open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
އާދަމްގެފާނު

**އާދަމްގެފާނަކީ** މި ބިމުގައި ދިރި އުޅޭ އިންސާނީ ނަސްލުގެ ފެށުން ކަމުގައި ގަބޫލު ކުރެވޭ ފަރާތެވެ. މުސްލިމުންގެ ގާތުގައި މިއީ ﷲ ގެ ނަބީއެކެވެ.
ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި އާދަމް ޢަލައިހިއްސަލާމްގެ ނަންފުޅު 25 ފަހަރު ވާރިދުވެފައި ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނީ، އެންމެހައި އާދަމްގެ ދަރިތަކުންގެ ބަފައިކަލުންނެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނީ އިންސާނީ ދަރިފަސްކޮޅުން ﷲތަޢާލާ މި ބިންމަތީ ޚަލްޤުކުރެއްވި ފުރަތަމަ އިންސާނާމެއެވެ.

ޤުރުއާނުގެ އާޔަތްތަކުގައި ބަޔާންވެފައި ވާގޮތުން އާދަމްގެފާނުގެ ފަރާތްޕުޅުން އިންސާނީ ނައުޢު ދެމިގެންދިއުމަށްޓަކައި، އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ހަޔާތުގެ ބައިވެރިއެއްގެ ގޮތުގައި ޙައްވާގެފާނު އުފެއްދެވިއެވެ. އަދި އެ ދެކަނބަލުން ދިރިއުޅުއްވުމަށް ސުވަރުގޭގެ ނިޢުމަތްތައް އެކުލެވިގެންވާ ބަގީޗާއެއް މިންވަރުކުރެއްވިއެވެ.

އާދަމްގެފާނާއި ޙައްވާގެފާނަށް ﷲދެއްވެވި ހުރިހާ ނިޢުމަތެއްގެ ބޭނުންކުރައްވަވައި، އުފާފާގަތިކަމާއެކު އުޅުއްވުމަށް ﷲ އިޒްނަ ދެއްވިއެވެ. އެއާއެކު ވަކި ޚާއްޞަ އެއްގަހަކާ ގާތްވެވަޑައިނުގަތުމަށާއި، އަދި އެ ގަހުން ފަރީއްނުކުޅުއްވުމަށް އެންގެވިއެވެ. އެ ދެ ކަނބަލުންގެ ހަޔާތްޕުޅުގައި ކުރިމަތިވެވަޑައިގަތް އެންމެ ބޮޑު އިމްތިޙާނަކަށް ވީ މި ގަހެވެ. އާދެ، މުޅި އިންސާނިއްޔަތުގެ މައްޗަށް ޢަދުއްވެއް ކަމުގައި ވީ އިބްލީސް، އާދަމްގެފާނާއި ޙައްވާގެފާނަށް ވަސްވާސްދީ، ﷲ ނަހީކުރެއްވި ގަހުން ފަރީއްކުޅުއްވުމަށް ހިތްވަރުދިނެވެ. އަދި އެ ގަހުން ފަރީއްކުޅުއްވައިފިނަމަ، މަލާއިކަތުންގެ ދަރަޖައަށް އެ ދެކަނބަލުންނަށް ވަޑައިގެންނެވޭނެކަމަށާއި، އަބަދަށް ދިރިތިއްބެވޭނެކަމަށް ބުނެ، އެ ދެކަނބަލުންގެ ޝައުޤުވެރިކަން އެ ގަހާއި ދިމާލަށް އަނބުރާލިއެވެ. އެންމެފަހުން، ﷲގެ އަމުރުފުޅު ހަނދުމަނެތި، އެ ގަހުގެ މޭވާއިން، އާދަމްގެފާނާއި ހައްވާގެފާނު ފަރީއްކުޅުއްވިއެވެ.

އިލާހީ އަމުރުފުޅާ ޚިލާފުވެވަޑައިގަތުމުގެ ނަތީޖާއަކީ، އާދަމްގެފާނާއި ޙައްވާގެފާނަށް ދެއްވިފައިވާ ނިޢުމަތްތަކުން އެ ދެކަނބަލުން މަޙްރޫމުވުމެވެ. އެހިސާބުން އިންތިހާ ދަރަޖައަށް ދެކަނބަލުން ހިތާމަކުރައްވައެވެ. އަދި ޚުޝޫޢަތްތެރިކަމާއިއެކު ﷲގެ ޙަޟްރަތުގައި ދުޢާ ދަންނަވާ، ފާފަ ފުއްސަވައިދެއްވުމަށް އެދިވަޑައިގަންނަވައެވެ.

ﷲ އެ ދެކަނބަލުންގެ ދުޢާ އިޖާބަކުރެއްވިއެވެ. އަދި ފާފަ ފުއްސަވައިދެއްވިއެވެ. އަދި ދުނިޔޭގެ ބިމުގައި ވަޒަންވެރިވުމަށް އެ ދެކަނަބަލުންނަށް އަމުރުކުރައްވައި، އިންސާނީ ދަރިފަސްކޮޅު ދެމެހެއްޓެވުމުގެ ސަބަބަކީ އެއީކަމުގައި ލެއްވިއެވެ.

## ރިފަރެންސް

*ސަންގު ދުވަހު ނޫސް
ނޫހުގެފާނު

**ނޫހުގެފާނަކީ** މުސްލިމުންގެ ގާތުގައި އެއްމެ ފުރަތަމަ ރަސޫލާއެވެ. އަދި އެއީ އިންސާނީ ނައުޢުގެ ދެވަނަ ބައްޕާފުޅެވެ. ބިންމަތިން ފަސާދަ ނައްތާލައްވާ، މީސްތަކުންނަށް އިޞްލާޙުގެމަގަށް ގޮވައިލެއްވުމަށް ﷲ ފޮނުއްވެވި ރަސޫލުންނާއި ނަބިއްޔުންކުރެ، ނޫޙް ޢަލައިހިއްސަލާމް ހިމެނެނީ، އެންމެ ކެތްތެރި، އެންމެ ޢަޒުމްވަރުގަދަ 5 ރަސޫލުންގެ ތެރެއިންނެވެ. 
ނޫޙްގެފާނު އެކަލޭގެފާނުގެ ރިސާަތާއިގެން ނުކުމެވަޑައިގެން، ޤައުމުގެ މީސްތަކުންނަށް ﷲގެ އެއްކައުވަންތަކަމަށް ގޮވާލައްވައި، ބުދަށް އަޅުކަންކުރުން ނަހީކުރައްވަން ފެށްޓެވުމުން އޭގެ ރައްދުގައި ޤައުމުގެ މީހުން އެކަލޭގެފާނަށް ކެނޑިނޭޅި މަލާމާތާއި ދުއްތުރާ ކުރަމުން ދިޔައީއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ދައްކަވާ ވާހަކަތައް އަޑުނާހަންވެގެން އެމީހުން ތިބެނީ ފޭރާންތައް ބޮލުގައިއަޅާ، މޫނާއި ކަންފަތް ނިވައިކޮށްގެންނެވެ.

ފޫހިފުޅުވުމެއްނެތި، ﷲގެ ރިސާލަތަށް މީސްތަކުންނަށް ދަޢުވަތުދެއްވުމުގައި 950 އަހަރުގެ ދިގު ޢުމުރުފުޅެއް ނޫޙުގެފާނު ހޭދަކުރެއްވިއިރުވެސް ޤައުމުގެ މީހުންގެތެރެއިން އީމާންވީ މަދުބަޔެކެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުންނާއި ދަރިކަލުންވެސް ހިމެނުނީ އެކަލޭގެފާނުގެ ދަޢުވަތަށް ފުރަގަސްދީ، ﷲއަށް އުރެދުނު ޖަމާޢަތުގެ ތެރެއިންނެވެ. މިހިސާބުން، ﷲގެ ޙަޟްރަތުގައި ނަޞްރަށް އެދިވަޑައިގެން ނޫޙްގެފާނު ދުޢާކުރައްވައެވެ. ނޫޙްގެފާނުގެ ދުޢާ ﷲގެ ޙަޟްރަތުގައި މަޤްބޫލުވެގެންވިއެވެ. ﷲގެ އަމުރުފުޅަށް ނޫޙްގެފާނު ނަވެއް ބެންނެވިއެވެ. އެނަވަށް އެކަލޭގެފާނާއި އަދި ﷲއަށް އީމާންވީ މީސްތަކުންނާއިގެން އަރާވަޑައިގަތެވެ. އެއްގަމުގައި ބޮޑު ނަވެއް ބަންނަވައިގެން، އެކަލޭގެފާނަށް ތަބާވީ ނިކަމެތީންކޮޅާއިގެން، އެނަވަށް އަރާވަޑައިގަތީތީ ޤައުމުގެ މީހުން މަލާމާތްކޮށްކޮށް ތިއްބާ، އަޑިންނާއި މަތީން ސައިލުދެމިގެންއައި ފެނުގެ ޠޫފާން އެއެންމެން ވަށާލިއެވެ. އަދި ސަލާމަތްވެވޭނެމަގެއްނެތި ފެނުގެތެރެއަށް އެންމެން ޣަރަޤުވެގެން ދިޔައެވެ.

ނޫޙްގެފާނުގެ ނައުކޮޅު ނިޔާމަކަމާއިއެކު ފެނުގެ ތެރޭގައި ދުރުރާސްތާއަކަށް ދަތުރުކުރުމަށްފަހު، ޠޫފާންގެ އަސަރުތައް މަޑުވުމާއިއެކު، ޖޫދީ ފަރުބަދައިގެ މަތީގައި ބީހުނެވެ. މަތީގައިއެވާ ފޮޓޯއިން އެ ފެނިވަޑައިގަންނަވަނީ ޖޫދީ ފަރުބަދައިގެމަތީ، ނޫޙްގެފާނުގެ ނައުކޮޅު ބީހުނުކަމަށް ބުނާ ނިޝާނެވެ.

މި ބިރުވެރި ޠޫފާނުގެ ނުރައްކަލުން ނައުކޮޅުގައިތިބި މީސްތަކުން ނަޖާކުރައްވާ، އެމީހުންގެ ދަރިފަސްކޮޅު ދަންމަވައި، ﷲއަށް އަޅުކަންކުރާނެ ތަޤްވާވެރި ޖީލުތަކެއް އެކަލާނގެ އުފަންކުރެއްވިއެވެ.

## ރިފަރެންސް

* ސަންގު ދުވަހު ނޫސް

ޤިސްމު:Islamic prophets
ލޫޠުގެފާނު

**ލޫޠުގެފާނަކީ** ﷲ ގެ ރަސޫލުންގެ ތެރެއިން ރަސޫލެކެވެ. މި ކަލޭގެފާނު ފޮނުއްވުނީ ޞަދޫމް ބާގައިގެ މީހުންގެ ގާތަށެވެ. ލޫޠުގެފާނަކީ، އިބްރާހީމްގެފާނަށް ބޮޑުބޭބެވިދާޅުވާ ބޭކަލެކެވެ. ﷲގެ އެއްކައުވަންތަކަން ޤަބޫލުފުޅުކުރައްވަވާ، ބޮޑުބޭބޭފުޅު އިބްރާހީމްގެފާނާއިއެކު، ﷲގެ މަގަށް ދަޢުވަތު ދެއްވެވުމުގައި ސާބިތުކަމާއިއެކު މަސައްކަތްޕުޅުކުރެއްވިއެވެ. އިބްރާހީމްގެފާނުގެ އިޒްނަފުޅާއިއެކު، ލޫޠުގެފާނު ވަޒަންވެރިވެވަޑައިގަތީ ސަދޫމްގައެވެ. ﷲގެ ހަޟްރަތުން ނަބީކަމާއި ރަސޫލުކަމުގެ މަތިވެރި ނިޢުމަތް ލޫޠުގެފާނަށް މިންވަރުކޮށްދެއްވުމަށްފަހު، އެކަލޭގެފާނަށް ﷲގެ އަމުރުފުޅުއައީ، ސަދޫމްގެ މީހުންނަށް ﷲގެ މަގަށް ގޮވައިލެއްވުމަށެވެ. މަގުފޭރުމާ، ހެއްދެވިހާ ނުބައިކަމަކަށް އަރައިގަތުމާ، ފާޙިޝްޢަމަލުތަކަށް ތަރުޙީބުދިނުމުގެ ނުބައި އާދަ ދޫކޮށްލުމަށް ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ނަޞޭހަތްތެރިވެވަޑައިގަތުމަށެވެ.

ކީރިތިޤުރުއާނުގެ އާޔަތްތަކުން ސާބިތުވާގޮތުގައި، އޭރު ސަދޫމްސަހަރުގެ މީހުންނަކީ، އެމީހުންގެކުރީން އިސްވެގޮސްފައިވާ އެއްވެސްބަޔަކު، ނުކުރާ، މުޅީން އައުވައްތަރެއްގެ ފާޙިޝްޢަމަލެއް ގެނެސްގަނެގެން އުޅުނު ބަޔެކެވެ. އެއީ ފިރިހެނުން އެއްޖިންސުން ގުޅުން ހިންގުމެވެ.

މި ހަޑިހުތުރު އަދި މުޑުދާރު ޢަމަލުދޫކޮށްލައި، ތާހިރު ދިރިއުޅުމެއް ޚިޔާރުކުރުމަށް ތަކުރާރުކޮށް ލޫޠުގެފާނު އެކަލޭގެފާނުގެ ޤައުމުގެމީހުންނަށް ގޮވައިލައްވައެވެ. ﷲގެ ޢަޛާބަށް ބިރުވެތިވުމަށް އިންޒާރުކުރައްވައެވެ.
ނަމަވެސް ފާޙިޝްޢަމަލުތަކާއި، މަގުފޭރުންފަދަ ކަންކަމުގައި ޙައްދުފަހަނައަޅާފައިތިބި ސަދޫމްގެ އަހުލުވެރީންކުރެ ގިނަބަޔަކު ވަރަށް ބޮޑާކަމާއިއެކު އެމީހުން ލޫޠުގެފާނަށް ދަންނަވަނީ، ތިޔަ ދައްކަވަނީ ތެދުވާހަކަފުޅުތަކެއްނަމަ، ތިޔަ އިންޒާރުކުރައްވާ ވައްތަރުގެ ޢަޛާބެއް ނިކަން އަހަރެމެންގެމައްޗަށް ގެނަސްބަލާށޭއެވެ.

ސަދޫމްގެ އަހުލުވެރީންގެ ޢަމަލާއިބަސް މި ދަރަޖައަށް ނޭއްގާނީވުމުން، ﷲގެ އަމުރުފުޅަށް ތިން މަލާއިކަތްބޭކަލަކު ބިމަށް ފައިބާވަޑައިގަންނަވައެވެ. އަދި ބުރުސޫރަރީތި، އިންސާނުންތަކެއްގެ ސިފައިގާ ލޫޠުގެފާނުގެ އަރިހަށް އެބޭކަލުންވަޑައިގެން، އެރޭގެ މެންދަމުން އަލިވެ، ފަތިހާއި ކައިރިވުމުން، ލޫޠުގެފާނާއި އެކަލޭގެފާނަށް އީމާންވީ މީސްކޮޅާއިގެން ސަދޫމްސަހަރުން ފައިބާވަޑައިގަތުމަށް އަންގަވައެވެ. އަދި ފަސްއެނބުރި ނުބެއްލެވުމަށް ދަންނަވައެވެ.

ﷲގެ މަލާއިކަތުންގެ އަމުރުފުޅާއި އެއްގޮތަށް ލޫޠުގެފާނު ކަންތައްކުރެއްވުމާއިއެކު، އެރޭގެފަތިހުގެވަގުތުގައި، ސަދޫމްސަހަރުގެ ކާފިރުންތަކުގެމައްޗަށް ގިނިހިލައިގެ ވާރޭއެއް ﷲ ވެއްސެވިއެވެ. އަދި ﷲގެ އަމުރުފުޅަށް އެސަހަރު ބަންޑުންޖެހިގެންދެއެވެ.
ސަދޫމްސަހަރުގެ ފާޙިޝްއަހުލުވެރީން ބަންޑުންޖެއްސެވިތަނުގައި މިއަދު އެއޮތީ ޑެޑްސީއެވެ. ކަނޑުގެ އެސަރަޙައްދުގައި ލޮނުގެ ނިސްބަތްމަތިކަމާއިއެކު، އަދިއަދަށްވެސް ދިރޭތަކެތި އާލާނުވާކަމުގައި ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުންބުނެއެވެ.

 
## ރިފަރެންސް

* ސަންގު ދުވަހު ނޫސް

ޤިސްމު:Islamic prophets
އިސްޙާޤުގެފާނު

**އިސްޙާޤުގެފާނަކީ** ﷲ ގެ ރަސޫލެކެވެ. މިއީ އިބްރާހީމްގެފާނުގެ ދަރިކަލެކެވެ. ކީރިތިޤުރުއާނުގައި، އެބޭކަލަކު ދުނިޔެއަށް އުފަންކުރައްވާނޭކަމުގެ އުފާވެރިކަމުގެ ޚަބަރު ﷲގެ ޙަޟްރަތުން ދެއްވިކަމުގެ ވާހަކަ އެންމެ ގިނައިން، ބަޔާންވެގެންވާ އެއްބޭކަލަކީ، އިސްޙާޤް ޢަލައިހިއްސަލާމްއެވެ. ކީރިތިޤުރުއާނުގެ ޞާއްފާތު، ހޫދް، ޙިޖްރު، ޛާރިޔާތު މިއިން ކޮންމެ ސޫރަތެއްގައިމެ، އިސްޙާޤް ޢަލައިހިއްސަލާމް ދުނިޔެއަށް އުފަންކުރައްވާނެކަމުގެ އުފާވެރިކަމުގެ ޚަބަރު، އެކަލޭގެފާނުގެ ބަފައިކަލުން އިބްރާހީމް ޢަލައިހިއްސަލާމްއަށާއި، މައިކަމަނާ ސާރާއަށް އެންގެވި ޙާދިސާ ވަރަށް ޞަރީޙަ ޢިބާރާތުން ބަޔާންކުރައްވާފައިވެއެވެ.

މި ސޫރަތްތަކުގެ ފަތްފުށްތަކުން އެނގި ކަށަވަރުވާގޮތުގައި، މި އުފާވެރި ޚަބަރާއިގެން އިބްރާހީމްގެފާނާއި ސާރާގެ އަރިހަށް ﷲ ފޮނުއްވެވި މަލާއިކަތްބޭކަލުންނަކީ، ވަރަށް މުހިއްމު ދެ ކަމަކާއިގެން ބިންމައްޗަށް ފޮނުއްވުނު މަލާއިކަތްބޭކަލުންނެވެ. އެއްކަމަކީ، އިބްރާހީމްގެފާނުގެ ދެކަނބަލުންނަށް، އިސްޙާޤުގެ އުފާވެރިކަމުގެ ޚަބަރުދެއްވުމެވެ. އަނެއްކަމަކީ، ސަދޫމްގެ އަހުލުވެރީންކުރެ، ލޫޠުގެފާނުގެ ދަޢުވަތަށް ފުރަގަސްދީ، ފާޙިޝްޢަމަލުތަކުގައި ދެމިތިބި މީހުންނާއިއެކު އެ ޤައުމު ހަލާކުކުރެއްވުމެވެ. ތަފްސީރު ޢިލްމުވެރީން ބުރަވެވަޑައިގަންނަވާގޮތުގައި މި މުހިންމު ދެ ކަންތަކާއިގެން ﷲ ފޮނުއްވެވި މަލާއިކަތް ބޭކަލުންނީ، ޖިބްރީލް، މީކާއީލް، އިސްރާފީލްއެވެ.

އިސްޙާޤްގެފާނު ލިބިވަޑައިގަންނަވާނެކަމުގެ އުފާވެރިކަމުގެ ޚަބަރު ﷲގެ ޙަޟްރަތުން ލިބިވަޑައިގަތް އިރު، އިބްރާހީމްގެފާނުގެ ޢުމުރުފުޅުން 100 އަހަރުފުޅެވެ. ސާރާގެ ޢުމުރުފުޅުން 90 އަހަރުފުޅެވެ. މިހާ ދުވަސްވީ ޢުމުރުފުޅެއްގައިވަނިކޮށް، ދަރިކަލަކު ދެއްވާނޭކަމުގައި ﷲގެ ޙަޟްރަތުން އައި ބަޝާރަތު، އެ ދެކަނބަލުންނަށްވީ ބޮޑު ޙައިރާންކަމަކަށެވެ. އިސްޙާޤްގެފާނަށްފަހު، އެކަލޭގެފާނުގެ ފުށުން، ޔަޢްޤޫބުގެފާނު ( އިބްރާހީމްގެފާނުގެ ކާފަދަރިކަލެއްގެގޮތުގައި ) ދެއްވަވާނޭކަމުގެ ހެޔޮ ޚަބަރުވެސް ﷲގެޙަޟްރަތުން އެދުވަހު ދެއްވައެވެ.

ﷲ އެކަލާނގެ ވަޢުދުފުޅު ފުރިހަމަކުރައްވާވޮޑިގަންނަވައެވެ. އެދެކަނބަލުންގެފުށުން އިޞްޙާޤް އުފަންކުރައްވައެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނީ މާތް ބަރަކާތްތެރި ނަބީބޭކަލަކުކަމުގައި ލައްވައެވެ. އިސްޙާޤުގެފާނު ބޮޑުފުޅުވެ، ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތުމުން، އިސްޙާޤްގެފާނުގެ ދަރިކަލެއްގެގޮތުގައި ޔަޢްޤޫބުގެފާނު ދެއްވައެވެ.

އިސްޙާޤްގެފާނަކީ، ވަރަށް އަޅުވެރި މާތް ދިރިއުޅުމެއް ވޭތިކުރެއްވި ނަބީބޭކަލެކެވެ. އެކަލޭގެފާނާއިމެދު މަދަޙައާއި ތަޢްރީފުގެ ބަސްފުޅުތައް މާތްﷲވަނީ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވަޙީކުރައްވާފައެވެ. އިސްޙާޤްގެފާނަކީ ބަރަކާތްތެރި ބޭކަލަކުކަމުގައި ﷲލެއްވިފަދައިން، އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރިފަސްކޮޅުގައިވެސް ﷲ ބަރަކާތްލެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރިފަސްކޮޅުން އެތައް ނަބިއްޔުންނަކާ، ރަސޫލުންނަކާ، އަޅުވެރި ތަޤްވާވެރީން މާތްﷲ އުފަންކުރެއްވިއެވެ.

## ރިފަރެންސް

*ސަންގު ދުވަހު ނޫސް
އިސްމާޢީލުގެފާނު

**އިސްމާޢީލުގެފާނަކީ** ﷲ ގެ ރަސޫލެކެވެ. އިބްރާހީމްގެފާނުގެ ދަރިކަލެކެވެ. އިސްމާޢީލްޢަލައިހިއްސަލާމްއަކީ، އިބްރާހީމްޢަލައިހިއްސަލާމްގެ ދޮށީދަރިކަލުންނެވެ. އިސްމާޢީލްޢަލައިހިއްސަލާމްގެ އެންމެ ތުއްޕުޅު ޢުމުރުފުޅުގައި، އިސްމާޢީލްގެފާނާއި އެކަލޭގެފާނުގެ މައިކަމަނާ ހާޖަރްއާއިގެން މައްކާގެ ސަރަޙައްދަށް އިބްރާހީމްގެފާނު ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އަދި ކިރުފޮދު ހިއްޕަވާ ޢުމުރުފުޅުގައިވި ތުއްޕުޅުދަރިކަލުންނާއި، އެދަރިކަލުންގެ މައިކަމަނާ، ފާރާންފަރުބަދައިގެ ސަރަޙައްދަށް ދޫކޮށްލައްވާ، އެނބުރިވަޑައިގެންނެވިއެވެ.

ދެމައިކަނބަލުންގެ ކޮއްތަކަށް އެހިނދުހުރީ ނުހަނު ކުޑަފެންފޮދަކާއި ކަދުރުކޮޅެކެވެ. އެފަދަ ޙާލުގައި، ދެމައިކަނބަލުން މިފަދަ ހަނަފަސް ތަނަކަށް ދޫކޮށްލައްވަނީ ކީއްވެތޯ، އަދި ވަޑައިތިޔަގަންނަވަނީ ކީއްވެތޯ، ހާޖަރް ސުވާލުކުރެއްވުމުން އިބްރާހީމްގެފާނުގެ ޖަވާބަކަށްވީ، އެއީ ﷲ އަމުރުކުރެއްވިގޮތްކަމުގައި ވިދާޅުވުމެވެ. އެހިނދު ހާޖަރް ވިދާޅުވިއެވެ. ތިޔަހެންކަމަށްވަންޏާ، ތިމަންމެން ދެމައިކަނބަލުންނަށް ﷲ ބައްލަވާވޮޑިގެންވާނެއެވެ.

ދެމައިކަނބަލުން ގިނިކަންޏާ ވީތާ މާގިނައިރެއްނުވެ، ކަދުރުކޮޅާއި ފެންފޮދު ހުސްވެއްޖެއެވެ. އަދި ތުއްޕުޅު އިސްމާޢީލްއާއި ހާޖަރަށްވެސް، އިންތިހާއަށް ކަރުހިއްކުން އިޙްސާސްކުރެއްވެން ފަށައިފިއެވެ. މިޙާލަތުގައި ފެންފޮދެއް ލިބޭތޯ، ނުވަތަ މީހެއްގެ ހިލަމެއްވޭތޯ، ދުވެވަޑައިގެން އެއްފަރާތުން ފެންނަންހުރި ޞަފާފަރުބަދައަށް ހާޖަރު އަރާވަޑައިގަންނަވައެވެ. އަދި އެފަދަ ހިލަމެއް ނިޝާނެއް ނެތުމުން، އަނެއް ފަރާތުން ފެންނަންހުރި މަރްވާ ފަރުބަދައަށް އަރާވަޑައިގަންނަވައެވެ. ދެފަރުބަދަ ދޭތެރޭ މި ބީދައިން ހަތްފަހަރު ހާޖަރް ދުވެވެޑައިގަތެވެ. އަދިއަދަށްވެސް، އެ ޙާދިސާގެ ޒިކްރާ ޙައްޖުގެ އަޅުކަމުގައި، ޞަފާ،މަރްވާ ހިނގުމުގެ ގޮތުގައި މުސްލިމުން އައުކުރަމުން ގެންދެއެވެ.
ދެފަރުބަދަ ދޭތެރޭ ހާޖަރް ދުވެވަޑައިގަތް 7 ވަނަ ފަހަރާއިއެކު، ﷲގެ އަމުރުފުޅަށް ރަޙްމަތުގެ މަލާއިކަތުން ވަޑައިގަންނަވައެވެ. އަދި ޒަމްޒަމްފެނުގެ ކޯދު އެ ފަސްގަނޑުން ނެރުއްވައެވެ.

## ރިފަރެންސް

* ސަންގު ދުވަހު ނޫސް

ޤިސްމު:Islamic prophets
ޔައުޤޫބުގެފާނު

**ޔައުޤޫބުގެފާނު** (ܝܰܥܩܽܘܒ:in Syriac) އަކީ ނަބީ ބޭކަލެކެވެ. އެ ކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅަކީ އިސްޙާޤުގެފާނެވެ. ޔަޢްޤޫބު ޢަލައިހިއްސަލާމްއަކީ، އިސްޙާޤް ޢަލައިހިއްސަލާމްގެ ދަރިކަލެކެވެ. ޔަޢްޤޫބުގެފާނާއި އެއްމާބަނޑުގައި އެހެން ދަރިކަލަކުވެސް އިސްޙާޤްގެފާނަށް ލިބިވަޑައިގެންފައިވެއެވެ. އެދަރިކަލުންގެ ނަމަކީ ޢީޞް އެވެ.

ޔަޢްޤޫބުގެފާނުގެ ފުރަތަމަ ކައިވެނިފުޅު ބައްލަވައިގަތީ ލަޔާ ކިޔާ ބޭކަނބަލަކާއިއެވެ. އެއަށްފަހު، ލަޔާގެ އުޚްތެއްކަމުގައިވާ ރާޙީލްއާއިވެސް އެކަލޭގެފާނު ކައިވެނިބައްލަވާގަތެވެ. ލަޔާގެ ފަރާތްޕުޅުން ގިނަ ދަރިކަލުންތަކެއް ޔަޢްޤޫބަށް ލިބިވަޑައިގަނެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ރާޙީލްގެ ފަރާތްޕުޅުން ލިބިވަޑައިގަތީ ހަމައެކަނި، ޔޫސުފްއާއި ބުންޔާމީންއެވެ.

ޤުރުއާނުގެ ފަތްފުށްތަކުގައި ޔަޢްޤޫބު ޢަލައިހިއްސަލާމަކީ ތެދުވެރި ނަބިއްޔެއްކަމާއި، އަދި ﷲއަށް އަޅުކަންކުރެއްވި ޞާލިޙު އަޅެއްކަން ބަޔާންކުރައްވާފައިވެއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނާއިމެދު މަދަޙައިގެ ބަސް ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ.
ޔަޢްޤޫބުގެފާނަށް ގިނަ ދަރީންތަކެއްގެ ނިޢުމަތެކޭ އެއްފަދައިން ތަނަވަސްކަންވެސް ﷲ މިންވަރުކުރެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ދިރިއުޅުއްވުމަށްޓަކައި ކުރެއްވި މައިގަނޑު މަސައްކަތްޕުޅު ކަމުގައިވާ ބަކަރި ހުއިހެއްޕެވުމުގެ މަސައްކަތުގައި ބަރަކާތްލެއްވެވިއެވެ.

ގިނަ ދަރިކަލުންތަކަކާއިއެކު ދިރިއުޅުއްވުން ހޭދަކުރައްވަމުން ދިޔައިރު އެކަލޭގެފާނާއި ކުރިމަތިވެވަވަޑައިގަތް އެންމެބޮޑު އިމްތިޙާނަކީ ދަރިކަލުން ޔޫސުފްދެކެ ޔަޢްޤޫބުގެފާނު މާބޮޑަށް ލޯބިވެވަޑައިގަންނަވާކަމުގައި އެކަލޭގެފާނުގެ އެހެން ދަރިދަރިކަލުންނަށް ހީފުޅުވުމުގެ ސަބަބުން ދިމާވި ކަންތައްތަކެވެ. މި ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި ޔޫސުފް ގެއްލިވަޑައިގަންނަވަން ޖެހުނުގޮތާއި އޭގެފަހަށް ކަންތައްތައް ހިނގައިދިޔަގޮތް ވަރަށް ތަފްޞީލުކޮށް ކީރިތިޤުރުއާނުގެ ޔޫސުފް ސޫރަތުގައި އެވަނީއެވެ. ޔޫސުފް ގެއްލިވަޑައިގަތީއްސުރެ، ޔޫސުފް އާއި ބައްދަލުވެވަޑައިގަތުމަށް ދާންދެން ކެތްތެރިކަމާއި އަދި ﷲގެ ޙަޟްރަތުން ވާގިއެދިވަޑައިގަތުމުގައި ޔަޢްޤޫބުގެފާނު ދުވަސްތައް ހޭދަކުރެއްވިއެވެ. އެދުވަސްތަކުގައި ދަރިކަލުން ޔޫސުފްއާއިމެދު ހިތާމަފުޅު ކުރައްވަމުންގޮސް އެކަލޭގެފާނުގެ ލޯފުޅު މުޅީން ހުދުވިކަމަށް ކީރިތިޤުރުއާނުގައި ބަޔާންވެގެންވެއެވެ.

ދަރިކަލުން ޔޫސުފްއާއި، ޔަޢްޤޫބުގެފާނު ބައްދަލުވަވަޑައިގަންނަވަނީ، ޔަޢްޤޫބުގެފާނުގެ ޢުމުރުފުޅުން 130 އަހަރުފުޅުގައެވެ. ކަންތައްތައް ހިނގައިދިޔަގޮތް ސާފުވެވަޑައިގަތުމުން، ޔަޢްޤޫބުގެފާނު އެކަލޭގެފާނުގެ ހުރިހާ ދަރިދަރިކަލުންނަށް ފާފަފުއްސަވައިދެއްވުން އެދި ދުޢާކުރައްވައެވެ.

ޔަޢްޤޫބުގެފާނަކީ ވަރަށް ޙިކްމަތްތެރި ވިސްނުންތެރި ބޭކަލެކެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރިދަރިކަލުންނަށް އެކި ޙާދިސާތަކާއި ގުޅިގެން ދެއްވަފާފައިހުރި ނަޞޭޙަތްތަކުގެ ތެރެއިން ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ބަޔާންވެގެންވާ ޚަބަރުތައް މިކަން ޔަޤީންކޮށްދެއެވެ.
ޔަޢްޤޫބުގެފާނު އަވަހާރަވީ ޢުމުރުފުޅުން 140 އަހަރުފުޅުގައިކަމަށް ގިނަ ރިވާޔަތްތައް ބުނެއެވެ. އަވަހާރަވުމުގެ ވަގުތު ކުޑަތަންވެއްޖެކަމުގެ އިޙްސާސް އެކަލޭގެފާނަށް ކުރެއްވުނު ހިނދު، އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރިދަރިކަލުން އެއްކުރައްވައި، ﷲއަށް އަޅުކަންކުރުންމަތީ ދެމިތިބުމަށާއި، އެގޮތުގައި ނޫނީ މަރުވެ ނުދިއުމަށް ވަޞިއްޔަތްކުރެއްވިއެވެ. ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ އަލްބަޤަރާ ސޫރަތުގައި މިވަޞިއްޔަތުގެ ވާހަކަ މާތްﷲ ބަޔާންކުރައްވާފައިވެއެވެ.

 

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ޔައުޤޫބު
*ޔައުޤޫބުގެފާނު
*ޔައުޤޫބުގެފާނުގެ ވާހަކަ
*އިސްޙާޤުގެފާނާއި ޔައުޤޫބްގެފާނު

### ރިފަރެންސް

*ސަންގު ދުވަހު ނޫސް
ދާއޫދުގެފާނު

**ދާއޫދުގެފާނަކީ** ﷲ ގެ ރަސޫލެކެވެ. އެއީ ސުލައިމާނުގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅެވެ.

ޤިސްމު:Islamic prophets
ސުލައިމާނުގެފާނު

**ސުލައިމާނުގެފާނަކީ** ﷲ ގެ ނަބީއެކެވެ. މިއީ ދާއޫދުގެފާނުގެ ދަރިކަލުންނެވެ.

ޤިސްމު:Islamic prophets
އައްޔޫބުގެފާނު

**އައްޔޫބުގެފާނަކީ** ﷲ ގެ ރަސޫލެކެވެ. ދުނިޔެއަކީ އިމްތިޙާނުގެ ގޮވައްޗެކެވެ. ދުނިޔޭގެ މި ވަގުތީ ދަތުރުގައި، އެކި އިންސާނުން ކުރިމަތިލަނީ އެކި ކަހަލަ ތަޖްރިބާތަކާއެވެ. ބައެއް މީހުން ތަނަވަސްކަމުގެ އިންތިހާގައި، އުފަލާ އަރާމުގައި ދިރިއުޅޭއިރު، އަނެއްބައި މީހުން ފަގީރުކަމާއި ހައިހޫނުކަމުގައި ދިރިއުޅުން ވޭތިކުރަން ޖެހެއެވެ. ބައެއް މީހުން ފުރިހަމަ ޞިއްޙަތާއި ދުޅަހެޔޮކަމުގައި ދިގު ޢުމުރު ހޭދަކުރާއިރު، ބަލިބަލީގެ ވޭނާއި އުނދަގުލުގައި ޢުމުރުގެ ބޮޑުބައެއް ހޭދަކުރަނީ ކިތައް މީހުންތޯއެވެ؟ ވެރިކަމާއި އާރާއި ބާރުގައި އެއްބަޔަކު އުޅޭއިރު، ނިކަމެތިކަމާއި، އަޅުވެތިކަން ތަޙައްމަލްކުރާ މީހުންވެސް މަދެއްނޫނެވެ. އިންސާނާއަށް ކުރިމަތިވާ މިފަދަ ކޮންމެ ޙާލަތަކީވެސް އިމްތިޙާނެކެވެ. މިފަދަ ކޮންމެ ޙާލަތެއްގައިވެސް ﷲ އެންގެވިމަގުން ކަންތައްކޮށް، އެކަލާނގެ ޙަޟްރަތުން ވާގިއެދޭ މީހާއީ، އިމްތިޙާނުން ފާސްވެ، ކާމިޔާބު ލިބެނިވި މީހާއެވެ.

ﷲގެ އަޅުތަކުންކުރެ، ސަލާމްލެއްވި އައްޔޫބުގެފާނުގެ ހަޔާތްޕުޅާއިމެދު ވިސްނާ ވަޑައިގަންނަވާށެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަޔާތްޕުޅުގެ އެންމެ ޒުވާންދުވަސްވަރު ބޮޑުވެގެންވާ ތަނަވަސްކަމަކާއި އުފާވެރި ދިރިއުޅުމެއް ﷲ މިންވަރުކުރެއްވިއެވެ. ފާގަތިކަމުގެ ދުވަސްވަރުގައި، އެކަލޭގެފާނުގެ އެތަކެއް ރަޙްމަތްތެރީންނާއި، ސަހަރޯވެރީންނާއި، އަހުލުޢިޔާލުން އަބަދުމެ އެކަލޭގެފާނާއި އެކުގައިވިއެވެ. މި ހުރިހާ ނިޢުމަތްތަކުގެ ވަގުތުގައި އެކަލޭގެފާނު، ﷲގެމަތީން ހަނދުމަކުރައްވާ، ނިޢުމަތްތަކަށް ޝުކުރުވެރިވެވަޑައިގަތެވެ.

ދެން އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަޔާތްޕުޅަށް ކުރިމަތިވީ އުނދަގުލާއި ހިތްދަތިކަމުގެ ދުވަސްތަކެކެވެ. ކުރިމަތިވެވަޑައިގަތް އާލާސްކަންފުޅެއްގެ ވޭން ބޮޑުވަމުންގޮސް، އެކަލޭގެފާނުގެ މުޅި ހަށިކޮޅު ފާރުވެދިޔައެވެ. ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް ބަލީގެ ވޭން އިތުރުވަމުން ދިޔުމުގެ ސަބަބުން، އެކަލޭގެފާނަށް ލިބިވަޑައިގެންވީ ތަނަވަސްކަން ގެއްލި ހިނގައްޖެއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ވަށައއިގެންވީ މިތުރުންނާއި ސަހަރޯވެރީންވެސް އެކަލޭގެފާނާއި ދުރުހެލިވެއްޖެއެވެ.

މިފަދަ ހިތްދަތި ޙާލަތުގައި 18 އަހަރު ހޭދަކުރައްވަން ޖެހިވަޑައިގަތްއިރު، އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުން ފިޔަވައި، އެކަލޭގެފާނަށް ޚިދުމަތްކޮށް ޙާލުދެކިލާ ހަދާނެ އެހެން އެކަކުވެސްނެތެވެ. ދިރިއުޅުމަށް މި ކުރިމަތިވެވަޑައިގަތް ދަތިކަމާއި އެކަނިވެރިކަމުގެ ވަގުތުގައިވެސް އައްޔޫބު ޢަލައިހިއްސަލާމް ތާއަބަދު ﷲ ހަނދުމަކުރެއްވިއެވެ. ﷲ މިންވަރުކުރެއްވި ޙާލަތުގެމައްޗަށް ކެތްތެރިވެވަޑައިގެން ރެއާއި ދުވާލު ﷲގެ ޙަޟްރަތުގައި ދުޢާދެންނެވިއެވެ. ﷲގެ ރަޙްމަތާއިމެދު އެކަލޭގެފާނު އުއްމީދު ކަނޑައެއް ނުލައްވައެވެ.

އައްޔޫބު ޢަލައިހިއްސަލާމްގެ މި ކެތްތެރިކަމާއި އީމާންތެރިކަމާއިމެދު މަދަޙައިގެ ބަސްފުޅު ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ތަކުރާރުކޮށް މާތްﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް ކުރިމަތިވެވަޑައިގެންފައިވާ އުނދަގޫތަކުން ސަލާމަތްކުރެއްވުމަށް ﷲ މިންވަރުކުރެއްވި ހިނދު، އެކަލޭގެފާނުގެ ފައިންޕުޅުން ބިންމަތީގައި ޖެއްސެވުމުން، ބިމުގެތެރެއިން ފެނުގެ ކޯދެއް ﷲ ނެރުއްވިއެވެ. އަދި ﷲގެ އަމުރުފުޅަށް، އެ ފެނުން އައްޔޫބުގެފާނު ނާނެފުޅުފިއްލެވުމާއިއެކު، ހަށިކޮޅުގައިވާ ބަލީގެ ހުރިހާ ތުރާލަކުން މިންޖުވެވަޑައިގަތެވެ.

އެއަށްފަހު އަނެއްކާވެސް އިހަށްވުރެ ބޮޑު ތަނަވަސްކަމަކާއި، ދަރީންގެ ނިޢުމަތް އައްޔޫބުގެފާނަށް ﷲ މިންވަރުކުރެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ދުނިޔެ ދޫކުރެއްވީ މި އުފާފާގަތިކަމުގައި 70 އަހަރު ހޭދަކުރެއްވުމަށްފަހުއެވެ. އައްޔޫބު ޢަލައިހިއްސަލާމް ނިސްބަތްވެވަޑައިގަންނަވަނީ، އިބްރާހީމްގެފާނުގެ، އިސްޙާޤްގެފާނުގެ ޢީޞްގެ ދަރިކޮޅަށެވެ. އެކަލޭގެފާނު ދިރިއުޅުން ހޭދަކުރެއްވީ ރޫމްކަރައިގައެވެ.

## ރިފަރެންސް
*ސަންގު ދުވަހު ނޫސް

ޤިސްމު:Islamic prophets
ހާރޫނުގެފާނު

**ހާރޫނުގެފާނަކީ** މޫސާގެފާނުގެ އަޚެކެވެ. މިއީ ވެސް ނަބީ އެކެވެ. ހާރޫން ގެ ފާނު ދިރިއުޅުއްވީ މޫސާގެ ފާނާއި އެކު މިޞްރުގެ ބިމުގައެވެ. ހާރޫނު ގެ ފާނުގެ ފުރިހަމަ ނަންފުޅަކީ ހާރޫން ބިން ޢިމްރާން ބިން ޢިމްރާން ބިން ޔަޞްހަރު ބިން ޤާހިތު ބިން ލާވީ ބިން ޔަޢުޤޫބު ބިން އިސްޙާޤު ބިން އިބްރާހީމް ބިން އާޒަރު އެވެ. ހާރޫނުގެ ފާނަށް 3 ފިރިހެން ބޭފުޅުން ލިބިލެއްވި އެވެ. އެއީ ޝައްބަރު، ޝައްބީރު، އަދި މުބައްޝިރު އެވެ. މޫސާގެ ފާނުގެ ރަސޫލު ކަމުގައި ހާރޫންގެ ފާނު ހުންނެވީ އެހީތެރިއެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ހާރޫނުގެ ފާނު ވަނީ މޫސާގެ ފާނުގެ ކުރިން އަވަހާރަވެ ވަޑައިގެންފައެވެ.
އިލްޔާސްގެފާނު

**އިލްޔާސްގެފާނަކީ** ﷲ ގެ ނަބީއެކެވެ. ސަލާމްލެއްވި އިލްޔާސްގެފާނަކީ، ސަލާމްލެއްވި ހާރޫންގެފާނުގެ ދަރިފަސްކޮޅުން ވަޑައިގެންނެވި ބޭކަލެއްކަމުގައި ތާރީޚްޢިލްމުވެރީން ބުރަވެވަޑައިގަންނަވައެވެ. އިލްޔާސްގެފާނަކީ، ﷲގެ ޙަޟްރަތުން ފޮނުއްވުނު ޙައްޤުވެގެންވާ ނަބީބޭކަލެއްކަމުގައި ކީރިތިޤުރުއާނުގެ ޞާއްފާތު ސޫރަތުގެ 123 ވަނަ އާޔަތުން 132 ވަނަ އާޔަތަށް ބަޔާންވެގެން ވެއެވެ. އަދި މި އާޔަތްތަކުގައި އިލްޔާސް ޢަލައިހިއްސަލާމް އެކަލޭގެފާނުގެ ޤައުމުގެ މީހުންނަށްދެއްވި ދަޢުވަތާއި ކަން ހިނގައިދިޔަގޮތުގެ ބައެއް ޚަބަރު ބަޔާންވެގެންވެއެވެ.

އިލްޔާސް ޢަލަހިއްސަލާމް ރަސޫލުކަމާއިގެން ފޮނުއްވުނީ، ދިމިޝްޤުގެ ހުޅަނގުން އޮންނަ ބަޢްލަބަކް އޭ ނަންކިޔޭ ސަހަރެއްގެ މީސްތަކުންގެ ގާތަށެވެ. އެ ޒަމާނުގައި އެމީހުންނަކީ ބުދަށް އަޅުކަންކޮށް އުޅުނު ބައެކެވެ. އެއުރެންގެ ބޮޑުކަލާނގެކަމުގައި ބަލައިއުޅުނީ އަންހެނެއްގެސޫރައަށް ހަދައި ބަޢުލު ގެ ނަން ދީފައިވާ ބޮޑު ސިންގާ ބުދެކެވެ.

އިލްޔާސްގެފާނު ޤައުމުގެ މީސްތަކުންނަށް ޙައްޤުމަގަށް ގޮވައިލެއްވިއެވެ. އަދި ﷲފިޔަވައި އެހެން އިލާހަކު ނުވާކަމުގެ ޙުއްޖަތް ޤާއިމްކުރެއްވިއެވެ. ޝިރުކުކުރުމުން ދުރުހެލިވުމަށް ނަޞޭޙަތްތެރިވެވަޑައިގަތެވެ.

ނަމަވެސް އެހިނދު އެޤައުމުގެ ބޮޑުންނާއި، އެއުރެންނަށް ތަބާވެތިބި ގިނަބަޔަކީ، ބޮޑުވެގެންވާ މަގުފުރެދުމެއްގެ ތެރޭގައި ތިބި ބަޔެކެވެ. ޤައުމުގެ ރަސްކަމުގައި ހުރި މީހާ އަމުރުނެރުނީ، އިލްޔާސްގެފާނު ޤަތުލުކުޅައުމަށެވެ.
އިލްޔާސްގެފާނު ޤަތުލުކުޅައުމަށް މީސްތަކުން ނުކުމެ އެކަލޭގެފާނު ހޯދިއިރު، އެކަލޭގެފާނު ވަޑައިގެން ހުންނެވީ ބަޢްލަބަކުގެ ރަށް ބޭރުގައެވެ. ރަށުތެރޭ އެކަލޭގެފާނު ހޯދުމަށް މަސައްކަތްކުރި މީސްތަކުންނަކަށް އެކަލޭގެފާނެއް ނުފެނުނެވެ. މިގޮތުގައި ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ވަންހަނާވެވަޑައިގެން 20 ދުވަހާއި 40 ދުވަހާއި ދެމެދުގެ މުއްދަތެއް ނުވަތަ އެއަށްވުރެވެސް ގިނަދުވަސް އެކަލޭގެފާނު ހޭދަކުރެއްވިކަމަށް ބުނެވެއެވެ.

އަދި އެއަށްފަހު ކުއްލި ގޮތަކަށް، އޭރު އެސަހަރުގައިހުރި އަނިޔާވެރި ރަސްގެފާނު އަވަހާރަވެ، ރަސްކަމުގެ ބާރުތައް ފުރޮޅިގެން ހިނގައްޖެއެވެ. އައު ރަސްކަމެއް ފެށުމުން ޞާލިޙްގެފާނު ޤައުމަށް އަރާވަޑައިގަންނަވާ، ރަސްގެފާނާއި ބައްދަލުވެ، ތެދުމަގަށް ގޮވައިލެއްވުމުން ގިނަބަޔަކު އީމާންގެ ﷲގެ އެއްކައުވަންތަކަން ޤަބޫލުކޮށްފިއެވެ.
ބައެއް ރިވާޔަތްތައް ބުނާގޮތުގައި އިލްޔާސްގެފާނާއި ޚިޟްރުގެފާނު އަވަހާރަނުވެ، ބިންމަތީގައި އަދިވެސް އެބައުޅުއްވައެވެ. އެދެބޭކަލުން ކޮންމެ ޙައްޖުމޫސުމަކު މައްކާގެބިމުން ބައްދަލުވެވަޑައިގަންނަވައެވެ. ނަމަވެސް މިގޮތަށް ބަޔާންވެގެންވާ އެއްވެސް ރިވާޔަތަކީ، އޭގެ ޞައްޙަކަން ސާބިތުވާންއޮތް ރިވާޔަތެއްނޫނެވެ. އަދި އިތުބާރުހުރި މަޞްދަރަކާއި ހަވާލާދެވޭ ރިވާޔަތެއްވެސް ނޫނެވެ.

## ރިފަރެންސް

*ސަންގު ދުވަހު ނޫސް
ހޫދުގެފާނު

**ހޫދުގެފާނަކީ** ﷲ ގެ ރަސޫލެކެވެ. ނޫޙްގެފާނުގެފާނުގެ ޤައުމުގެ މީހުންކުރެ، ބުދަށްއަޅުކަންކޮށް، ބިންމަތީ ބޮޑާވެގަތްމީހުން ނެތިގޮސް، ބިންމަތި އިޞްލާޙުވެފައިވަނިކޮށް، ބުދަށް އަޅުކަންކުރަން އަލުން ފަށައިގަނެ، ﷲއަށް ޝަރީކުކުރި ބަޔަކީ ޢާދު ބާގައިގެ މީހުންނެވެ. އެއީ ޢަރަބިކައިގެ ސަރަޙައްދުގައި ދިރިއުޅުނު އިސްކޮޅުން ދިގު، ހަށިގަނޑުބިޔަ މީހުންގިނަ ޤައުމެއްގެ ބަޔެކެވެ.

ޢާދުބާގައިގެ މީހުންގެ ޢަމަލުތައް ޙައްދުފަހަނައަޅައިގޮސް، ޝިރުކުކުރުމާ، ނޭއްގާނީ ޢަމަލުތައް އެއުރެންގެ ތެރޭގައި ޢާއްމުވުމުން، އެއުރެންނަށް ތެދުމަގަށް ގޮވާލައްވައި، ﷲގެ އެއްކައުވަންތަކަމުގެ ޙުއްޖަތް ޤާއިމްކުރެއްވުމަށް، ﷲ އިޚްތިޔާރުކުރެއްވީ ހޫދު ޢަލައިހިއްސަލާމެވެ. އެކަލޭގެފާނު، އެކަލޭގެފާނުގެ ޤައުމުގެ އެންމެހާ މީސްތަކުންނަށް ﷲގެ ރިސާލަތު އިއްވަވައިދެއްވިއެވެ. ﷲފިޔަވައި އެހެން ފަރާތަކަށް އަޅުކަން ނުކުރުމަށާއި، އާޚުރަތްދުވަހަށް އީމާންވުމަށް މަޑުމައިތިރިކަމާއިއެކު ނަޞޭޙަތްދެއްވިއެވެ. އަދި މަރުވުމަށްފަހު، އަލުންދިރުއްވާ ﷲގެ ޙަޟްރަތަށް މަޙްޝަރުކުރެއްވޭނެކަން ހަނދާންކޮށްދެއްވިއެވެ.

ހޫދުގެފާނުގެ އިއްވެވި ހެޔޮބަސްތައް، އެކަލޭގެފާނުގެ ޤައުމުގެ ބޮޑުންނަށާއި، އަދި ބޮޑުންގެ ބަހަށް ހެއްލިތިބި ގިނަ ބަޔަކަށްވީ މޮޔަ ވާހަކަތަކަކަށެވެ. އެމީހުން ހޫދުގެފާނަށް ޖަވާބުގައި ދަންނަވަނީ، ތިމަންނާމެން މިއަޅުކަންކޮށް އުޅޭ ބޮޑު ތިންބުދުކަމުގައިވާ، ޞަމަދް، ޞަމޫދާ، އަދި ވަހްރާގެ ކޯފާ ކަލޭގެފާނަށްކުރިމަތިވެ، ކަލޭގެފާނު ތިޔަހުންނެވީ ސޭކު ވާހަކަ ދައްކަވާ ބޭކަލަކަށް ބަދަލުވެފައެވެ. ކަލޭގެފާނު ތިޔަ ދައްކަވާ ވާހަކަ ތެދުކުރައްވަން ތިމަންނާމެން ޤަބޫލުކުރާ ޒާތުގެ މުޢުޖިޒާތެއް ނުދެއްކެވުނެވެ. މަރުވެ، ކަށިތައްފީވެ، ކުނޑިކުނޑިވެ، ބިމުގެވެއްޔާ އެކުވެދިއުމަށްފަހު، އަލުން ދިރުއްވޭނެކަމަކަށް ޤަބޫލެއްނުކުރަމެވެ. ކަލޭގެފާނު ތިޔަ އަޅުކަންކުރައްވާ އިލާހު ފޮނުއްވާނެކަމަށް ތިޔަ ވިދާޅުވާ ކޯފާ، ނިކަން އަހަރެމެންގެމައްޗަށް ގެންނަވާ ބައްލަވާށެވެ.

ޤައުމުގެ މީހުންކުރެ ހޫދުގެފާނަށް އީމާންވީ މަދުބަޔެކެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ދަޢުވަތާއި ދެކޮޅުހެދި ބައިގަނޑުގެ ޢަމަލުތައް އިހުނަށްވުރެ ގޯސްވެ، އީމާންވި މީސްތަކުންނަށް ދުއްތުރާކުރަންފެށުމުން ﷲގެ ނަޞްރަށް އެދިވަޑައިގެން ހޫދުގެފާނު ދުޢާކުރެއްވިއެވެ. ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ފުރަތަމަ ކުރިމަތިވީ ހަނަފަސްކަމެކެވެ. ދެން ވާރޭގެ އިންތިޒާރުގައި އެމީހުންތިއްބާ، ކަޅުވިލާތައް އުޑުމަތީން ފެންނަންފެށުމުން އެއީ ވިއްސާރަވިލާކަމުގައި ބުނެ އިންތިހާއަށް އެމީހުން އުފާފާޅުކުރިއެވެ. ވިލާތައް އެމީހުންނާއިހަމައަށް އަވަހަށް ފޯރުމަށް އެމީހުން އެދިއެދި ތިބިއެވެ. ވިލާތައް އެމީހުންގެ ބޯމަތިވެ، ކުރަމުން އައި އިންތިޒާރީގެ ނިމުން އައިއިރު، ވިލާތައް ބަދަލުވީ، އެމީހުންގެމައްޗަށް ﷲގެ ކޯފާއާއިގެން އައި ގަދަފަދަ ވަޔަށެވެ. 7 ރެއާއި 8 ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ދެމިގެންދިޔަ އެ ގަދަފަދަ ވައިގެ ޢަޒާބުގެ ސަބަބުން އެތިބަ ބިޔަ ހަށިތަކުގެ ވެރީން، ބިންމަތީންލުހި، އެއުރެންގެ ބޮލާއި ހަށިގަނޑުވަކިވެދިޔައެވެ. ﷲގެ ރަޙްމަތްވަންތަކަމުން، ހޫދުގެފާނާއި އެކަލޭގެފާނަށް އީމާންވެތިބި މީހުން، މި ގަދަފަދަވައިގެ ނުރައްކަލުން ސަލާމަތްކުރެއްވިއެވެ.

 
## ރިފަރެންސް

*ސަންގު ދުވަހު ނޫސް

ޤިސްމު:Islamic prophets
ޝުޢައިބުގެފާނު

**ޝުޢައިބުފާނަކީ** ﷲ ގެ ރަސޫލެކެވެ. ޝުޢައިބު ޢަލައިހިއްސަލާމް ރަސޫލުކަމާއިގެން ފޮނުއްވުނީ ޢަރަބިކަރައިގެ މަދްޔަންގެ އަހުލުވެރީންގެ ގާތަށެވެ. މަދްޔަންގެ އަހުލުވެރީން އޭރު އަޅުކަންކޮށް އުޅުނީ ގަހަކަށެވެ. މުދާ ޤާފިލާތަކަށް އަރައިގަނެ، މަގުފޭރި އުޅުމާ މިނެކިރުމުގައި އޮޅުވާލާ، މަކަރާ ހީލަތްހެދުމުގައި އަރައިތިބިބައެއްކަމުގައި މަދްޔަންގެ އަހުލުވެރީން އޭރުވިއެވެ.

ޝުޢައިބުގެފާނަކީ މަދްޔަންގެ ޤަދަރުވެރި ޤަބީލާއަކަށް ނިސްބަތްވެވަޑައިގަންނަވާ ބޭކަލެކެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް ﷲގެ ޙަޟްރަތުން އަމުރުވެވިގެންވާ ކަންކަން ޤައުމުގެ މީހުންނަށް އިއްވަވައި، މަގުފޭރުންފަދަ މިނެކިރުމުގައި ހީލަތްހެދުންފަދަ މުޑުދާރު ޢަމަލުތައް ދޫކޮށްލުމަށް ބާރުއަޅުއްވަވާ ރިވެތި ވަޢުޒާއި ނަޞޭޙަތްތައް އިއްވެވިއެވެ.

ނަމަވެސް މަދްޔަންގެ އަހުލުވެރީންކުރެ ގިނަބަޔަކު ޝުޢައިބުގެފާނުގެ ދަޢުވަތަށްދިނީ ބީރުކަންފަތެކެވެ. ﷲގެ ހެޔޮރަޙްމަތްފުޅުން މަދްޔަންގެ އަހުލުވެރީންނަކީ ޢަދަދުގިނަ، ނިއްމަތްތައް ގިނަ ބައެއްކަމުގައިލައްވާފައިވާކަން، ޝުޢައިބުގެފާނު ހަނދުމަކޮށްދެއްވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު އެމީހުން އެކަލޭގެފާނަށްކުރަނީ ފުރައްސާރައެވެ. އެކަލޭގެފާނު ނަމާދުކުރައްވާތީ އެކަމަށް މަލާމާތްކޮށް، އެކަލޭގެފާނު ﷲ ހަނދުމަކުރައްވާ ކީރިތިކުރައްވާތީ ކަލޭގެފާނީ ބަލިކަށި ފިނޑިއެކޭ ބުނެ، އެކަލޭގެފާނަށް އެކިޒާތުގެ ގޯނާތަކާއި ދުއްތުރާތައްކޮށް މަދްޔަންގެ އަހުލުވެރީން ބޮޑާވެގަތެވެ. އެއުރެންނާ، ޝުޢައިބުގެފާނާއިދެމެދު ވަނީ ފަރުދާއެއް ލެވިގެންކަމަށާއި، ދުވަހަކުވެސް އީމާނެއްނުވާނެކަމަށް އެއުރެން ދަންނަވައި އުޅުނޫއެވެ. ކަލޭގެފާނަކީ ޤަދަރުވެރި ޤަބީލާއެއްގެ ބޭކަލެއްނޫންނަމަ ކަލޭގެފާނު މިހާރު ރަޖަމުކޮށްފީމުހޭ ބުނެ ތަފާތު އިންޒާރުތައްދިނޫއެވެ.

ޝުޢައިބުގެފާނާއި، އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ރިސާލަތަށް އީމާންވީ މަދުމީސްކޮޅު، ޤައުމުގެ ތެރޭގައި އެކަހެރިވެ، ބާކީވެ، ކާފިރުކަންމަތީ ތިބި މީހުންގެ ދުއްތުރާތައް އިންތިހާއަށްދިއުމުން، ﷲގެ ޢަޒާބެއް އަތުވެދާނެކަމަށް ބިރުނުގަންނަނީތޯ، ޤައުމުގެ މީހުންކުރެން ޝުޢައިބުގެފާނު ސުވާލުކުރައްވައެވެ. ޖަވާބުގައި އެމީހުން ދަންނަވަނީ، އެފަދަ ޢަޒާބެއް ނިކަން ގެންނަވާބައްލަވާށޭއެވެ. މި ދަރަޖައަށް ކާފިރުވީ މީސްތަކުންގެ ބަސްމަގު ހައްދުފަހަނައަޅާ ދިއުމުން، އީމާންވެތިބި މީސްކޮޅާއި، ކާފަރުންގެ ބައިގަނޑާއި ދެމެދު، އިންސާފުގެމަގުން ކަންކަން ނިންމަވައިދެއްވުންއެދި ﷲގެ ޙަޟްރަތުގައި ޝުޢައިބުގެފާނު ދުޢާދެންނެވިއެވެ. އަދި ﷲގެ ނަޞްރަށް އެދިވަޑައިގަތެވެ.

މަދްޔަންގެ ސަހަރުގައިތިބި ކާފިރުވީ މީސްތަކުންގެމައްޗަށް ﷲ ފޮނުއްވެވީ، އެކިބާވަތުގެ ޢަޒާބުތަކެކެވެ. މިޢަޒާބުތަކުގެ ތެރޭގައި، ހޫނު އާދަޔާޚިލާފަށް ގަދަވެ، އެއްވެސް ހިޔަލެއް ނެތި، ވައިރޯޅި މުޅީންހިނދި، 7 ދުވަސް ދެމިއޮތެވެ. ދެން ﷲގެ އަމުރުފުޅަށް ބިންގަނޑަށް އައި ގަދަފަދަ ހެލުންގަނޑަކާއިއެކު ކާފިރުންގެ ފުރާނަތައް އެއުރެންގެ ހަށިތަކުން ލުހި، ފުރާނަނެތް މަސްގަނޑުތަކެއްގެގޮތުގައި އެއުރެން ބަދަލުވެ ހިނގައްޖެއެވެ. މި ޢަޒާބުގެ ނުރައްކަލުން، ޝުޢައިބުގެފާނާއި އެކަލޭގެފާނަށް އީމާންވީ މީސްތަކުން ﷲ ނަޖާކުރެއްވިއެވެ.

## ރިފަރެންސް

* ސަންގު ދުވަހު ނޫސް

ޤިސްމު:Islamic prophets
ޞާލިޙުގެފާނު

**ޞާލިޙުގެފާނަކީ** ﷲ ގެ ރަސޫލެކެވެ. ޢަރަބިކަރައިގައި ވަޒަންވެރިވެ، ދިރިއުޅުނު ޘަމޫދުބާގައިގެ މީހުންނަކީ ވަރަށް ބިޔަ ހަށިގަނޑުތަކެއްގެވެރި ޢުމުރުދިގު ބަޔެކެވެ. ކަދުރު ރުއްތަކާ، ފެންއާރުތަކާ، ބަގީޗާތަކުގެ ނިޢުމަތްލިބި އެނިޢުމަތްތަކުގެމައްޗަށް ބޮޑާވެގަތްބަޔެކެވެ. އެމީހުން ގެދޮރު ބިނާކޮށް އުޅުނީ ފަރުބަދަކަނޑައި ބިންވަޅު ނަގައިގެންނެވެ. ބޮޑެތި ގަދަފަދަ ގަނޑުވަރުތައް ފަދައިންނެވެ.

މިފަދަ ނިޢުމަތާ، އުފާވެރިކަމާ، ދިގު ޢުުމުރުގައިވެސް ﷲއަށް އުރެދި، ޝިރުކުކޮށް އުޅުމުގެ ސަބަބުން، ﷲގެ މަގަށް ގޮވާލައްވައި، ޙައްޤު ފާޅުކޮށްދެއްވުމަށްޓަކައި އެޤައުމުގެ މީހުންގެ ތެރެއިން ޞާލިޙްޢަލައިހިއްސަލާމް ﷲ އިޚްތިޔާރުކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެބައިމީހުގެގާތަށް ރަސޫލުކަމާއިގެން އެކަލޭގެފާނު ފޮނުއްވިއެވެ.

ޞާލިޙްގެފާނު ތެދުމަގަށް ގޮވާލައްވާ، ﷲ ފިޔަވައި އެހެން ފަރާތަކަށް އަޅުކަންނުކުރުމަށް ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ނަޞޭޙަތްދެއްވާ، އާޚުރަތްދުވަސް ހަނދުމަކޮށްދެއްވާ އުޅުއްވަން ފެއްޓެވުމުން ޤައުމުގެ ގިނަބަޔަކު ދުށީ އެކަލޭގެފާނަކީ މޮޔައެއްކަމަށެވެ. އަދި ސިޙުރުޖެހިފައިވާ ބޭކަލެއްކަމަށެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް އީމާންވީ މަދުބަޔެކެވެ.
އީމާންނުވެތިބި މީސްތަކުން އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިއަހުން އެދުނީ މުޢުޖިޒާތެއްގެގޮތުގައި، ހިލަ ފަރުބައެއްގެތެރެއިން ޖަމަލެއް ނެރުއްވައިދެއްވުމަށެވެ.

ޞާލިޙްގެފާނު ﷲގެ ޙަޟްރަތުގައި ދުޢާދެންނެވުމުން އެފަދައިން ޖަމަލެއް ނެރެދެއްވައެވެ. އަދި އެޖަމަލަށް އަނިޔާވެރިނުވުމަށް ޞާލިޙްގެފާނު އަންގަވައެވެ. ނަމަވެސް ޤައުމުގެމީހުންގެ ބޮޑާކަން ޙައްދުފަހަނައަޅައި، އެޖަމަލާއިމެދުވެސް އަނިޔާވެރިވެ، އެންމެފަހުން ޖަމަލު މަރާލައެވެ. ﷲއަށް އީމާންވާކަށް އެމީހުން ބޭނުމެއްނުވެއެވެ.

އެހިސާބުން 3 ދުވަހުގެ މުހުލަތަކަށްފަހު، ﷲގެ ކޯފާގެގޮތުގައި ގަދަފަދަ އަޑެއް އެމީހުންގެމައްޗަށް ފޮނުއްވައެވެ. އެގަދައަޑުގެ ގުގުމުމާއިއެކު، އެއްކަލަ ބިޔަހަށިތަކުގެވެރީން، އެމީހުންގެ ގަދަފަދަ ގެތަކުގައިތިއްބާ، ފުރާނަ ހަށީން ލުހި، މަރުވެފައިވާ މުޅަ މަސްތަކަށް ބަދަލުވެދެއެވެ. މި ގަދަފަދަ ކޯފާއިން ސަލާމަތްވީ ޞާލިޙްގެފާނާއި، އެކަލޭގެފާނަށް އީމާންވީ މީސްކޮޅު އެކަންޏެވެ. 
ފޮޓޯއިން ތިޔަ ފެނިވަޑައިގަންވަނީ، ޘަމޫދުބާގައިގެމީހުން ބިނާކޮށްފައިވާ ގަދަފަދަ ގެތަކުގެ ތެރެއިން މިއަދަށްވެސް ފެންނަންހުރި ބައެއް ތަންތަނެވެ. އެ ގަދަފަދަ ގެތަކާއި، އެމީހުންގެ ހަށިތަކުގައިހުރި ގަދަ ބާރަކީ، ﷲގެ ޢަޒާބުން ރައްކާތެރިވުމުގައި އެއްވެސް އެހީތެރިކަމެއްދެވުނު ވާޞިޠާއަކަށްނުވިއެވެ.

## ރިފަރެންސް

* ސަންގު ދުވަހު ނޫސް

ޤިސްމު:Islamic prophets
ޛުލްކިފްލުގެފާނު

**ޛުލްކިފްލުގެފާނަކީ** ﷲ ގެ ނަބީ އެކެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ބައެއް މީހުން ދެކޭ ގޮތުގައި މިއީ ޤުރުއާނުގައި ނަންގަނެވިފައިވާ ޞާލިޙް ބޭކަލެކެވެ.
މާފުށި (ފ.އަތޮޅު)

ފ.އަތޮޅުގައި އޮތް ހަމައެކަނި ޔޮޓް މެރީނާ ހަދާފައިވަނީ މިރަށުގައެވެ. ވީބީ ބްރަދާރސް ގެ ފަރާތުން ހިންގާ މި ޔޮޓް މެރީނާ އަކީ އިޓަލީގެ ބަޔެއްގެ ޙިއްޞާ އޮންނަ ތަނެކެވެ. މިރަށް ޔޮޓް މެރީނާއެއްގެ ސިފައިގައި ހުޅުވާފައިވަނީ 2006 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ޢާންމުގޮތެއްގައި މުއްސަދިންނަށް ޚާއްޞަކޮށްގެން ޚިދުމަތްދޭ މިޔޮޓް މެރީނާގެ ސަބަބުން ފ.އަތޮޅު ރައްޔިތުންނަށް އިގްތިޞާދީ ގޮތުން ބޮޑެތި ފައިދާތައް ލިބެމުން ދެއެވެ.

ޤިސްމު:(ފ. އަތޮޅު)
އިސްލާމް

**އިސްލާމް** ދީނަކީ ސަމާވީ ދީން ތަކުގެ ތެރެއިން އެއް ދިނެވެ.(ww.islamhouse.com)
އިސްލާމީ ތާރީޚު

**އިސްލާމީ ތާރީޚު** ފެށިފައިވަނީ **[[އާދަމްގެފާނު]]** އާ ހަމައިންނެވެ.
ﷲ

އައްލާހު (ﷲ) އަކީ އަރަބިބަހުން ވާހަކަ ދައްކާއުޅޭ އިބުރާހިމީ (ޔަހޫދީ، އިސާއީ އަދި އިސްލާމް) ދީންތަކުގެ މީހުން ޤަބޫލްކޮށް އަޅުކަންކުރާ އިލާހަށް ކިޔާ ނަމެވެ. ނަމަވެސް 21 ވަނަ ޤަރުނަށް އައިއިރު ދުނިޔޭގެ ގިނަ މީހުން ދެކޭގޮތުގައި މިނަން ރައްދުވަނީ މުސްލިމުން އަޅުކަންކުރާ އިލާހަށެވެ. ދިވެހި ބަހުން މިއިލާހަށް ނިސްބަތްކޮށް ކިޔާއުޅުނީ މާތްރަސްކަލާނގެ މިފަދައިންނެވެ. އަރަބި ބަހުން މިނަމުގެ ސީދާ މާނައަކީ ކަލާނގެ ނުވަތަ God އެވެ.

ތާރީޙް ދިރާސާކުރާ އިލްމުވެރިން ދެކޭ ގޮތުގައި އިސްލާމްދީން އައުމުގެ ކުރިންވެސް މައްކާގެ އަހުލުވެރިން މިނަމުން އިލާހަކަށް މުހާތަބުކުރިއެވެ. އަދި އެއިލާހާއި އެކުގައި އެއިލާހުގެ އަންހެން ދަރިންނަށް ވެސް އަޅުކަންކުރިއެވެ. ނަމަވެސް އަދުގެ މުސްލިމުން ދެކޭގޮތުގައި މިނަމަކީ އެއްކައުވަންތަ އިލާހުގެ ނަމެވެ. މިއިލާހަކީ އެފަދަ އެހެންފަރާތެއް ނުވާ، ކާއިނާތުގެ ވެރި ކުޅަދުންވަންތަ ރަސްކަލާނގެކަމަށެވެ. އަދި މިއިލާހަށް ކިޔާ އުޅޭ އެހެން ހުރިހާ ނަމެއް އަނބުރާ ރައްދުވަނީ ﷲ މިނަމަށެވެ.
ތައުޙީދު

**ތައުޙީދަކީ** އިސްލާމް ދީނުގައި ﷲ ގެ **[[އެއްކައުވަންތަކަން|އެއްކައުވަންތަކަމުގެ]]** ޢަޤީދާއެވެ.

## ތަޢުރީފު
އެއީ އެންމެހައި ފުރިހަމަ ސިފަފުޅުތަކެއް ޚާއްސަވެގެން ވަނީ އަޅަމެން ހައްދަވައި ގެންގުޅުއްވާ ރައްބަށްކަން އަޅާ ދަނެ، އެ ކަން ހިތުގެ އަޑިން ޤަބޫލުކޮށް، އެ ކަމަށް އިޢުތިރާފުވެ، އެކަމަށް އީމާންވެ، އެ ކަމުގައި އެކަލާނގެ އެއްކައުވަންތަކުރުމާއި، އަދި އެއާއެކު، އެކަލާނގެ ފުރިހަމަކަމުގައި އެކަލާނގެއާ އެއްވެސް ޝަރީކަކު، ބައިވެރިއަކު، އަދި އަޅައި­ކިޔޭ މިސާލުޖެހޭ ފަރާތެއް ވެސް ނުވާ ކަމާއި، އެކަލާނގެ ހެއްދެވި އެންމެހައި ޚަލްޤުތަކުންގެ މައްޗަށް އުލޫހިއްޔަތާއި، ޢުބޫދިއްޔަތު ލިބިގެންވަނީ (އެބަހީ: އަޅުކަމާއި އަޅުވެތިކަން ޙައްޤުވެގެން ވަނީ) ހަމައެކަނި އެކަލާނގެއަށް ކަން އިޢުތިޤާދުކޮށް ދެން އެއަށްފަހުގައި އަޅުކަމުގެ އެންމެހައި ބާވަތްތަކުގައި އެކަލާނގެ އެއްކައުވަންތަކުރުމެވެ.

## ތައުޙީދު ބެހޭ ބައިތައް
ޤުރުއާނާއި ސުންނަތުގައި އައިސްފައިވާ ނައްޞުތަކަށް ބެއްލެވުމަށްފަހު ޢިލްމުވެރިން ތައުޙީދު ތިން ބަޔަކަށް ބައްސަވައެވެ.

### ތައުޙީދުއްރުބޫބިއްޔާ
އެއީ ޚަލްޤުކުރެއްވުމާއި، ރިޒުޤުދެއްވުމާއި، ތަދުބީރު ކުރެއްވުމާއި ތަރުބިއްޔަތާއި، މި އެންމެހައި ކަންކަން ލިބިވޮޑިގެންވަނީ ހަމައެކަނި އަޅަމެންގެ ރައްބަށް ކަމާއި، މި ކަންކަމުގައި އެކަލާނގެ އެއްކައުވަންތަވެވޮޑިގެންވާކަން، އިޢުތިޤާދުކުރުމެވެ.

### ތައުޙީދުލް އަސްމާއި ވައްޞިފާތި
އެއީ ﷲ ތަޢާލާ އެކަލާނގެ ނަފްސުފުޅަށް ސާބިތުކުރައްވާފައިވާ، އަދި އެކަލާނގެ ރަސޫލާ މުޙައްމަދު ﷺ އެކަލާނގެއަށް ސާބިތު ކުރައްވާފައިވާ އެންމެހައި ރިވެތި އިސްމުފުޅުތަކާއި އެ އިސްމުފުޅުތަކުން ދަލީލުކޮށްދޭ ސިފަފުޅުތައް، ތަޝްބީހުކުރުމެއް، ތަމްޘީލުކުރުމަކާ ނުލައި، އަދި ތަޙްރީފުކުރުމެއް ތަޢްޠީލުކުރުމަކާ ނުލައި އެކަލާނގެއަށް އެ އިސްމުފުޅުތަކާއި ސިފަފުޅުތައް ސާބިތުކުރުމެވެ.

### ތައުޙީދުލް ޢިބާދާ (ތައުޙީދުލް އުލޫހިއްޔާ)
އެއީ އަޅުކަމުގެ ހުރިހައި ވައްތަރަކާއި ބާވަތެއް ހަމައެކަނި ﷲ އަށް އަދާކުރުމެވެ. އަދި އަޅުކަމުގައި ﷲ އެއްކައުވަންތަ­­ކުރުމާއެކު، އެކަލާނގެ ފިޔަވައި އެހެން އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ޝަރީކުކުރުމަކާ ނުލައި، އެ އަޅުކަމުން ބައެއް އެޅުމަކާ ނުލައި އެކަން ކުރުމެވެ.

ފަހެ ތައުޙީދުގެ މި ތިން ބަޔަކީ، އަޅާ މި ހުރިހައި ބައެއްގައި ހިފަހައްޓައި މި ޢަޤީދާ­ގައި ކުރިއަށް ގޮސްގެން މެނުވިީ، އެ އަޅާއީ ﷲ އެއްކައުވަންތަކުރާ މުވައްޙިދަކަށް ނުވާނޭ ތިން ބައެވެ.

## ފުޓްނޯޓް

## ރެފަރެންސް
އެއްކައުވަންތަކަން

**އެއްކައުވަންތަކަމަކީ** ޢާލަމްގެ ކަންތައް ބައްލަވައި ޚަލްޤު ކުރެއްވީ އެއްމެ އިލާހަކު ކަމުގައި ދެކޭ ދެކުމެވެ.
ނަމާދު

**ނަމާދަކީ** ކޮންމެ މުސްލިމެއްގެ މައްޗަށް ދުވާލަކު ފަސް ފަހަރު ކުރުމަށް ﷲ ފަރުޟު ކުރައްވާފައިވާ އަޅުކަމެކެވެ.
ޒަކާތް

'ޒަކާަތަކީ މުސްލިމުން ގެ މުދަލުގެ ތެރެއިން ނަގައިގެން އަދާ ކުރުމަށް މުސްލިމުންގެ މައްޗަށް ފަރުޟު ކުރެވިގެންވާ އަޅުކަމެކެވެ. **ޒަކާތަކީ** އިސްލާމް ކަމުގެ ރުކުންތަކުގެ 03ވަނަ ރުކުނެވެ. ޤުރުޢާނާއި ސުންނަތުން އަދި ދަންނަ ބޭކަލުންގެ **އިޖްމާޢުން**ވެސް ޒަކާތަކީ ޘާބިތުވެގެންވާ އަޅުކަމެކެވެ. ޒަކާތް ފަރުޟު ކުރައްވާފައިވަނީ ހިޖުރައިން 2 ވަނަ އަހަރު **ރޯދަ** ފަރުޟު ކުރެއްވުމުގެ ކުރީގައެވެ.

## ތަޢާރަފް
އަރަބި ބަހުގައި (އަލްޒަކާތް) މިބަސް ވަރަށް ގިނަ މާނައިގައި ބޭނުންކުރެވެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ގިނަވުން، އިތުރުވުން، ބޮޑުވުން، ޠާހިރުވުން، އަދި ބަރަކާތް ޙާސިލްވުން ހިމެނިގެން ވެއެވެ. ފިޤުހު އިލްމުވެރިންގެ އިސްޠިލާޙުގައި ޒަކާތަކީ ޙާއްސަ ޝަރުޠުތަކާއި އެކު މުއްސަނދިންގެ މުދަލުން ނަގާ ފަޤީރުންނާއި މިސްކީނުންނަށް އަދި އެނޫންވެސް ޒަކާތް ލިބުން ޙައްޤު ވެގެންވާ ފަރާތްތަކަށް ދެވޭ މުދަލެވެ. ޒަކާތް ބެހިގެން ވަނީ 2 ބަޔަކަށެވެ. އެއީ ފިތުރު ޒަކާތާއި މުދަލު ޒަކާތެވެ.

## ޒަކާތް ދިނުމުގެ ޙުކުމް
ބަޔާންވެ ދިޔަފަދައިން ޒަކާތަކީ އިސްލާމް ދީނުގެ ރުކުނެކެވެ. މުސްލިމުންގެ ތެރެއިން މުއްސަނދީންގެ މައްޗަށް ފަރުޟު ކުރައްވާފައިވާ އަޅުކަމެކެވެ. އަދި ޒަކާތަކީ މީސްތަކުންގެ ޖާއިޒް ބޭނުންތައް ފުއްދައިދިނުމަށް އެދުންވެރިކުރުވާފައިވާ މަތިވެރި އަޅުކަމެކެވެ. އިހްސާންތެރި ޞާލިހުންގެ ކިބައިގައި ވާ މަތިވެރި ސިފަތައް ފާޅުވެގެންދާ އެއްގޮތަކީ ދީލަތިކަމާއި އެކު ފަޤީރުންނަށް ދޭ އެހީއެވެ.

## See also
* އިސްލާމިކް އިކޮނޮމީ
* އިސްލާމިކް ބޭންކިންގ
* ޚަރަޖް
* އޯ.އައި.ސީ ގެ އިކޮނޮމީ
* އިސްލާމިކް ބަސްބަސް އަރަބިން
* އެތިކްސް މަޒްމޫނު ތަކުގެ ލިސްޓް

## އިތުރު ފާލަންތައް

* ޒަކާތުގެ ސަފްޙާ ތައް
* ޒަކާތް އެކްސެލް ޝީޓް ކަލްކިއުލޭޓަރ
ދުނިޔޭގެ ޒަމާންވީ 7 އަޖައިބު

ޖީޒާގެ ބޮޑު ޕިރަމިޑް
 
ޒިއުސް ގެ ބުދު

އާޓިމިސް ފައްޅި
 
ލައިޓް ހައުސް
ޞަޙާބީން

**ޞަޙާބީން**ނަކީ **[[މުޙައްމަދުގެފާނު|މުޙައްމަދުގެފާނުގެ]]** ޒަމާނުގައި އެކަލޭގެފާނާ ބައްދަލުވެ އެކަލޭގެފާނަށް އީމާންވެ އެގޮތުގައި އަވަހާރަވީ ބޭކަލުންނެވެ.
އަހްލުބައިތުން

**އަހްލުބައިތުން** މި އިޟާފީ ލަފްޒުގެ މާނައަކީ ގޭ ގެ މީހުންނެވެ. އިސްލާމީ ސަގާފަތުގައި މި ލަފްޒުން މުރާދު ކުރެވެނީ **[[މުޙައްމަދުގެފާނު]]**ގެ ޢާއިލާ ގެ ބޭފުޅުންނެވެ.
ފިޤްހު

**ފިޤްހަކީ** އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް އޭގެ މައްޗަށް ބިނާވެގެންވާ ޢިލްމެވެ. ބަހުގައި ފިޤުހުގެ މާނައަކީ  ދޭހަވުން ނުވަތަ އެނގުމެވެ. 
އިސްޠީލާޙީ މާނަ؛ އެއީ ޢަމަލީ ކަމަކަށް، ތަފުޞީލީ ދަލީލަކުން ނުވަތަ ދަލީލު ތަކަކުން އިސްތިންބާޠުކުރެވިގެން ނެރެވޭ  ޝަރުޢީ ޙުކުމްތައް ދަސްކޮށްދޭ ޢިލްމެވެ.

މާނައިގެ ޝަރަޙަ:

ޢަމަލީ ކަމަކަށް؛ ލޮލަށްފެންނަ ނުވަތަ ދިރިއުޅުމުގައި ކުރާ ކަންތައްތައް (އަޅުކަމުގެ ގޮތުންނާއި މުޢާމަލާތުގެ ގޮތުން ކުރެވޭ ކަންތައް)

ތަފުޞީލީ ދަލީލުތަކުން؛ އިސްލާމުދީނުގައި މާތްﷲ ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ޙުކުމްތައް،( އިންސާނީ ދިރިއުޅުމުގެ ކޮންމެ ކަމަކަށްވެސް އިސްލާމުދީނުގައި ވަނީ ހުކުމް ކަނޑައަޅުއްވާފައެވެ. އެއްކަމެއްވެސް ދޫކޮއް ލައްވާފައެއް ނުވެއެވެ.)

އިސްޠިންބާތުކުރުން؛ ކަމެއްގައި އޮންނަ ޝަރުޢީޙުކުމް ދެނެގަންނާނެ ހަމަތަކުގެ މަތިން އެއަށް ވާޞިލުވުމެވެ.

މިސާލަކަށް "މިވެނިކަމެއް ކުރާށޭ" އޮތުމުން އޭގެ ޙަގީގީ ޙުކުމަކީ ވާޖިބުތޯ؟ ނުވަތަ ސުންނަތްތޯ؟ ނުވަތަ ހުއްދަތޯ؟ ނުވަތަ ނަޞީޙަތެއްތޯ؟ ކަނޑައެޅުމެވެ. އަދި މިވެނި ކަމެއް "ނުކުރާށޭ"  އޮތުމުން އެއީ ޙަރާމް ކަމެއްތޯ؟ ނުވަތަ  މަކުރޫހަ ކަމެއްތޯ؟ މިގޮތަށް ކަނޑައެޅުމެވެ.

ޝަރުޢި ހުކުމުތަށް؛ އެއީ ކީރިތި ޤުރުއާނުންނާއި މާތް ރަސޫލާ(ޞ)ގެ ސުންނަތުން ނެގޭ ޙުކުމްތަކެވެ.

ފިޤުހާއި ޝަރީޢަތާއި ހުރި ގުޅުން
ޝަރީޢަތަކީ މާތްﷲގެ ވަޙީއެވެ. އެއީ ކީރިތި ޤުރުއާނާއި މާތް ރަސޫލާ (ޞ)ގެ ސުންނަތެވެ. އެދެ މަޞްދަރުން ނެގޭ ޙުކުމްތަކެވެ. ފިޤުހަކީ  މިދެމަސްދަރުން ފިޤުހުޢިލްމުވެރިން އިސްތިންބާޠު ކުރައްވައިގެން ނެރޭ ޙުކުމަތަކެވެ.

ފިޤުހުގެ ޚާއްޞަ ކަންތައްތައް:
ތަފާތު ފަހުމުތަކަށް އިޙުތިރާމުކުރުމާއި 
ބައެއްޙުކުމްތައް، ތަފާތު ޙާލަތުގައި ތަފާތު ގޮތްގޮތަށް ބަދަލުވުމާއި
މަޤުޞަދަށް ބެލުން ހިމެނެއެވެ.
ސުއްނީ މުސްލިމުން

**ސުއްނީ މުސްލިމުންނަކީ** ކީރިތި ރަސޫލާ ގެ ސުއްނަތަށް ތަބަޢަވާ މީހުންނެވެ.
ކަލާމް

**ކަލާމް** ނުވަތަ **ޢިލްމުލްކަލާމަކީ** އިސްލާމީ ޢިލްމެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވެމުން އަންނަ ޢިލްމެކެވެ.
ސީރާ

**ސީރާ** ނުވަތަ **ކީރިތި ރަސޫލާގެ ސިޔަރަތު** އަކީ މުޙައްމަދުގެފާނު ގެ ޙަޔާތްޕުޅާ ބެހޭ ގޮތުން ލިޔެވިފައި ހުންނަ ޙަޔާތުނާމާ ތަކެވެ.
އިސްލާމީ ތަޢުލީމު

**އިސްލާމީ ތަޢުލީމު** މި ބަހުން މުރާދު ކުރެވެނީ އިސްލާމް ދީނާ ގުޅުން ހުރި ތަފާތު ޢިލްމުތައް އުނގެނި ދަސްކުރުމަށެވެ.
ފައްނު

**އިސްލާމީ ފައްނު** ވެރިކަމަކީ ލިޔުންތެރިކަމާއި ކުރެހުމާއި މިފަދަ ކަންކަން އިސްލާމީ ޙުދޫދުގެ ތެރޭގައި ކުރުމެވެ.
ސުއްނަތް

**ސުއްނަތަކީ** މުޙައްމަދުގެފާނު އުޅުއްވި ގޮތްކޮޅެވެ. ބަހުގެ ގޮތުން ސުންނަތުގެ މާނައަކީ ގޮތް ނުވަތަ ސިޔަރަތެވެ. (ރަނގަޅު ނުވަތަ ނުރަނގަޅު ވިޔަސްމެއެވެ.) ޤުރުއާނާއި ޙަދީޘުގައި މި މާނައިގައި ސުންނަތް ވާރިދުވެފައި ވެއެވެ.

## އެކި އިޞްޠިލާޙުތަކުގައި ސުންނަތުގެ ތަޢުރީފު

### ފިޤުހު ޢިލްމުވެރިންގެ އަރިހުގައިގައި
އެއީ ކީރިތިރަސޫލާ ﷺ ގެ އަރިހުން ވާރިދުވެފައިވާ ވާޖިބުނޫން ކަންކަމެވެ. ނުވަތަ އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިއަހުން ޞައްޙަ އަދި ޞަރީހަކޮށް ސާބިތުވެފައިވާކަންކަމުގެ ތެރެއިން އެކަމެއް ކުރުމުން ޘަވާބުލިބޭ އަދި ނުކޮށް ދޫކޮށްލުމުން ޢަޒާބު ނުލިބޭ ކަންކަމެވެ.

### އުޞޫލުލް ފިޤުހު ޢިލްމުވެރިންގެ އަރިހުގައި
އެއީ ޤުރުއާން ފިޔަވައި ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ގެ އަރިހުން ވާރިދުވެފައިވާ ބަސްފުޅުތަކާއި ޢަމަލުފުޅުތަކާއި އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ކުރިމަތިފުޅުގައި އެކަމެއް ހިނގިއިރު، ނުވަތަ އެކަމެއްގެ ޚަބަރު ލިބިވަޑައިގަތުމުން ވެސް މަނާނުކުރައްވާ ކަންކަމެވެ. އަދި ބައެއް ދަންނަބޭކަލުންގެ ނަޒަރުގައި އެކަލޭގެފާނުގެ ޚުލުޤީ (އަޚުލާޤީ) ސިފަފުޅުތައްވެސް ހިމެނިގެން ވެއެވެ.

### ޙަދީޘު ޢިލްމުވެރިންގެ އަރިހުގައި

އެއީ ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ގެ އަރިހުން  ވާރިދުވެފައިވާ ބަސްފުޅުތަކާއި ޢަމަލުފުޅުތަކާއި އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ކުރިފުޅުމަތީގައި އެކަމެއް ހިނގިއިރު ނުވަތަ އެކަމެއްގެ ޚަބަރު ލިބިލެއްވުމުންވެސް މަނާނުކުރައްވާ ކަންކަމާއި  އެކަލޭގެފާނުގެ ޚުލުޤީ ސިފަފުޅުތަކާއި (އޯގާތެރިކަމާއި ތެދުވެރިކަން ފަދަ ސިފަފުޅުތައް) އެކަލޭގަފާނުގެ ޚަލްޤީ ސިފަފުޅުތަކެވެ.

## ސުންނަތުގެ ޙުއްޖިއްޔަތު
ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ގެ ސުންނަތަކީ ޝަރީޢަތުގެ ބައެއް ކަމުގައި ހުރިހާ މުސްލިމުން އިއްތިފާޤުވެއެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ގެ ސުންނަތަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ މަސްދަރުތަކުގެ ތެރެއިން ދެވަނަ މަސްދަރެވެ. ކީރިތި ޤުރުއާނުން މިކަމުގެ ހެކި ލިބެއެވެ.

ﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ.﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَأَطِيعُواْ ٱلرَّسُولَ وَأُوْلِي ٱلۡأَمۡرِ مِنكُمۡۖ﴾ މާނައީ: " އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުން، ﷲ އަށް ކިޔަމަން­ވާށެވެ! އަދި، ރަސޫލާ­އަށާއި، ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން ވެރިންނަށް ވެސް ކިޔަމަން­ވާށެވެ!"﴿‌يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ وَلَا تَوَلَّوۡاْ عَنۡهُ وَأَنتُمۡ تَسۡمَعُونَ﴾ "އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސް­ތަކުންނޭވެ! ﷲ އަށާއި، އެކަލާނގެ ރަސޫލާއަށް ތިޔަބައިމީހުން ކިޔަމަންވާށެވެ! އަދި (އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާ އެއްޗެއް) އަޑުއިވޭ ޙާލު ތިޔަބައިމީހުން އެކަލޭގެފާނަށް ފުރަގަސްނުދޭށެވެ!"﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَأَطِيعُواْ ٱلرَّسُولَ وَلَا تُبۡطِلُوٓاْ أَعۡمَٰلَكُمۡ﴾ "އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ތިޔަބައި­މީހުން ﷲ އަށް ކިޔަމަންވާށެވެ! އަދި ރަސޫލާއަށް ކިޔަމަންވާށެވެ! އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ ޢަމަލުތައް ތިޔަބައި­މީހުން ބާޠިލު­ކޮށްނުލާށެވެ!"﴿مَن يُطِعِ ٱلرَّسُولَ فَقَدۡ أَطَاعَ ٱللَّهَۖ وَمَن تَوَلَّىٰ فَمَآ أَرۡسَلۡنَٰكَ عَلَيۡهِمۡ حَفِيظٗا﴾ "ރަސޫލާއަށް ކިޔަމަންވާ މީހާ، ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އަށް ކިޔަމަން­ވެއްޖެއެެވެ. އަދި، ފުރަގަސްދީފި މީހާ (ދަންނާށެވެ!) ފަހެ، އެއުރެންގެ ކަންތައްތައް ބަލަހައްޓަވަން ހުންނެވި ބޭކަލަކު ކަމުގައި ތިމަން ﷲ ކަލޭގެފާނު ނުފޮނުއްވަމެވެ."﴿وَأَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَٱلرَّسُولَ لَعَلَّكُمۡ تُرۡحَمُونَ﴾ "އަދި، ﷲ އަށާއި، ރަސޫލާއަށް، ތިޔަބައިމީހުން ކިޔަމަންތެރިވާށެވެ! (އެއީ) ތިޔަބައިމީހުންނަށް ރަޙްމަތް ލެއްވުމަށްޓަކައެވެ."﴿‌وَإِن تُطِيعُوهُ تَهۡتَدُواْۚ﴾ "އަދި ތިޔަބައިމީހުން އެކަލޭގެފާނަށް ކިޔަމަންވާނަމަަ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ތެދުމަގު ލިބޭނެތެވެ."
އާކިޓެކްޗަރު

## އިސްލާމީ އާކިޓެކްޗަރ

#### ތައުރީފު

އިސްލާމީ އާކިޓެކްޗަރ އަކީ އިސްލާމްދީނުގެ ތަޢުލީމާތްތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން މުސްލިމުންގެ ބޭނުންތަކަށްޓަކައި ބިނާކޮށްފައިވާ ޢުމްރާނީވެށީގެ އުންސުރުތަކެވެ. ބައެއް ފޮތްފޮތުގައި އިސްލާމީ އާކިޓެކްޗަރ އަކީ، މުސްލިމުން ބިނާކޮށްފައިވާ ހުރިހާ ޢިމާރާތްތަކެއްކަމަށް ބަޔާންކުރެވިފައި ވެއެވެ. ޙަޤީޤަތުގައި، މުސްލިމުން ބިނާކޮށްފައިވާ ހުރިހާ ޢިމާރާތްތަކަކީ، އިސްލާމީ އާކިޓެކްޗަރއޭ ބުނެ އެއަށް ނިސްބަތްކުރެވޭނެ ތަންތަނެއް ނޫނެވެ. އެހެންކަމުން، މުސްލިމުން ބިނާކޮށްފައިވާ ޢުމްރާނީ ވެށީގެ އުންސުރުތައް ދެބަޔަކަށް ބަހާލަން ޖެހެއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން އެއްބައިގައި ހިމެނެނީ އިސްލާމީ އާކިޓެކްޗަރ އެވެ. އަނެއް ބައިގައި ހިމެނެނީ އިސްލާމްދީނުގެ ތަޢުލީމާތްތަކާ ޚިލާފަށް މުސްލިމުން ބިނާކޮށްފައިވާ ޢިމާރާތްތަކެވެ.

#### އިސްލާމިކް އާކިޓެކްޗަރ

އިސްލާމިކް އާކިޓެކްޗަރގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ ހަމައެކަނި ދީނީ ޢިމާރާތްތަކެއް ނޫނެވެ. ކީއްތޯއެވެ. ދީނުގައި އަންގަވާފައިވާ އަޅުކަން ކުރުމަށް މުސްލިމުން ބިނާކޮށްފައިވާ ޢިމާރާތްތަކުގެ އިތުރުން، މުސްލިމުންގެ ތަފާތު ބޭނުންތަކަށްޓަކައި ބިނާކޮށްފައިވާ ކޮންމެ ޢިމާރާތެއް، އިސްލާމީ އާކިޓެކްޗަރގެ ތެރޭގައި ހިމެނިދާނެއެވެ. އެ ޢިމާރާތަކީ އިސްލާމް ދީނުގެ ތަޢުލީމާތްތަކާ ޚިލާފު ނުވާ ތަނެއް ކަމަށް ވަނީނަމައެވެ. މި އުސޫލުގެ މަތިން ބަލާއިރު، މިސްކިތްތަކާއި މުސްލިމުން ދިރިއުޅޭ ގެދޮރާއި އަދި އެބައިމީހުންގެ ތަފާތު ބޭނުންތަކަށްޓަކައި ބިނާކޮށްފައިވާ ތަންތަން، އިސްލާމީ އާކިޓެކްޗަރގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ.

#### މުސްލިމުން ބިނާކޮށްފައިވާ އާކިޓެކްޗަރ

މުސްލިމުން ބިނާކޮށްފައިވާ ކޮންމެ ޢިމާރާތަކީ، އިސްލާމީ އާކިޓެކްޗަރގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އެއްޗެއް ކަމުގައި ވާކަށް ނުޖެހެއެވެ. މިހެނީ، އިސްލާމީ ތަޢުލީމާތްތަކާ ޚިލާފުވާ ޢިމާރާތްތައް މުސްލިމުންގެ ތެރޭގައި ބިނާކުރެވިފައި ވެއެވެ. މިސާލަކަށް މިސްކިތެއްގެ ސިފައިގައި ބަނގުރާ ވިއްކާ ތަނެއް ބިނާކުރިޔަސް އެތަން އިސްލާމީ އާކިޓެކްޗަރގެ ތެރޭގައި ނުހިމެނޭނެއެވެ. އެކަމަކު، އެތަން ބިނާކުރީ މުސްލިމުން ކަމަށް ވަނީނަމަ، އެތަން އެބައި މީހުންގެ އާކިޓެކްޗަރއަށް ނިސްބަތްކުރެވިދާނެއެވެ.
ޢުލޫމުލްއިސްލާމް

**ޢުލޫމުލްއިސްލާމް** އަކީ ވަރަށް ވެސް ތަނަވަސް ޢިލްމީ މައިދާނެކެވެ.
ޤުރުއާނާއި ބައިބަލްގައިވާ އެއްގޮތްކަންތައް

**[[ޤުރުއާން|ޤުރުއާނާއި]]** އާއި **[[ބައިބަލް]]** އާ ދެފޮތުގައި މެ އެއްގޮތް ކަންތައް ތަކެއް އެކުލެވިފައި ވެއެވެ.
ބައިބަލް

**ބައިބަލް** އަކީ ޔަހޫދީދީނާއި ނަޞާރާދީނުގެ ކީރިތި ލިޔުންތައް ނުވަތަ ފޮތްތަކުގެ މަޖްމަޢެވެ.
އިޓައިޕޫ ޑޭމު

thumb|left|200px|އިޓައިޕޫ ޑޭމު.

އިޓައިޕޫ ޑޭމު އޭ ކިޔޭ ފެނުން ކަރަންޓް އުފައްދައިދޭ ޕްލާންޓް އަކީ އެދާއިރާގައި އެންމެ ބޮޑު އެންމެ ކާމިޔާބު އެއް މަސައްކަތެވެ. މިތަން ހެދުނީ 1971ން 1991ގެ ނިޔަލަށް ބްރެޒިލް އާއި ޕަރަގުއޭ ގުޅިގެންނެވެ.
މިޑޭމު ހެދިފައިވަނީ ބްރެޒިލް އާއި ޕަރަގުއޭ ގުޅުވުމަށް ޕަރާނާ ކޯރު ހުރަސްކޮށް ލެވިފައިވާ ފާލަމުގެ 14 ކިލޯ މީޓަރު އުތުރުގައެވެ.
އިޓައިޕޫ ޑޭމު ހެދުމުގެ މަސައްކަތުގެ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރެވުނީ 22 ޖުލައި 1966ގައެވެ. ބްރެޒިލްގެ ފަރާތުން ސޮއިކުރެއްވީ އޭރުގެ ޚާރިޖީ ވަޒީރު ގްރޭސީ މެގަލްހީޒް އެވެ. ޕަރަގުއޭގެ ފަރާތުން ސޮއިކުރެއްވީ އޭރުގެ
ޚާރިޖީ ވަޒީރު ސެޕީނާ ޕޭސްޓަރ އެވެ. މިތަން ހެދުމުގެ މަސައްކަތް ފެށިފައިވަނީ 1971 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބުރުއަރީ މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. 
26 އޭޕްރީލް 1973 ގައި އިޓައިޕޫ ގެ ފެނުން ކަރަންޓް އުފައްދައިދޭ ޕްލާންޓް ހެދުމުގެ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއި ކުރެވުނެވެ. އަދި މިތަން ބިނާކުރުމަށް 17 މެއި 1974 ގައި *އިޓައިޕޫ ބައިނޭޝަނަލް އެންޓިޓީ*
އުފެއްދުނެވެ. އަދި މިޕްލާންޓް ހެދުމުގެ މަސައްކަތް 1975 ވަނަ އަހަރުގެ ޖެނުއަރީ މަހުގެ ތެރޭގައި ފެށުނެވެ. 5 މެއި 1984 ގައި މިޕްލާންޓުން ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ކަރަންޓް އުފައްދަން ފެށުނެވެ. 

އިޓައިޕޫ ޑޭމު ގެ ދިގުމިނުގައި 7744 މީޓަރު ހުރެއެވެ. އަދި އުސްމިނުގައި 225 މީޓަރު ހުރެއެވެ. އިންޖީނު ބިނާކުރެވިފައިވަނީ މައި ޑޭމުގެ އެންމެ މަތީގައެވެ. މިތަނުން ކަރަންޓް އުފައްދައިދޭ މިންވަރަކީ 12600 މެގަވޯޓް އެވެ. މިބައި އުފައްދަނީ ތަފާތު 18 ޖެނެރޭޓިންގ ޔުނިޓް އިންނެވެ. 15 ޔުނިޓް އިންނަނީ މައި އިންޖީނުގޭގައި ބެހެއްޓިފައެވެ. އަނެއް 3 ޔުނިޓް އިންނަނީ *ޑައިވާޜަން ޗެނަލް* ގައި ބެހެއްޓިފައެވެ. އަދި ދާދި ފަހުން ވަނީ އިތުރު 2 ޖެނެރޭޓިންގ ޔުނިޓް ބެހެއްޓިފައެވެ. 

ޑޭމު ފުރުމުން ފެން ބޭރުކުރާ އާރު ހުންނަނީ ކޯރުގެ ކަނާތު އައްސޭރި ފަށުގައެވެ. އޭގައި ވަކި ވަކި 14 ދޮރާށި ވެއެވެ. މިތަނުން ސިކުންތަކު 62200 ކޮޑި މީޓަރުގެ ފެން ފޮނުވައިދެއެވެ. ކޯރުގެ ވާތު އައްސޭރި ފަށުގައިވަނީ *ރޮކް ފިލް ޑޭމް* އެވެ. މިތަންވަނީ އެއްކޮޅުން މައި ޑޭމު އާއި ގުޅިފައެވެ. އަނެއް ކޮޅުން *އާތް ފިލް ޑޭމް* އާއި ގުޅިފައެވެ. 

މައި ޑޭމު އަދި އިންޖީނުގެ ބިނާކުރުމަށްޓަކައި ކޯރުވަނީ ވާތު އައްސޭރި ފަށުގައި *ޑައިވާޜަން ޗެނަލް* އިން *ޑައިވާރޓް* ކުރެވިފައެވެ. މިޑޭމު ހެދުމަށް ބޭނުންކުރެވުނު ދަނގަޑާއި އެކަތައިން 380 އޭފެލް ޓަވަރު ހެދިދާނެ ކަމަށް ވެއެވެ. އަދި ބޭނުން ކުރެވުނު ކޮންކްރީޓް އިގިރޭސި ވިލާތާއި ފަރަންސޭސި ވިލާތް ގުޅުވުމަށް ހެދުނު *ޗެނަލް ޓަނެލް*ގައި ބޭނުން ކުރެވުނު ވަރަށްވުރެ 15 ގުނަ އިތުރުކަމުގައި ބުނެވެއެވެ. 

1995 ވަނަ އަހަރު ނެރެފައިވާ މަޢުލޫމާތުތަކެއް ބުނާގޮތުން އިޓައިޕޫ ޑޭމު އިން އެކަނިވެސް ޕަރަގުއޭގެ 78 އިންސައްތަ، އަދި ބްރެޒިލްގެ 25 އިންސައްތަ ޙިއްޞާ ކުރެއެވެ. ބްރެޒިލްގެ *ފޯޒް ޑޫ އިގްއެކޫ* ގައި ހުންނަ *ޕަވަރ ޕްލާންޓް* އަކީ މިހާރު ކޮންމެ އަހަރަކުވެސް ފަތުރުވެރިން ޒިޔާރަތް ކުރާ ތަނަކަށް ވަނީ ވެފައެވެ.

ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ޗެނަލް ޓަނެލް

ޗެނަލް ޓަނެލް ބިނާކުރުމުގެ މަސައްކަތް އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރެވުނީ 12 ފެބުރުއަރީ 1986 ގައި އިގިރޭސި ވިލާތުގެ ކެންޓަބަރީގެ ކެންޓް ގައެވެ. އަދި މިތަން ބިނާކޮށް ނިމުނީ 1994 ވަނަ އަހަރު އެވެ. މިއީ ފަރަންސޭސި ވިލާތާއި އިގިރޭސި ވިލާތް ގުޅުވުމަށް ކަނޑު އަޑިން ހެދިފައިވާ ރޭލް ދަތުރުކުރާ މަގެކެވެ. މިތަން މަޝްހޫރު ވެފައިވަނީ ޗެނަލްގެ ނަމުގައެވެ. 

ކާރު، ބަސް، ޓްރަކް ފަދަ ތަކެތިވެސް އިގިރޭސި ވިލާތުން ފަރަންސޭސި ވިލާތަށް ގެންދެވެނީ ރޭލް ގައެވެ. ރަސްމީ ސިފައެއްގައި ޗެނަލް ގެ ތެރެއިން ރޭލުތައް ދަތުރުކުރަން ފެށުނީ 14 ނޮވެމްބަރު 1994 ގައެވެ. ޗެނަލް ޓަނެލް ހެދިފައިވަނީ ކަނޑުގެ އަޑިން 45 މީޓަރު ފުންމިނުގައެވެ. 

thumb|left|200px|ޗެނަލް ޓަނެލް.

ޗެނަލް ޓަނެލް ހެދުމަށް ކޮނުމުގެ މަސައްކަތަށް 7 އަހަރު ދުވަސް ހޭދަވި އެވެ. އަދި 15 ހާސް މީހުން މިމަސައްކަތުގައި ބައިވެރި ވެފައި ވެއެވެ. ކޮނުމުގެ މަސައްކަތުގައި ކޮންޓްރެކްޓަރެއްގެ ދައުރު އަދާކޮށްފައިވަނީ ފްރާންސްގެ *ޓްރާންސްމެޗް ލިންކް* އިންނެވެ. ކޮނުމަށް އިންޖިނޭރުން ބޭނުންކޮށްފައިވަނީ *ޓަނެލް ބޯރިން މެޝިން* އެވެ. މިފަދަ ތަފާތު 11 މެޝިނެއް ޓަނެލް ކޮނުމަށް ބޭނުންކޮށްފައި ވެއެވެ. 

ރޭލު ދަތުރުކުރާ މިމަގު ހަދާފައި އޮންނަނީ އިގިރޭސި ޗެނަލްގެ ކަނޑު އަޑީގެ ބިންގަޑުގެ ދަށުގައެވެ. މިމަގުހެދިފައިވަނީ އިގިރޭސި ވިލާތުގެ ފޯކްސްޓޫން އިން ފަރަންސޭސި ވިލާތުގެ ކޮންކްއެލްސް އަށެވެ. ދިގުމިނުގައި 50 ކިލޯ މީޓަރު އިންނަ މިމަގުގެ ކަނޑު އަޑީގައި އިންނަ ބައިގެ ދިގުމިނުގައި 39 ކިލޯ މީޓަރު ހުރެއެވެ. ކަނޑުގެ އަޑީގައި އޮންނަ ބައި އޮންނަނީ ކަނޑު އަޑީގެ ބިންގަނޑުގެ ވެސް އަޑީންނެވެ. އެވްރެޖްގޮތެއްގައި 45 މީޓަރު އަޑީގައެވެ. އެހެން ކަމުން މިޗެނަލް އޮންނަނީ މޫދު ތެރެއަކު އަކު ނޫނެވެ. 

މިއީ ދުނިޔޭގެ ދެވަނަ އަށް އެންމެ ދިގު ބިމުގެ އަޑިން ރޭލު ދަތުރުކުރާ މަގެވެ. ނަމަވެސް ކަނޑުގެ އަޑީން އޮންނަ އެންމެ ދިގު ރޭލު ދަތުރުކުރާ މަގެވެ. މިމަގު އޮޕަރޭޓްކޮށް ހިންގަނީ ޔޫރޯ ޓަނެލްގެ ފަރާތުންނެވެ. 

ޗެނަލް ޓަނެލްގައި 25 ފޫޓް ފުޅާމިނުގެ ރޭލު ދަތުރުކުރާ ދެމަގާއި، އަދި އެދެމަގުގެ މެދުން 16 ފޫޓްގެ ފުޅާމިން ހުންނަ މަގު ހިމެނެއެވެ. މެދުގައިވާ މަގު ބޭނުންކުރެވެނީ ރޭލެއް މައްސަލަ ޖެހިއްޖެ ނަމަ އެކަން ރަގަޅު ކުރެވެންދެން ޕާރކު ކޮށްފައި ބޭއްވޭ ތަނެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ނުވަަތަ ރޭލުތަކަށް ޚިދުމަތްދޭ ތަނެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ޗެނަލް ޓަނެލްގެ މެދުގައިވާ ޚިދުމަތްދޭ ޓަނެލް ގެ މަސައްކަތް ފެށުނީ 1 ޑިސެމްބަރު 1987 ގައެވެ. 

ޗެނަލް ޓަނެލް ހަދާފައިވަނީ އިގިރޭސި ވިލާތާއި ފަރަންސޭސި ވިލާތް ގުޅިގެން އުފައްދާފައިވާ ޖޮއިން ވެންޗަރ ކުންފުންޏަކުންނެވެ. އަދި މިކުންފުންޏަށް ޓަނެލް ހިންގުމަށް 55 އަހަރު ގެރެންޓީ ދިފައި ވެއެވެ. މިޓަނެލް ހެދުނީ ލަންޑަން އިން ޕެރިސް އަށް ހެދި ރޭލު ދަތުރުކުރާ މަގުގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައެވެ. 

ޗެނަލް ޓަނެލް ރަސްމީކޮށް ހުޅުވައިދެއްވީ ފަރަންސޭސި ވިލާތުގެ ކަލާއިސްގައި އޮތް ރަސްމިއްޔާތެއްގައި އިގިރޭސި ރާނީ ކްއީން އެލިޒަބަތު-2 ކާއި، އޭރު ފަރަންސޭސި ވިލާތުގެ ރައީސް ކަމުގެ މަގާމުގައި ހުންނެވި، ފްރެންކޮއިސް މިޓަރެންޑް 6 މެއި 1994 ގައެވެ. 

ޗެނަލް ޓަނެލްގައި ޔޫރޯ ޓަނެލްގެ ފަރާތުން ތަފާތު 3 ޚިދުމަތެއް ދެއެވެ. އެއީ މީހުން އުފުލުމުގެ ޚިދުމަތް، ދުއްވާ ތަކެތި އުފުލުމުގެ ޚިދުމަތް އަދި މުދާ އުފުލުމުގެ ޚިދުމަތެވެ. މިޚިދުމަތް ފޯރުކޮށްދެވެނީ ލަންޑަން، ބްރެސެލްސް އަދި ޕެރިސް މި 3 ސިޓީގެ ދެމެދުގައެވެ. މިޓަނެލް ހެދުމުގެ މަސައްކަތަށް 10 ބިލިއަން ސްޓާލިންގ ޕައުންޑް ހޭދަވާނޭކަމަށް ބެލެވިފައި ވެއެވެ.

ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް