open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
އުތުރު ކަނޑުން ހިމާޔަތް ކުރުމުގެ މަސައްކަތް

ނެދަލޭންޑުގެ އުތުރު ކަނޑުން ނެދަލޭންޑް ހިމާޔަތް ކުރުމަށް ކުރެވުނު މަސައްކަތް ވެފައިވަނީ ޖޫގްރަފީގެ ތާރީޚުގައި ލިބުނު ވަރަށް ބޮޑު ކާމިޔާބީ އަކަށެވެ. ނެދަލޭންޑްގެ ބޮޑު ބައެއް އޮންނަނީ ކަނޑުގެ ސަތަހައަށްވުރެ ތިރީގައި ކަމަށްވުމާއެކު ވަރަށް ގިނަ ފަހަރު އުތުރު ކަނޑާއި އެއާއި ގުޅިފައިވާ ކޯރުތަކުގެ ސަބަބުން ފެންބޮޑުވުން ނެދަލޭންޑް އަށް ކުރިމަތި ވެފައި ވެއެވެ.

މިފަދަ ހާދިސާ ތަކުގެ ސަބަބުން ފެންބޮޑުވުން ކުރިމަތިވަނީ ދެތަނެއްގެ ސަބަބުން ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. އެއީ ނެދަލޭންޑްގެ އުތުރު ކަނޑުން ކޯރަށް ގުޅިފައިވާ މަގު ނުވަތަ ހުޅުވިފައިވާ ދޮރު *ޒައިޑަޒީ*އާއި، މިއޫޒް ކޯރާއި ރައިން ކޯރު ގުޅިގެން އުފެދިފައިވާ ޑެލްޓާ އެވެ.

1923-1932 އާއި ދެމެދު އުތުރު ކަނޑުން ކޯރަށް ގުޅިފައިވާ ތަން ޒައިޑަޒީ ހުރަސްކޮށް ޑޭމެއް ހެދުނެވެ. މިޑޭމްގެ މަސައްކަތް ފެށިފައިވަނީ 1923 ވަނަ އަހަރު އެވެ. މިގޮތުން ގަލާއި، ހިލަ އަދި ވެލި އަޅައި، *ގޮދަނޑީ*ގެ ސިފަޔަށް ހިލަޔާއި ޗޭނުގެ ގަނޑު ބޭނުންކޮށްގެން ހަދާފައި ހުރި ބައިތަކެއް އަޑިއަށް ފެއްތުނެވެ. މައިޑޭމް މައްޗަށް ނެގުމަށް ކްރޭން، ޓަގް ބޯޓް، އަދި ބާޖްތައް ބޭނުން ކުރެވިފައި ވެއެވެ. ޒައިޑަޒީ ހުރަސްކޮށް ހެދުނު ޑޭމްގެ ދިގުމިނުގައި 300 ފޫޓް އަދި އުސްމިނުގައި 25 ފޫޓް ހުރެއެވެ.

1953 ވަނަ އަހަރު ދުނިޔެއަށް ކުރިމަތިވި ގަރުނުގެ ތޫފާންގައި އުތުރު ކަނޑު ހުރަސްކޮށް ނެދަލޭންޑްގެ އެތެރެއަށް ރާޅުބާނި ވަދެގެން ދިޔައެވެ. އަދި ނެދަލޭންޑްގެ ހުޅަގު ދެކުނުގެ ރަށްތަކަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތައް ލިބިގެން ދިޔައެވެ. އެތޫފާންގައި 1800 މީހުން ދުނިޔެ ދޫކޮށް އެތައް ހާސް ބައެއްގެ މުދަލާއި ގެދޮރު ގެއްލިގެން ދިޔައެވެ. އެހިސާބުން ނެދަލޭންޑްގެ އަހުލުވެރިންނަށް ހުޅަގު ދެކުނު ޑެލްޓާ ނުވަތަ ޑެލްޓާގެ މަޝްރޫޢު ތަންފީޒު ކުރަން ޖެހިއްޖެ ކަމަށް ވިސްނުނެވެ.

ޑެލްޓާގެ މަޝްރޫއު އޭ ކިޔެނީ ފެންބޮޑުވުމުން ހިމާޔަތް ކުރުމަށްޓަކައި ނެދަލޭންޑްގެ ކޯރުތައް ހުރަސްކޮށް ބިނާކުރެވުނު ޑޭމް، ޑައިކް، ބެރިއަރ، އަދި ފާލަން ފަދަ ތަންތަން ހަދައި ބިންހިއްކުމަށް ހިންގުނު މަޝްރޫއަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ. މިގޮތުން ކުރިން ބުނެވުނު ޒާތުގެ ތަފާތު 13 ތަނެއް ކޯރުތައް ހުރަސްކޮށް ހެދުނެވެ. ޑެލްޓާގެ މަޝްރޫޢުގެ ދަށުން 1957ން 1981 ގެ ނިޔަލަށް ބިނާކުރެވުނު ތަންތަނުގެ ތެރޭގައި 40 މީޓަރުގެ އުސްމިނުގައި ރައިން ކޯރާއި އުތުރު ކަނޑު ގުޅޭ ހިސާބުގައި ބިނާކުރެވުނު 4 ޑައިކްއާއި، އަދި އިޖްސެލް ކޯރު ހުރަސްކޮށް 11.5 އުސްމިނުގައި ބިނާކުރެވުނު 3 ޑޭމް އާއި އަދި މިނޫން ބައެއް ތަންތަން ވެސް ހިމެނެއެވެ.

ޑެލްޓާ މަޝްރޫއުގައި އެންމެ ފާހަގަ ކޮށްލެވެނީ ޝޫވެން ޑީވްލޭންޑް އަދި ނޫޑް ބިވަލޭންޑް އާއި ދެމެދު ހަދާފައިވާ 9 ކިލޯ މީޓަރުގެ ދިގުމިން ހުރި އޫސްޓަރޝީލްޑް ޑޭމް އެވެ. ފުރަތަމަ މިތަން ބިނާކުރުމަށް ނިންމުނީ މުޅިން ބަންދުކޮށްލެވިފައިވާ ތަނެއްގެ ގޮތަށެވެ. ނަމަވެސް ފަހުން ބިނާކުރެވުނީ ތިރިން ފެން ދައުރުވާ ތަނެއްގެ ގޮތަށެވެ. އެގޮތުން ތަފާތު އެތައް ފަހަރެއްގެ މަތިން މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލާއި ގުޅިގެން މިޑޭމްގެ ދަށުން ފެން ދައުރުވުން ބަންދު ކޮށްލެވިފައި ވެއެވެ.

މިތަން ބިނާކުރުމަށް 65 ކޮންކްރީޓް ޕިއަރ ގަނޑު ބޭނުން ކުރެވިފައި ވެއެވެ. އަދި މިއިން ކޮންމެ ޕިއަރ އެއްގައި 18 ހާސް ޓަނުގެ ބަރުދަން ހުރެއެވެ. މިޑޭމް ބިނާކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފެށިފައިވަނީ 1976 ގައެވެ. އަދި ބިނާކޮށް ނިމިފައިވަނީ 1986 ގައެވެ. ރަސްމީ ކޮށް ހުޅުއްވައި ދެއްވީ 4 އޮކްޓޯބަރ 1986ގައި ރާނީ ބީޓްރިކްސް އެވެ.

މިއަދު އުތުރު ކަނޑުން ކޯރާއި ގުޅިފައިވާ ތަން *ޒައިޑަޒީ* ހުރަސްކޮށް ލެވިފައިވާ ޑޭމްއާއި، އަދި އޫސްޓަރ ޝީލްޑް ޑޭމް ވެފައިވަނީ ނެދަލޭންޑްއަށް ޒިޔާރަތްކުރާ ފަތުރުވެރިންގެ މަންޒިލްތައް ކަމުގައެވެ.

ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ރަން ދޮރާށި ފާލަން

ރަން ދޮރާށި ފާލަމަކީ އެމެރިކާގެ ސެންފްރެންސިސްކޯ އަދި މެރިން ކައުންޓީ ގުޅުވުމަށް ލެވިފައިވާ ފާލަމެކެވެ. މިއީ 20 ވަނަ ގަރުނުގެ އިމާރާތް ކުރުމުގެ ފަންނުގައި ހޯދާފައިވާ ޢަޖައިބެއް ފަދަ ކުރިއެރުމެކެވެ. މިފާލަން ބިނާކުރެވުނީ ދުނިޔެއަށް މަޝްހޫރު ބޮޑު ތަދު ކުރިމަތިވި ދުވަސްވަރު އެވެ. އަހަރު ތަކެއް ވަންދެން ދުނިޔޭގައިވާ އެންމެ ދިގު *އެލުވާލެވިފައިވާ* ފާލަން ނުވަތަ *ސަސްޕެންޝަން ބްރިޖް*ގެ ގޮތުގައި މިފާލަން ވަނީ ފާހަގަ ކުރެވިފައެވެ. އެމެރިކާގެ ނިއުޔޯކް ސިޓީގައި 1964 ވަނަ އަހަރު ވެރަޒޯނާ ނެރޯވްސް ފާލަން ބިނާކުރުމަށްފަހު މިފާލަން މިހާރު ބެލެވެނީ ދުނިޔޭގައި އޮތް ދެވަނައަށް އެންމެ ދިގު އެލުވާލެވިފައިވާ ފާލަންގެ ގޮތުގައެވެ. 

thumb|left|200px|ރަން ދޮރާށި ފާލަން.

ފާލަން ބިނާކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފެށިފައިވަނީ 1928 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ނަމަވެސް ޢަމަލީ ސިފައެއްގައި މަސައްކަތް ފެށިފައިވަނީ 5 ޖެނުއަރީ 1933 ގައެވެ. 1937 ގައި ފާލަން ބިނާކޮށް ނިމުމުގެ ކުރިން އެތަން ނުހެދޭނެ ކަމަށްބުނެ ވާހަކަތައް ފެތުރިގެން ދިޔައެވެ. އެއީ ދުންފިނީގެ ސަބަބުން ޖައްވު ނުސާފުވުމާއި، ގަޑިއަކު 60 މޭލުގެ ބާރުމިނުގައި މޫސުން ގޯސްވުމުގެ ސަބަބުން ވައިޖެހުމުންނާއި، ކަނޑުގެ ރާޅުބާނި ގަދަވެ، ފާލަން ހެދުމުގެ މަސައްކަތަށް ހުރަސްތަކާއި ކުރިމަތި ވުމުންނެވެ. އެހެން ކަމުން މިފާލަން ވަނީ *ނުހެދޭނެ ފާލަން*ގެ ގޮތުގައި މަޝްހޫރު ވެފައެވެ. 

ފާލަން ހަދައި ނިންމުމަށް 4 އަހަރާއި ދުވަސްކޮޅެއް ވެފައި ވެއެވެ. މުޅި ފާލަން ހެދުމުގެ މަސައްކަތަށް 35 މިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރު ހޭދަވެފައި ވެއެވެ. ފާލަންގެ ދިގުމިނުގައި 1.2 މޭލު ހުރެއެވެ. ފާލަން ހެދުމުގެ މަސައްކަތުގެ ތެރޭގައި 11 މީހަކު މިދުނިޔެ ދޫކޮށް ގޮސްފައި ވެއެވެ. މިފާލަން ފަރުމާކޮށްފައިވަނީ ޖޯސެފް ސްޓްރައުސް އެވެ. 

ގަޑިއަކު 100 މޭލު ބާރު މިނުގައި ވައިޖެހޭނަމަ ފާލަން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އޭގެ ޒާތުގައި 27 ފޫޓް ދުރަށް ހަރަކާތް ކުރެއެވެ. ނުވަތަ ހެއްލިގެން ދެއެވެ. ފާލަމުގެ ރަސްމީ ކުލައެއްގެ ގޮތުގައި ހޮވިފައިވަނީ އިންޓަނޭޝަނަލް އޮރެންޖް އެވެ. ފާލަމުގެ ދެފަޅީގައިވާ ކޭބަލްގައި 80 ހާސް މޭލުގެ ސްޓީލް ނަރު އެކުލެވިގެން ވެއެވެ. ފާލަން ހުޅުވުމަށް ފަހު މިހާތަނަށް ވައިގަދަވެގެން ފާލަން ބަންދު ކޮށްފައިވަނީ 3 ފަހަރު އެވެ. އެއީ 1951،1981،އަދި 1983 ގައެވެ. 

ފާލަން ބިނާކޮށް ނިމުނު ދުވަސް ވެފައިވަނީ ސެންފްރެންސިސްކޯގެ ތާރީޚުގައި ކާމިޔާބު ދުވަހަކަށެވެ. އެއީ 27 މެއި 1937 އެކެވެ. ހުޅުވުމުގެ ރަސްމިއްޔާތުގައި 200 ހާސް މީހުން ފާލަން ހުރަސްކޮށް ހިގާފައި ވެއެވެ. ދުއްވާތަކެތި ފާލަން ހުރަސްކޮށް ދުއްވަން ފެށީ އޭގެ 1 ދުވަސް ފަހުންނެވެ. 

ފާލަން ހިފެހެއްޓުމަށް ދެކޮޅު ގައި ހެދިފައިވާ ޓަވަރުތަކުގެ އުސްމިނުގައި 746 ފޫޓް ހުރެއެވެ. އައްސޭރި ފަށުން ފެށިގެން ހިފެހެއްޓުމަށް ލެވިފައިވާ ޓަވަރާއި ދެމެދު 1215 ފޫޓް ހުރެއެވެ. ފާލަން ހިފެހެއްޓުމަށް މަތިން ދެމިފައިވާ ކޭބަލްގެ ވަށަމިނުގައި 3.61 ފޫޓް ހުރެއެވެ. ފާލަން ހުރަސްކޮށް ދަތުރުކުރާ ކޮންމެ ދުއްވާ އެއްޗަކުން 5 އެމެރިކާ ޑޮލަރު ނަގައެވެ. 

ތަފާތު އެތައް ޓީވީ ޕްރޮގްރާމްތައް، ޑޮކިއުމެންޓްރީ އަދި ފިލްމުތަކުގައި ފާލަން ބޭނުންކޮށްފައި ވެއެވެ. އަދި ފާލަމާ ބެހޭ އެތައް ފޮތްތަކެއް ޝާއިޢު ކުރެވިފައި ވެއެވެ. އަދި ތަފާތު ވީޑިއޯ ގޭމްސްތަކުގައި ވެސް ފާލަން ހިމަނާފައި ވެއެވެ. އަދި ވަރަށް ގިނަ ބަޔަކު ފާލަން މަތިން ފުއްމާލައިގެން އަމިއްލައަށް މަރުވެފައި ވެސް ވެއެވެ.

## އިތުރު ފާލަންތައް

* ރަން ދޮރާށި ފާލަން ރަސްމީ ވެބްސައިޓް
* 

ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ގްރޭންޑް ކެންޔަން

ގްރޭންޑް ކެންޔަން އަކީ އެމެރިކާގެ އުތުރު އެރިޒޯނާގެ ކޮލޮރާޑޯ ކޯރުގައި ދެފަރާތުން ފަރުބަދަތައް ހުރެފައި މެދުން ހަނިކޮށް އޮންނަ ފުން ވާދީ އެކެވެ. ނުވަތަ އުސް ފަރުބަދަ ތަކުގެ މެދުން ތިރީގައި އުފެދިފައި އޮންނަ ކޯރުގެ ބައެކެވެ. *ކެންޔަން*ގެ މާނައަކީ *ފެން އޮންނަ ފުން ވަޅުގަނޑު* އެވެ. މިވާދީގެ ބޮޑު ބައި އޮންނަނީ އެރިޒޯނާގެ ގްރޭންޑް ކެންޔަން ނޭޝަނަލް ޕާރކްގެ ތެރޭގައެވެ. މިއީ އެމެރިކާގައި އެންމެ ކުރިން ހެދުނު ޕާރކް ތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ތަނެކެވެ. 

ގްރޭންޑް ކެންޔަން ހިމެނޭ ހިސާބުގައި އެންމެ ފުރަތަމަ އުޅުނު ކަމަށް ހެކިދެނީ ޕޫބްލޯ ދަރިކޮޅު ނުވަތަ ގަބީލާގެ މީހުންނެވެ. މިގަބީލާގެ މީހުން އެހިސާބުގައި އުޅުނު ކަމަށްވަނީ 13 ވަަނަ ގަރުނުގެ ތެރޭގައެވެ. މިއަދު މިހިސާބުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 200 ވަރަކަށް ގަބީލާގެ މީހުން އުޅޭކަމަށް ވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި *ހަވާސް ޕާއީ*، *ހުވަލާ ޕާއީ*، *ޕައިޔުޓިސް*، *ޑިނޭހް*، އަދި *ސިނައުގާ* އޭ ކިޔޭ ގަބީލާތަކުގެ މީހުން ހިމެނެއެވެ. 

thumb|left|200px|ގްރޭންޑް ކެންޔަން.
ގްރޭންޑް ކެންޔަންގެ ދިގުމިނުގައި 446 ކިލޯ މީޓަރު ހުރެއެވެ. ފުން މިނުގައި 1620 މީޓަރު ހުރެއެވެ. މިކެންޔަން ހިމެނޭ ހިސާބުގައި ވަށައިގެންވާ ފަރުބަދަ ތަކާއި، އުސްގަނޑުތަކުގައިވާ އާއްމު ކުލައަކީ ރަތް ކުލައެވެ. ނަމަވެސް އަޅި ބަނަފްސާ، ފެހި އަދި ޗޮކްލެޓް ކުލައިގެ ހިލަތައް ވެސް މަދުން ނަމަވެސް ހުންނަ ކަމަށްވެއެވެ. އިރުގެ އަލި އެޅިފައި ހުންނަ ގޮތަކުން ހިލަތަކުގެ ކުލަ ބަދަލުވެފައި ހުންނަހެން ހީވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. 

ގްރޭންޑް ކެންޔަން ހިމެނޭ ހިސާބަށް ޔޫރަޕުން ފުރަތަމަ ޒިޔާރަތް ކޮށްފައިވަނީ 1540 ވަނަ އަހަރު ސްޕޭންގެ ގާސިއާ ލޯޕޭޒް އެވެ. އެހެން ކަމުން ގްރޭންޑް ކެންޔަން ހޯދި މީހާގެ ލަގަބު ލިބެނީ ގާސިއާ ލޯޕޭޒް އަށެވެ. އެއަށްފަހު 1776 ވަނަ އަހަރާއި ހަމައަށް ގްރޭންޑް ކެންޔަން އަށް މީހަކު ޒިޔާރަތް ކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. 1860ގެ އަހަރުތަކުގެ ފަހުކޮޅު އެމެރިކާގެ ޖޯންސް ވެލީ ޕަވަލް މިސަރަހައްދު ދިރާސާކޮށް ބަލައި ހޯދާފައި ވެއެވެ. 

ގްރޭންޑް ކެންޔަންގެ އުތުރު ބިތުން ލެވިފައިވާ ފަރުބަދަތަކުގެ އުސްމިން ދެކުނު ބިތުން ލެވިފައިވާ ފަރުބަދަތަކަށްވުރެ 300 މީޓަރު އުސްކަމަށް ވެއެވެ. އެހެން ކަމުން އުތުރު ބިތުގައި ފިނިހޫނު މިން ދަށްކަމަށް ވެއެވެ. އުތުރު ބިތް ކަނޑުގެ ސަތަހައަށްވުރެ 8000 ފޫޓް އުސްކަމަށް ވެއެވެ. 

ގްރޭންޑް ކެންޔަންގެ އެންމެ ތިރީގައި އުފެދިފައިވާ ކޯރުގެ އަޑީގައި ނުވަތަ ތަޅުމުގައި ގްރެނައިޓް ހިލަ ހުންނަ ކަމަށް ވެއެވެ. އަދި އެހިލަތަކުގެ ޢުމުރު ގާތްގަނޑަކަށް 400 މިލިއަން އަހަރު ވެދާނޭ ކަމަށް ވެއެވެ.

ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް

މިއީ ދުނިޔޭގައި އޮތް މުރަކައިން އުފެދިފައިވާ އެންމެ ބޮޑު ފަރެވެ. މިފަރު އޮންނަނީ އިރު އުތުރު އޮސްޓްރޭލިޔާގެ ކްއީންސްލޭންޑްގެ އައްސޭރި ފަށުގައެވެ. މިފަރުގެ ދިގުމިނުގައި 2600 ކިލޯ މީޓަރު ހުރެއެވެ. މިފަރު އެކުލެވިގެންވަނީ ވަކިވަކި 3000 ފަރާއި 900 ރަށުގެ މައްޗަށެވެ. 

thumb|left|200px|ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް.
ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް ޔޫރަޕްގެ މީހުންގެ މެދުގައި މަގުބޫލު ވެގެން އައީ 11 ޖޫން 1770 ގައި ކެޕްޓަން ޖޭމްސް ކޫކް މިފަރަށް ޒިޔާރަތްކޮށް ބެލުމަށް ފަހުގައެވެ. އޮސްޓްރޭލިޔާގެ އަސްލު ރަށްވެހިންނަށް މީގެ އެތަކެއް ހާސް އަހަރު ކުރިން ވެސް މިފަރު އެގިފައިވާކަމަށް ބުނެވެއެވެ. މިހާރު ފަރުން ފެންނަށް ހުރި މުރަކައިގެ ބައިތައް ހުރީ މީގެ 18000 އަހަރު ކުރިން އުފެދިފައި ހުރި ޕްލެޓް ފޯމެއްގެ މަތީގައި ކަމަށް ބުނެވެއެވެ. 

ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް ގައި ތަފާތު 30 ބާވަތުގެ ބޮޑު މަސް، މިޔަރު ފަދަ ތަކެތި އުޅޭކަމަށް މިހާތަނަށް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި *ޑްވާރފް މިންކީ ވޭލް*، *އިންޑޯ ޕެސިފިކް ހަމްޕެކް ޑޮލްފިން*، އަދި *ހަމްޕެކް ވޭލް* ހިމެނެއެވެ. އަދި ގިނަ އަދަދަކަށް *ޑޫގޮންގ* ވެސް އުޅޭކަމަށްވަނީ ފާހަގަ ކުރެވިފައެވެ. ތަފާތު 6 ވައްތަރެއްގެ ވެލާ އުޅެއެވެ. އޭގެތެރޭގައި *ގްރީން ސީ ޓާޓްލް*، *ލެދަރ ބެކް ޓާޓްލް*، *ހޯކްސް ބިލް ޓާޓްލް*، *ލޮގަހެޑް ސީ ޓާޓްލް*، *ފްލެޓް ބެކް ޓާޓްލް*، އަދި *އޮލިވް ރިޑްލޭ ޓާޓްލް* ހިމެނެއެވެ. 

ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް ހިމެނޭ ހިސާބުގައި 200 އަށްވުރެ ގިނަ ބާވަތްތަކުގެ ދޫނި ވެސް ދިރިއުޅެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ބައެއް ބާވަތުގެ ބާޒު، ހޯރަ އަދި ރާބޮދި ފަދަ ދޫނިތައް ހިމެނެއެވެ. 5000 ބާވަތުގެ ބޮލި، ފިނިހަކަ، ގާހަކަ، ފަދަ ތަކެތި އުޅޭކަމަށް ވަނީ ރިކޯޑް ކުރެވިފައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ކޯނެއްގެ ސިފަޔަށް ހުންނަ ފިނިހަކަ އަދި އާދަޔާ ޚިލާފަށް ބޮޑެތި ގާހަކަ ހިމެނެއެވެ. 14 ބާވަތުގެ ކަނޑު ހަރުފަ އުޅޭއިރު 1500 ބާވަތުގެ މަސް އުޅޭ ކަމަށް ވެއެވެ. 400 ބާވަތުގެ ގާ ހުންނަ އިރު، 15 ވައްތަރުގެ މޫދު ވިނަ، އަދި 500 ވައްތަރުގެ ސީވީޑް ފެނިފައި ވެއެވެ. 

ދުނިޔެ ހޫނުވުމުގެ މައްސަލައަކީ ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފްގެ ދިރުމަށް އަސަރު ކުރާނޭ ކަމެއްކަމަށް ސައިންސްވެރިން މިހާރު ވެސް ދަނީ އިންޒާރު ދެމުންނެވެ. ދުނިޔެ ހޫނުވުމުން މުރަކަތަކަށް އޭގެ އަސަރުކޮށް މުރަކަތަކުގެ ހަގީގީ ކުލަ ގެއްލި ހުދު ކުލައަށް މުރަކަތަކުގެ ކުލަ ބަދަލު ވެގެން ދެއެވެ. މާބޮޑަށް ހޫނު ކަންމަތީ މުރަކަތައް ދެމިހުރެއްޖެނަމަ މަހެއްހާ ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މުރަކަތައް މަރުވެ ދިއުމަކީ ގާތްކަމެކެވެ. 

ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް ހިމެނޭ ހިސާބުގައި މަސްވެރިކަން ކުރުން އޮންނަނީ ކްއީންސް ލޭންޑްގެ ގާނޫނީ އިދާރާތަކުން ކޮންޓްރޯލް ކޮށްފައެވެ. ގާތް ގަނޑަކަށް 2000 އެއްހާ މަސްވެރިން މިހިސާބުގައި އަބަދު ވެސް މަސްވެރިކަން ކުރެއެވެ. ބޯޓް ތަކުން ބޭރުކުރާ ވިހަ މާއްދާތަކުންނާއި، މަސްވެރިންގެ ޢަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން މަދުން ނަމަވެސް ފަރަށް ގެއްލުން ލިބެމުންދާ ކަމަށް ވަނީ ފާހަގަވެފައެވެ. އަހަރަކު މިފަރު ބަލަންދާ މީހުންގެ އަދަދު 2 މިލިއަނަށް އަރައެވެ. އަދި މިތަނުން ލިބޭ އާމްދަނީ 4 ބިލިއަން އޮސްޓްރޭލިއަން ޑޮލަރަށް އަރައެވެ.

## އަދި އިތުރަށް ބައްލަވާލައްވާ
* ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް ގައި ވާ ރަށްތައް
* ދުނިޔޭގެ ޤުދުރަތީ ހަތް އަޖާއިބް

## އިތުރު ފާލަންތައް
* 
*  ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް މެރިން ޕާކް އޮތޯރިޓީ
* ސީ.އާރް.ސީ ރީފް ރިސަރޗް ސެންޓަރ
* ބަޔޮލޮޖިކަލް މޮނިޓަރިންގ އޮފް ކޮރަލް ރީފްސް އޮފް ދަ ޖީ.ބީ.އާރް
* ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް (ވޯލްޑް ވައިލްޑްލައިފް ފަންޑް)
* ޑައިވް އިންޓު ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް  ނެޝަނަލް ޖިއޯގްރަފިކް އިން

ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ރިއޯޑީ ޖެނެއިރޯގެ ބަދަރު

މީލާދީން 16 ވަނަ ގަރުނު ފެށުނު ތަނާހެން ޕޯޗްގީޒުގެ ދަތުރުވެރިން ބްރެޒީލް އަށް ދަތުރުކޮށްފައި ވެއެވެ. މިގޮތުން 1 ޖެނުއަރީ 1502 ގައި ބްރެޒިލްގައި ފަރުބަދަތައް ވަށައިގެން ލެވިފައިވާ ހަނިމަގަކުން ވަދެވެން އޮންނަ އައްސޭރިއަކަށް ވާޞިލް ވިއެވެ. މިބުނި މަގުން ވަންނަ އިރު 20 މޭލުގެ ދިގުމިނަށް ދެމިފައިވާ ފެންގަނޑެއް ވެއެވެ. އަދި އެމީހުން މިހިސާބަށް *ޖެނުއަރީ ފުރަތަމަ ދުވަހުގެ ކޯރު* މިނަމުން ނަންދިނެވެ. 

މިބުނި ފެނުގެ ބޮޑު މަގަކީ ހަގީގަތުގައި ކޯރެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު އެއީ ކަނޑާއި ގުޅިގެން އައިސް ޝަހަރުގެ ތެރެއަށް ވަދެފައިވާ ކަނޑު އޮޅި އެކެވެ. ބްރެޒިލްގެ *ޓަމޮއިއޯ* ދަރިކޮޅުގެ މީހުން މިތަނަށް *ގްއަނަބަރާ*ގެ ނަމުން ނަންދީފައި ވެއެވެ. މާނައަކީ *ކަނޑުގެ މުލައްދަނޑި* އެވެ. ފުއްޕާ ހަމެއްގެ ބައްޓަމަށް އޮންނަ ގްއަނަބަރާ ކަނޑު އޮޅީގެ ބަދަރުގެ އައްސޭރީގައި ހުޅަގަށް އޮންނަ ހިސާބަށް މިއަދު ކިޔަނީ ރިއޯ ޑި ޖެނެއިރޯ އެވެ. މީގެ މާނައަކީ *ޖެނުއަރީ ގެ ކޯރު* އެވެ. އެހެން ކަމުން ރިއޯ ޑި ޖެނެއިރޯގެ ބަނދަރު ކަމުގައި ބެލެވެނީ ގްއަނަބަރާ ކަނޑު އޮޅިއާއި އެޓްލާންޓިކް ކަނޑު ގުޅިފައިވާ ހިސާބުން އެތެރެއެވެ.

ފެންނަ ފެނުމަށް ކޯރެއްގެ ސިފަޔަށް އޮންނަ މިބަދަރަކީ މިއަދު ރިއޯ ޑި ޖެނެއިރޯ އަށް ޒިޔާރަތް ކުރާ މީހުންގެ ހިތްތަކުގައި އަޅައިގަންނަ އެންމެ ހިތްގައިމު އެން މަންޒަރުކަމަށް ވަނީ ވެފައެވެ. ޔޫރަޕް މީހުން މިތަނަށް *ބޯޓަފޯގޯގެ ކުޑަ ކަނޑުއޮޅި* މިނަމުން މުޚާތަބު ކޮށްފައި ވެއެވެ. އަދި ކުރިން ޓަމޮއިއޯ ދަރިކޮޅުގެ މީހުން ގްއަނަބަރާ ކަނޑު އޮޅީގެ އިރުމަތީ އައްސޭރި ފަށަށް *ނިޓެރޯއީ*ގެ ނަންދީފައި ވެއެވެ. މާނައަކީ *ފޮރުވިފައިވާ ފެންތައް* މިއެވެ.

ރިއޯ ޑި ޖެނެއިރޯ ބަދަރުގެ ވަށައިގެންވާ ފަރުބަދަތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ އުސް ފަރުބަދަ އަށް ކިޔަނީ *ކޯކޮވާޑޯ* އެވެ. *ކްރިސްޓް ޛަ ރިޑީމަރ*ގެ ނަމުން ނަންދީފައިވާ ބުދު ހުންނަނީ މިފަރުބަދަ މަތީގައެވެ. އެއީ ހަަމަބިމަށްވުރެ 2300 ފޫޓް އުހުގައެވެ. މިއަދު ރިއޯ ޑި ޖެނެއިރޯ އަށް ޒިޔާރަތްކުރާ މީހުންގެ އެންމެ މުހިއްމު އެން ޕޮއިންޓަކީ މިބަދަރެވެ.

ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ވިކްޓޯރިއާ ފޯލް

ވިކްޓޯރިއާ ވޯޓަރ ފޯލް އަކީ ދުނިޔޭގައިވާ އެންމެ މަޝްހޫރު އެއް ވޯޓަރ ފޯލް އެވެ. މި ވޯޓަރ ފޯލް އޮންނަނީ ޒެމްބިއާ އަދި ޒިމްބާބުވޭގެ ބޯޑަރުގައި އޮންނަ ޒެމްބްޒީ ކޯރުގައެވެ. މިވޯޓަރ ފޯލްގެ އުސްމިނުގައި 128 މީޓަރު އަދި ފުޅާ މިނުގައި 1 މޭލު ހުރެއެވެ. 

1855 ވަނަ އަހަރު ސްކޮޓް ލޭންޑްގެ ޑޭވިޑް ލިވިންގ ސްޓޯން މިވޯޓަރ ފޯލް އަށް ޒިޔާރަތް ކުރުމަށް ފަހު *ކްއީން ވިކްޓޯރިއާ*ގެ ނަމާއި ގުޅުވައިގެން މިވޯޓަރ ފޯލް އަށް ނަންދިނެވެ. އެހިސާބު ގަނޑުގެ މީހުން މިވޯޓަރ ފޯލް އަށް ކިޔަނީ *މޮސިއުއާ ތުންޔާ* އެވެ. މާނައަކީ *ގުގުރި އުފައްދާ ދުން* މިއެވެ. 

ޒެމްބްޒީ ކޯރު ހުރަސްކޮށް ހަދާފައިވާ 5 ބްރިޖްގެ ތެރެއިން އެއް ބްރިޖް ހަދާފައިވަނީ މި ވޯޓަރ ފޯލް ހިމެނޭ ސަރަހައްދުގައެވެ. ރޭލު ދަތުރުކުރާނޭ މަގެއްގެ ގޮތުގައި މިބްރިޖް ހަދާ ނިންމާފައިވަނީ 1905 ވަނަ އަހަރުގެ އޭޕްރީލް މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. 250 މީޓަރުގެ ދިގު މިބްރިޖް ހަދާފައިވަނީ 125 މީޓަރު އުހުގައެވެ. މިއަދު މިބްރިޖް އެހީގައި ވިކްޓޯރިއާ ޓައުން، ލިވިންގ ސްޓޯން، ބްލަވާޔޯ އަދި ލަސްކާ އަށް ރޭލުގައި ވާޞިލް ވެވިދާނެ އެވެ. 

thumb|left|200px|ވިކްޓޯރިއާ ފޯލް.
ވިކްޓޯރިއާ ވޯޓަރ ފޯލް އިން ފެންތައް ފައިބަމުންދާއިރު އުފެދޭ ދުންފިނި، އަދި ސްޕްރޭ 1000 ފޫޓް މައްޗަށް އަރައިގެންދާ ކަމަށް ވެއެވެ. އަދި 50 ކިލޯ މީޓަރު ދުރުންވެސް މި ދުންފިނި ފެންނާނޭ ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ. 

ވެޓް ސީޒަން ނުވަތަ *ތެތް މޫސުން* ގައި 500 މިލިއަން ލިޓަރަށްވުރެ ގިނަ ފެން މިނިޓަކު ވޯޓަރ ފޯލް އިން ފައިބާކަމަށް ވެއެވެ. 1958 ވަނަ އަހަރު ޒެމްބްޒީ ކޯރުގެ ފެންގަނޑު ބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން މިނިޓަކު 770 މިލިއަން ލިޓަރަށްވުރެ ގިނަފެން ފޭބިކަމަށް ވެއެވެ. މިވޯޓަރ ފޯލް އިން ފައިބާފެން ވާޞިލްވަނީ ހަނި ވާދީ އަކަށެވެ. 

ކުރިން ބުނެވުނު ބްރިޖް ހެދުނު ފަހުން ވިކްޓޯރިއާ ވޯޓަރ ފޯލް އަށް ޒިޔާރަތް ކުރާ މީހުންގެ ޢަދަދު ވަނީ އެތައް ގުނައެއް އިތުރުވެގެން ގޮސްފައެވެ. 1960 ވަނަ އަހަރުގެ ފަހުކޮޅުން ފެށިގެން މިތަނަށް ޒިޔާރަތްކުރާ މީހުންގެ ޢަދަދު މަދުވެގެން ދިޔައެވެ. އެއީ އެދުވަސްވަރު ޒިމްބާބުވޭގެ ގެރިންލާއިންގެ ސަބަބުން ފަތުރުވެރިންނަށް ތަފާތު ނުރައްކާތަކާއި ކުރިމަތިވާތީއެވެ. 

ވިކްޓޯރިއާ ވޯޓަރ ފޯލް އަކީ ދެ ނޭޝަނަލް ޕާރކެއްގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭ ތަނެކެވެ. އެއީ ޒެމްބިއާގެ މޮސިއުއާ ތުންޔާ ނޭޝަނަލް ޕާރކް އަދި ޒިމްބާބުވޭގެ ވިކްޓޯރިއާ ފޯލް ނޭޝަނަލް ޕާރކް އެވެ. ޒެމްބިއާގެ މޮސިއުއާ ތުންޔާ ނޭޝަނަލް ޕާރކް ގެ ބޮޑުމިނުގައި 66 އަކަ ކިލޯ މީޓަރު ހުރެއެވެ. އަދި ޒިމްބާބުވޭގެ ވިކްޓޯރިއާ ފޯލް ނޭޝަނަލް ޕާރކް ގެ ބޮޑުމިނުގައި 23 އަކަ ކިލޯ މީޓަރު ހުރެއެވެ. މިޕާރކް ތަކުގައި ޒަރާފާ، ކަނޑުގެރި، އެތް އަދި ބަފަލޯ ފަދަ ތަފާތު ބާވަތްތަކުގެ ޖަނަވާރުތައް ވެއެވެ. ޒެމްބިއާގައި އޮތް ހަމައެކަނި ހުދު ދެ ރައިނޯ އޮތީ ޒެމްބިއާގެ މޮސިއުއާ ތުންޔާ ނޭޝަނަލް ޕާރކް ގައެވެ.

## އަދިވެސް ބައްލަވާލައްވާ
* އިގުއަޒޫ ފޯލް

ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ޗައިނާގެ ބޮޑު ފާރު

ޗައިނާގެ ބޮޑު ފާރަކީ ޢީސާގެ ފާނުގެ 5 ގަރުނު ކުރިން ފެށިގެން މީލާދީގެ 16 ވަނަ ގަރުނާއި ދެމެދު ޗައިނާގެ އުތުރު ސަރަހައްދީ ބޯޑަރުގައި ބޭރުގެ ޙަމަލާތަކުން ޗައިނާ ހިމާޔަތްކޮށް ރައްކާތެރި ކުރުމަށްޓަކައި ބިނާކުރެވުނު ފާރެކެވެ. ޗައިނާގެ ބޮޑު ފާރުގެ ތެރޭގައި ގުނާލެވޭ ފާރުގެ އެތަކެއް ބައިތަކެއް ޢީސާގެ ފާނުގެ 5 ގަރުނު ކުރިން ބިނާކުރަމުން އައިސްފައިވެއެވެ. މިގޮތުން އެންމެ މަޝްހޫރު ބައި ބިނާކުރެވިފައިވަނީ ޢީސާގެ ފާނުގެ ކުރިން 200 ވަނަ އަހަރާއި، 220 ވަނަ އަހަރާއި ދެމެދު އޭރު ޗައިނާގެ ރަސްކަލަކަށް ހުރި *ޗިން ޝީ ހުއަންގ* އެވެ. ފާރުގެ މިބައި ބިނާކޮށްފައިވަނީ މިހާރު ފެންނަށް ހުރި ފާރަށްވުރެ މާ އުތުރު ގައެވެ. މިހާރު ފެންނަށް ހުރި ފާރު ބިނާކޮށްފައިވަނީ *މިންގ* ދަރިފަސް ކޮޅުގެ ފަރާތުންނެވެ. 
thumb|left|200px|ޗައިނާގެ ބޮޑު ފާރު.

ޗައިނާގެ ބޮޑު ފާރަކީ އިންސާނީ އަތްތަކުން އުފައްދާފައިވާ އެންމެ ދިގު *ސްޓްރަކްޗަރ* އެވެ. އަދި އެއީ ދުނިޔޭގައިވާ އެންމެ ބޮޑު *ސްޓްރަކްޗަރ* ވެސް މެއެވެ. މިފާރު އިރުމަތިން ޝެންހާއީ އިންފެށިގެން ހުޅަގަށް ދަތުރު ކުރަމުން ލޮޕް ނޫރު އަށް ވާޞިލް ވެފައިވެއެވެ. މިދެބައި ދޭތެރޭގައި ފާރުގެ ދިގުމިނަކީ 4 ހާސް މޭލެވެ. 

ޗިން ޝީ ހުއަންގ ގެ ވެރިކަމުގައި ޢީސާގެ ފާނުގެ 221 އަހަރު ކުރިން ޗައިނާގެ ޝަހަރުތަކުގެ ދެެމެދުގައި އޮތް ނުތަނަވަސްކަން ނައްތަވާލައްވައި ޗައިނާ އެއްކުރައްވައި، *ޗިން* ދަރިފަސްކޮޅު އުފެއްދެވި އެވެ. އަދި ވަކިވަކި ޝަހަރުތައް ވަކިކުރުމަށް ހަދާފައިވާ ބޯޑަރުތައް ނެތިކޮށްލައި އަލުން ބޮޑު ފާރެއް އެޝަހަރުތައް ހިމާޔަތް ކުރުމަށް ބިނާކުރެއްވުމަށް އަމުރު ކުރެއްވި އެވެ. ފާރު ބިނާކުރުމަށް ފަރުބަދަތަކުން ހިލަ ނެގިފައި ވެއެވެ. ޗިން ދަރިފަސްކޮޅުގެ ފަރާތުން ބިނާކުރި ފާރުގެ ބޮޑު މިން އެގޭނެ ރިކޯޑެއް ފެންނާކަން ނެތެވެ. ޗިން ދަރިފަސް ކޮޅު ފަރާތުން ބިނާކުރި ފާރުގެ ބޮޑު ބައެއް ވަނީ ޒަމާންތަކާއެކު ވީރާނާވެ ގޮސްފައެވެ. މިއަދު މިފާރުން ފެންނަށްހުރީ މަދު ބައިތަކެއް ކަމަށް ވެއެވެ. 

ޗިން ދަރިފަސް ކޮޅުގެ ފަހުން އައި، ހަން، ޝުއީ، ނޯރތަން، އަދި ޖިން ދަރި ފަސްކޮޅު ތަކުގެ ފަރާތުން ވަނީ ފާރު އަލުން ބިނާކުރުމަށް މަސައްކަތްތައް ކޮށްފައެވެ. 1449 ވަނަ އަހަރު މިންގ ދަރި ފަސްކޮޅުގެ ސިފައިން މޮންގޯލިއާ މީހުންނާއި ކުރި *ޓޫމޫ ހަގުރާމަ* އިން ބަލިވުމުން އަލުން ފާރު ވަރުގަދަ ބިނާކުރުމަށް ނިންމި އެވެ. މިގޮތުން ބިނާކުރެވުނު ބައިތައް ކުރިން ޗިން ދަރި ފަސްކޮޅުގެ ދުވަސްވަރު ބިނާކުރެވުނު ބައިތަކަށްވުރެ އެތަކެއް ގުނައެއް ވަރުގަދަ ކަމަށް ވެއެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ވެރިރަށް ބީޖިންގ ކައިރީގައިވާ ފާރުގެ ބައި އާދަޔާ ޚިލާފަށް ވަރުގަދަކޮށް ރަގަޅު ކުރެވުނެވެ.

ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ސުލްޠާން މުތެއި ކަލަމިންޖާ

**ސުލްޠާން މުތެއި ކަލަމިންޖާ** އަކީ މީލާދީން 1165 ން 1185 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 561 ން 580 އަށެވެ. ސުލްޠާން މުތެއި ކަލަމިންޖާ ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ދަރުމަވަންތަ ރަސްގެފާނު ނުވަތަ ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދިﷲ(އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަލްއައްވަލް) ޙައްޖު ދަތުރުފުޅަށް ފުރާވަޑައިގަތުމުންނެވެ. ކޮލީ ނަންފުޅަކީ ސިރީ ބަވަނަ އަބާރަނަ މަހާރަދުންނެވެ. މި ރަދުންގެ ބައްޕާފުޅުގެ ނަމެއް ތާރީޚަކުން އެނގޭކަށެއްނެތެވެ. މައިކަނބަލަކީ ދަރުމަވަންތަ ރަސްގެފާނުގެ މައިފުށުގެ ބޮޑު ދައިތާފުޅު މުލީމާވާކިލެގެ އެވެ.

ސުލްޠާން މުތެއި ކަލަމިންޖާ ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 561 ވަނަ އަހަރު އެވެ. މި ރަދުން 19 އަހަރުވާންދެން ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަން ކުރެއްވިއެވެ. އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 580ހ ވަނަ އަހަރު އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޢަލީ ކަލަމިންޖާ

**ސުލްޠާން ޢަލީ ކަލަމިންޖާ** (އެއްވަނަ) އަކީ މީލާދީން 1184 ން 1193 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. މިރަދުންގެ ކޮލީ ނަންފުޅަކީ، ސިރީ ދަންމަރުނާޖަ މަހާރަދުންނެވެ. ސުލްޠާން ޢަލީ ކަލަމިންޖާ (އެއްވަނަ) ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ސުލްޠާން މުތެއި ކަލަމިންޖާ އަވަހާރަވުމުންނެވެ. މިރަދުންގެ ބައްޕާފުޅުގެ ނަމެއް ތާރީޚަކުން އެނގޭކަށެއް ނެތެވެ. މައިކަނބަލަކީ ރެކިހިރިޔާ މާވާކިލެގެ އެވެ. މި ރަދުން 9 އަހަރުވާންދެން ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަން ކުރެއްވިއެވެ. އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 588ހ ވަނަ އަހަރު އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ދިނެއި ކަލަމިންޖާ

**ސުލްޠާން ދިނެއި ކަލަމިންޖާ** އަކީ މީލާދީން 1193 ން 1199 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 588 ން 595 އަށެވެ. ސުލްޠާން ދިނެއި ކަލަމިންޖާ ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައި ގަތީ ސުލްޠާން ޢަލީ ކަލަމިންޖާ (އެއްވަނަ) އަވަހާރަވުމުންނެވެ. މިރަދުންގެ ކޮލީ ނަންފުޅަކީ ސިރީ ފެންނާދީއްތަ މަހާރަދުންނެވެ. މި ރަދުންގެ ބައްޕާފުޅުގެ ނަމެއް ތާރީޚަކުން އެނގޭކަށެއްނެތެވެ. މައިކަނބަލަކީ ފަތަހިރިޔާ މާވާކިލެގެއެވެ. މި ރަދުން 7 އަހަރުވާންދެން ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަން ކުރެއްވިއެވެ. އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 595 ވަނަ އަހަރު ގައެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ދިހެއި ކަލަމިންޖާ

**ސުލްޠާން ދިހެއި ކަލަމިންޖާ** އަކީ މީލާދީން 1198 ން 1214 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 595 ން 610 އަށެވެ. ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައި ގަތީ ސުލްޠާން ދިނެއި ކަލަމިންޖާ އަވަހާރަވުމުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 595 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. މިރަދުންގެ ކޮލީ ނަންފުޅަކީ ސިރީ ދަގަތާ އަބާރަނަ މަހާރަދުންނެވެ. މިރަދުންނަކީ ފަތަހިރިޔާ މާވާކިލެގެގެ ހަގު ދަރިކަލެކެވެ. އެހެންކަމުން މިރަދުންނަކީ ސުލްޠާން ދިނެއި ކަލަމިންޖާގެ ކޮއްކޯފުޅެކެވެ. މި ރަދުން 15 އަހަރުވާންދެން ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަން ކުރެއްވިއެވެ. އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 610 ވަނަ އަހަރުގައެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ވަޑީ ކަލަމިންޖާ

**ސުލްޠާން ވަޑީ ކަލަމިންޖާ** އަކީ މީލާދީން 1213 އިން 1233 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 610 ން 630 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 610 ވަނަ އަހަރު ގައެވެ.

ސުލްޠާން ވަޑީ ކަލަމިންޖާ ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ސުލްޠާން ދިހެއި ކަލަމިންޖާ އަވަހާރަވުމުންނެވެ. މިރަދުންގެ ކޮލީ ނަންފުޅަކީ، ސިރީ ދަގަތާ ސުވަރަ މަހާރަދުންނެވެ. މިރަދުންނަކީ ވެސް ފަތަހިރިޔާ މާވާކިލެގެގެ ދަރިކަލެކެވެ. އެހެންކަމުން މިރަދުންނަކީ ސުލްޠާން ދިނެއި ކަލަމިންޖާ އާއި ދިހެއި ކަލަމިންޖާގެ ކޮއްކޯފުޅެކެވެ. މި ރަދުން 20 އަހަރުވާންދެން ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަން ކުރެއްވިއެވެ. އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 630 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ހުދެއި ކަލަމިންޖާ

**ސުލްޠާން ހުދެއި ކަލަމިންޖާ** އަކީ މީލާދީން 1258 ން 1264 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 655ން 662 އަށެވެ. ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 655 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ސުލްޠާން ހުދެއި ކަލަމިންޖާ ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ސުލްޠާން ވައްލާ ދިއޯ ކަލަމިންޖާ އަވަހާރަވުމުންނެވެ. މިރަދުންގެ ބައްޕާފުޅުގެ ނަންފުޅެއް ތާރީޚަކުން އެނގޭކަށް ނެތެވެ. މިރަދުންގެ ކޮލީ ނަންފުޅަކީ، ސިރީ ވީރު އަބާރަނަ މަހާރަދުންނެވެ. މިރަދުންގެ މައިކަނބަލަކީ ހިރިޔާ މާވާކިލެގެއެވެ. މިކަމަނާ އަކީ ފަތަހިރިޔާ މާވާކިލެގެގެ ބެއިފުޅެކެވެ. މި ރަދުން 7 އަހަރުވާންދެން ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަން ކުރެއްވިއެވެ. އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 662 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޢަލީ ކަލަމިންޖާ (ދެވަނަ)

**ސުލްޠާން ޢަލީ ކަލަމިންޖާ** (ދެވަނަ) މީލާދީން 1265ން 1267 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 664 ން 666 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 664 ވަނަ އަހަރު އެވެ.ސުލްޠާން ޢަލީ ކަލަމިންޖާ (ދެވަނަ) ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ސުލްޠާން އައިމަ ކަލަމިންޖާ އަވަހާރަވުމުންނެވެ. މިރަދުންގެ ކޮލީ ނަންފުޅަކީ، ސިރީ ސިންގާ އަބާރަނަ މަހާރަދުންނެވެ. މިރަދުންގެ ބައްޕައަކީ މާޅޮސްމަޑުލު ދެކުނުބުރީ ކެންދޫ ވެންގެހެލީ ކަލޯއެވެ. މައިކަނބަލަކީ ފަތަހިރިޔާ މާވާކިލެގެގެ ދަރިކަނބަލުން އައިދަގެމާވާކިލެގެ އެވެ. މި ރަދުން 1 އަހަރާއި 6 މަސް ވާންދެން ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަން ކުރެއްވިއެވެ. އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 666 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން
.

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ބަނޑުގައި ވައި ހެދުން

ބަނޑުގައި ވައި ހެދި ފުފުމަކީ ވަރަށް ގިނަ ބަލިތަކުގެ އަލާމާތެކެވެ. މިގޮތުން އެންމެ ޢާންމު ކޮށް މިއަލާމާތް ފެންނަ ބަލި ތަކުގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ކަންކަމާއި،  ބަލިތައް ހިމެނެއެވެ.

- ޑައިވަރޓިކިއުލައިޓިސް
 
- ބޮޑު ގޮހޮރު ބެދުން

- ލެކްޓޯޒް އަށް ތަހައްމަލު ނުކުރެވުން

- ބަނޑުގައި ފެން ހަރުލުން

- ބަލިވެ އިނުން

- ބަރުދަން އިތުރުވުން

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ސުލްޠާން ކެއިމި ކަލަމިންޖާ

**ސުލްޠާން ކެއިމި ކަލަމިންޖާ** އަކީ މީލާދީން 1267 ން 1269 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 666 ން 667 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 666 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ސުލްޠާން ކެއިމި ކަލަމިންޖާ ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ސުލްޠާން އަލީ ކަލަމިންޖާ (ދެވަނަ) އަވަހާރަ ވުމުންނެވެ. ބައެއް ލިޔުންތަކުގައި މިރަދުންގެ ނަންފުޅުގެ ގޮތުގައި ސުލްޠާން ކެއިމި ކަލަމިންޖާ ލިޔެފައިވީ ނަމަވެސް، އަނެއްބައި ލިޔުންތަކުގައި ވަނީ މިރަދުންގެ ނަންފުޅެއް ތާރީޚަކުން އެނގޭކަށް ނެތް ކަމަށެވެ. މިރަދުންގެ ކޮލީ ނަންފުޅަކީ ސިރީ މަދީނީ ސުވަރަ މަހާރަދުންނެވެ. އެރަދުންގެ މައިކަނބަލަކީ ވެސް ފަތަހިރިޔާ މާވާ ކިލެގެގެ ދަރިކަނބަލުން އައިދަގެ މާވާކިލެގެ އެވެ. މިރަދުން 9 މަސް ވާންދެން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވިއެވެ. އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 667 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އައުދަ ކަލަމިންޖާ

**ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އައުދަ ކަލަމިންޖާ** އަކީ މީލާދީން 1267 ން 1278 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 667 ން 676 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 667 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އައުދަ ކަލަމިންޖާ އަކީ ސުލްޠާން ވަޑީ ކަލަމިންޖާގެ ދަރިކަލެކެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ސުލްޠާން ކެއިމި ކަލަމިންޖާ އަވަހާރަ ވުމުންނެވެ. މިރަދުންގެ ކޮލީ ނަންފުޅަކީ ސިރީ އަރީދަ ސުވަރަ މަހާރަދުންނެވެ. މިރަދުން 9 އަހަރު ވާންދެން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވިއެވެ. އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 676 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޢަލީ ކަލަމިންޖާ (ތިންވަނަ)

**ސުލްޠާން ޢަލީ ކަލަމިންޖާ** (ތިންވަނަ) އަކީ މީލާދީން 1277 ން 1288 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 676 ން 686 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 676 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ސުލްޠާން ޢަލީ ކަލަމިންޖާ (ތިންވަނަ) ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އައުދަ ކަލަމިންޖާ އަވަހާރަ ވުމުންނެވެ. މިރަދުންނަކީ ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އައުދަ ކަލަމިންޖާގެ ދަރިކަލެކެވެ. މިރަދުންގެ ކޮލީ ނަންފުޅަކީ ސިރީ އަރީދީ ސުވަރަ މަހާރަދުންނެވެ. މިރަދުން 10 އަހަރު ވާންދެން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވިއެވެ. އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 686 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޔޫސުފު ކަލަމިންޖާ (އެއްވަނަ)

**ސުލްޠާން ޔޫސުފު ކަލަމިންޖާ** (އެއްވަނަ) އަކީ މީލާދީން 1287 ން 1294 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 686 ން 693 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 686 ވަނަ އަހަރު އެވެ.ސުލްޠާން ޔޫސުފު ކަލަމިންޖާ (އެއްވަނަ) ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ސުލްޠާން ޢަލީ ކަލަމިންޖާ (ތިންވަނަ) އަވަހާރަ ވުމުންނެވެ. މިރަދުންނަކީ ވެސް ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އައުދަ ކަލަމިންޖާގެ ދަރިކަލެކެވެ. މިރަދުންގެ ކޮލީ ނަންފުޅަކީ ސިރީ ބަވަނާދީއްތަ މަހާރަދުންނެވެ. މިރަދުން 7 އަހަރު ވާންދެން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވިއެވެ. އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 693 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން އައިމަ ކަލަމިންޖާ

**ސުލްޠާން އައިމަ ކަލަމިންޖާ** އަކީ މީލާދީން 1263 ން 1266 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 662 ން 664 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 662 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ސުލްޠާން އައިމަ ކަލަމިންޖާ ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ސުލްޠާން ހުދެއި ކަލަމިންޖާ އަވަހާރަވުމުންނެވެ. މިރަދުންގެ ކޮލީ ނަންފުޅަކީ، ސިރީ ލޯކަ ސުވަރަ މަހާރަދުންނެވެ. މިރަދުންގެ ބައްޕާފުޅުގެ ނަމެއް ތާރީޚަކުން އެނގޭކަށް ނެތެވެ. މައިކަނބަލަކީ، ހިރިރަށު ކަނބައިދިކިލެގެއެވެ. މި ރަދުން 2 އަހަރުވާންދެން ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަން ކުރެއްވިއެވެ. އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 664 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް

* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ދާއޫދު ކަލަމިންޖާ (އެއްވަނަ)

**ސުލްޠާން ދާއޫދު ކަލަމިންޖާ** (އެއްވަނަ) އަކީ މީލާދީން 1301 ން 1307 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 701 ން 706 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 701 ވަނަ އަހަރު އެވެ.ސުލްޠާން ދާއޫދު ކަލަމިންޖާ (އެއްވަނަ) ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ސުލްޠާން ސަލިސް ކަލަމިންޖާ އަވަހާރަ ވުމުންނެވެ. މިރަދުންނަކީ ވެސް ސުލްޠާން ޔޫސުފު ކަލަމިންޖާ (އެއްވަނަ)ގެ ދަރިކަލެކެވެ. މިރަދުންނަކީ ތީމުގޭ ދަރިކޮޅުގެ ރަސްކަމުގެ ސިލްސިލާގެ އެއްމެ ފަހު ބޮޅެވެ. މިރަދުންގެ ކޮލީ ނަންފުޅަކީ ސިރީ ސުންދުރަ ބަވަނަ މަހާރަދުންނެވެ. މިރަދުން 5 އަހަރު ވާންދެން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވިއެވެ. އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 706 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

ތީމުގޭ ދަރިކޮޅުގެ ދަރުމަވަންތަ މަހާރަދުންގެ ދަރިފަސްކޮޅުން 16 ރަސްކަލުން ދިވެހި ރަސްކަމުގެ ތަޚްތަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތެވެ. މިއެންމެހާ ރަސްކަލުންނަކީ ޞުލްޙަވެރިކަމާ، އެކުވެރިކަންމަތީގައި ރަސްކަންކުރެއްވި ރަސްކަލުންނެވެ. އެކަމުގެ ހެއްކަކީ މިދަރިކޮޅުގެ އެއްވެސް ރަސްކަލަކު ރަސްކަމުގައި ހުންނަވަނިކޮށް ރަސްކަމުން ދުރުކުރަން ޖެހިފައި ނުވުމެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޖަލާލުއްދީނު ޢުމަރުވީރު

**ސުލްޠާން ޖަލާލުއްދީނު ޢުމަރުވީރު** އަކީ މީލާދީން 1306 ން 1335 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 706 ން 735 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 706 ވަނަ އަހަރު އެވެ.ވީރު ޢުމަރު ރަސްގެފާނު ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ތީމުގޭ ދަރިކޮޅުން އެންމެ ފަހުން ރަސްކަންކުރެއްވި ސުލްޠާން ދާއޫދު ކަލަމިންޖާ (އެއްވަނަ) އަވަހާރަ ވުމުންނެވެ. މިރަދުންގެ ކޮލީ ނަންފުޅަކީ ސިރީ ލޯކަ އަބާރަނަ މަހާރަދުންނެވެ.

## ނަސަބު
އުމަރު ވީރު ރަސްގެފާނުގެ ބައްޕައަކީ ޞަލާޙުއްދީނު ޞާލިޙު އެވެ، ނަމަކަށް ކިޔުނު ބަންގާޅުގެ މާތް މީހެކެވެ. ޢުމަރު ވީރު ރަސްގެފާނަކީ  ސުލްޠާން ޔޫސުފު ކަލަމިންޖާ (އެއްވަނަ)ގެ ދޮންދަރިކަލެކެވެ. އަދި ސުލްޠާން ދާއޫދު ކަލަމިންޖާ (އެއްވަނަ)ގެ ކޮއްކޯފުޅެކެވެ. ޢުމަރު ވީރު ރަސްގެފާނުގެ ބައްޕަ ޞަލާޙުއްދީނު ޞާލިޙު ވެސް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަން ކުރެއްވި ކަމުގައި އިބްނިބަޠޫޠާ ލިއުއްވާފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް މިއީ ސާބިތުވާން އޮތްކަމެއް ނޫން ކަމުގައި މުޙައްމަދު އަމީނު ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ.

## ރަސްކަމުގެ ދުވަސްވަރު
ފުރަމާލޭ ދެދޮރޯށި ދޭތެރޭ ހުންނަ، ގަސްދޮށުމިސްކިތެވެ، ނަމަކަށް ކިޔުނު މިސްކިތް ފުރަތަމަ ބިނާކުރެއްވީ މިރަދުންނެވެ. އަދި އެމިސްކިތުގެ ކުރިމަތީ ގައި އިހަށް އޮތް މައްޝޫރު **އަށްކަން ވެޔޮ** ބޭއްވެވީ ވެސް މިރަދުންނެވެ. މިރަދުން 29 އަހަރު ވާންދެން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވިއެވެ.

## އަވަހާރަވުން
ސުލްޠާން ޖަލާލުއްދީނު ޢުމަރުވީރު  އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 735 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު މުޢީނުއްދީނު (ދެވަނަ)

**ސުލްޠާން މުޙައްމަދު މުޢީނުއްދީނު** (ދެވަނަ) އަކީ  1886 އިން  1888 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަންކުރެއްވި ރަދުންނެވެ.

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ފަސްވަނަ)

**ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު** (ފަސްވަނަ) އަކީ  1892 އިން  1893 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަންކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ފަސްވަނަ)ނުވަތަ އާގަނޑުވަރު މަނިއްޕުޅު ގެ ބައްޕާ ފުޅަކީ އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް ނޫރައްދީން އިސްކަންދަރު އެވެ. މަންމާފުޅަކީ ބޮޑުގަލުގޭ ދީދީ އެވެ.

ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ފަސްވަނަ) އަކީ ދީނީ ތަޢުލީމް އުގެނިވަޑައިގަތުމަށް ޚާއްޞަ ފަރުވާތެރިކަމެއް ބެހެއްޓެވި ބޭފުޅެކެވެ. ކުޅި ޖެއްސެވުމާއި ބޭރު ބަސް ދަސްކުރެއްވުމަށް ގަދައަޅައި މަސައްކަތް ކުރެއްވި އެވެ. ފަންނާނީ މަސައްކަތްޕުޅުތައް ދަސްކުރެއްވި އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން އިބްރާހީމް ނުރައްދީން

**ސުލްޠާން އިބްރާހީމް ނުރައްދީން** ދެ ފަހަރެއްގެ މަތީން ދިވެހި ތަޚުތުގައި ރެދަލި ކުރެއްވިއެވެ.

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން (ދެވަނަ)

**ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން** (ދެވަނަ) އަކީ މީލާދީން 1773 ން 1774 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަންކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރީގޮތުން ބަލާއިރު 1178 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން (ދެވަނަ) އަކީ ޙުސައިން ބޮޑުދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނުންގެ ބޭފުޅެކެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 1178 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން (ދެވަނަ) ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތުމާއެކު އެންމެ އިސް އަމަލުފުޅެއް ކަމަށްވީ ދެބެއިންގެ ދެދަރި، ކޮއްކޯފުޅުން ކަމުގައިވާ 3 ބޭފުޅުން ( އާދެ! ދޮންބަންޑާރައިން(ސުލްޠާން ޙަސަން ޢިއްޒުއްދީން)ގެ 3 ދަރިކަލުން ) ނާއި، އެބޭފުޅުންގެ ބޮޑުބޭބެ ޢަލީ ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނު މާލެ ގެންނެވުމެވެ. އެބޭފުޅުން މާލެ ވަޑައިގަތުމާއެކު 3 ބޭފުޅުން ކުރެ ދޮށްޓަށް ހުންނެވި، މުޙައްމަދު ނަމަކަށްކިޔާ މަނިކުފާނު ރަސްކަމަށް އިސްކުރެއްވި އެވެ. އެއީ ސުލްޠާން މުޙައްމަދު މުޢިއްޒުއްދީނު އެވެ. ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން (ދެވަނަ) އަމިއްލަ ފުޅަށް އޭނާގެ ނަންފުޅެއް ކަމުގައި ހެއްދެވީ މުޙައްމަދު ފާށަނާ ކިލެގެފާނު އެވެ. ކަޅުވަކަރު މިސްކިތް ޢިމާރާތް ކުރައްވަން ފެއްޓެވީ މިރަދުންނެވެ.

މުޙައްމަދު ފާށަނާ ކިލެގެފާނު (ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން (ދެވަނަ)) އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 1193 ވަނައަހަރުގެ ރަބީޢުލް އައްވަލް މަހު 12 ވަނަ ދުވަހު އެވެ. މުޢިއްޒުއްދީން ރަދުން (ސުލްޠާން މުޙައްމަދު މުޢިއްޒުއްދީނު) އަވާހަރަވީ ހިޖުރައިން 1193 ވަނަ އަހަރުގެ ރަމަޟާން މަހުގެ 2 ވަނަ ދުވަހު އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު މުޢިއްޒުއްދީނު

ސުލްޠާން މުޙައްމަދު މުޢިއްޒުއްދީނު އިސްކަންދަރު އަކީ ދޮންބަންޑާރައިން(ސުލްޠާން ޙަސަން ޢިއްޒުއްދީން)ގެ ދޮށީ ދަރިކަލުންނެވެ. މިރަދުންނަކީ މީލާދީން 1774 އިން 1779 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަންކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 1178 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

ސުލްޠާން މުޙައްމަދު މުޢިއްޒުއްދީނު ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތްތަނާ ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޣިޔާޘުއްދީނު މައްކާއިން އެބުރި ރާއްޖެ ވަޑައިގަތެވެ. މާލެ އަތޮޅު ގުރައިދޫ ބޭރުގައި އޮންނަވާފައި، މުޙައްމަދު ފާށަނާ ކިލެގެފާނު(ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން (ދެވަނަ))،އަދި މުޢިއްޒުއްދީން ރަދުން (**ސުލްޠާން މުޙައްމަދު މުޢިއްޒުއްދީނު**) އަށް ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޣިޔާޘުއްދީނު ސިޓީފުޅެއް ފޮނުއްވެވިއެވެ. އެސިޓީފުޅުގައި އަންގަވާފައިވަނީ މާތް ރަސްކަލާންގެ މިންވަރު ފުޅު ކުރެއްވި ގޮތަށް އޭނާ ރުހިވަޑައިގެން، ހުންނެވި ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ބުނެވެނީ މާލެއިން އޮޑިއެއް ފޮނުއްވަވައި ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޣިޔާޘުއްދީނު އަތުލައި ގެންނެވީ ކަމަށެވެ. ސިއްރު ގޮތެއްގައި އެރަދުން ކަނޑުފެއްތީ ކަމުގައި ވެސް ބުނެވެއެވެ.

މުޙައްމަދު ފާށަނާ ކިލެގެފާނު (ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން (ދެވަނަ)) އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 1193 ވަނައަހަރުގެ ރަބީޢުލް އައްވަލް މަހު 12 ވަނަ ދުވަހު އެވެ. މުޢިއްޒުއްދީން ރަދުން (ސުލްޠާން މުޙައްމަދު މުޢިއްޒުއްދީނު) އަވާހަރަވީ ހިޖުރައިން 1193 ވަނަ އަހަރުގެ ރަމަޟާން މަހުގެ 2 ވަނަ ދުވަހު އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން (އެއްވަނަ)

**ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން** (އެއްވަނަ) އަކީ  1779 އިން  1799 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަންކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 1193ން 1213 ވަނަ އަހަރަށެވެ. މިރަދުން 19 އަހަރާއި 11 މަހާއި 15 ދުވަހު ރަސްކަން ކުރެއްވިއެވެ. ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން (އެއްވަނަ) އަކީ އައްސުލްޠާނުލް ޣާޒީ ޙަސަން ޢިއްޒުއްދީން ނުވަތަ ސުލްޠާން ޙަސަން ޢިއްޒުއްދީން ނުވަތަ ދޮންބަންޑާރައިންގެ ބޭފުޅެކެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 1193 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން (އެއްވަނަ) ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތްތާ ހައެއްކަ އަހަރުވީތަނާ އަލްޤާޟީ މުޙައްމަދު މުޙިއްބުއްދީން ނިޔާވެއްޖެއެވެ. މިކަލޭގެފާނު ނިޔާވީ 4 ޝައްވާލް 1199ހ ގައެވެ. މިކަލޭގެ ފާނު އަކީ ޙަސަން ތާޖުއްދީން ލިޔުއްވަވަން ފެއްޓެވި ދިވެހި ތާރީޚްގެ ފަހުބައި ލިޔުއްވެވި ކަލޭގެފާނުއެވެ.

## ޙައްޖަށް ވަޑައިގަތުން
ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން (އެއްވަނަ) ދެފަހަރަށް ޙައްޖަށް ވަޑައިގަތެވެ. ފުރަތަމަ ފަހަރު ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 1203 ވަނަ އަހަރު އެވެ. އަރިހުގައި ގެންދެވި ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައި އަލްއަމީރު އަލްޙާއްޖު އަލްމަރުޙޫމް އިބްރާހީމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނުގެ މުނިކާފަ އަލްއަމީރު ޙުސައިން ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު ހިމެނިގެން ވެއެވެ.

ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން (އެއްވަނަ) ދެވަނަ ފަހަރު ޙައްޖަށް ވަޑައިގަތުމަށް މާލެއިން ފުރާވަޑައިގަތީ 17 ޝަޢުބާން 1213ހ ގައެވެ. ވަޑައިގަތީ މާލޭގައި ބެންނެވި ވަރަށްބޮޑު ނައުކޮޅެއްގައެވެ. ރަދުންގެ ނައު ކޮޅާއެކު އެހެން ނަވެއް ވެސް ދިޔައެވެ. ރަދުން ވަޑައިގެންނެވި އިރު ވަޑައިގަތީ އެދުވަސްވަރު ހުވަދުއަށް އުރުނު، ނަވަކުން ލިބިވަޑައިގަތް، ފައުނު ތަކަކާއި، ފައްޓަރުތަކަކުން ބައެއްވެސް ހިއްޕަވައިގެންނެވެ. ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން (އެއްވަނަ) ދަތުރުކުރެއްވި ނައުކޮޅު ޖިއްދާއަށް ދިއުމަށްފަހު ރަދުން މައްކާ އަށް ވަޑައިގަތީ ހައްޖު މަހުގެ 5 ވަނަ ދުވަހު އެވެ.

އޭގެ ފަހުން ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން (އެއްވަނަ) އާއި މައްކާގެ ދަހިވެތި ޝަރީފް އާއި ދެމެދު ވަރުގަދަ ދެބަސްވުމެއް މެދުވެރިވިއެވެ. އެންމެ ފަހުން ނާކޮޅުގައި ހުރި ޚަޒާނާތަކާއި ބަޑިތައް ޝަރީފް ފޭރިގެންފިއެވެ. އެތައް އުދަގޫތަކެއް އުފުއްލެވުމަށްފަހު ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން (އެއްވަނަ) އަށް އެބުރި ޖިއްދާއަށް ވަޑައިގެންނެވުނެވެ.

## އަވަހާރަވުން
ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން (އެއްވަނަ) އެބުރި ޖިއްދާއަށް ވަޑައިގަތްތަނާ ކަށިވިދުރީގެ އާލާސްކަންފުޅެއް ޖެހިވަޑައިގަތެވެ. އެއާލާސްކަންފުޅުގައި ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން (އެއްވަނަ) އަވަހާރަވީ ޖިއްދާގައި 27 ޛުލްޙިއްޖާ 1213ހ ގައެވެ. އެދަތުރުފުޅުގައި ރަދުންގެ އަރިހުގައި ދިޔަ މީހުންގެ ތެރެއިން 230 މީހުން މަރުވި ކަމުގައި ބުނެވެއެވެ. އެމީހުންގެ ތެރޭގައި ރަދުންގެ ދަރިކަލަކާއި ދަރިކަނބަލެއް ވެސް ހިމެނެއެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން މުކައްރަމް މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ތިންވަނަ)

**ސުލްޠާން މުކައްރަމް މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު** (ތިންވަނަ) އަކީ މީލާދީން 1750 ން 1757 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. މިރަދުން މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ **ކޮރު ބަންޑާރައިން** ގެ ނަމުންނެވެ.

## ނަސަބު
ކޮރު ބަންޑާރައިންގެ ފުރިހަމަ ނަންފުޅަކީ އައްސުލްޠާން މުކައްރަމް މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން 3 ވަނަ ސިރީ ނަވަރަންނަ ކީރިތި މަހާރަދުންނެވެ. ބައްޕާފުޅަކީ އައްސުލްޠާން މުޒައްފަރު މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން އެވެ. ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރީ ގޮތުން 1163 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތުމުގެކުރިން ނަންފުޅަކީ ޢަލީ ފާށަނާ ކިލެގެފާނު އެވެ. މިރަދުންނަކީ  ގެ ކޮއްކޯފުޅެވެ. ރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގައި މިރަދުންގެ މަޝްހޫރު ނަންފުޅަކީ **ކޮރު ބަންޑާރައިން**ނެވެ.

## ހޮޅިން ދިވެހިރާއްޖެ ހިފުން
ސުލްޠާން މުކައްރަމް މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ތިންވަނަ) ޞުލްޙަވެރިކަމާއެކު ރަސްކަން ކުރައްވާތާ 3 އަހަރުވީތަނާ ކަންނަންނޫރު ޢަލީ ރާޖާ ފޮނުވި މަލާބާރީންގެ ބަޔަކު އައިސް މާލެ ހިފައި ގަނޑުވަރު އަންދާލި އެވެ. މިކަން ހިނގީ ހިޖުރައިން 1166 ވަނަ އަހަރުގެ ޞަފަރު މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. ހޮޅިންގެ މީހުން އެބުރި ރަށަށްދިޔައީ  ރަދުންނާއި، އިބްރާހީމް ރަސްގެފާނުގެ ދަރިކަލުން މުޙައްމަދާއި، އަދިވެސް ދިވެހިންގެ އެތައް މާތްބައެއް ގޮވައިގެންނެވެ. އެއަށްފަހު ގާތްގަނޑަކަށް 4 މަސްވަންދެން ރާއްޖޭގައި ހިގީ ހޮޅިންގެ ވެރިކަމެވެ.

މިދެންނެވި ފަހަރު މާލެ ހިފުމަށްޓަކައި ހޮޅިން އައި ސަބަބު ކަމުގައި ހިމެނުނީ ދިވެހިންގެ ޚިޔާނާތްތެރި ބައެކެވެ. މިމީހުންގެ ވެރީން ކަމުގައި ތިއްބެވީ އަލްޤާޟީ ޙަސަން ތާޖުއްދީނުގެ އަލްޤާޟީ މުޙައްމަދު ޝަމުސުއްދީން އަދި އަލްޚަޠީބު އަޙުމަދު މުޙްޔިއްދީން އާއި ދެބެންނެވެ. އާޚިރުގައި އެދެބެންވަނީ މަލާބާރީންގެ އަތުން ކަނޑުފައްތައިފައެވެ.

ހޮޅިން ރާއްޖޭގެ ވެރިކަން ކުރާތާ 4 މަސް ދުވަސް ވީފަހުން، ދިވެހިރާއްޖެ ހޮޅިންގެ އަތްދަށުން ސަލާމަތްކުރެއްވީ ހުރާ އަލްވަޒީރު މުޙައްމަދު ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނުންގެ މާތްދަރިކަލުން ޙަސަން މަނިކުފާނު އެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގައި ފަޚްރުވެރިކަމާއި މަތިވެރި ދަރަޖަ ލިބިވަޑައިގެންފައިވާ ސުލްޠާން ޙަސަން ޢިއްޒުއްދީން ނުވަތަ ދޮންބަންޑާރައިން ނެވެ.

## އަވަހާރަވުން
ކޮރު ބަންޑާރައިން އަވަހާރަވީ 7 ޝައްވާލް 1170 ގައި މަލިކު ގައެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ފަތްތޫރަ - ޖުލައި 1989
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޙަޔާތުނާމާ

މި ބަސް ނެގިފައި ވަނީ ޢަރަބި ލަފްޒެއްކަމުގައިވާ ޙަޔާތު މިބަހާއި އުރުދޫ ލަފްޒެއް ކަމުގައިވާ ނާމާ މި ބަހުންނެވެ. އެހެން ކަމުން ޙަޔާތުނާމާ އަކީ މުހިއްމު މީހެއްގެ ޙަޔާތުގެ އަގުހުރި ލަމްޙާތަކާ މެދު ލިޔެވިފައިވާ ލިޔުންތަކާއި ހެދިފައިވާ ފިލްމުތަކެވެ. ޙަޔާތު ނާމާ އަކީ މީހެއްގެ ދިރިއުޅުން ނުވަތަ ޙަޔާތުގެ ކަންތައްތައް ހިނގާފައިވާ ގޮތް ނުވަތަ ހިނގަމުންދާ ގޮތް ބަޔާންކޮށް މަޒުމޫނެއްގެ ސިފައިގައި ނުވަތަ ފޮތެއްގެ ސިފައިގައި ލިޔާލިޔުމެކެވެ. އިގިރޭސި ބަހުގައި ޙަޔާތު ނާމާ އަށް ބޭނުންކުރެވޭ **ބަޔޯގްރަފީ** މިބަސް ނެގިފައިވަނީ ގްރީކް ބަހުންނެވެ. **ބަޔޯ** މިލަފުޒުގެ މާނަ އަކީ ދިރިއުޅުން ނުވަތަ ޙަޔާތް އެވެ. **ގްރަފީ** މިބަހުގެ މާނައަކީ ލިޔުން މިއެވެ. އެހެން ކަމުން ބަޔޯގްރަފީ އަކީ މީހެއްގެ ހަޔާތުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ލިޔެފައި އޮންނަ ލިޔުމެކެވެ.
ޖުޣުރާފީ

ޖުޢުރާފީ އަކީ ބިމުގެ ސިފައާ ބެހޭ ޢިލްމު ތަކުގެ ތެރެއިން ޢިލްމެކެވެ.
ކަޅު ދޫ

**ކަޅު ދޫ** ()ނުވަތަ ބްލެކް ޓަންގ އަކީ އިންސާނުންނާއި ޖަނަވާރުންގެ ދުލުގެ ކުލަ އާދަޔާ ޚިލާފަށް ކަޅުވެ އަދިރިވުމެވެ. އިންސާނުންގެ ދޫ މިގޮތަށް ކަޅުވެގެންދަނީ ދުލުގެ މަތީގައި ފަންގަސް އިންފެކްޝަން އަށަގަނެ ބޮޑުވާން ފެށުމުންނެވެ. ޢާންމު ގޮތެއްގައި ކަޅު ދުލުގެ މައްސަލަ ކުރިމަތިވަނީ އުމުރުން ދުވަސް މީހުންނަށެވެ. ބައެއް ފަހަރު އެންޓި ބައޮޓިކް ބޭނުން ކުރުމުން ވެސް މިހެން ވެދާނެއެވެ. ދުންފަތުގެ އިސްތިޢުމާލު ކުރާމީހުންނަށް މިމައްސަލަ ކުރިމަތިވާ މިންވަރު އިތުރުވެފައި ޢާންމުވެސް މެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ބަންފު ޤައުމީ ޕާކު

thumb|left|200px|ބަންފު ޤައުމީ ޕާކު
**ބަންފު ޤައުމީ ޕާކަކީ** ކެނެޑާ ގައި ވާ އެންމެ ދުވަސްވީ ޤައުމީ ޕާކެވެ. މި ޕާކު ޤާއިމު ކުރެވުނީ 1885 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. 

ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
މާބައްރު

**މާބައްރު** () އަކީ ބިމަވީޢިލްމު (ޖިއޮލިޖީ) ގައި ބަލާގޮތުން އެއްބައްރަށް ވުރެ ގިނަ ބައްރުގެ ކޯރ އެކުވެގެން އުފެދިފައިވާ ލޭންޑް މާސް އެކެވެ.
އިނގިރޭސި

**އިނގިރޭސި ބަހަކީ** އިނގިރޭސިވިލާތުގައި ތަރައްޤީ ވެގެން އައި ބަހެކެވެ. މިބަސް ނިސްބަތްވަނީ ހުޅަނގު އަލްމާނީ ބަސްތަކުގެ ޢާއިލާ އަށެވެ. މި އަދު މިބަސް ވަނީ މުޅި ދުނިޔެއަށް ފެތުރިފައެވެ. އޮސްޓަރުލިޔާ އާއި ކެނެޑާ އާއި އަޔަލޭންޑް އާއި ނިއުޒިލޭންޑް ގެ އިތުރުން އިނގިރޭސިލާތާއި އެމެރިކާގެ ވަރަށް ގިނަ ބައެއްގެ މާދަރީ ބަހަކީ އިނގިރޭސި ބަހެވެ. އަދި ދެވަނަ ބަހެއްގެ ގޮތުގައާއި ރަސްމީ ބަހެއްގެ ގޮތުގައި މުޅި ދުނިޔޭގައި އިނގިރޭސި ބަސް ބޭނުން ކުރެވެއެވެ. ޚާއްޞަ ގޮތެއްގައި ކޮމަންވެލްތު ގެ ގައުމުތަކުގައެވެ. އަދި ހަމަ އެހެންމެ ބައިނަލް އަޤްވާމީ ގިނަ ޖަމާޢަތް ތަކުގެ ރަސްމީ ބަހެއް ކަމުގައި ވެސް ކަނޑައަޅާފައިވާ ބަހަކީ އިނގިރޭސި ބަހެވެ. 

ޒަމާނީ އިނގިރޭސި ބަހަކީ ދުނިޔޭގެ ލިންގުއާ ފްރާންކާގެ ގޮތުގައި ވެސް ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. މުވާޞަލާތާއި ސައެންސާއި ވިޔަފާރިއާއި އޭވިއޭޝަނާއި މުނިފޫހިފިލުވުމާއި ޑިޕްލޮމަސީ އާއި އިންޓަނެޓް ގައި ބޭނުން ކުރެވޭ މައި ބަހަކީ އިނގިރޭސި ބަހެވެ. 

އިނގިރޭސި ވިލާތުގެ ރަށްތަކުން ބޭރުގައި އިނގިރޭސި ބަސް ބޭނުން ކުރެވެން ފެށީ ބިރިޠާނަވީ އަމްބަރާޠޫރިއްޔަތުގެ ސަބަބުންނެވެ. އަދި ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ ފަހުން މުޅި ދުނިޔެއަށް ފެތުރިގެން ދިޔަ އެމެރިކާ ނުފޫޒަކީ ވެސް އިނގިރޭސި ބަހަށް ލިބިގެން ދިޔަ އިތުރު ބާރެކެވެ. އަދި ހަމަ އހެންމެ އެމެރިކާއިން ތަރައްޤީ ކުރި މުވާޞަލާތީ ޓެކްނޮލޮޖީގެ ސަބަބުން އިނގިރޭސި ބަހާ ނުލައި އުޅުމަކީ ދަތިކަމަކަށް ވެގެން ދިޔައެވެ. 

ތަފާތު ޢިލްމީ ދާއިރާ ތަކުގެ އަސާސީ ބޭނުން ތަކުގައި އިނގިރޭސި ބަސް ބޭނުން ކުރަން ޖެހޭތީ މުޅި ދުނިޔޭގެ ތަޢުލީމީ ނިޒާމުގައި ވެސް އިނގިރޭސި ބަސް ކޮންމެވެސް ދަރަޖައަކަށް ކިޔަވައިދެވެއެވެ. 

## ތާރީޚު
އިނގިރޭސި ބަހަކީ އެންގްލޯ-ފްރީސިއަން ބަހެކެވެ. 

ޤިސްމު:ބަސް
ޤިސްމު:English
ޤިސްމު:Languages
ރޮޑީނިއާ

**ރޮޑީނިއާ** () އަކީ މާބައްރު ތަކުގެ ތެރެއިން އެއްމެ ކުރިން އެނގެން އޮތް މާބައްރެވެ.
ޕަންގިއާ

--186.43.46.140 06:38, 5 މެއި 2013 (MVT)**Bold text****ޕަންގިއާ** () އަކީ މީގެ 250 މިލިއަން އަހަރު ކުރިން އޮތް ކަމަށް ބުނާ މާބައްރެވެ.
ލައުރޭޝިއާ

**ލައުރޭޝިއާ** () އަކީ މެސެޒޮއިކް ޒަމާނުގެ ފަހުކޮޅުގައި އުފެދުނު ކަމަށް ބުނެވޭ މާބައްރެކެވެ.
ގޮންޑަވާނާ

**ގޮންޑަވާނާ** () އަކީ ދުނިޔޭގެ ދެކުނު ފަޅީގެ މާބައްރެކެވެ.
އެފްރިކާ-ޔޫރޭޝިޔާ

އެފްރިކާ-ޔޫރޭޝިޔާ ނުވަތަ އެފްރޯ-ޔޫރޭޝިއާ އަކީ މާބައްރެކެވެ.
އެމެރިކާބައްރު

**އެމެރިކާބައްރަކީ** އުތުރު އެމެރިކާ އާއި ދެކުނު އެމެރިކާ އެކުވެގެން އުފެދިފައި އޮތް ބައްރެވެ.
ބާރްޤަލީޠު

**ބާރްޤަލީޠު** އަކީ އިންޖީލުގައި ނަންގަނެވިފައިވާ ނަބިއްޔެކެވެ.

## މުސްލިމުންގެ ގާތުގައި ބާރްޤަލީޠު
މުސްލިމުން ޤަބޫލު ކުރާ ގޮތުގައި ބާރްޤަލީޠަކީ މުޙައްމަދުގެފާނެވެ.
ވޭމަންޑޫ (ތ. އަތޮޅު)

**ވޭމަންޑޫ** އަކީ ތ. އަތޮޅުގެ ވެރިކަން ކުރާ ރަށެވެ.މިއީ ތ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ.
ނަބިއްޔާގެ ނަމާދު (އަލްބާނީ)

**ނަބިއްޔާގެ ނަމާދު** މި ފޮތަކީ އިމާމް ނާޞިރުއްދީން އަލްއަލްބާނީ ލިޔުއްވާފައިވާ ފޮތެކެވެ. މިފޮތުގައި ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދުގެފާނު ނަމާދު ކުރެއްވިގޮތް ވަރަށް ތަފްޞީލުކޮށް ޞައްޙަ ޙަދީޘް ތަކުގެ އަލީގައި ބަޔާން ކުރައްވާފައިވެއެވެ. މި ފޮތުގެ ޢިބާރާތްތައް ހުރީ އަންނަނިވި ޢިބާރާތްތަކުންނެވެ.

## ތަޢާރަފް
ﷲ އަށް ޙަމްދު ކުރަމެވެ. އެއިލާހަކީ، ނަމާދު އެއީ އެއިލާހުގެ އަޅުތަކުންގެ މައްޗަށް ފަރުޟެއް ކަމުގައި ލެއްވި އިލާހެވެ. އަދި ނަމާދަކީ އީމާން ކަމާއި ކާފަރުކަމާ ދެމެދު ވަކިކޮށްދޭ އިމެއް ކަމުގައި ލެއްވި އިލާހެވެ. އަދި އެ ނަމާދަކީ ފާޙިޝް ކަންތައް ތަކުން މީހާ ދުރުކޮށްދޭ އަޅުކަމެއް ކަމުގައި ލެއްވި އިލާހެވެ. އަދި ޞަލަވާތާއި ސަލާމް ލެއްވުން އެދި ދުޢާ ކުރަނީ އަންނަނިވި ކީރިތި އާޔަތްތަކުގައި މުޚާޠަބު ކުރެވިފައިވާ މާތް ނަބިއްޔާ އަށެވެ.
އަލްމާނީ

**އަލްމާނީ ބަހަކީ** ދުނިޔޭގެ މައި ބަސްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ހުޅަނގު އަލްމާނީ ބަހެކެވެ. އަލްމާނީ ބަސް ނުވަތަ ޖަރުމަނު ބަހަކީ އިނގިރޭސި ބަހާއި ޑަޗު ބަހާ ވަރަށް ގުޅުން ހުރި ބަހެކެވެ. ދުނިޔޭގެ އެކި ހިސާބު ތަކުގައި އަލްމާނީ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކާ 100 މިލިއަނަށް ވުރެ ގިނަ ދޭސީން އެބަތިއްބެވެ. އަދި ބިދޭސީ 20 މިލިއަން މީހުން މި ބަހުން ވާހަކަ ދައްކަން ދަނެއެވެ. ޔޫރަޕުގެ ޖާމިޢާ ތަކާއި މަދަރުސާ ތަކުގައި ރާދަ އަލްމާނީ ކިޔަވައިދެވެއެވެ. ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުން ބަލާއިރު އެބަހަކަށް އެންމެ ގިނައިން ތަރުޖަމާ ކުރެވި އަދި އެބަހަކުން އެންމެ ގިނައިން ތަރުޖަމާ ކުރެވޭ ބަހަކީ އަލްމާނީ ބަހެވެ. އެމެރިކާގެ ގޭބިސި ތަކުގައި 4 ވަނައަށް އެއްމެ ޢާއްމު ބަހަކީ އަލްމާނީ ބަހެވެ.

## ޖުޣުރާފީ ބެހުންތައް
މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި މިބަހުން ވާހަކަ ދައްކާ ސަރަޙައްދު ތަކަކީ ޖަރުމަނުވިލާތާއި އޮސްޓުރިއާ އާއި ލީޝްތެންސްޓީނާއި ލަޒަމްބާރާއި ސުވިޒަލޭންޑުގައެވެ.

ޤިސްމު:German
ޤިސްމު:Languages
ފަރަންސޭސި

**ފަރަންސޭސި ބަހަކީ** (*français, la langue française*) ފަރަންސޭސިވިލާތުގައި ތަރައްޤީ ވެގެން އައި ބަހެކެވެ. 

ޤިސްމު:French
ޤިސްމު:Languages
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަލްޖަމީލު

**** އަކީ މީލާދީން 1362 ން 1364 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 764 ން 765 އަށެވެ. ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަލްޖަމީލު އަކީ ސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދިކިލެގެ ފުރަތަމަ ފިރިކަލުންނެވެ.

## ނަސަބު
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަލްޖަމީލު ގެ ނަސަބެއް ތާރީޚުން އެނގޭކަން ނެތެވެ. މިރަދުންނަކީ ކުރިން އަލްވަޒީރު މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީން އެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚީ ލިޔުންތަކަށް ބުރަވެ ވިސްނޭގޮތުން މިރަދުންނަކީ ވެސް ރާއްޖެއިން ބޭރުން ވަޑައިގެންނެވި މީހެއް ކަމަށް ލަފާ ކުރެވެއެވެ.

## ހެނެވި ރަސްކިލެގެކަން
ރެހެންދި ޚަދީޖާގެ ރަސްކަމުގެ ފުރަތަމަ ދައުރުގައި **ހެނެވި ރަސްކިލެގެ** މަގާމްގައި މި މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީން ހުންނެވި އެވެ. މިއީ ރަނިކަމަނާގެ ގާއިމް މަގާމް އެވެ. މިއީ އަންހެނަކު ރަސްކަމުގެ ތަޚްތުގައި ރެދަލި ކުރައްވާނަމަ އޭނާގެ ފިރިއަކަށް ހުންނަ މީހަކަށް ދެއްވާ މަގާމެވެ. އިބްނި ބަޠޫޠާ ލިޔުއްވާފައިވާ ގޮތުން އޭނާ ރާއްޖެ ދުރުވި އިރު ރެހެންދި ޚަދީޖާ ގެ އަމުރުފުޅަށް އަލްވަޒީރު މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީން ރަސްކަމުގެ ކަންތައްތައް ހިންގަވާފައި ވެއެވެ.

ހިނެވިރަސްކިލެގެ މަގާމް ގައި ހުރި ދުވަސްވަރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުކަން އަލްޤާޟީ ޢީސާ އަލްޔަމަނީގެ ބަދަލުގައި އިބްނު ބަޠޫޠާ އަށް ދެއްވި އެވެ.

## ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތުން
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަލްޖަމީލު ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 764 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ރަސްކަންކުރެއްވީ އެއް އަހަރުވަރު އެވެ.ކުރިންވެސް ބަޔާންކުރެވުނު ހެން އައްސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދިކިލެގެ ރަނިކަން ކުރައްވާތާ 22 އަހަރު ވީތަނާ އޭނާގެ ފިރިކަލުން ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަލްޖަމީލު ނުވަތަ **ރީތި މުޙައްމަދު** އެކަމަނާ ރަސްކަމުގެ ތަޚުތުން ދުރުކުރައްވައި ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގެންފި އެވެ. މިކަން ހިނގީ ހިޖުރައިން 764 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ބައެއް ލިޔުންތަކުގައިވަނީ މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ނުހައްގުން ކަމުގައެވެ.

## އަވަހާރަވުން
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަލްޖަމީލު އަވަހާރަވީ ގޮތާމެދު، ތާރީޚްގެ އަހުލުވެރީން ޚިލާފު ވެއެވެ. ތާރީޚް ލިޔުންތެރިޔާ ޙަސަން ތާޖުއްދީން ބުނުއްވަނީ ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަލްޖަމީލު ރަސްކަން ކުރައްވާތާ އަހަރު ދުވަސް ވީތަނާ، ސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދިކިލެގެ އޭނާ ގަތުލުކުރައްވާފައި، ދެވަނަ ފަހަރަށް ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ކަމަށެވެ. އިބްނު ބަޠޫޠާ ބުނުއްވަނީ ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަލްޖަމީލު ގުދުރަތީ ގޮތުން އަވަހާރަވުމަށްފަހު، ސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދިކިލެގެ ދެވަނަ ފަހަރަށް ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ކަމަށެވެ. މިދެބުނުމުގެ ތެރެއިން ބޮޑަށް ބުރެވެވެނީ އިބްނު ބަޠޫޠާގެ ބުނުމަށެވެ. އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 765 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން
* ފަތްތޫރަ 133 - އެޕްރީލް 1990 - ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ