ. މިގޮތަށް ގުނަން ފައްޓާނީ ކަފްގެ ޕްރެޝަރު ދޫކޮށްލާތާ 1 މިނިޓް ފަހުންނެވެ. 

ޑެންގީ ހިމޮރޭޖިކް ހުން ހުރިނަމަވެސް ބައެއް ފަހަރު ޓޯނިކޭ ޓެސްޓް ޕޮޒިޓިވް ނުވެ ހިގައިދާނެއެވެ. މިގޮތުން ބަލީގެ ކުރީކޮޅުގަޔާއި، ހަށިގަނޑު ފަލަކޮށް ހުންނަ ކުދިންނާއި، މީހުން، އަދި ރިކޯޑް ނުކުރެވޭ ވަރަށް ލޭގެ ޕްރެޝަރު ދަށްވެގެން ޝޮކް ޖެހިފައި ތިބޭ މީހުންނާއި، ކުދިންގެ ޓޯނިކޭ ޓެސްޓް ޕޮޒިޓިވް ނުވެދާނެއެވެ. ޓޯނިކޭ ޓެސްޓް ނެގެޓިވް ވެއްޖެނަމަ 24 ގަޑިއިރު ފަހުން އަލުން ޓޯނިކޭ ޓެސްޓް ހަދަންވާނެއެވެ. 

ޑެންގީ ހުމުގެ ރޯގާ ފެތުރޭ ދުވަސްވަރެއްގައި ޓޯނިކޭ ޓެސްޓް ޕޮޒިޓިވް ވުމާއެކު ލޭގެ ހުދު ސެލްގެ މިންވަރު ކޮންމެ ކިއުބިކް މިލިމީޓަރަކަށް 5000 ސެލް އަށްވުރެ ދަށްކޮށް ހުރެއްޖެނަމަ އެމީހަކަށް ޑެންގީ ހުން ޖެހިފައިވާ ކަމަށް ބެލިދާނެއެވެ.
ޕަލްސް ޕްރެޝަރު

ޕަލްސް ޕްރެޝަރު ()އަކީ ލޭގެ ސިސްޓޮލިކް ޕްރެޝަރު އާއި ، ޑަޔަސްޓޮލިކް ޕްރެޝަރު އާއި ދެމެދުގައި ހުންނަ ތަފާތެވެ. އާންމުކޮށް ބަލާ އުޞޫލުން ލޭގެ ޕްރެޝަރު ބަލާލުމަށްފަހު ފަސޭހަކަމާއެކު ޕަލްސް ޕްރެޝަރ ދެނެގަނެވިދާނެއެވެ.

ޕަލްސް ޕްރެޝަރު 20 މިލިމީޓަރ މާކަރީ އަށްވުރެ ދަށްވުމަކީ ވެސް ކުދި ލޭހޮޅިތަކުގައި ހުންނަ ލެއިން ފެނުގެ ބައި ނުވަތަ ޕްލާޒްމާ ބޭރުވާން ފެއްޓުމުން ފެންނަ އަލާމާ ތެކެވެ.

## ޕަލްސް ޕްރެޝަރު ބަލާނެގޮތް
ޕަލްސް ޕްރެޝަރު ބެލުމަށް ހަދާނެ ގޮތަކީ ސިސްޓޮލިކް ޕްރެޝަރު އިން ޑަޔަސްޓޮލިކް ޕްރެޝަރު ކަނޑާލާނީ އެވެ. މިސާލަކަށް ސިސްޓޮލިކް ޕްރެޝަރު އަކީ 120 ކަމަށް ބަލަމާ ހިގާށެވެ. އަދި ޑަޔަސްޓޮލިކް ޕްރެޝަރު އަކީ 80 ކަމަށް ބަލަމާ ހިގާށެވެ. އެހެން ކަމަށް ވާނަމަ 120 އިން 80 ކަނޑާލުމުން އަންނާނީ 20 އެވެ. މާނައަކީ އެމީހެއްގެ ޕަލްސް ޕްރެޝަރު އަކީ 20 މިލިމީޓަރު މާކަރީ އެވެ.
ލޭގެ ޕްރެޝަރު

right|thumb|255x255px|<center></center>
ލޭގެ ޕްރެޝަރު ()އަކީ ލޭހޮޅި ތަކުގެ ތެރޭގައި ލޭދައުރުކުރާ ބާރު މިނެވެ. ނުވަތަ ލޭހޮޅިތަކުގެ ތެރޭގައި ލޭދައުރުވާ އިރު ހުންނަ ޕްރެޝަރެވެ. ލޭގެ ޕްރެޝަރު ބަލާއިރު ދެމިނެއް ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. އެއީ ސިސްޓޮލިކް ޕްރެޝަރު އަދި ޑަޔަސްޓޮލިކް ޕްރެޝަރު އެވެ. 

ސިސްޓޮލިކް ޕްރެޝަރު() އަކީ ހިތް ކޮންޓްރެކްޓް() ވާއިރު އާޓަރީގެ ތެރޭގައި ލޭދައުރުވާ ބާރުމިނެވެ. ނުވަތަ އާޓަރީގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ލޭގެ ޕްރެޝަރެވެ. ލޭގެ ޕްރެޝަރު ބަލާއިރު މަތީގައި އިންނަ ޢަދަދަކީ ސިސްޓޮލިކް ޕްރެޝަރު ހުންނަ ވަރެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި އެއީ 120 އެވެ.

ޑަޔަސްޓޮލިކް ޕްރެޝަރު() އަކީ ހިތް ރިލެކްސް() ވާއިރު އާޓަރީގެ ތެރޭގައި ލޭދައުރުވާ ބާރުމިނެވެ. ނުވަތަ އާޓަރީގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ލޭގެ ޕްރެޝަރެވެ. ލޭގެ ޕްރެޝަރު ބަލާއިރު މަތީގައި އިންނަ ޢަދަދަކީ ސިސްޓޮލިކް ޕްރެޝަރު ހުންނަ ވަރެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި އެއީ 80 އެވެ.

އެހެން ކަމުން ލޭގެ ޕްރެޝަރު އާދައިގެ ގޮތެއްގައި ހުރިނަމަ ލިޔެފައި އިންނާނީ 80/120 މިލިމީޓަރު މާކަރީ މިހެންނެވެ. 
ލޭގެ ޕްރެޝަރު މައްޗަށް ދިއުމަށް ކިޔަނީ ލޭމައްޗަށްދިއުން އަދި ލޭގެ ޕްރެޝަރު ދަށަށް ދިއުމަށް ކިޔަނީ ލޭދަށަށްދިއުން އެވެ. 

## ބަހާލެވޭގޮތް
ސިސްޓޮލިކް ޕްރެޝަރު

ސިސްޓޮލިކް ޕްރެޝަރު() އަކީ ހިތް ކޮންޓްރެކްޓް() ވާއިރު އާޓަރީގެ ތެރޭގައި ލޭދައުރުވާ ބާރުމިނެވެ. ނުވަތަ އާޓަރީގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ލޭގެ ޕްރެޝަރެވެ.އެހެން ގޮތަކަށް ބުނާނަމަ މިއީ ހިތުން ލޭ ފޮނުވައިދިނުމުން އާޓަރީ ތެރޭގައި ލޭދައުރުވާ ބާރުމިން ނުވަތަ އާޓަރީ ތެރޭގައި އުފެދޭ ޕްރެޝަރު އެވެ. ލޭގެ ޕްރެޝަރު ބަލާއިރު މަތީގައި އިންނަ ޢަދަދަކީ ސިސްޓޮލިކް ޕްރެޝަރު ހުންނަ ވަރެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި އެއީ 120 މިލިމީޓަރު މާކަރީ އެވެ. ލޭމައްޗަށްދިއުން މެދުވެރިވެފައި ވާނަމަ ސިސްޓޮލިކް ޕްރެޝަރު ހުންނާނީ 140 މިލިމީޓަރު މާކަރީ އަށްވުރެ މަތީގައެވެ. 

ހިތުން އެއޯޓާ އަދި ޕަލްމޮނަރީ އާޓަރީ އަށް ލޭ ފޮނުވާލަނީ ހިތް ކޮންޓްރެކްޓް ވުމުންނެވެ. އެހެން ކަމުން ލޭގެ ޕްރެޝަރު މަތިވާނީ ހިތުން ހަށިގަނޑުގެ ބައިތަކަށް ލޭފޮނުވާލާ ހިނދުގައެވެ.
ޖުޒާމު ބަލި

ޖުޒާމު ބަލި ()އަކީ ހަށިގަނޑުގެ ޙިއްސުތަކަށް ހަމަލާދޭ މައިކޮބެކްޓީރިއަމް ލެޕްރާ ()ކިޔާ ޖަރާސީމެއްގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. މިއީ ގައިން ގަޔަށް އަރާ ބައްޔެކެވެ. ގިނައިން މިބަލި ފާޅުވަނީ މޫނު، ނޭފަތް، ކަންފަތް ފަދަ ތަންތަނުންނެވެ. އާންމުކޮށް މިބަލީގެ އަސަރު ހުންނަ ތަންތަނުގައި އިހްސާސެއް ނުހުރެއެވެ. ފަހުގެ ހޯދުންތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި މައިކޮބެކްޓީރިއަމް ލެޕްރޮމަޓޯސިސް () ގެ ސަބަބުން ވެސް ޖުޒާމު ބަލި ޖެހެއެވެ. 

1940 ގެ އަހަރު ތަކުގައި ޖުޒާމު ބައްޔަށް ފަރުވާ ކުރުމަށް ތަފާތު ބޭސްތައް އުފެއްދުމުގެ ކުރިން ޖުޒާމު ބައްޔަށް ކުރެވޭނެ ފަރުވާއެއް ހޯދިފައެއް ނުވެއެވެ. ޖުޒާމު ބައްޔަށް ދެވޭ ފަރުވާ ގައި ތަފާތު އެތައް ބޭސްތަކެއް އެއްފަހަރާ ބޭނުން ކުރަން ޖެހެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ތޯޢޫން ބަލި

**ތޯޢޫން ބަލި** ()އަކީ ބެކްޓީރިޔާ އެއްގެ ސަބަބުން ފެތުރޭ ވަރަށް ނުރައްކާތެރި ގައިން ގަޔަށް އަރާ ބައްޔެކެވެ. މިބަލި ޖައްސާ ބެކްޓީރިޔާ އަށް ކިޔަނީ ޔާސިނިއާ ޕެސްޓިސް() އެވެ. މިބަލި އެކަކު ގައިން އަނެކަކުގެ ގަޔަށް ފެތުރެނީ ސެއްޅިއެއްގެ ސަބަބުންނެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި މިބަލި ޖެހެނީ ތޯޢޫން ބަލި ޖައްސާ ޖަރާސީމް އާއި ތަޣައްޔަރު ވެފައިވާ ސެއްޅި އެއް އިންސާނެއްގެ ގައިގައި ހެފުމުންނެވެ. ނުވަތަ އެފަދަ ސެއްޅި އެއް ދަތް އެޅުމުންނެވެ. ތޯޢޫން ބަލި ފަތުރާ ސެއްޅި އަށް ކިޔަނީ ޒިނޮސިއްލާ ޗިއޮޕިސް ()އެވެ.

ތޯޢޫން ބަލީގެ ތަފާތު 3 ވައްތަރެއް ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ޑަޔަސްޓޮލިކް ޕްރެޝަރު

ޑަޔަސްޓޮލިކް ޕްރެޝަރު() އަކީ ހިތް ރިލެކްސް() ވާއިރު އާޓަރީގެ ތެރޭގައި ލޭދައުރުވާ ބާރުމިނެވެ. ނުވަތަ އާޓަރީގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ލޭގެ ޕްރެޝަރެވެ. އެހެން ގޮތަކަށް ބުނާނަމަ މިއީ ހިތުން ލޭފޮނުވާދިނުމަށްފަހު މަޑުޖެހިލާ ވަގުތުކޮޅު ނުވަތަ ހަމައަކަށް އެޅޭ ވަގުތުކޮޅުގައި އާޓަރީގެ ތެރޭގައި ލޭދައުރުވާ ބާރުމިން ނުވަތަ އާޓަރީ ތެރޭގައި އުފެދޭ ޕްރެޝަރު އެވެ.  ލޭގެ ޕްރެޝަރު ބަލާއިރު މަތީގައި އިންނަ ޢަދަދަކީ ސިސްޓޮލިކް ޕްރެޝަރު ހުންނަ ވަރެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި އެއީ 80 މިލިމީޓަރު މާކަރީ އެވެ. ލޭމައްޗަށްދިއުން މެދުވެރިވެފައިވާނަމަ ޑަޔަސްޓޮލިކް ޕްރެޝަރު ހުންނާނީ 90 މިލިމީޓަރު މާކަރީ އަށްވުރެ މަތީގައެވެ.
[[
ޑަޔަސްޓޮލިކް ޕްރެޝަރު އަކީ ހިތުން ލޭ ހަށިގަނޑުގެ ބައިތަކަށް ފޮނުވާލުމަށްފަހު އަނބުރާ ހިތް ހަމައަކަށް އެޅި ރެސްޓް ކުރާ ވަގުތުގައި ލޭހޮޅިތަކުގައި ޕްރެޝަރު ހުންނަ ވަރެވެ. މިއީ ހަށިގަނޑުގެ ބައިތަކުން ލޭ އަނބުރާ ހިތަށް އަންނަ އިރު ލޭ ހޮޅިތަކުގައި ހުންނަ ޕްރެޝަރު އޭ ވެސް ބުނެވިދާނެ އެވެ.
ނޭވާ ކުރުވުން

ނޭވާ ކުރުވުން ()އަކީ ނޭވާލާ ނިޒާމް ގެ ބަލިތަކާއި އެހެނިހެން ބަލިތަކާއި ގުޅިގެން ކުރިމަތިވާ އުދަގުލެކެވެ.

## މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ނޭވާ ކުރުވުން
ކުޑަދަރިފުޅު މައިމީހާގެ ހަށިގަނޑުގައި އުފެދިބޮޑުވަމުން އަންނައިރު އެތެރޭގެ ހުރިހާގެ ގުނަވަނެއްގެ ޕްރެޝަރ މައްޗަށް ދާގޮތްވެއެވެ. ފުއްޕާމޭގެ ޕްރެޝަރ މަތިވުމުން ނޭވާކުރުވެ، ނޭވާ ހިފަހައްޓަން އުދަގޫވާގޮތް މެދުވެރިވެއެވެ.

މިއީ ރަހިމުބޮޑުވުމުން، ބަނޑުގައިވާ ގުނަވަންތައް ފިތުމާއި، ޑައިފްރަމް ފުއްޕާމޭޔާއި ދިމާލަށް ގޮސް ފުއްޕާމެޔަށް ފިއްތުމުގެ ސަބަބުން މެދުވެރިވާ ކަމެކެވެ. މިހެން ދިމާވާނަމަ ފުންކޮށް ދިގުކޮށް ނޭވާލާށެވެ. ރޭގަނޑު މިމައްސަލަ ކުރިމަތިވާނަމަ ވާތްފަރާތަށް ބުރަވެ އޮވެ ނިދުމަކީ ރަގަޅުކަމެކެވެ. އެހެނީ މިގޮތަށް އޮވެ ނިދުމުން ނޭވާލަން ފަސޭހަވުމުގެ އިތުރުން ބަނޑުގައިވާ ދަރިފުޅަށް ކާނާއާއި، އޮކްސިޖަން ގެންގޮސްދޭ ލޭހޮޅިތަކުގެ ޕްރެޝަރ ދަށްކޮށްދެއެވެ. ނޭވަޔަށް އުދަގޫކުރުން ނުވަތަ ނޭވާހިއްލުމުގެ މައްސަލަ ހުންނަނަމަ މާބަނޑުވުމުން ނޭވާހިއްލުން ބޮޑަށް ގޯސްވެއެވެ. ވިހަންކައިރިވާ ވަރަކަށް ފުއްޕާމޭގެ ޕްރެޝަރ ދަށްވެ، ފަސޭހަ ކަމާއި އެކު ނޭވާލުމަށް މަގުފަހިވެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ކުޑަކަމުދާއިރު ތަދުވުން

**ކުޑަކަމުދާއިރު ތަދުވުން** () އަކީ ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމްގައި ޖަރާސީމް އަށަގަތުން ކުރިމަތިވުމުން ދިމާވެދާނެ އުދަގުލެކެވެ. މިގޮތުން އާންމުގޮތެއްގައި ކުޑަކަމުދާއިރު ތަދުވުމާއެކު ދިލަނަގާނެ އެވެ. މީގެ އިތުރުން ޖިންސީ ގުޅުމުގެ ޒަރީޢާއިން ފެތުރޭ ބަލިތަކުގެ ސަބަބުން ވެސް ކުޑަކަމުދާއިރު ތަދުވެދާނެއެވެ.

ކުޑަކަމުދާއިރު ތަދުވާނަމަ އެންމެ އާންމުކޮށް ދީއުޅޭ އެއްބޭހަކީ **ފްލެވޮކްސޭޓް** އެވެ.

## ސަބަބުތައް
ތިރީގައި މިވަނީ ކުޑަކަމުދާއިރު ތަދުވުން ކުރިމަތިކޮށްފާނެ ބައެއް ސަބަބު ތަކެވެ. 
* ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމްގައި ޖަރާސީމް އަށަގަތުން 
* ޖިންސީ ގުޅުމުގެ ޒަރީޢާއިން ފެތުރޭ ބަލިތައް
* މަސާނާގެ ކެންސަރު
* މަސާނާގައި ހިލައުފެދުން

ޤިސްމު:ބަލިތައް
އެރިތްރޯމައިސިން

އެރިތްރޯމައިސިން އަކީ މެކްރޯލައިޑް ގުރޫޕް ގައި ހިމެނޭ އެންޓިބަޔޮޓިކް އެކެވެ. ޕެނިސިލިން އަށް އެލާޖިކް ނުވަތަ ނުގުޅޭ މީހުންނަށް އެރިތްރޯމައިސިން އެންޓިބަޔޮޓިކް އެއްގެ ގޮތުގައި ދީއުޅެއެވެ. ނޭވާލުމުގެ ނިޒާމް އަށް ކުރިމަތިވާ ތަފާތު އިންފެކްޝަންތަކަށް ފަރުވާ ކުރުމުގައި ވެސް އެރިތްރޯމައިސިން ބޭނުން ކުރެވެއެވެ. 

ތަފާތު ބްރޭންޑް ނަންތަކުގައި އެރިތްރޯމައިސިން ނެރެ ފާމަސީ ތަކުން ވިއްކަމުން ގެންދެއެވެ. އެގޮތުން އީސް، ރޮބިމައިސިން، އީމައިސިން، އެރިމެކްސް ފަދަ ނަންތަކުގައި ނެރެފައި ވެއެވެ.
ކްލިންޑަމައިސިން

ކްލިންޑަމައިސިން () އަކީ ލިންކޮސަމައިޑް ގުރޫޕް ގައި ހިމެނޭ އެންޓިބަޔޮޓިކް އެކެވެ. އެނޮރެބިކް ބެކްޓީރިޔާ ތަކުގެ ސަބަބުން ޖެހޭ އިންފެކްޝަން ތަކަށް ފަރުވާ ކުރުމަށް މިއެންޓިބަޔޮޓިކް ބޭނުން ކުރެވެއެވެ. އަދި ބައެއް ކަހަލަ ޕަރަސައިޓް ތަކުގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ކުރުމަށް ވެސް ބޭނުންކޮށް އުޅެއެވެ. މިސާލަކަށް މެލޭރިޔާ އަށް ފަރުވާ ކުރުމުގައި ބޭނުން ކުރެވެއެވެ. އޮށާޅަ ނެގުން ފަދަ ކަންތައްތަކަށް ފަރުވާ ކުރުމުގައި ވެސް ބޭނުން ކުރެއެވެ.  

ތަފާތު ބްރޭންޑް ނަންތަކުގައި ކްލިންޑަމައިސިން ނެރެ ފާމަސީ ތަކުން ވިއްކަމުން ގެންދެއެވެ. އެގޮތުން ޑަލަސިން، ކްލިއޯސިން، ކްލިނަސިން ފަދަ ނަންތަކުގައި ނެރެފައި ވެއެވެ.
ރޮކްސިތްރޯމައިސިން

ރޮކްސިތްރޯމައިސިން ()އަކީ މެކްރޯލައިޑް ގުރޫޕް ގައި ހިމެނޭ އެންޓިބަޔޮޓިކް އެކެވެ. ނޭވާލާ ނިޒާމް، ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް އަދި ސޮފްޓް ޓިޝޫ އިންފެކްޝަން ތަކަށް ފަރުވާ ކުރުމުގައި ރޮކްސިތްރޯމައިސިން ބޭނުން ކުރެވެމުން ގެންދެއެވެ. 

ތަފާތު ބްރޭންޑް ނަންތަކުގައި ރޮކްސިތްރޯމައިސިން ނެރެ ފާމަސީ ތަކުން ވިއްކަމުން ގެންދެއެވެ. އެގޮތުން ރޮކްސޯ، ރޮކްސާރ، ރޮކްސިމައިސިން، ރޮކްސިބިޑް ފަދަ ނަންތަކުގައި ނެރެފައި ވެއެވެ.
ސެލް

ސެލް އަކީ ކޮންމެ ދިރޭއެއްޗެއްގެ އަޞްލެވެ. އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ވެސް އުފެދިފައިވަނީ އެތައް ބައިވަރު ސެލްތަކެއް އެއްވެގެންނެވެ. އަދި މިއިން ކޮންމެ ސެލް އަކަށް ވެސް އެއަށް ޚާއްޞަ ވަޒީފާއެއް ލިބިފައި ވެއެވެ. 

ގުނަވަނެއް އުފެދިގެން އަންނަނީ ގުޅުންހުރި ނުވަތަ އެއްވައްތަރުގެ ސެލްތަކެއް އެއްވެގެންނެވެ. މިސާލަކަށް ފުރަމޭ ގައި ހުންނަ ސެލް ތަކަށް ކިޔަނީ ހެޕަޓޮސައިޓް އެވެ. އެހެން ކަމުން ފުރަމޭ އުފެދިފައިވަނީ އެތައް ބައިވަރު ހެޕަޓޮސައިޓް ތަކެއް އެއްވެގެންނެވެ. 

ނިޒާމެއް އުފެދެނީ ގުޅުންހުރި ގުނަވަންތަކެއް އެއްވެގެންނެވެ. މިސާލަކަށް ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް އުފެދިފައިވަނީ ގުރުދާ، ގުރުތާ، މަސާނާ، އަދި ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި ފަދަ ގުނަންތައް ގުޅި ލާމެހިގެންނެވެ.
ޖިންސީ ގުޅުމުގެ ޒަރީޢާއިން ފެތުރޭ ބަލިތައް

ޖިންސީ ގުޅުމުގެ ޒަރީޢާއިން ފެތުރޭ ބަލިތައް ()ކޮންމެވެސް ސިފައެއްގައި ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގުމުގެ ތެރޭގައި އެކަކު ގައިން އަނެކަކުގެ ގަޔަށް ވާޞިލްވާ ބަލިތަކެކެވެ.

## ފާހަގަކުރެވޭ ބައެއް ބަލިތައް

### ބެކްޓީރިޔާގެ ސަބަބުންޖެހޭ ބަލިތައް
* ކިހުނުވުން
* ސިފިލިސް
* ޝެންކްރޮއިޑް
* ލިމްފޯގްރެނިއުލޯމާ ވިނީރިއަމް
* ގްރެނިއުލޯމާ އިންގްއަނަލް
* ކްލަމީޑިއާ އިންފެކްޝަން
* ސްޓެފައިލޮކޯކަލް އިންފެކްޝަން

### ފަންގަސްގެ ސަބަބުންޖެހޭ ބަލިތައް
* ކެންޑިޑިއޭސިސް

### ވައިރަސްގެ ސަބަބުންޖެހޭ ބަލިތައް
* އެއިޑްސް
* ޖެނިޓަލް ހާރޕީޒް
* ޖެނިޓަލް ވޯރޓްސް

### ޕެރަސައިޓްގެ ސަބަބުންޖެހޭ ބަލިތައް
* ޓްރައިކޮމޮނައިއެސިސް
* ކަސްއެޅުން

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ގުލްކޯޒް ޓޮލެރަންސް ޓެސްޓު

ގުލުކޯޒް ޓޮލެރަންސް ޓެސްޓު އަކީ ގުލުކޯޒް އަށް ތަޙައްމަލްވާ މިންވަރު ދެނެގަތުމަށް ހެދޭ ޓެސްޓެކެވެ. 

## ޓެސްޓު ހަދާގޮތް
* އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުކައި ނުބޮއި 8 ގަޑިއިރު ހުރުމަށްފަހު 100 ގުރާމްގެ ގުލުކޯޒް ޕެކެޓް އަކާއި، ލުނބޯއެއް ހިފައިގެން އަންނާށެވެ. އަންނައިރު ކުޑަކަމުދާ އެއްޗެހި ލެބޯޓްރީ އިން ދޭ ފުޅިއަށް ނަގައިގެން އަންނާށެވެ. 
* ފުރަތަމަ ފަހަރު ލޭ  ނެގުމަށްފަހު ގުލްކޯޒު ތަށި ބޯނީ އެވެ. 
* ގުލްކޯޒް ބުއިމަށްފަހު 3 ފަހަރު ލޭނަގަން އަންނަން ވާނެއެވެ. އެއީ ގަޑިއަކު 1 ފަހަރު އެވެ. 
* މި 3 ފަހަރު ވެސް ލޭނަގަން އަންނަންވާނީ ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި ނަގައިގެންނެވެ. ކުޑަކަމުދާ އެއްޗެތި ނެގުމަށްފަހު ކޮންމެ ފަހަރަކު ވެސް މަސާނާ އެކީ ހުސްވަންދެން ކުޑަކަމުދާން ޖެހޭނެ އެވެ.
އެޒިތުރޯމައިސިން

އެޒިތުރޯމައިސިން() އަކީ މެކްރޯލައިޑް ގުރޫޕްގައި ހިމެނޭ އެންޓިބަޔޮޓިކް އެކެވެ. މިއީ ދުނިޔޭގައި އެންމެ ބާރަށް ވިކޭ އެއް އެންޓިބަޔޮޓިކް ކަމުގައި ވަނީ ފާހަގަ ކުރެވިފައެވެ. އެރިތްރޯމައިސިން އިން މި އެންޓިބަޔޮޓިކް އުފެދިފައިވާ ކަމުގައި ވިޔަސް އުފެއްދުމަށް ބޭނުންކުރެވިފައިވާ ކެމިކަލް އެރިތްރޯމައިސިން އާއި ތަފާތެވެ. 

ތަފާތު އެތަކެއް ބަލިތަކެއް ނުވަތަ އިންފެކްޝަން ތަކަކަށް ފަރުވާ ކުރުމަށް އެޒިތްރޯމައިސިން ބޭނުންކޮށް އުޅެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ، ޓޮންސިލް ދުޅަވުން، ކަންފަތުގެ މެދުބައި ދުޅަވުން، އަރުތެރެ ހަލާކުވުން، އަޑުފޮށި ދުޅަވުން، ވައިނޮޅީގެ ކަފި ދުޅަވުން، ސައިނަސް، ނިއުމޯނިޔާ، އަދި ބައެއް ކަހަލަ ޖިންސީ ގުޅުމުގެ ޒަރީޢާއިން ފެތުރޭ ބަލިތައް ފަދަ ބަލިތައް ހިމެނެއެވެ.
ސްޕައިރަމައިސިން

ސްޕައިރަމައިސިން() އަކީ މެކްރޯލައިޑް ގުރޫޕްގައި ހިމެނޭ އެންޓިބަޔޮޓިކް އެކެވެ. މިއީ ޓޮކްސޯޕްލަސްމޯސިސް އަށް ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކުރެވޭ ބޭހެކެވެ. 2000 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ޔޫރަޕުގެ ގައުމުތަކުގެ **ރޮވަމައިސިން** ބްރޭންޑް ނަމެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކޮށް، ސްޕައިރަމައިސިން އުފައްދައި ވިއްކަމުން ގެންދެއެވެ. ފުރަތަމަ މިއެންޓިބަޔޮޓިކް އުފައްދާފައިވަނީ 1952 ވަނަ އަހަރު އެވެ. 1955 ން ފެށިގެން މިބޭސް ބޯންދޭ ބޭހެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރެވެމުން އައިސްފައި ވެއެވެ.
ޑޮކްސީސައިކްލިން

ޑޮކްސީސައިކްލިން އަކީ ޓެޓްރަސައިކްލިން ގުރޫޕްގައި ހިމެނޭ އެންޓިބަޔޮޓިކް އެކެވެ. 1960 ގައި އުފައްދައިފައިވާ މިބޭހަކީ ޓެޓްރަސައިކްލިން ހިމެނޭ ތަފާތު އިންފެކްޝަންތަކަށް ފަރުވާ ކުރުމުގައި ބޭނުންކުރާ ބޭހެކެވެ. މިބޭސް ބްރޭންޑް ނަމެއްގެ ގޮތުގައި ފުރަތަމަ ނެރެފައިވަނީ **ވިބްރަމައިސިން** ގެ ނަމުގައެވެ.
ޑެންގީ ޝޮކް ސިންޑްރޯމް

ޑެންގީ ޝޮކް ސިންޑްރޯމް()  އަކީ ޑެންގީ ހުން ޖެހުމާއި ގުޅިގެން ބަލިމީހާ ހާލަތު ޑެންގީ ހެމޮރޭޖިކް ހުން އަށް ބަދަލުވެ ލޭހޮޅިތައް ފަޅައިގެން ގޮސް އޭގެ ސަބަބުން ޝޮކުޖެހުން ކުރިމަތި ވުމެވެ.

### ލޭނާރު ފަޅައިގެން ގޮސް ލޭއަންނަ ވައްތަރުގެ ޑެންގީ ހުމުގެ އަލާމާތްތައް އަދި ޝޮކް
* ޑެންގީ ހުމުގެ ޢަލާމާތްތަކާއި އެއްވައްތަރުގެ ޢަލާމާތްތައް ފެނުން
* މެދު ނުކެނޑި ބޮޑަށް ބަނޑުގައި ރިއްސުން
* ހަމުގެ ކުލަ ފަނޑުވެ ދޮން ފޫޑު ކުލައެއް ޖެހުން
* ނޭފަތުން ލޭއައުން، އަނގައިން ލޭއައުން، ހިރުގަނޑުން ލޭއައުން، ނޫފައިގެންފައި ހުންނަ ފާޑުގެ ތަންތަން ހަންގަނޑުން ފެންނަށް ފެށުން
* ލެޔާއި އެކު ނުވަތަ ލެޔާއި ނުލައި ގިނައިން ހޮނޑުލެވުން
* ގައިގެ ވަރުދެރަވެ، ނިދި އަޔަސް ނުނިދޭގޮތްވުން
* އަބަދު ރޮވުން
* ބޮޑަށް ފެންބޮވުން ( އަނގަ ހުންނާނީ ހިކިފައެވެ ) 
* ވަރަށް ބަލިބަލިކޮށް ނަމަވެސް އަވަހަށް ވިންދު ޖެހުން
* ނޭވާލާން ދަތިވުން
* ހޭނެތުން

### ޑެންގީ ހެމޮރޭޖިކް ޝޮކް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހާ މޮނީޓަރ ކުރާނޭގޮތް:-

* ހުން، ވިންދު، ނޭވާލާވަރު އަދި ލޭގެ ޕްރެޝަރު: ކޮންމެ 15 މިނިޓުން ނޫނީ 30 މިނިޓުން
* ލޭގެ އޮލަމިން: ފުރަތަމަ 6 ގަޑިއިރުތެރޭ 2 ގަޑިން، އެއަށްފަހު ރަގަޅުވަންދެން 4 ގަޑިން
* އައިވީ ފެންދެވޭ ވަރު، ދެވޭ ވައްތަރު ކޮންމެ 4  ގަޑިން ރިކޯޑްކުރުން
* ކުޑަކަމުދެވޭ ވަރު އެމްއެލް އިން ރިކޯޑްކުރުން ( ކެތީޓާ ލައްވައިގެން)
* ލޭގެ ގުރޫޕް ބެލުމާއި ކްރޮސްމެޗް ކޮށްފައި ލޭދޭނޭ މީހަކު ތައްޔާރުކޮށްފައި ބެހެއްޓުން
* ބްލަޑް ޝުގަރ
* ސޯޑިއަމް، ކެލްސިއަމް، ޕޮޓޭސިއަމް، ސީއޯ2 ލެވެލް
* ލިވަރ ފަންކްޝަން ޓެސްޓް
* ރީނަލް ފަންކްޝަން ޓެސްޓް (ބީޔޫއެން، ކްރިއޭޓިނީން، ޔޫރިކް އެސިޑް)
* ބްލަޑް ގޭސް
* ޓީޓީ، އޭޕީޓީޓީ، ޕީޓީ

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ޤިސްމު:އެކަށޭނަ ލިޔުން
ރީނދޫވުން

ރީނދޫވުން ()ނިސްބަތް ކުރެވެނީ ހަންގަނޑާއި، ލޮލުގެ ހުދުކަޅި އަދި ހަށިގަނޑުގައިވާ ތެތްދުލިފަށް ތަކުގެ ކުލަ ރީނދޫ ކުލައަށް ބަދަލުވުމަށެވެ. މިގޮތަށް ރީނދޫވުން ކުރިމަތިވަނީ ލޭގައި ބިލިރޫބިން ގެ ލެވެލް ނުވަތަ ހުންނަން ޖެހޭ މިންވަރު މަތިވުމުންނެވެ. ރީނދޫވުން އޭގެ ޒާތުގައި އެއީ ބައްޔެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު އެއީ ބައެއް ބަލިތަކާއި ގުޅިގެން ކުރިމަތިވާ އުދަގުލެކެވެ. ނުވަތަ ފެންނަ އަލާމާތެކެވެ. 

ބޭސްވެރިކަމުގެ ނަޒަރަކުން ވިސްނާއިރު ރީނދޫވުން ބަހާލެވޭ ތަފާތު 3 ވައްތަރެއް ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
މަސާނާގެ ކެންސަރު

**މަސާނާގެ ކެންސަރު** ()ހެނުންނަށް ވަރަށް ގިނައިން ޖެހޭ ކެންސަރު ގެ ވައްތަރެކެވެ. މަސާނާ އަކީ އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައި ގުރުދާ އިން އުފައްދާ ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި، ގުރުތާ ހުރަސްކޮށް، އައިސް ހަށިގަނޑުން ބޭރުކުރަން ވަންދެން ރައްކާކޮށްފައި ބަހައްޓަދޭ ގުދަނެވެ.

މަސާނާގެ ކެންސަރު ޖެހިއްޖެނަމަ ފެންނާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ކުޑަކަމުދާ ތަކެތީގައި ލޭހުރުން، މާގިނައިން ކުޑަކަމުދާން ޖެހުން، ކުޑަކަމުދާއިރު ތަދުވުން، އަދި ކުޑަކަމުދާން ބޭނުންވެ ކުޑަކަމުދެވޭގޮތް ނުވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.

މަސާނާ އަކީ ގުރުދާއިން ފޮނުވާ ކުޑަކަމުދާ ނަޖިސް އެންމެ ފަހުން ޖަމާވާ މަންޒިލެވެ. މަސާނާގައި ޖަމާވާ ކުޑަކަމުދާ ނަޖިސް ހަށިގަނޑުން ބޭރުކުރެވެނީ ކުޑަކަމުދާހޮޅީގެ ޒަރީޢާއިންނެވެ. މަސާނާ އޮންނަނީ ދަށްބަނޑުކޮޅާއި ހަމައިގައި ބަނޑޭ މިކިޔާ ބައިގެ ތެރޭގައެވެ. އާންމުގޮެތެއްގައި މަސާނާއަށް ކެންސަރު ޖެހެނީ އުމުރުން ދުވަސްވާ މީހުންނަށެވެ.

## ސަބަބު
ވަކި ސަބަބެއް އަދި ހޯދިފައެއް ނުވެއެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް ކަހަލަ ކެމިކަލްގެ ސަބަބުން މަސާނާއަށް ކެންސަރުޖެހޭކަމަށް ވަނީ ފާހަގަ ކުރެވިފަ އެވެ. އަދި ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރާ މީހުންނަށް މިބާވަތުގެ ކެންސަރު ޖެހުމުގެ ފުރުޞަތު ދެގުނަ އިތުރެވެ

## އަލާމާތްތައ
ް
* ކުޑަކަމުދާ ނަޖިހުގައި ލޭހުރުން
* އަވަސް އަވަހަށް ކުޑަކަމުދިއުމާއި ކުޑަކަމުދާއިރު ތަދުވުން
* ކެންސަރުގެ އަސަރު ބޮޑަށް ފެތުރިފައިވާނަމަ ދަށްބަނޑުގައި ރިހުން

## ފަރުވާ
* އޮޕަރޭޝަން ކުރުން 
* ރޭޑިއޭޝަން ދިނުން
* ކީމޯތެރަޕީ ދިނުން
ބަލީގެ އަސަރުކޮށްފައިވާ މިންވަރެއްގެ މައްޗަށް ބަލައި ފަރުވާ ކުރިޔަށް ގެންދާނެ ގޮތެއް ކަނޑައަޅާނީ ފަރުވާދޭ ޑޮކްޓަރެކެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ކެންސަރު ދެނެގަންނާނީ ކިހިނެއް؟ - މުހައްމަދު އިސްމާޢީލްފުޅު، މއ.މާފުނަ - 2005

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ހުންކޮށި ފަޅައިގެންދިއުން

**ހުންކޮށި ފަޅައިގެންދިއުން** () އަކީ ވަރަށް މަދުން ނަމަވެސް ދިމާވާ ޞިއްޙީ މައްސަލަ އެކެވެ. މިއީ ޞިއްޙީ ގޮތުން ދިމާވެދާނެ އިމަޖެންސީ ނުވަތަ އަވަސް ފަރުވާ ބޭނުންވާނެ ޙާލަތެކެވެ. އެގޮތުން މެޑިކަލް އަދި ސަރޖިކަލް ފަރުވާ އަވަސް ގޮތެއްގައި ލިބެންޖެހެއެވެ.

ލޭއަޅާ ބަލި އަދި ބައެއް ވައްތަރުގެ ލޭމަދުވުން ހުންނަ މީހުންނަށް ފަރުވާ ކުރުމުގެ ތެރޭގައި ހުންކޮށި އޮޕަރޭޝަން ކޮށްގެން ނަގަން ޖެހެއެވެ. ހުންކޮށި ނަގައިފިނަމަ ރައްކާތެރިވުމުގެ ގޮތުން ތަފާތު ވެކްސިން ތަކާއި ހަށި ދަމަނަ ތައް ހަށިގަނޑަށް ފޯރުކޮށްދޭން ޖެހެއެވެ. އެއީ ހުންކޮށި އަކީ ތަފާތު ބަލިތަކުން ދިފާޢުވުމުގައި މުހިއްމު ރޯލެއް ކުޅޭ އެއްޗަކަށްވެފައި ހުންކޮށި ނެތުމުން ގެއްލިގެންދާ ބައި ފޫބެއްދުމަށްޓަކައެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ހުންކޮށި ބޮޑުވުން

ހުންކޮށި ބޮޑުވުން () އަކީ ބައެއް ކަހަލަ ބަލިތަކާއި ގުޅިގެން ކުރިމަތިވެދާނެ ޞިއްޙީ މައްސަލަ އެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ހުންކޮށި ބޮޑުވާން ދިމާވަނީ ހުންކޮށީގެ *ވޯރކް ލޯޑު* މަތިވުމުންނެވެ. މިސާލަކަށް *ހިމޮލިޓިކް އެނީމިޔާ* ފަދަ *ލޭމަދުވުން* ގެ ވައްތަރުތަކުގައި މިބުނި އުޞޫލުން ހުންކޮށީގެ *ވޯރކް ލޯޑު* މަތިވެގެންދާގޮތް ވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ވެސް ތަފާތު އެތަކެއް ބަލިތަކެއްގެ ސަބަބުން ހުންކޮށި ބޮޑުވާގޮތް ވެއެވެ. 

ހުންކޮށި ބޮޑުވުމުން ކުރިމަތި ވެދާނެ އުދަގޫ ތަކުގެތެރޭގައި، ބަނޑުގައި ރިހުން އަދި ލޭމަދުވުން ކުރިމަތިވުުމުން ފެންނަ އަލާމާތްތައް ހިމެނެއެވެ. 

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ހުންކޮށި ނެގުން

ހުންކޮށި ނެގުން () އަކީ އޮޕަރޭޝަން ކޮށްގެން ހުންކޮށި ފަޅައި، ހަށިގަނޑުން ވަކިކޮށް ނެގުމެވެ. 

ހުންކޮށި ނަގަންޖެހޭ ބައެއް ޙާލަތްތައް
* އާދަޔާ ޚިލާފަށް ހުންކޮށި ބޮޑުވުން ކުރިމަތިވެފައިވުން
* ލިމްފޯމާ ފަދަ ކެންސަރުގެ ވައްތަރެއް ޖެހުން
* އުޓޯ-އިމިއޫން ޕްރޮސެސްގެ ސަބަބުން ޕްލޭޓްލިޓް ތައް ހުންކޮށި ތެރޭގައި ހަލާކުވުން
* ހުންކޮށި ފަޅައިގެންދިއުން ފަދަ ކަމެއް ކުރިމަތިވުން
* މައިދާއަށް ޖެހޭ ކެންސަރުގެ އަސަރު ހުންކޮށި އަށް ފޯރުން
ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން

ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން() އަކީ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އިން ދޫކުރާ ހޯރމޯން ތަކެކެވެ. ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އިން ދޫކުރާ މައިގަނޑު ދެހޯރމޯން އަކީ ޓްރައި އަޔޯޑޯ ތައިރޮނީން(T3) އަދި ތައިރޮކްސިން(T4) އެވެ. އަޔޮޑިން()  އަކީ މިދެހޯރމޯންގައިވެސް އެކުލެވޭ މާއްދާއެކެވެ. ހަމަމިހެން ތައިރޮޑް ގްލޭންޑް އިން ކެލްސިޓޯނިން() ކިޔާ ހޯރމޯން އެއްވެސް ދޫކުރެއެވެ. މިއީ ކެލްސިއަމް ހަމަހަމަކަންމަތީ ހަށިގަނޑުގައި ބެހެއްޓުމުގައި ޝާމިލްވާ ހޯރމޯން އެކެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ލޭމަދުވުން

ލޭމަދުވުން () އަކީ ލޭ ޓެސްޓު ކުރާއިރު ލޭގައި ހުންނަންވާ މިންވަރަށްވުރެ ލޭގައި ހިމެނޭ ދަގަނޑުގެ ބައި ނުވަތަ ހިމަގްލޯބިން ދަށްކޮށް ހުރުމެވެ. ލޭގައި ދައުރުކުރާ އެއްބަޔަކީ ލޭގެ ރަތް ސެލް އެވެ. ހިމަގްލޯބިން އަކީ ލޭގެ މިރަތް ސެލް ތަކުގައި ދަގަނޑުގެ ބަޔާއި އޮކްސިޖަން ހަށިގަނޑުގެ ބައިތަކަށް އުފުލައިދޭ މާއްދާ އެވެ. ލޭމަދުވުމުގެ އަސަރު ލޭގައި އެކުލެވޭ ސެލްތަކުން ދޭހަކޮށްދޭނެ އެވެ. 

### އަލާމާތްތައް
* ބޯއެނބުރުން
* އަބަދުވެސް ނިދިއައިސްފައި ހުންނަހެން ހީވުން
* ވަރުބަލިވުން
* ނޭވާ ކުރުވުން
* އަވަސް އަވަހަށް ރުޅިއަންނަ ގޮތްވެ ހާސްވާގޮތްވުން
** އާންމު ޢަލާމާތްތައް: އާދަޔާ ޚިލާފަށް ވަރުބަލިވުން، ކުޑަކުދިން ބޮޑުނުވުން ފަދަ ކަންތައްތަކަކީ ލޭމަދުވުމުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވެދާނެ ބައެއް އާންމު އަލާމާތްތަކެވެ. ލޭމަދުވެފައި ހުރިކަން އެނގޭނެ އާންމު ނިޝާނަކީ ހަންގަނޑުގެ ކުލަ ދޮންފޫޑުވުން އެވެ. މިގޮތުން އަތްތިލަ، ތުންފަތް، ނިޔަފަތީގެ ބުނޑުން ވަރަށް ރީތިކޮށް ދޮންފޫޑުކަން ފެންނަން ހުންނާނެއެވެ. 
** ހިތާއި ލޭހޮޅިތަކުގެ ނިޒާމް: ކަމެއްކޮށްލުމާއެކު ނޭވާކުރުވުން، ހިތުގެ ވިންދު އަވަސްވުން، މޭގައި ރިހުން، އަދި ދޭތެރެއަކުން ފައިގެ ކުޑަކަޅުވާގައި ރިހުން، އަދި ހިތް ފޭލްވުން ފަދަ ކަންކަމަކީ ލޭމަދުވުމުގެ ސަބަބުން ހިތާއި ލޭހޮޅިތަކުގެ ނިޒާމް އަށް ދިމާވެދާނެ ބައެއް ކަންތައްތަކެވެ. ލޭމަދުވެފައިވާކަން އެނގޭނެ ނިޝާން ތަކުގެ ތެރޭގައި ހިތުގެ އަޑުތަކުގެ ބާރުގަދަވުން، 3 ވަނަ ހިތުގެ އަޑު އިވުން، ކަށިގަނޑު އަޅައިގެން ދެނެގެނެވޭ ބައެއް އެހެން އަޑުތައް އިވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. 
** ނާރުތަކުގެ ނިޒާމް: ބޮލުގައި ރިހުން، ބޯއެނބުރުން، ކަންފަތުން އަޑުގޮވުން، ލޮލުގެ ފެނުމަށް ބަދަލުއައުން، ހޭނެތުން، ކަންކަމަށް ފަރުވާ ނުބެހެއްޓުން، އަތްފައި އައްސިވުން ފަދަ ކަންކަމަކީ ލޭމަދުވުމުގެ ސަބަބުން ނާރުތަކުގެ ނިޒާމް އަށް ދިމާވެދާނެ ބައެއް ކަންތައްތަކެވެ. 
** އެހެނިހެން: ލޭމަދުވުން ފެނިދާނެ އެހެނިހެން އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި މާގިނައިން ކުޑަކަމުދާންޖެހުން، މައްސަރު ކަންތަކަށް ބުރޫއެރުން، އަދި ޖިންސީ ގުނަވަން ވަޅޯވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. ފައި ފޮއްސިވުން އަކީ ވެސް ވަރަށްގިނައިން ދިމާވާ ކަމެކެވެ. 

### ނުރައްކާތައް
* ބައިގެންދިއުން
* ދުވަސްނުފުރާ ވިހެއުން
* ވިހެއުމާއި ވިދިގެން ގިނައިން ލޭފޭބުން
* ވިހެއުމަށްފަހު ހަށިގަނޑު އަނބުރާ ކުރިން ހުރިގޮތަށް ގެންނަން އުދަގޫވުން

### ދެނެގަތުން
ލޭމަދުވާނަމަ ލޮލުގެ ތިރީ ކައިރީގައި އަތް ޖައްސާފައި ތިރިއަށް ދަމާލުމުން އެތެރެ ރަތްކޮށް ހުރުމުގެ ބަދަލުގައި ހުންނާނީ ވަރަށް ހުދުކޮށެވެ. ނުވަތަ މަޑު ފިޔާތޮށި ކުލައިގައެވެ. އަތްތިލައިގެ ހުދުހަން ބަލައިލުމުން ވެސް މިކަން ފާހަގަ ވާނެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ހިތް ފޭލްވުން

ހިތް ފޭލްވުން()  އަކީ ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ މިންވަރަށް ހިތުން ހަށިގަނޑުގެ ބައިތަކަށް ލޭފޮނުވައި ދިނުމަށް ނުކުޅެދުމެވެ. ހިތް ފޭލްވުން އަދި ހިތް ހުއްޓުން މިއީ ތަފާތު ދެކަމެކެވެ.

## އަލާމާތްތައް

ހިތް ފޭލްވުން ކުރިމަތިވުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ނޭވާ ކުރުވުން، ކެއްސުން، ތަނބިކަށި ދުޅަވުން، ވަރުބަލިވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. ހިތް ފޭލްވުން އަކީ ވަރަށް ނުރައްކާތެރި ކަމެކެވެ. އޭގެ ނުރައްކާތެރި ޙާލަތުގައި މަރުވުން ފަދަ ކަމެއް ވެސް ކުރިމަތިވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ.

## ސަބަބުތައް
* މަޔޯކާރޑިއަލް އިންފާރކްޝަން ނުވަތަ ހާޓް އެޓޭކް ޖެހުން
* އިސްކިމިކް ހާރޓް ޑިޒީޒް
* ލޭމައްޗަށްދިއުން
* ހިތުގެ ވޭލްތަކަށް ޖެހޭ ބަލިތައް
* ކާޑިއޯމަޔޯޕަތީ

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ވާބަލި

**ވާބަލި** () އަކީ ވައިރަސް އަކުން ޖެހޭ ގައިން ގަޔަށް އަރާ ބައްޔެެކެވެ. ވާބަލި ޖެހޭ ގިނަމީހުންނަށް އޭގެ އަލާމާތްތައް ނުފެނި ވަރަށް ގިނަ ދުވަހު ހުންނަކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ވާބައްޔަށް ދެވޭ ވެކްސިންގެ 3 ޑޯޒް ދޭން ޖެހެއެވެ. އެއީ މިބަލިން ރައްކާތެރިވުމުގެ ގޮތުން ދެވޭ ވެކްސިނެކެވެ. އެގޮތުން ފުރަތަމަ ޑޯޒް ދެނީ އުމުރުން 2 މަހުގައެވެ. 2 ވަނަ ޑޯޒް 4 މަހުގައެވެ. 3 ވަނަ ޑޯޒް 6 ވަނަ މަހުގައެވެ.

ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ވާބަލި ހޯދިފައިވަނީ މީލާދީން 1840 ވަނަ އަހަރު ގައެވެ. ވާބަލި ޖައްސަނީ އެންޓެރޯވައިރަސް ގެ ޖީނަސް އެއް ކަމުގައިވާ ޕޯލިޔޯ ވައިރަސް އެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ހޭނެތުން

**ހޭނެތުން** ()  އަކީ ސިކުނޑިއަށް ލޭފޯރުކޮށްދޭ މިންވަރު ވަގުތީ ގޮތުން ދަށްވުމުގެ ސަބަބުން މީހާގެ ހޭވެރިކަން ގެއްލުމެވެ. ދިވެހި ބަހުން ބައެއް ފަހަރު ހޭނެތުމަށް **ޚަބަރު ހުސްވުން** މިހެންވެސް ކިޔައިއުޅެއެވެ. އެހެން ގޮތަކަށް ބުނާނަމަ މިއީ ލޭގެ ޕްރެޝަރު ދަށްވުމުގެ ސަބަބުން ސިކުނޑިއަށް އެކަށޭނަ ގޮތެއްގައި ލޭފޯރުނުވުމުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ ކަމެކެވެ.

ހޭނެތުން ކުރިމަތިވުމުގެ ކުރިން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި މީހާ ދޮންފޫޑުވުން، މޭނުބައިކުރުން، ދާހިއްލުން، ލޮލުގެ ކަޅި ފުޅާވުން، އާފުރުން، ފުންކޮށް އަވަސް އަވަހަށް ނޭވާލުން، އަދި ހިތުގެ ވިންދު އަވަސްވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ހޭނެތިފައި އޮންނަ ވަގުތު ދެމިގެންދަނީ މަދު ސިކުންތު ކޮޅަކުން ފެށިގެން ދެތިން މިނިޓަށެވެ.

ހޭނެތުން ކުރިމަތިވުމަށްފަހު ހޭވެރިކަން އަނބުރާ އައުމުން ބޮލުގައި ރިހުން، ހާސްވެ ރުޅިގަދަވުން، ކަންކަމުގައި ގޮތެއް ނިންމަށް ނޭގި އަރާރުންވުން، އަދި ވަރުދެރަވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ދިމާވެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ލޭދަށަށްދިއުން

ލޭދަށަށްދިއުން() އަކީ އާދަޔާ ޚިލާފަށް ލޭގެ ޕްރެޝަރު ދަށްވުމެވެ. މިއީ ބައްޔަކަށްވުރެ ބޮޑަށް އެހެން ބައްޔަކާއި ގުޅިގެން ކުރިމަތިވާ ޙާލަތެކޭ ބުނެވިދާނެއެވެ. ލޭމާބޮޑަށް ދަށަށް ހިގައްޖެނަމަ ޝޮކުޖެހުން މެދުވެރިވުމަކީ ވަރަށް ގާތް ކަމެކެވެ. މާބޮޑަށް ލޭދަށަށްދިއުމަކީ އޭގެ ސަބަބުން ފުރާނަ އަށް ނުރައްކާ ވެދާނެ ކަމެކެވެ.

ލޭދަށަށްދިއުން ކުރިމަތިވާ އެންމެ މައިގަނޑު އެއް ސަބަަބަކީ ހަށިގަނޑުގައި އެކުލެވޭ ލޭގެ ވޮލިއުމް ދަށްވުމެވެ. ލޭގެ ވޮލިއުމް ދަށްވުން މެދުވެރިކޮށްފާނެ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި ހަށިގަނޑުގެ ބަޔަކުން ލޭފޭއްދުން، ހަށިގަނޑުން ގިނަ އަދަދަކަށް ލޭބޭރުވުން، އެކަށޭނަ ވަރަށް ދިޔާތަކެތި ނުބުއިން، އަދި ހޮނޑުލުން ނުވަތަ ބޭރަށް ހިންގުން ފަދަ ކަމެއްގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑުން ފެން ގިނަ އަދަދަކަށް ބޭރުވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ވައިރަސް

ވައިރަސް() އަކީ ލޮލަށް ނުފެންނަ ކުޑަކުޑަ ޖަރާސީމެކެވެ. ތަފާތު ޖަނަވާރު ތަކާއި، ގަސްގަހާގެހި އަދި ބެކްޓީރިޔާ ފަދަ ޖަރާސީމް ތަކުގެ ތެރޭގައި އާވެއާލާވުމުގެ ގާބިލިއްޔަތު ވައިރަސް އަށް ލިބިފައިވެއެވެ. މިއީ ތަފާތު އެތަކެއް ބަލިތަކެއް އިންސާނުންނަށް ކުރިމަތިކުރުވާ އެއްޗެކެވެ. ކޮންމެ ވައިރަސްއެއްގައިމެ، ނިއުކްލިކް އެސިޑް އަދި ޕްރޮޓީން އެކުލެވިގެން ވެއެވެ. ވައިރަސްގައި އެކުލެވޭ ނިއުކްލިކް އެސިޑަކީ **ޑިއޮކްސީރައިބޯ ނިއުކްލިކް އެސިޑް**، އަދި **ރައިބޯ ނިއުކްލިކް އެސިޑް** މިދެވައްތަރުން ކުރެ ކޮންމެވެސް އެއްވައްތަރެކެވެ. 

ވައިރަސް އެއްގެ ސައިޒު އަދި ބައްޓަން ބިނާވެފައި އޮންނަނީ އެވައިރަހެއްގައި ނިއުކްލިކް އެސިޑް އަދި ޕްރޮޓީންތައް ހުންނަ މިންވަރާއި، އެތުރިފައި ހުންނަ ގޮތެއްގެ މައްޗަށެވެ. ބައެއް ވައިރަހުގައި ނިއުކްލިކް އެސިޑް ވަށައިގެން އެއްފަށަލަ އަށްވުރެ ގިނަ ޕްރޮޓީން ފަށަލަ ހުރެއެވެ. ވައިރަހުގެ ވަށަމިން 20 ނެނޯމީޓަރުން ފެށިގެން 250-400 ނެނޯމީޓަރާއި ދެމެދުގެ މިނެއްގައި ހުރެއެވެ.
ބެކްޓީރިޔާ

ބެކްޓީރިޔާ ()އަކީ ލޮލަށް ނުފެންނަ ކުޑަކުޑަ ޖަރާސީމެކެވެ. މިއީ **ޕްރޯކެރިއޮޓިކް** އޯގަނިޒަމް އެކެވެ. މާނައަކީ ބެކްޓީރިޔާގައި ކުދި **އޯގަނެލްސް** އަދި **ނިއުކްލިއަސް** ތަތްވުމަށް ފަށަލައެއް ނުހުންނާނެ އެވެ. ބެކްޓީރިޔާ އަކީ **އެންމެ ސެލްއެއް އެކުލެވޭ** އޯގަނިޒަމް އެކެވެ. ތަފާތު ބައްޓަންތަކަށް ބެކްޓީރިޔާ ހުރެއެވެ. އެގޮތުން ވަށްކޮށް، ދިގުކޮށް، ކަތިކޮށް އަދި މިނޫން ގޮތްގޮތަށް ވެސް ބެކްޓީރިޔާ ހުރެއެވެ. 

މާހައުލުގައިވާ ތަފާތު އެތަކެއް ތަނަކާއި، ތަކެތީގައި ބެކްޓީރިޔާ އުޅޭނެ އެވެ. ބެކްޓީރިޔާ ގެ ބައެއް ވައްތަރު ތަކުގެ އިންސާނުންނާއި، ޖަނަވާރުން އަދި ގަސްގަހާއި ގެއްސަށް ބަލިތައް ޖައްސައެވެ. ބައެއް ކަހަލަ ބެކްޓީރިޔާ ތަކުން ގެއްލުން ވާއިރު އަނެއްބައި ބެކްޓީރިޔާ ތަކުން ފައިދާ ވެސް ކުރާކަން ފާހަގަ ކުރަން ޖެހެއެވެ. ބިންގަނޑަކީ ގަސްގަހާގެހި ހެދުމަށް އެކަށޭނަ ތަނަކަށް ބެކްޓީރިޔާ ތަކާއި ނުލައި ނުވާނޭކަން ޔަގީނެވެ. އަދި ފަނާވެފައި ހުންނަ ތަކެތި ނެތިގެން ދިއުން ވެސް ބެކްޓީރިޔާ ވުޖޫދުނުވާނަމަ ލަސްވީހެވެ. ބައެއް ބެކްޓީރިޔާ ތަކަކީ، ކާތަކެތި، ކެމިކަލް އަދި ބޭސް އުފެއްދުމުގައި ވަރަށް ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ބޭނުންކުރެވޭ އެއްޗެކެވެ.
ޓޮންސިލް ނެގުން

ޓޮންސިލް ނެގުން() އަކީ އޮޕަރޭޝަން ކޮށްގެން ދުޅަވެ ހަލާކުވެފައިވާ ޓޮންސިލް ނެގުމެވެ. 

### ސަބަބުތައް
* އަހަރެއްގެ ތެރޭގައި މާގިނައިން ޓޮންސިލް ދުޅަވުން ކުރިމަތިވުން
* ދާއިމީ ގޮތެއްގައި ޓޮންސިލް ދުޅަވުން ކުރިމަތިވެ، އަރުތެރޭގައި ރިއްސުން
* ޕެރިޓޮންސިލަރ އެބްސެސް އޭ ކިޔޭ މުލިހި ފާނޑުގެ އެއްޗެއް ތަކުރާރުކޮށް އުފެދުން
* ޓޮންސިލް ބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން ކެއުމަށާޢި، ކާތަކެތި ދިރުވުމަށް އުދަގޫވުން
* ރޭގަނޑު ނިދާއިރު ގުގުރި ދެމުން
* ޓޮންސިލްގައި ހިލައުފެދުން
އެޕެންޑިކްސް ނެގުން

އެޕެންޑިކްސް ނެގުން() އަކީ އޮޕަރޭޝަން ކޮށްގެން އެޕެންޑިކްސް ނެގުމެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި މިއޮޕަރޭޝަން ކުރެވެނީ ކުއްލިއަކަށް އެޕެންޑިކްސް ދުޅަވުން ކުރިމަތިވެ އުދަގޫތައް ތަހައްމަލުކުރުމުން ދެވޭ އިމަޖެންސީ ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައެވެ. 

މިފަހަކަށް އައިސް ތޮރުފައިގެން ވެސް އެޕެންޑިކްސް ނެގުމުގެ އޮޕަރޭޝަން ކުރެވެއެވެ. ރަގަޅަށް އެޕެންޑިކްސް ދުޅަވުން ކަން ދެނެނުގަނެވޭ ޙާލަތްތަކާއި، އަދި އޮޕަރޭޝަން ކުރުމުން އުފެދޭ ލަކުނު ފެންނަށް ބަލިމީހާ ބޭނުންނުވާ ހާލަތުގައި ވެސް ތޮރުފައިގެން އެންޑޮސްކަޕީ ގެ އެހީގައި މިއޮޕަރޭޝަން ކުރެއެވެ.
ހަށިދަމަނަ

ހަށިދަމަނަ () އަކީ ހަށިގަނޑާ ބީރައްޓެހި މާއްދާއެއް (އެންޓިޖަން) ހަށިގަނޑަށް ވަނުމުން ދިފާޢީ ނިޒާމް އިން އުފައްދައިދޭ ރައްކާތެރިކުރުވަނިވި ޕްރޮޓީން އެކެވެ. ހަށިދަމަނަ ތަކަށް އިގިރޭސި ބަހުން **އިމިޔުނޯގްލޯބުލިން** އޭ ކިޔައެވެ. އެންޓިޖަން އެއް ހަށިގަނޑަށް އެހަށިގަނޑުން ބޭރުކޮށްލުމަށްޓަކައި ހަށިދަމަނަ އޭގައި ތަތްވެ އެނައްތާލުމުގެ މަސައްކަތް ފަށައެވެ. ތަފާތު ބަލިތައް ޖައްސާ އެކިވައްތަރުގެ ޖަރާސީމް ތަކާއި، އެކިފާނޑުފާނޑުގެ ވިހަތަކާމެދު ހަށިގަނޑު ދެކޭނީ ހަށިގަނޑާއި ބީރައްޓެހި މާއްދާ ނުވަތަ އެންޓިޖަންއެއްގެ ގޮތުގައެވެ. 

ހަށިދަމަނަ ތައް އުފެދެނީ ލޭގެ ހުދު ސެލް ގެ ޚާއްޞަ ވައްތަރެއް ކަމުގައިވާ ބީ ލިމްފަސައިޓް އިންނެވެ.
ޓޮންސިލް ދުޅަވުން

ޓޮންސިލް ދުޅަވުން () އަކީ ބެކްޓީރިޔާ ނުވަތަ ވައިރަސް އެއް ފަދަ އެއްޗެއް ޓޮންސިލްގެ ވަށައިގެންވާ ދުލިފަށަލައިގެ ތެރެއަށް ވަދެ ޓޮންސިލް ގައި އިންފެކްޝަން އަށަގަތުމެވެ. ޓޮންސިލް ދުޅަވުމަކީ ކުޑަކުދިންނާއި ބޮޑެތި މީހުންގެ މެދުގައި ވަރަށް ޢާންމު ބައްޔެކެވެ. އެންމެ އާންމުކޮށް ޓޮންސިލް ދުޅަވަނީ **ހިމޮލިޓިކް ސްރެޕްޓޮކޮކައި** ކިޔާ ބެކްޓީރިޔާ އެއްގެ ސަބަބުންނެވެ. 

ޓޮންސިލް ދުޅަވުން ކުރިމަތިވުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި، ކަރުތެރެ ހަލާކުވުން، ކާތަކެތި ދިރުވަން އުދަގޫވުން، ހުންއައުން، ނުތަނަވަސްވުން، އަދި ކަރުގެ ދެފަރާތުގައި ގޮށްލުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. ޓޮންސިލް ދުޅަވުން ކުރިމަތިވުމަށްފަހު ރަގަޅުވުމަށް 5 ދުވަހުގެ މުއްދަތެއް ނަގައެވެ. 

ޓޮންސިލް ދުޅަވުމުން ފަރުވާގެ ގޮތުގައި ކުރެވޭ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި ، ހުން ރަގަޅުވަންދެން އަރާމުކުރުން، ބަލިޖެހިފައި ތިބޭމީހުން އެހެންމީހުންނާއި ގައިގޯޅިވެ ނޫޅުން، ބައްޔާއި ގުޅިގެން ކުރިމަތިވާ އާދަޔާ ޚިލާފު ކަންތައްތަކުން މިންޖުވުމަށް އެންޓިބަޔޮޓިކް އެއް ބޭނުންކުރުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. 

ޓޮންސިލް ދުޅަވުމުގެ ސަބަބުން ޓޮންސިލްގައި އުފެދޭ އިންފެކްޝަންގެ އަސަރު ބައެއް ފަހަރު ކަންފަތް، ނޭފަތް، ނޭފަތުގެ ވަށައިގެންވާ ވައިކޮތަޅުތައް، ވައިނޮޅި، އަދި ވައިނޮޅީގެ ކަފި އާއި ހަމައަށް ފެތުރިގެންދާ ގޮތް ވެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު ޓޮންސިލްގައި އަށަގެންފައި ހުރި ބެކްޓީރިޔާގެ އަސަރު އޭގެ ވަށައިގެންވާ ޓިޝޫތަކަށް ފޯރައި، **ޕެރިޓޮންސިލަރ އެބްސެސް** އޭ ކިޔާ މުލިހި ފާނޑުގެ ދުޅައެއް އުފެދޭގޮތް ވެއެވެ. ޓޮންސިލް ދުޅަވުމުން ކުރިމަތިވެދާނެ އެންމެ ނުރައްކާތެރި ދެކަމަކީ ގުރުދާ ދުޅަވުން އަދި ރޫމެޓިކް ހުން އެވެ. ރޫމެޓިކް ހުން އަކީ އޭގެ އަސަރު ބައެއް ފަހަރު ހިތަށް ފޯރާ ކަމެކެވެ. 

މާގިނައިން ޓޮންސިލް ދުޅަވެ އޭގެ އުދަގޫތައް ވާނަމަ ޓޮންސިލް ނެގުން ފަދަ އޮޕަރޭޝަނެއް ކުރަން ޖެހުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ސްކާރލެޓް ހުން ، ކަރުފޮޅު ، އަދި ވިންސެންޓްސް އެންޖައިނާ ފަދަ ބަލިތަކުގެ ސަބަބުން ވެސް
ޗިސްމޭ ދުޅަވުން

ޗިސްމޭ ދުޅަވުން() އަކީ ޗިސްމޭ އަށް ޖެހޭ އެންމެ ޢާންމު އެއްބައްޔެވެ. ޗިސްމޭ ދުޅަވުމުގެ މައްސަލަ ބައެއް ފަހަރު ދޭތެރެ ދޭތެރެއިން ތަކުރާރުވެ ކުރިމަތިވާ ގޮތްވެއެވެ. އަދި އަނެއްބައި ފަހަރު ދާއިމީ ބައްޔަކަށް ބަދަލުވާގޮތް ވެސް ވެއެވެ. 

ޗިސްމޭ ދުޅަވުމުގެ ދެވައްތަރެއް ވެއެވެ. އެއީ ވަގުތީ ސިފައެއްގައި ޗިސްމޭ ދުޅަވުން ކުރިމަތިވުމާއި، އަދި ދާއިމީ ސިފައެއްގައި ޗިސްމޭ ދުޅަވުން ކުރިމަތި ވުމެވެ. 

## ސަބަބުތައް
* ޗިސްމޭ އަށް ސީދާގޮތެއްގައި އަނިޔާވުން
* ބައެއް ކަހަލަ ބޭސްތައް
* ބައެއް ކަހަލަ ވައިރަސް އިން ޖެހޭ ބަލިތައް
* ވާރުތަވުން ނުވަތަ އުފެދުމުގައި ހުރިކަމެއްގެ ސަބަބުން ޗިސްމޭ ދުޅަވުން
* ލޭގައި ކޮލެސްޓްރޯލް މަތިވުން
* ބަނގުއާވި ބޭނުންކުރުން
* ފިތުގައި ހިލައުފެދުން

## އަލާމާތްތައް

ޗިސްމޭ ދުޅަވުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި، ވަރަށް ބޮޑަށް ބަނޑުގައި ރިހުން، ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ބުރަކަށީގައި ރިހުން، ހުންއައުން، މޭނުބައިކުރުން، އަދި ހޮނޑުލުން ހިމެނެއެވެ. މިއުދަގޫތައް ކުރިމަތިވަނީ ޗިސްމޭގައި އުފެދޭ އެންޒައިމްތައް ލީކުވުމާއި، ޗިސްމޭގެ ޓިޝޫތައް ހަލާކުވުމާއި، އަދި ނާރުތައް ހިލިގަތުން މެދުވެރިވުމުންނެވެ. ނުރައްކާތެރި ހާލަތްތަކުގައި ނޭވާލުން ފޭލްވުން، ޝޮކުޖެހުން އަދި މަރުވުން ފަދަ ކަމެއް ކުރިމަތި ވެދާނެ އެވެ. މިއީ ވަގުތީ ސިފައެއްގައި ޗިސްމޭ ދުޅަވުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ކުރިމަތިވާ އުދަގޫތަކުގެ ނުރައްކާތެރިކަން ބިނާވެފައި އޮންނަނީ ޗިސްމޭ އަށް އަނިޔާ ލިބިފައިވާ މިންވަރެއްގެ މައްޗަށެވެ. 

## ދެނެގަތުން
* ލޭގައި ޗިސްމޭގެ އެންޒައިމްތައް މަތިވުން
* ޗިސްމޭގެ އައިލެޓް ސެލް ތަކަށް ގެއްލުވެފައިވާ ނަމަ ލޭގައި ހަކުރުގެ މިންވަރު މަތިވުން
* ސީޓީ ސްކޭން ހެދުން
ޤިސްމު:ބަލިތައް