މޫސާ ފަތުޙީ

**ފަޟީލަތުލްއުސްތާޛުއްޝައިޚުލްމަރްޙޫމު** **މޫސާ ފަތުޙީ އަލްއަޒްހަރީ**އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރުކަން ކުރެއްވައިފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.

## އަމިއްލަ ދިރިއުޅުއްވުން

ފަޟީލަތުލްއުސްތާޛުއްޝައިޚުލްމަރްޙޫމު މޫސާ ފަތުޙީ ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 1929ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެންބަރު މަހުގެ 28ވަނަ ދުވަހު ފާދިއްޕޮޅު ނައިފަރުގައެވެ. ބައްޕާފުޅަކީ ޤާސިމް ޢަލީއެވެ. މަންމާފުޅަކީ ސަންފާ ޢަލީއެވެ. 

އެ މަނިކުފާނު ފުރަތަމަ ކައިވެނިފުޅު ބައްލަވައިގަތީ ޖަމީލާ ޙުސައިނާއެވެ. ޖަމީލާ ޙުސައިން ނިޔާވުމުން ދެން ކައިވެނިފުޅު ބައްލަވައިގަތީ އާމިނަތު މުޙައްމަދު ދީދީއާއެވެ. ދެ ކައިވެނިފުޅުކުރެއްވި ނަމަވެސް އުފަން ދަރިއެއް މޫސާ ފަތުޙީއަށް ލިބިވަޑައިގެންފައި ނުވެއެވެ. އަވަހާރަވީ އިރު ވަރަށް ފަހުން ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތް އައްޑުއަށް އުފަން އަނބިކަނބަލަކު ދުނިޔޭގައި އިންނެވިއެވެ. މޫސާ ފަތުޙީއާ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ 3 ބޭފުޅުން ތިއްބަވައެވެ. އެއީ ޢަލީ ފަތުޙީ، އާދަމް ފަތުޙީ، އިސްމާޢީލް ފަތުޙީއެވެ. މީގެތެރެއިން އިސްމާޢީލް ފަތުޙީއަކީ މިނިސްޓަރ އޮފް ސްޓޭޓް ފޮރ ފިނޭންސްގެ މަޤާމު މީގެކުރީން އަދާކުރައްވައިފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.

## ތަޢުލީމު ޙާޞިލުކުރެއްވުން
 
ފަޟީލަތުލްއުސްތާޛުއްޝައިޚުލްމަރްޙޫމު  މޫސާ ފަތުޙީ އެންމެ ފުރަތަމަ ތަޢުލީމު ޙާޞިލުކުރެއްވީ ނައިފަރު މަދްރަސަތުލްއިފްތިތާޙުންނެވެ. އެއަށްފަހު މަދްރަސަތުލްމަޖީދިއްޔާއިން ވެސް ކިޔަވާ ވިދާޅުވިއެވެ. މީގެއިތުރުން މިޞްރުގެ އަލްއަޒްހަރު ޔުނިވަރސިޓީގައި ޝަރީޢަތާ ޤާނޫނުގެ ރޮނގުން މަތީ ތަޢުލީމު ޙާޞިލުކުރެއްވިއެވެ. އެ މަނިކުފާނު ވަނީ އަލްއަޒްހަރުގެ ޝަރީޢާ އިސްލާމިއްޔާ ފެކަލްޓީއިން ބީއޭ ފާސް ހޯއްދަވައިފައެވެ. އަދި ކިޔަވައިދެއްވުމުގެ ރޮނގުން މިޞްރުގައި (ހަޔަރ ޑިޕްލޮމާއެއް) މަތީ ފާހެއް ހޯއްދަވައިފައިވެއެވެ.  ތަޢުލީމު ޙާޞިލުކުރެއްވުމަށް ޓަކައި މިޞްރަށް  ވަޑައިގަތީ ޢުމުރުފުޅުން 21 އަހަރުފުޅުގައި 1950ވަނަ އަހަރު އެވެ. 16 އަހަރު މިޞްރުގައި ތަޢުލީމު ޙާޞިލުކުރެއްވުމަށް ހޭދަކުރެއްވިއެވެ. އެނބުރި ރާއްޖެ ވަޑައިގަތީ 1966ވަނަ އަހަރުއެވެ.

## ޚިދުމަތް
 
ފަޟީލަތުލްއުސްތާޛުއްޝައިޚުލްމަރްޙޫމު  މޫސާ ފަތުޙީ ވަނީ ދިވެހި ސަރުކާރުގައި 60 އަހަރަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޚިދުމަތްކުރައްވައިފައެވެ. ރާއްޖޭގައި ދީނީ ޝިޢާރު ފާޅުކުރުމާއި، ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ދާއިރާގައްޔާއި، އަދަބިއްޔާތާއި، ހިސާބު ޢިލްމުގެ ދާއިރާއަށް ވަރަށް ގިނަ ޢިލްމީ ޚިދުމަތްތަކެއް އެ މަނިކުފާނު ވަނީ ކޮށްދެއްވައިފައެވެ. އެންމެ ބޮޑު ޚިދުމަތްތަކެއް ކުރެއްވީ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ދާއިރާގައެވެ.

މޫސާ ފަތުޙީ އަވަހާރަވީ އިރު ހުންނެވީ ދިވެހި ދައުލަތަށް ގިނަ ދުވަހު ޚިދުމަތްކުރެއްވި އިއްޒަތްތެރިއެއްގެ މަޤާމުގައެވެ. އެ މަނިކުފާނު އަދާކުރެއްވި ސަރުކާރުގެ ވަޒީފާތަކާއި އެހެނިހެން ވަޒީފާތައް ތިރީގައި އެ ވަނީއެވެ.
* ވުޒާރަތުލްމަޢާރިފުގެ މުދައްރިސްކަން - ފުރަތަމަ އަދާކުރެއްވި ސަރުކާރު ވަޒީފާ
* ވަޒީރުލްއަޢުޡަމުގެ އޮފީހުގެ ޚާއްޞަ ވަކީލުކަން (10 އޮގަސްޓު 1966 - 19 ޖޫން 1967) 
* ވަޒީރުލްއަޢުޡަމުގެ ނާއިބުކަން (19 ޖޫން 1967 - 11 ނޮވެންބަރު 1968)
* މިނިސްޓަރ އޮފް ޖަސްޓިސްކަން (11 ނޮވެންބަރު 1968 - 6 އޮކްޓޫބަރު 1980)
* އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރުކަން (6 އޮކްޓޫބަރު 1980 - 6 ނޮވެންބަރު 1996)
* އިސްލާމީ ކަންތައްތަކާ ބެހޭ އެންމެ މަތީ މަޖިލީހުގެ ރައީސްކަން (6 ނޮވެންބަރު 1996 - 11 ނޮވެންބަރު 1998)
* އިސްލާމީ ކަންތައްތަކާ ބެހޭ އެންމެ މަތީ މަޖިލީހުގެ މުސްތަޝާރުކަން (11 ނޮވެންބަރު 1998 - 17 ނޮވެންބަރު 2003)
* ދައުލަތަށް ގިނަ ދުވަހު ޚިދުމަތްކުރެއްވި ޢިއްޒަތްތެރިޔާކަން (17 ނޮވެންބަރު 2003 - 10 ޖުލައި 2007)

* ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ މެންބަރުކަން 
* ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ މަޝްވަރާ މަޖިލީހުގެ މެންބަރުކަން

* މަޢުހަދުގެ އުސްތާޛުކަން
* މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލުގެ މުދައްރިސްކަން
* އަމީނިއްޔާ ސްކޫލުގެ މުދައްރިސްކަން

ފަޟީލަތުލްއުސްތާޛުއްޝައިޚުލްމަރްޙޫމު މޫސާ ފަތުޙީއަށް ފުރަތަމަ ޕެންޝަން ލިބިވަޑައިގަތީ 1967 ޖުލައި 10ވަނަ ދުވަހުއެވެ. ދެވަނަ ޕެންޝަން ލިބިވަޑައިގަތީ 1987 ޖުލައި 10ވަނަ ދުވަހުއެވެ. އެހެންކަމަށްވާ ނަމަ އަވަހާރަވީ ތިންވަނަ ޕެންޝަން ހަމަވި ދުވަސްކަމުގައިވާ 2007 ޖުލައި 10ވަނަ ދުވަހުއެވެ.

## އަދަބިއްޔާތުގައި
އަދަބިއްޔާތާއި ލިޔުންތެރިކަމާއި ޅެންވެރިކަމަށް ބަލާ އިރު ފަޟީލަތުލްއުސްތާޛުއްޝައިޚުލްމަރްޙޫމު މޫސާ ފަތުޙީއަކީ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ބޭފުޅެކެވެ. މޫސާ ފަތުޙީއާ ބެހޭ ގޮތުން ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ޤައުމީ މަރުކަޒުގެ ކުރީގެ ރައީސް އަލްފާޟިލް ޢައްބާސް އިބްރާހީމް (ނޢޢވ) ލިޔުއްވައިފައިވެއެވެ. "ފަތުޙީގެ ޢިލްމީ ޚަޒާނާގެ މުއްސަނދިކަމާ ތަނަވަސްކަން ހުރުމާ އެކު ހެއްދެވި ގިނަ ޅެންތަކަކީ ވަރަށް ފެންވަރު ރަނގަޅު ޅެންތަކެކެވެ. އެ މަނިކުފާނު ލޯބިކުރެއްވީ ބައިވަރަކަށް ވުރެ ބޮޑަށް ފެންވަރަށެވެ." ދިވެހިބަހުގެ ކުޅަދާނަ އަދީބު އަލްފާޟިލް ޢަބްދުﷲ ޞާދިޤު (ނޢޢވ) ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. " މުޙައްމަދު ޖަމީލު އަވަހާރަވުމަށް ފަހު އަޅުގަނޑުމެން ބަހާއި އަދަބިއްޔާތާ މެދު އަރާ އޮޅުން ފިލުވުމަށް ބޭނުންކުރި ދިވެހި ޑިކްޝަނަރީ އަކީ މޫސާ ފަތުޙީ. މޫސާ ފަތުޙީ ނެތިދިޔަ ކަމުގައި ވިޔަސް އަދަބިއްޔާތުގައި އޭނާގެ ހަރުމުދާ އެބަހުރި."

ފަޟީލަތުލްއުސްތާޛުއްޝައިޚުލްމަރްޙޫމު މޫސާ ފަތުޙީ ލިޔުއްވި ފޮތްތަކުގެ ތެރޭގައި [ޤާނޫނަށް މަގެއް]، [މުޢާމަލާތަށް މަގެއް]، [ފަސޭހަ ހިސާބު] ހިމެނެއެވެ.

## ލިބިވަޑައިގެންނެވި އިނާމުތައް
ފަޟީލަތުލްއުސްތާޛުއްޝައިޚުލްމަރްޙޫމު މޫސާ ފަތުޙީއަށް ޅެންވެރިކަމުގެ ރޮނގުން ޢާންމު ޚިދުމަތުގެ ޝަރަފުވެރިކަމުގެ އިނާމު 1983ވަނަ އަހަރު އަރުވައިފައިވެއެވެ. އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިނިވަންކަމަށް 25 އަހަރު ފުރުމާ ގުޅިގެން ދެއްވި މިނިވަން 25 ގެ ޢާންމު ޚިދުމަތުގެ އިނާމު 1990ވަނަ އަހަރު އެ މަނިކުފާނުގެ ހަނދާނުގައި އަރުވައިފައިވެއެވެ. މި އިނާމަކީ ރާއްޖޭގެ ތަރައްޤީއަށް ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފަދަ އަގުހުރި ޚިދުމަތްތަކެއް ކޮށްދެއްވައިފައިވާ ބޭފުޅުންނަށް، އެ ކަމުގެ އަގުވަޒަންކުރެއްވުމުގެ ގޮތުން ސަރުކާރުން ދެއްވި އިނާމެކެވެ.

## އަވަހާރަވުން
 
ފަޟީލަތުލްއުސްތާޛުއްޝައިޚުލްމަރްޙޫމު މޫސާ ފަތުޙީ އަވަހާރަވީ 2007 ޖުލައި 10ވަނަ ދުވަހުގެ ހެނދުނު 11:25 ގައި ސިންގަޕޫރުގެ މައުންޓް އެލިޒަބަތު ހޮސްޕިޓަލުގައި ޢުމުރުފުޅުން 77 އަހަރުފުޅުގައެވެ. އަވަހާރަވީ އާލާސްކަންފުޅާ އުޅުއްވާތާ ދުވަސްތަކެއް ވުމަށްފަހުގައެވެ. އެ މަނިކުފާނު އަވަހާރަވުމާ ގުޅިގެން ދިވެހި ޤައުމީ ދިދަ 3 ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ބައިދަނޑިއަށް ތިރިކޮށްފައިވެއެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ހަނދާނާއި ތާރީޚުގެ ތެރެއިން - 1ވަނަ ބައި - އަޙްމަދު ނަޖީބު - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޤިސްމު:Qazis of the Maldives
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދީނީ ޢިލްމުވެރީން