open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ސުލްޠާން ޢަބްދުﷲ

****  އަކީ މީލާދީން 1374 ން 1377 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 775 ން 778 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 775 ވަނަ އަހަރުއެވެ.

އައްސުލްޠާން ޢަބްދުﷲ ސިރީ ދަންމަރު އާދީއްތަ މަހާ ރަދުންނަކީ ސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދިކިލެގެ ދެވަނަ ފިރިކަލުންނެވެ. އިބްނު ބަޠޫޠާ ދިވެހިރާއްޖެ ދޫކުރެއްވީ މި ޢަބުދުﷲ ރަދުން ވަޒީރެއްގެ ގޮތުގައި ހުންނެވި ދުވަސްވަރު އެދެކަލުންގެ ދެމެދުގައި ހިނގި ގަޑުބަޑު ތަކެއްގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުންނެވެ.

## އަވަހާރަވުން
ސުލްޠާން ޢަބްދުﷲ ރަސްކަން ކުރެއްވީ 3 އަހަރު ވަންދެނެވެ. ރަސްކަން ކުރައްވާތާ 3 ވަނަ އަހަރު ސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދިކިލެގެ އޭނާ ގަތުލު ކުރައްވައިފި އެވެ. ނުވަތަ ގުދުރަތީ ގޮތުން އޭނާ އަވަހާރަ ވެއްޖެއެވެ. މިކަން ހިގުމަށްފަހު ތިންވަނަ ފަހަރަށް ސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދިކިލެގެ ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ އެވެ. މިކަން ހިނގީ ހިޖުރައިން 778 ވަނަ އަހަރު ގައެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާނާ ރާދަފަތިކިލެގެ

****  އަކީ މީލާދީން 1379 ން 1381 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަނިންނެވެ. މިރަނިން ރަނިކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 782 ވަނަ އަހަރު އެވެ. މިރަނިންގެ ފުރިހަމަ ނަންފުޅަކީ އައްސުލްޠާނާ ފާތިމަތު ރާދަފަތި ކަނބައިދި، ކިލެގެ، ސިރީ ސުވަމަ އަބާރަނަ މަހާ ރެހެންދި އެވެ.

## ނަސަބު
ސުލްޠާނާ ރާދަފަތިކިލެގެ އަކީ ސުލްޠާން ޖަލާލުއްދީނު ޢުމަރުވީރު ރަދުންގެ ދެވަނަ ދަރިކަނބަލުންނެވެ. ސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދިކިލެގެ އާއި އެއްބައްޕާފުޅު ބޭފުޅެއް މެއެވެ. ސުލްޠާނާ ރާދަފަތިކިލެގެ ފިރިކަލުންނަކީ ކުރަދު ދަންނަ މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނު އެވެ.

ސުލްޠާނާ ރާދަފަތިކިލެގެ ރަނިކަން ކުރައްވާތާ 4 މަސް ވީތަނާ އެކަމަނާ ރަސްކަމުގެ ތަޚްތުން ދުރުވެވަޑައިގަންނަވާން ޖެހިއްޖެއެވެ. މިކަން ހިނގީ ވެސް ހިޖުރައިން 782 ވަނަ އަހަރުގައެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަލްމާކުރަތީ

**** އަކީ މީލާދީން 1380 ން 1385 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 782 ން 786 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 782 ވަނަ އަހަރުއެވެ.

އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަލްމާކުރަތީ ސިރީ ސުންދު އަބާރަނަ މަހާ ރަދުންނަކީ މާކުރަތު ކައުޅަންނާ ކިލެގެގެ ދަރިކަލެކެވެ. މިރަދުން ރަސްކަން ކުރެއްވީ 4 އަހަރު ވާންދެނެވެ. އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 786 ވަނަ އަހަރުގައެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާނާ ދާއިން ކަނބައިދިކިލެގެ

****  އަކީ މީލާދީން 1384 ން 1388 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަނިކަންކުރެއްވި ރަނިކަމަނާ އެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 786ން 790 އަށެވެ. މިކަމަނާ ރަސްކަމުގެ ތަޚްތަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 786 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

ސުލްޠާނާ ދާއިން ކަނބައިދިކިލެގެ މަހާ ރެހެންދި އަކީ ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަލްމާކުރަތީ ގެ ދަރިކަނބަލެކެވެ. 4 އަހަރު ވަންދެން ވެރިކަން ކުރެއްވި ފަހުން އެކަމަނާގެ ފިރިކަލުން ސުލްޠާން ޢަބްދުﷲ (ދެވަނަ) މިކަމަނާގެ މައްޗަށް ވެރިވެގެން ރަސްކަން އަތުލައިގެންފިއެވެ. މިކަން ހިނގީ ހިޖުރައިން 790 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޢަބްދުﷲ (ދެވަނަ)

****  އަކީ މީލާދީން 1380 ވަނަ އަހަރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 790 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 790 ވަނަ އަހަރުއެވެ.

ސުލްޠާން ޢަބްދުﷲ (ދެވަނަ) ސިރީ ސުވަމަ އަބާރަނަ މަހާރަދުންނަކީ ސުލްޠާނާ ދާއިން ކަނބައިދިކިލެގެ ގެ ފިރިކަލުންނެވެ. މިރަދުންގެ ނަސަބެއް ދިވެހި ތާރީޚުން އެނގޭކަން ނެތެވެ. މިރަދުން ރަސްކަން ކުރެއްވީ އެއް މަހާއި ފަނަރަ ދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ. އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 790 ވަނަ އަހަރުގައެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޢުޘްމާނު އަލްފެހެންދުވީ

****އަކީ މީލާދީން 1380 ވަނަ އަހަރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 790 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 790 ވަނަ އަހަރުއެވެ.

## ރަސްކަމުން ދުރުކުރެއްވުން
ސުލްޠާން ޢުޘްމާނު އަލްފެހެންދުވީ ސިރީ ސުންދުރަ މަހާ ރަދުން ގެ ނަސަބެއް ދިވެހި ތާރީޚްގައި އެނގޭކަން ނެތެވެ. މިރަދުން ވެސް މަހަކާއި ފަނަރަ ދުވަސް ވަންދެން ރަސްކަން ކުރެއްވިތަނާ ހިލާލީ ކަލޯގެ ދަރިކަލުން ޙަސަން،(ސުލްޠާން ޙަސަން އަލްހިލާލީ) ރަސްކަން އަތުލައި ގަންނަވައިފި އެވެ. މިކަން ހިނގީ ހިޖުރައިން 790 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

## އަވަހާރަވުން
ސުލްޠާން ޙަސަން އަލްހިލާލީ ރަސްކަން އަތުލައިގަތުމަށްފަހު، ސުލްޠާން ޢުޘްމާނު އަލްފެހެންދުވީ، ތ.އަތޮޅު ގުރައިދޫ އަށް އަރުވާލެއްވި އެވެ. ބައެއް ބުނުންތަކުގައި ސުލްޠާން ޢުޘްމާނު އަލްފެހެންދުވީ އަރުވާލެވުނީ ލ.އަތޮޅު ގަމަށް ކަމަށް ވެސް ބުނެވެއެވެ. އަދި ގަމުގައި ހުންނަވަނިކޮށް މަޢާފްލިބިވަޑައިގެން މާލެއަށް ވަޑައިގަންނަވަނިކޮށް، ޖެހިވަޑައިގަތް އާލާސްކަންފުޅެއްގައި އަވަހާރަވެ، ތ.ގުރައިދޫގައި ފަސްދާނު ލެވުނީކަމަށް ވެސް ބުނެވެއެވެ.

ސުލްޠާން ޢުޘްމާނު އަލްފެހެންދުވީ ފަސްދާނު ލެވިފައިވަނީ ތ.ގުރައިދޫގައެވެ. މިރަދުންގެ މަހާނަފުޅު ކައިރީގައި އިތުރު ދެތިން މަހާނައެއް ވެއެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި އެމަހާނަ ތަކަކީ އެރަދުންގެ ހަނދޭގިރި ގެ މަހާނައާއި، ބައެއް ވަޒީރުންގެ މަހާނަ ތަކެވެ. މިހެންވުމުން ސުލްޠާން ޢުޘްމާނު އަލްފެހެންދުވީ އަރުވާލެވުނީ ތ.ގުރައިދޫ އަށް ކަމަށް ގަބޫލު ކުރެވެއެވެ.

ބުނެވޭގޮތުގައި ނިޞްފު ހަނދޭގިރިންނާއި (ޔޫސުފް)، އަދި އޭނާގެ ދަރިކަލުން މުޙައްމަދު މަނިކު (ދަންނަ މުޙައްމަދު ރަސްގެފާނު) ވެސް ސުލްޠާން ޢުޘްމާނު އަލްފެހެންދުވީ އާއެކު ތ. ގުރައިދޫ އަށް އަރުވާލެވުނެވެ. މިދެބަފައިންނަކީ ވެސް ހިލާލީ ދަރިކޮޅު ގެ މީހުންނެވެ. އެދަރިކޮޅުގެ ޢައްބާސް ކިޔާ މީހެއްގެ ޔޫސުފް އާއި އޭނާގެ ދަރިކަލުން މުޙައްމަދު އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން
* ފަތްތޫރަ - ޖެނުއަރީ 1988 - ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޙަސަން އަލްހިލާލީ

**** އަކީ މީލާދީން 1388 ން 1390 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 790 ން 800 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 790 ވަނަ އަހަރުއެވެ.

ސުލްޠާން ޢުޘްމާނު އަލްފެހެންދުވީ، ރަސްކަން ކުރައްވާތާ އެއްމަހާ 15 ދުވަސް ވީތަނާ ސުލްޠާން ޙަސަން އަލްހިލާލީ ރަސްކަން އަތުލައި ގަންނަވައިފި އެވެ. މިކަން ހިނގީ ހިޖުރައިން 790 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ސުލްޠާން ޙަސަން ސިރީ ބަވަނަ މަހާރަދުންނަކީ ހިލާލީ ކަލޯގެ ދަރިކަލުންނެވެ. މިރަދުންގެ މަންމަ އަކީ ގޯޅާވެހި ކަނބުލޯ އެވެ. މިރަދުން އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 800 ވަނަ އަހަރު އެވެ. އެހެންކަމުން މުޅިއެކު ރަސްކަން ކުރެއްވީ 10 އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން
* ފަތްތޫރަ - ޖެނުއަރީ 1988 - ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން އިބްރާހީމް

****  އަކީ ދެފަހަރެއްގެ މަތީން ދިވެހި ރަސްކަމުގެ ތަޚްތުގައި ރެދަލި ކުރެއްވި ރަސްކަލެކެވެ. އެގޮތުން ސުލްޠާން އިބްރާހީމް ފުރަތަމަ ރަސްކަންކުރެއްވީ މީލާދީން 1397 ން 1398 އަށެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 800 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. ފުރަތަމަ ފަހަރު ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 800 ވަނަ އަހަރުއެވެ.

ސުލްޠާން އިބްރާހީމް ފުރަތަމަ ފަހަރު ރަސްކަމަށް އިސްވުމަށްފަހު، ރަސްކަން ކުރައްވާތާ 4 މަސްވީތަނާ އޭނާގެ ބޮޑު ބޭބެ ސުލްޠާން ޙުސައިން މީނާގެ އަތްޕުޅުން ރަސްކަން ދަމައިގަންނަވައިފި އެވެ. މިކަން ހިނގީ ހިޖުރައިން 800 ވަނަ އަހަރު ގައެވެ.

ސުލްޠާން އިބްރާހީމް ދެވަނަ ފަހަރު ރަސްކަންކުރެއްވީ މީލާދީން 1411 ން 1420 އަށެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 814 އިން 822 ވަނަ އަހަރަށެވެ. ދެވަނަ ފަހަރު ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 814 ވަނަ އަހަރުއެވެ. އެފަހަރު 8 އަހަރާއި، 9 މަސްދުވަސް ވަންދެން ރަސްކަން ކުރެއްވި އެވެ. އެހެން ކަމުން ޖުމްލަ އެކު 9 އަހަރާއި 1 މަސް ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ރާއްޖޭގެ ރަސްކަން މިރަދުން ކުރެއްވި އެވެ.

އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް ސިރީ ދަންމަރު ވީރު މަހާރަދުންނަކީ އައްސުލްޠާން ޙަސަން(ސުލްޠާން ޙަސަން އަލްހިލާލީ)ގެ ދަރިކަލެކެވެ. އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 822 ވަނަ އަހަރު ގައެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޙަސަން (ދެވަނަ)

**** އަކީ މީލާދީން 1410 ން 1412 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 813 ން 814 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 813 ވަނަ އަހަރުގައެވެ.

ސުލްޠާން ޙަސަން (ދެވަނަ) ސިރީ ދަންމަރު ބަވަނަ މަހާރަދުން އަކީ މާއިން ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެ ދަރިކަލެކެވެ. މިރަދުން ރަސްކަން ކުރެއްވީ 9 މަސް ދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ. އަވަހާރަވި ކަމުގައި ބުނެވެނީ ވެވަކަށް ފެތިގެންނެވެ. އެއީ ދާންމަތީ ވެޔޮކޮޅު އެވެ. މިކަން ހިނގީ ހިޖުރައިން 814 ވަނަ އަހަރުގައެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން
## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޢީސާ

**** އަކީ މީލާދީން 1411 ން 1412 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 814 ވަނަ އަހަރު އެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 814 ވަނަ އަހަރުގައެވެ.

އައްސުލްޠާން ޢީސާ ސިރީ ބަވަނަ ސުންދުރަ މަހާ ރަދުންނަކީ އައްސުލްޠާން ޙަސަން (ދެވަނަ) ގެ ކޮއްކޯފުޅެވެ. އެހެން ކަމުން މިރަދުންނަކީ ވެސް މާއިން ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެ ދަރިކަލެކެވެ. އެކު ރަސްކަން ކުރެއްވީ 3 މަސް ދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ. އަވަހާރަވީ ވެސް ހިޖުރައިން 814 ވަނަ އަހަރު ގައެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޢުޘްމާނު (ދެވަނަ)

**** އަކީ މީލާދީން 1419 ން 1421 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 822 ން 823 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 822 ވަނަ އަހަރުއެވެ.

އައްސުލްޠާން ޢުޘްމާނު (ދެވަނަ) ސިރީ ދަންމަރު ލޯކަ މަހާރަދުންނަކީ ހިލާލީ ކަލޯގެ ޙަސަން ރަސްގެފާނުގެ (ސުލްޠާން ޙަސަން އަލްހިލާލީ) ގެ ދަރިކަލެކެވެ. މިރަދުން ރަސްކަން ކުރެއްވީ 3 މަސް ދުވަސް ވަންދެނެވެ. އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 823 ވަނަ އަހަރު ގައެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު

****އަކީ މީލާދީން 1420 ން 1421 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 823 ވަނަ އަހަރު އެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 823 ވަނަ އަހަރުއެވެ. މިރަދުންނަށް **ދަންނަ މުޙައްމަދު** ކިޔައި އުޅެއެވެ. ދިވެހި ތާރީޚްގައި މިރަދުން މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ **ދަންނަ މުޙައްމަދު ރަސްގެފާނު** ގެ ނަމުންނެވެ.

އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ސިރީ ރާދަ ބަވަނަ މަހާރަދުންނަކީ ހުޅުލޭ ޢައްބާސްގެ ދަރިކަލުން ޔޫސުފް ހަނދޭގިރީންގެ ބޭފުޅެކެވެ. މިރަދުންނަކީ ފިޤުހުވެރި މާތް ދަންނަ ބޭކަލެކެވެ. މާލޭގައި ކުރިން ހުރި މަޝްހޫރު ދަންނަ މުޙައްމަދު ރަސްގެފާނު މިސްކިތް ބިނާކުރެއްވީ މިރަދުންނެވެ. އަދި ކަނބާފާނު ގަނޑުވަރު ބިނާކުރެއްވީ ވެސް މިރަދުން ކަމުގައި ބުނެވެއެވެ. މިރަދުން ޝަހީދުވުމަށްފަހު މިސްކިތުގެ ކައިރީގައި ފަސްދާނުލެވި ޒިޔާރަތް ކުރެވުނެވެ. މިރަދުން ރަސްކަން ކުރައްވާތާ 11 މަސްވީ ފަހުން ސުލްޠާން ޔޫސުފު (ދެވަނަ) ، ރަސްކަން އަތުލައިގެންނެވީ އެވެ. މިކަން ހިނގީ ހިޖުރައިން 823 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން
## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޔޫސުފު (ދެވަނަ)

****  އަކީ މީލާދީން 1420 ން 1443 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 823 ން 846 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 823 ވަނަ އަހަރުއެވެ.

އައްސުލްޠާން ޔޫސުފު (ދެވަނަ) ސިރީ ލޯކަ އާނަންދަ މަހާ ރަދުންނަކީ ހިލާލީ ކަލޯގެ ޙަސަން ރަސްގެފާނު (ސުލްޠާން ޙަސަން އަލްހިލާލީ) ގެ ބޭފުޅެކެވެ. ރަސްކަން ކުރެއްވީ 23 އަހަރު އެވެ. އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 846 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ނާޞިރުއްދީނު

****  އަކީ މީލާދީން 1408 ން 1411 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 811 ން 813 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 811 ވަނަ އަހަރުއެވެ.

ސުލްޠާން ނާޞިރުއްދީނު އަލްކަލާވަހީ ސިރީ ވީރު އަބާރަނަ މަހާ ރަދުންގެ ނަސަބެއް އެނގޭކަން ނެތެވެ. މިރަދުން ރަސްކަން ކުރެއްވީ 3 އަހަރު ވާންދެނެވެ. އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 813 ވަނަ އަހަރުއެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޙާޖީ ޙަސަން

**** ސުލްޠާން ޙާޖީ ޙަސަން އަކީ ދެފަހަރެއްގެ މަތީން ދިވެހި ރަސްކަމުގެ ތަޚްތުގައި ރެދަލި ކުރެއްވި ރަސްކަލެކެވެ.

## ރަސްކަން ކުރެއްވި މުއްދަތު
ސުލްޠާން ޙާޖީ ޙަސަން ފުރަތަމަ ފަހަރު ރަސްކަން ކުރެއްވީ މީލާދީން 1442 ން 1467 އަށެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 846 ން 871 އަށެވެ. މިރަދުން ފުރަތަމަ ފަހަރު ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 846 ވަނަ އަހަރުއެވެ. ފުރަތަމަ ފަހަރު 25 އަހަރު ވަންދެން ރަސްކަން ކުރެއްވި އެވެ.

ސުލްޠާން ޙާޖީ ޙަސަން ދެވަނަ ފަހަރު ރަސްކަން ކުރެއްވީ މީލާދީން 1467 ން 1468 އަށެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 872 ވަނަ އަހަރުއެވެ. މިރަދުން ދެވަނަ ފަހަރު ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 872 ވަނަ އަހަރުއެވެ. ދެވަނަ ފަހަރު ރަސްކަން ކުރެއްވީ އަހަރު ދުވަސް ވަންދެނެވެ. އެހެންކަމުން ޖުމްލަ 26 އަހަރު ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ރަސްކަން މިރަދުން ކުރައްވާފައި ވެއެވެ.

## ރަސްކަމުގެ ދުވަސްވަރު
އައްސުލްޠާން އަލްޙާއްޖި ޙަސަން ސިރީ ރާދަވީރު މަހާ ރަދުންނަކީ އަބޫބަކުރު ރަސްގެފާނު (ސުލްޠާން އަބޫބަކުރު (އެއްވަނަ)) ގެ ދަރިކަލެކެވެ. ދަންނަ މުޙައްމަދު ރަސްގެފާނު (ސުލްޠާން މުޙައްމަދު)ގެ ރަސްކަމުގައި މިރަދުން ފަނޑިޔާރު ކަމުގައި ހުންނެވިކަމަށް ބުނެވެއެވެ. މިއީ ވަރަށް އަނިޔާވެރި ރަސްކަލެއް ކަމަށް ބުނެވެއެވެ. މައްކާގެ މަޝްހޫރު ފަޤީހު ސުލައިމާން ވެސް ރާއްޖޭގައި އުޅުއްވީ ވެސް މިރަދުންގެ ރަސްކަމުގައެވެ.

## ހައްޖަށް ވަޑައިގަތުން
25 އަހަރު ރަސްކަން ކުރެއްވުމަށްފަހު މިރަދުން ޙައްޖަށް ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 871 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ޙައްޖުން އެނބުރި ވަޑައިގެން ދެވަނަ ފަހަރު ރާއްޖޭގެ ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 872 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

އައްސުލްޠާން އަލްޙާއްޖި ޙަސަން (ތިންވަނަ) ޙައްޖުން އެބުރި ވަޑައިގަތީ 70 އަޅުން ގޮވައިގެންނެވެ. މިއަޅުން އޭނާ ގެންގުޅުއްވާން ފެއްޓެވީ ދިވެހި ޚާދިމުންގެ ބަދަލުގައި އޭނާގެ ގަނޑުވަރު ގައެވެ. ދުވަސްކޮޅެއްވީތަނާ މީގެ ތެރެއިން އަޅަކު ދިވެހި ރައްޔިތަކު މަރާލައިފި އެވެ. އެއިރު ފަނޑިޔާރު ކަމުގައި ހުންނެވި، އަލްޤާޟީ ޙަސަން ޝީރާޒީ ބާރުއެޅުއްވީ އެއަޅުކަލޭގެޔާމެދު އިންޞާފު ކުރެއްވުމުގެ މައްޗަށެވެ. ނަމަވެސް ރަދުން އެގޮތް ގަބޫލުފުޅެއް ނުކުރެއްވި އެވެ. ރަދުންނާއި ފަނޑިޔާރު ކަލޭގެޔާއި ދެމެދު ވަރަށް މަތީ ދަރަޖައަކަށް ދެބަސްވެވިއްޖެ އެވެ. ބުނެވެނީ މިދެބަސްވުމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ރަދުންގެ އަމުރުފުޅަށް ފަނޑިޔާރު ކަލޭގެ ފާނުންގެ ހަށިގަނޑުގައި ކަފަ ބަދެފައި ރޯކޮށްލީ އެވެ. މިކަމާމެދު ފަޤީހް ސުލައިމާން ވެސް ރަދުންނަށް ވަރަށް ނަޞޭޙަތްތެރިވިކަމަށް ބުނެވެއެވެ.

ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ނުވެ، އިންޞާފުވަންތަ ކަލެއްގެ އަދުލުވެރި، މަންޒަރެއް ތަމްސީލުވެގެން ހިގައްޖެއެވެ. ވަރަށް ބިރުވެރި ނާމާން އާލާސް ކަންފުޅަކަށްފަހު ރަދުން އަވަހާރަ ވެއްޖެއެވެ. މިރަދުން ފަސްދާނު ލެވިފައިވަނީ ލޮނު ޒިޔާރަތް ކޮޅުގައި އޮންނަ ގާސަންދޯކު ގައެވެ.

## އަވަހާރަވުން
އައްސުލްޠާން އަލްޙާއްޖި ޙަސަން އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 872 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން
## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު (ދެވަނަ)

****  އަކީ މީލާދީން 1467 ން 1481 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 872 ން 885 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 872 ވަނަ އަހަރުއެވެ.

އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު (ދެވަނަ) ސިރީ ބަވަނަ އަބާރަނަ މަހާރަދުންނަކީ ޙާޖީ ޙަސަން ރަސްގެފާނު ނުވަތަ ސުލްޠާން ޙާޖީ ޙަސަން ގެ ދަރިކަލެކެވެ. މިރަދުން ރަސްކަން ކުރެއްވީ 13 އަހަރު ވަންދެނެވެ. މިރަދުން އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 885 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން
## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޙަސަން (ހަތަރުވަނަ)

**** އަކީ ދެފަހަރެއްގެ މަތީން ދިވެހި ރަސްކަމުގެ ތަޚްތުގައި ރެދަލި ކުރެއްވި ރަސްކަލެކެވެ. 
ސުލްޠާން ޙަސަން (ހަތަރުވަނަ) ފުރަތަމަ ފަހަރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވީ މީލާދީން 1480 ން 1481 އަށެވެ. ފުރަތަމަ ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 885 ވަނަ އަހަރު އެވެ. އެފަހަރު ރަސްކަން ކުރެއްވީ 1 މަސް ދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ.

އައްސުލްޠާން ޙަސަން (ހަތަރުވަނަ) ސިރީ ރާދަ ލޯކަ މަހާ ރަދުންނަކީ އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަލްހިލާލީ ގެ ދަރިކަލެކެވެ. މިރަދުން ރަސްކަން ކުރައްވާތާ މަސް ދުވަސްވީތަނާ ސުލްޠާން ޔޫސުފު (ދެވަނަ) ގެ ދަރިކަލުން ޢުމަރު (ސުލްޠާން ޢުމަރު (ދެވަނަ)) މީނާ އަތްޕުޅުން ރަސްކަން އަތުލައި ގަންނަވައިފި އެވެ.

ސުލްޠާން ޙަސަން (ހަތަރުވަނަ) ދެވަނަ ފަހަރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވީ މީލާދީން 1486 ން 1490 އަށެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 891 ން 895 އަށެވެ. ދެވަނަ ފަހަރު ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 891 ވަނަ އަހަރު އެވެ. އެފަހަރު ރަސްކަން ކުރެއްވީ 4 އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ. މިރަދުން އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 895 ވަނަ އަހަރުގައެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން
## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޢުމަރު (ދެވަނަ)

****  އަކީ މީލާދީން 1480 ން 1485 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 885 ން 889 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 885 ވަނަ އަހަރުއެވެ.

އައްސުލްޠާން ޢުމަރު (ދެވަނަ) ސިރީ ލޯކަ ސުންދުރަ މަހާ ރަދުންނަކީ ސުލްޠާން ޔޫސުފު (ދެވަނަ) ގެ ދަރިކަލެކެވެ. ރަސްކަން ކުރެއްވީ 4 އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ. އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 889 ވަނަ އަހަރު ގައެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޙަސަން (ފަސްވަނަ)

****  އަކީ މީލާދީން 1484 ން 1486 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 889 ން 891 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 889 ވަނަ އަހަރުއެވެ.

ސުލްޠާން ޙަސަން (ފަސްވަނަ) ސިރީ ރާދަ އާނަންދަ މަހާ ރަދުންނަކީ ޢުމަރު ރަސްގެފާނު ނުވަތަ ސުލްޠާން ޢުމަރު (ދެވަނަ) ގެ ދަރިކަލެކެވެ. ރަސްކަން ކުރެއްވީ 2 އަހަރު ވާންދެނެވެ. އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 889 ވަނަ އަހަރު ގައެވެ. މިރަދުންގެ ރަސްކަމުގައި 1486 ވަނަ އަހަރު ޕޯޗުގީޒުން އިންޑިޔާ ކަނޑަށް ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އައެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން
* ފަތްތޫރަ - ޖެނުއަރީ 1988 - ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޔޫސުފު (ތިންވަނަ)

**** އަކީ މީލާދީން 1491 ން 1493 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 897 ން 898 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 897 ވަނަ އަހަރުއެވެ.

އައްސުލްޠާން ޔޫސުފު (ތިންވަނަ) ސިރީ ވީރު އާނަންދަ މަހާ ރަދުންނަކީ ޢުމަރު ރަސްގެފާނު ނުވަތަ ސުލްޠާން ޢުމަރު (ދެވަނަ) ގެ ދަރިކަލެކެވެ. މިރަދުން 2 މަހާއި 15 ދުވަސް ވަންދެން ރަސްކަން ކުރެއްވިތަނާ އަވަހާރަވެއްޖެ އެވެ. މިކަން ހިނގީ ހިޖުރައިން 898 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން
## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޢަލީ (ހަތަރުވަނަ)

**** އަކީ މީލާދީން 1493 ން 1495 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 898 ން 900 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 898 ވަނަ އަހަރުއެވެ.
 
އައްސުލްޠާން ޢަލީ (ހަތަރުވަނަ) ސިރީ ދަންމަރު ބަވަނަ މަހާރަދުން އަކީ ޙަސަން ރަސްގެފާނުންގެ ކައުޅަންނާ ކިލެގެގެ ދަރިކަލެކެވެ. މިރަދުން ރަސްކަން ކުރައްވާތާ 3 އަހަރާއި 4 މަސްވީތަނާ ކަންނަންނޫރު ޢަލީ ރާޖާގެ އެހީތެރިކަމާއެކު ކަޅު މުޙައްމަދު ރަސްގެފާނު ނުވަތަ ސުލްޠާން ކަޅު މުޙައްމަދު ރަސްކަން އަތުލައްވައިފި އެވެ. މިކަން ހިނގީ ހިޖުރައިން 900 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޙަސަން (ހަތްވަނަ)

**** އަކީ މީލާދީން 1509 ން 1511 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 915 ން 916 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 915 ވަނަ އަހަރުއެވެ.

އައްސުލްޠާން ޙަސަން (ހަތްވަނަ) ސިރީ ސިންގާވީރު މަހާރަދުންނަކީ ޢުމަރު ރަސްގެފާނު (ސުލްޠާން ޢުމަރު (ދެވަނަ))ގެ ސުލްޠާން ޔޫސުފު (ތިންވަނަ) ގެ ދަރިކަލެކެވެ. ރަސްކަންކުރެއްވީ 2 އަހަރު ވާންދެނެވެ. އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 916 ވަނަ އަހަރުގައެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން އަޙްމަދު ޝަރީފު އަލްމައްކީ

**** އަކީ މީލާދީން 1510 ން 1513 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 916 ން 918 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 916 ވަނަ އަހަރުއެވެ.

އައްސުލްޠާން އަޙްމަދު ޝަރީފު އަލްމައްކީ ސިރީ ސުއްދަ ބަވަނަ މަހާރަދުންނަކީ މައްކާގެ ބޭކަލެކެވެ. ދަތުރުކުރައްވަމުން މާލެ ވަޑައިގެން، ދިވެހި ތަޚްތަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތުމުގެ ނަސީބު ލިބިވަޑައިގަތީ އެވެ. އަވަހާރަވީ ރަސްކަން ކުރައްވާތާ 2 އަހަރާއި 9 މަސް ދުވަސް ވީފަހުން ހިޖުރައިން 918 ވަނަ އަހަރު ގައެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޝައިޚު ޙަސަން (ހަވަނަ)

****  އަކީ މީލާދީން 1489 ން 1492 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 895 ން 897 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 895 ވަނަ އަހަރުއެވެ.

އައްސުލްޠާން ޝައިޚު ޙަސަން (ހަވަނަ) ސިރީ ރާދަ ފުރަވީރު މަހާ ރަދުންނަކީ ޙަސަން ރަސްގެފާނުންގެ އަބޫބަކުރު ރަސްގެފާނުންގެ ދައިތާ ފުޅެއްގެ ބޭފުޅެކެވެ. މިރަދުންގެ ބައްޕާފުޅެއް ތާރީޚުން އެނގޭކަން ނެތެވެ. މިރަދުން ރަސްކަން ކުރެއްވީ 1 އަހަރާއި 9 މަސް ދުވަސް ވާންދެނެވެ. އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 897 ވަނަ އަހަރުގައެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން
## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު (ތިންވަނަ)

****  އަކީ މީލާދީން 1548 ން 1551 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 955 ން 957 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 955 ވަނަ އަހަރުއެވެ.
 
އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު (ތިންވަނަ) ސިރީ ސިންގާ ބަވަނަ މަހާރަދުންނަކީ ސުލްޠާން ކަޅު މުޙައްމަދު ނުވަތަ ކަޅު މުޙައްމަދު ރަސްގެފާނުންގެ ޢުމަރު މާފަތް ކިލެގެގެ ދަރިކަލެކެވެ. ރަސްކަން ކުރައްވާތާ 2 އަހަރާއި 4 މަސްވީތަނާ، މިރަދުންގެ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ކޮއްކޯފުޅު، ޙަސަން (ސުލްޠާން ޙަސަން (ނުވަވަނަ)) މިރަދުން ގަތުލުކުރައްވައި، ރަސްކަމަށް ވެރިވެވަޑައިގެންފި އެވެ. މިކަން ހިނގީ ހިޖުރައިން 957 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޙަސަން (ނުވަވަނަ)

**** ސުލްޠާން ޙަސަން (ނުވަވަނަ) އަކީ މީލާދީން 1550 ން 1552 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 957 ން 959 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 957 ވަނަ އަހަރުއެވެ.

ސުލްޠާން ޙަސަން (ނުވަވަނަ) ސިރީ ދިރިކުސަ ލޯކަ މަހާރަދުންނަކީ ސުލްޠާން ކަޅު މުޙައްމަދު ނުވަތަ ކަޅު މުޙައްމަދު ރަސްގެފާނުންގެ ޢުމަރު މާފަތް ކިލެގެގެ ދަރިކަލެކެވެ.

## މަސީހީ ދީން ޚިޔާރުކުރެއްވުން
ރާއްޖޭގެ ތަޚްތުގައި ރަސްކަން ކުރައްވާތާ 2 އަހަރާއި 5 މަސް ދުވަސް ވުމަށްފަހު އޭނާ އިސްލާމްދީން ދޫކުރެއްވުމަށް ގަސްތުކުރައްވައި އެކަން ފާޅުކުރައްވައިފި އެވެ. އޭގެ ފަހުން ހިޖުރައިން 959 ވަނަ އަހަރު ދިވެހިރާއްޖެ ދޫކުރައްވައި ކޮއްޗޭ އަށް ވަޑައިގެންފިއެވެ. އަދި އެތަނަށް ވަޑައިގަތްތާ ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ނުވެ،ޢީސާއީ ދީނަށް ވަދެވަޑައިގެންފި އެވެ. ކޮއްޗޭގައި 2 އަހަރު ހުންނެވުމަށްފަހު، ގޯވާއަށް ވަޑައިގެން ޢީސާއީ ދީނުގެ މާތް މަތިކޮޅެއްގެ އަންހެނަކާއި ކައިވެނި ބައްލަވައިގެންފި އެވެ.

ޕޯޗުގީޒުންގެ މެދުގައި ސުލްޠާން ޙަސަން (ނުވަވަނަ) މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ **ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޢީސާއީ ރަސްގެފާނު** މިނަމުންނެވެ. ދިވެހިރާއްޖެއާއި ބެހޭގޮތުން ޕިރާޑް ލިޔުއްވާފައިވާ ފޮތުގައި މިރަދުންގެ ވަރަށް ގިނަ ވާހަކަތައް ލިޔެފައި ވެއެވެ. ޕިރާޑް ލިޔުއްވާފައިވާ ގޮތުން ސުލްޠާން ޙަސަން (ނުވަވަނަ) ޢީސާއީ ދީނަށް ވެއްދެވީ ކޮއްޗޭގައި ހުންނެވި، އެދީނުގެ މަޝްހޫރު ފާދިރީ، ސެންޓް ފްރެއިންޝިސް، ސޭވިޔަރ އެވެ. އެއީ 14 ޖެނުއަރީ 1552މ ގައެވެ.

## ޕޯޗުގީޒުން ދިވެހިރާއްޖެ ފޮނުއްވުން
ސުލްޠާން ޙަސަން (ނުވަވަނަ) ގިނިކަންޏާ ޢީސާއީ ދީނަށް ވަދެވަޑައިގެން ހިތްޕުޅެއް ހަމައެއް ނުޖެހުނެވެ. އޭނާ ބޭނުންވީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެންމެ ވެސް ޢީސާއީ ދީނަށް ވެއްދުމަށެވެ. ސަބަބަކީ އެގޮތުން ވެސް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން އަނެއްކާވެސް އަތުލެއްވުމަށް ހިތްޕުޅުގައި އުފެދިފައިވާ ވަރުގަދަ އެދުމެވެ. އަދި އެގޮތުން ޕޯޗުގީޒުންގެ ގުރާބެއް ސުލްޠާން ޙަސަން (ނުވަވަނަ) ދިވެހިރާއްޖެއަށް ފޮނުއްވެވިއެވެ. އެގުރާބުގެ ވެރީންނަށް އަންގަވާފައި އޮތީ ރާއްޖޭގެ ވަޒީރުންނާއި ކުރިއަށް ތިއްބެވި މީހުން ހައްޔަރުކޮށްގެން ކޮއްޗޭއަށް ގެނައުމަށެވެ. ނަމަވެސް އެގުރާބު ފޮނުވައިގެން އެއްވެސް ކާމިޔާބީއެއް ނުލިބުނެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުން އިބްރާހީމް ފާށަނާ ކިލެގެ ދަރިކަލުން އަބޫބަކުރު އާއި، އަލްވަޒީރު ޢަބުދުއް ރަޙުމާން ގެ ޢަލީ އާއި، ދެކަލުންގެ ވެރިކަމުގެ ދަށުގައި ޕޯޗުގީޒުންނާއި ދިމާކޮށް، އެމީހުންގެ ގުރާބު ދިވެހިން އަތުލައިގަތުމާއެކު، އެގުރާބުގައިވާ އެންމެން ހިފައި ހައްޔަރުކޮށް، ނުވަތަ މަރާލުމެވެ.

ސުލްޠާން ޙަސަން (ނުވަވަނަ) ޕޯޗުގީޒުން ރާއްޖެ ފޮނުވައިގެން ލިބުނު ނާކާމިޔާބީ އަކުން ވެސް ފިލާވަޅެއް ނުލިބުނެވެ. ޕޯޗުގީޒުން ދެވަނަ ފަހަރަށް ގުރާބެއްގައި ދިވެހިރާއްޖެއަށް ފޮނުއްވައިފި އެވެ. އެފަހަރުވެސް ނަޞްރު ލިބުނީ ދިވެހިންނަށެވެ. ޕޯޗުގީޒުންގެ ގުރާބު ދިވެހިން އަތުލައި އޭގައިވާ އެންމެން މަރާ ހުސްކޮށްފިއެވެ.

ސުލްޠާން ޙަސަން (ނުވަވަނަ) ދިވެހިރާއްޖެ ދޫކުރެއްވިތާ 2 އަހަރެއްހައި ދުވަސް ވަންދެން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތަޚްތު ހުރީ ހުސްވެފައެވެ. އެދުވަސްވަރު ތަކުގެ ތެރޭގައި ދައުލަތުގެ ކަންތައްތައް ހިންގުމުގެ އިންތިޒާމެއް ނެތެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން އަބޫބަކުރު (ދެވަނަ)

**** އަކީ މީލާދީން 1554 ން 1554 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 962 ވަނަ އަހަރު އެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 962 ވަނަ އަހަރުއެވެ.

## ރަސްކަމުގެ ދުވަސްވަރު
އައްސުލްޠާން އަބޫބަކުރު (ދެވަނަ) ސިރީ އަސާލީސް ލޯކަ މަހާރަދުންނަކީ އިބްރާހީމް ފާށަނާ ކިލެގެގެ ސަންފާ ދިޔޯއާއި ކައިވެނި ބައްލަވައިގެން، ލިބިވަޑައިގަތް ދަރިކަލެކެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 962 ވަނަ އަހަރުއެވެ. އެއީ ސުލްޠާން ޙަސަން (ނުވަވަނަ) ރަސްކަން ދޫކޮށްލެވިތާ 4 އަހަރު ފަހުންނެވެ.

ސުލްޠާން ޙަސަން (ނުވަވަނަ) ރަސްކަން ދޫކޮށްލެއްވުމަށްފަހު ފާއިތުވި 4 އަހަރު ވެގެންގޮސްފައިވަނީ ދައުލަތުގެ ކަންތައްތަކުގައި އެއްވެސް އިންތިޒާމެއް ނެތް އަހަރުތަކެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ސުލްޠާން އަބޫބަކުރު (ދެވަނަ) ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތުމަށްފަހު، ދައުލަތުގެ ކަންތައްތައް ހިންގުމަށް އިންތިޒާމެއް ގެނެވޭތޯ މަސައްކަތް ފެއްޓެވިއެވެ. ނަމަވެސް އޭނާގެ މަސައްކަތް ނުނިމިއުޅުއްވަނިކޮށް ފިތުނަވެރި ބައެއްގެ ރޭވުމުން އޭނާގެ ހަށިކޮޅާއި ފުރާނަ ވަކިކޮށްލައިފި އެވެ. ބުނެވެނީ މިދެންނެވި ބަޔަކާއި ހަނގުރާމަކުރައްވަނިކޮށް ސުލްޠާން އަބޫބަކުރު (ދެވަނަ) ޝަހީދުވެ ވަޑައިގެންނެވީ ކަމުގައެވެ.

ސުލްޠާން އަބޫބަކުރު (ދެވަނަ) ޝަހީދުވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 962 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ރަސްކަންކުރެއްވީ 4 މަސް ދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ. ފަސްދާނު ލެވިފައިވަނީ ބޮޑުގަލު މިސްކިތްތެރޭގައެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޙުސައިން ފާމުލަދޭރިކިލެގެފާނު

**** ސުލްޠާން ޙުސައިން ފާމުލަދޭރިކިލެގެފާނު އަކީ މީލާދީން 1609 ން 1620 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 1017 ން 1029 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި 1017 ވަނަ އަހަރު ގައެވެ.

## ވަނަވަރު
* ނަންފުޅު: އައްސުލްޠާން ޙުސައިން ފާމުލަދޭރިކިލެގެފާނު  
* ކޮލީ ނަންފުޅު: 
* އެހެނިހެން ނަންތައް: ވެލަވަޅު ނައިކިލެގެފާނު 
* ނިސްބަތްވާ ދަރިކޮޅު: އުތީމު ދަރިކޮޅު
* ބައްޕާފުޅު: ރ.އަތޮޅު މަޑުއްވަރީ އުމަރު އޮޅިގިނައި ކިލެގެ
* މަންމާފުޅު: މަންމައަކީ ބާރަށު ޚަޠީބު ތަކުރުފާނުގެ ދަރިކަނބަލެއް
* ބޭފުޅުން: ދެފިރިހެން ބޭފުޅުންނާއި އަންހެން ބޭފުޅެއް
* ރަސްކަންކުރެއްވީ: 1017ހ - 1029ހ ( 1609މ - 1620މ ) މުއްދަތު: 11 އަހަރާއި 4 މަސްދުވަސް

## ނަސަބު
އައްސުލްޠާން ޙުސައިން ފާމުލަދޭރިކިލެގެފާނު ގެ ބައްޕައަކީ ރ.އަތޮޅު މަޑުއްވަރީ އުމަރު އޮޅިގިނައި ކިލެގެއެވެ. މަންމައަކީ ބާރަށު ޚަޠީބު ތަކުރުފާނުގެ ދަރިކަނބަލެކެވެ.މިދެންނެވި އެދުރުތަކުރުފާނު އަކީ އައްސުލްޠާން އަލްޣާޒީ މުހައްމަދު ތަކުރުފާނު އަލްއަޢުޡަމް ގެ ވަރަށް ތިމާގެ ބޭފުޅެކެވެ. އުތީމު ދަރިކޮޅާއި މިރަދުން ގުޅޭ ސަބަބަކީ މިއީއެވެ.  ޙުސައިން ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު ވެސް ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތީ ކަލާފާނުގެ ހުވަފަތް އަނބިކަބަލުން ކަނބާ ޢާއިޝާ އާއެވެ. ނުވަތަ ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގެން ފަހުން މީނާ ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތީ ޣާޒީ ބަންޑާރައިން ކާވެނި ބައްލަވައިގެން އުޅުއްވި ކަބާ ޢާއިޝާ އެވެ. މިކަނބާ ޢާއިޝާ އަކީ ޅ.މާފިލާފުށީ ދޮން އައިސަ އެވެ. މިދެކަނބަލުންނަށް ދެފިރިހެން ބޭފުޅުންނާއި އަންހެން ބޭފުޅަކު ލިބިވަޑައިގަތެވެ.

## ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތުން
އުތީމު ދަރިކޮޅުގެ 3 ވަނަ ރަސްކަލަކީ އައްސުލްޠާން ޙުސައިން ފާމުލަދޭރިކިލެގެފާނު ނުވަތަ ވެލަވަޅު ނައިކިލެގެފާނު އެވެ.ސުލްޠާން އިބްރާހީމް (ތިންވަނަ) ނުވަތަ ކަލާފާނުގެ ޒަމާނުގައި ބޮޑުވަޒީރު އަކަށް ހުންނެވީ މި
ރަދުންނެވެ. ކަލާފާނު ޝަހީދުވެ ވަޑައިގަތުމަށްފަހު އުތީމު ޙަސަން ރަންނަބަޑޭރި ކިލެގެފާނުގެ ދަރިކަނބަލުން، **ކަޅުކަމަނާފާނު** ގެ ނަންމަތީގައި ރާއްޖޭގެ ރަސްކަމާއި ހަވާލުވެ ވަޑައިގެން ހުންނެވުމަށްފަހު އެކަމަނާ އަރިއަތޮޅު މަހިބަދޫގައި އަވަހާރަވުމުން އައްސުލްޠާން ޙުސައިން ފާމުލަދޭރިކިލެގެފާނު ރާއްޖޭގެ ތަޚްތަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ އެވެ.

## އަވަހާރަވުން
މިރަދުން އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 1029 ވަނަ އަހަރުގެ ރަބީޢުލް އައްވަލް މަހުގެ 15 ވަނަ ދުވަހު މާލެ އަތޮޅު ގުރައިދޫ ގައެވެ. ރަސްކަން ކުރެއްވީ 11 އަހަރާއި 4 މަސްދުވަސް ވަންދެނެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން
* ފަތްތޫރަ 105 - މާރޗް 1988 -ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޙަސަން (އަށްވަނަ)

**** އަކީ މީލާދީން 1528 ން 1549 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 935 ން 955 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 935 ވަނަ އަހަރުއެވެ.

އައްސުލްޠާން ޙަސަން (އަށްވަނަ) ސިރީ ރަންމަނި ލޯކަ މަހާރަދުންނަކީ އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ގެ ބޭފުޅެކެވެ. މިރަދުންގެ މަންމާފުޅަކީ ފާރިސް ކަރައިގެ ޝީރާޒްގެ މީހެއް ކަމުގައި ބުނެވެއެވެ. ރަސްކަން ކުރެއްވީ 21 އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ. އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 955 ވަނަ އަހަރު ގައެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ސައްޔިދު މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީނު

**** ސުލްޠާން ސައްޔިދު މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީނު އަކީ މީލާދީން 1692 ވަނަ އަހަރު  ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 1103 ވަނަ އަހަރު އެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 1103 ވަނަ އަހަރުއެވެ.

## ނަސަބު
އައްސުލްޠާން ސައްޔިދު މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީނު ސިރީ ހިކާޅަ މިލާދީއްތަ މަހާރަދުންނަކީ އައްސައްޔިދު އަބުދުއް ރައްޒާގު ޙުސައިން އައްޝާފިޢު އަލްޤާދިރީ މިކަލޭގެފާނުންގެ ދަރިކަލެކެވެ.މިރަދުންނަކީ ޙަމާތުގެ އަހުލުވެރި އެކެވެ. ޢިލްމު އުގެނިވަޑައިގަތީ މިޞްރުގެ ޖާމިޢަތުލް އަޒްހަރު އިންނެވެ.

## ރަސްކަމަށް އިސްވުން
އައްސުލްތާން މުޙައްމަދު މުޙުޔިއްދީނުލް ޢާދިލް ގެ އެދިވަޑައިގަތުމުގެ މަތީން މިކަލޭގެފާނު މާލެ ވަޑައިގަތްތަނާ  ރަދުން އަވަހާރަވީމާ ދިވެހި ތަޚްތަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ އެވެ. ސުލްޠާން ސައްޔިދު މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީނު ފުރަތަމަ މާލެ ވަޑައިގަތީ އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނު ގެ ރަސްކަމުގެ ފަހުކޮޅު ގައެވެ. އެދުވަސްވަރު މާލޭގެ ވަރަށް ގިނަ މީހުންނަށް އޭނާ ކިޔަވައިދެއްވާ އުޅުއްވިއެވެ. އޭނާގެ ދަރިވަރުންގެ ތެރެއިން އެންމެ ތަގްވާ ބޮޑު އެކަކީ އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު މުޙުޔިއްދީނުލް ޢާދިލް އެވެ.

## ޝަޚްޞިއްޔަތު
ޙަސަން ތާޖުއްދީނުގެ ތާރީޚްގައި ބަޔާންކުރައްވާފައިވަނީ ސުލްޠާން ސައްޔިދު މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީނު އަކީ ވިސްނުންތެރި، ޠާހިރު، ޢިލްމުވެރި ބޭފުޅެއްކަމަށެވެ. ޝަރީޢަތުގެ ޠަރަޙަތައް ގާއިމްކުރެއްވި، މީސްތަކުންގެ މެދުގައި އިންޞާފު ހިންގެވި، ވެރިއެއް ކަމުގައެވެ. އިންޞާފު ހިންގެވުމުގައި މުއްސަންޖެއް، ފަޤީރެއް، މޮޅުމީހެއް، ދެރަމީހެއް، ތަފާތެއް ނުކުރައްވައެވެ. ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތުމަށްފަހު ވެސް ގަނޑުވަރުތެރޭގައި ވައުޡު ވިދާޅުވެ، ދީނީ އިރުޝާދު، ބައެއް މީސްތަކުންނަށް ދެއްވާ ހެއްދެވިއެވެ. 
## އަވަހާރަވުން
އެރަދުންގެ އެންމެ ބޮޑު ގަޞްދުފުޅެއް ކަމުގައިވަނީ ހުކުރު މިސްކިތް ބޮޑުކުރެއްވުމެވެ. ނަމަވެސް އެކަންވެވަޑައިނުގެން އުޅުއްވަނިކޮށް، ރަމަޟާން މަހުގެ ތެރޭގައި، ހުންފުޅުއައިސް، ބޭރަށްހިންގުމުގެ އާލާސްކަންފުޅެއް ޖެހިވަޑައިގެން، ހިޖުރައިން 1103 ވަނަ އަހަރުގެ ޝައްވާލު މަހުގެ 25 ވަނަ ދުވަހު ފުރައުއްތަ ވެއްޖެއެވެ. ސުލްޠާން ސައްޔިދު މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީނު ފަސްދާނު ލެވިފައިވަނީ މެދު ޒިޔާރަތުގެ ތެރޭގައި އަބުލްބަރަކާތުލް ބަރުބަރީގެ ފާނުންގެ މަހާނަ ފުޅުގެ ކައިރީގައެވެ. އަވަހާރަވުމާއި ވަރަށް ކައިރިވެފާ ވަނިކޮށް، އެރަދުން އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު މުޙުޔިއްދީނުލް ޢާދިލް ކައިވެނި ބައްލަވައިގެން އުޅުއްވި، މަރިޔަމް ކަނބާއާއި ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތެވެ. މިރަދުން ރަސްކަން ކުރެއްވީ 4 މަހާ 25 ދުވަސް ވަންދެނެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ފަތްތޫރަ - މެއި 1980 -ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު (ހަތަރުވަނަ)

**** ސުލްޠާން މުޙައްމަދު (ހަތަރުވަނަ) އަކީ މީލާދީން 1692 ން 1701 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 1104 ން 1112 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 1104 ވަނަ އަހަރުއެވެ.

ސުލްޠާން މުޙައްމަދު (ހަތަރުވަނަ) ސިރީ ކުލަ ރަންމަނި މަހާ ރަދުންނަކީ އައްޑޫ މުޙައްމަދު ބޮޑު ފަނޑިޔާރު ތަކުރުފާނުގެ އައްޙާއްޖު ޢަލީ ތުއްތުކަލާގެ ދަރިކަލެކެވެ. ސުލްޠާން ސައްޔިދު މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީނު އަވަހާރަވުމަށްފަހު، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ކުރިއަށް ތިބި މީހުންނާއި، ރައްޔިތުން ތަޚްތަށް އިސްކުރުމަށް އެދުނީ، ޤާޟީ މަޙުމޫދުގެ ދަރިކަލުން ޚަތީބު މުޙައްމަދު ސިރާޖުއްދީނު އެވެ.

މުޙައްމަދު ސިރާޖުއްދީނު އަކީ ވަރަށް ޢިލްމުވެރި ދީންވެރި ބޭކަލެކެވެ. އޭނާ ކައިވެނި ކުރައްވައިގެން އުޅުއްވަނީ އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނު އަށް ބޮޑުބޭބެ ވިދާޅުވާ އާމިނާ ކަނބާދި ކިލެގެ އާއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ރަސްކަމަށް އިސްކުޅައުމަށްޓަކައި، ރައްޔިތުން އުޅޭކަން އެނގިވަޑައިގެން، އެރޭމެ އޭނާ މާލެ ދޫކުރައްވައި، ހައްދުއްމައްޗަށް ވަޑައިގެން ފުނަދޫ ގައި ވަޒަންވެރިވެ ވަޑައިގަތެވެ.

## ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތުން
ދެން މާލޭގައި ތިބި މީހުންގެ ތެރެއިން ތަޚްތަށް އިސްކުޅައުމަށް، އެންމެ އެކަށީގެންވާ މީހެއްކަމަށް ފެނުނީ ޢަލީ ތުއްތު ކަލާގެ މުޙައްމަދު އެވެ. ލަސްތަކެއް ނުވެ އެމަގާމަށް އޭނާ އިސްކޮށްފި އެވެ. ބުނެވެނީ އޭނާ އެމަގާމަށް އިސްކުރެވުނީ ނުސާފު ކަމާއި، ރިޝްވަތުގެ ބާރާއި ލައިގެން ކަމަށެވެ. ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތުމާއެކު، އޭނާ ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތީ އޭނާގެ ކުރިން ރަސްކަމުގައި ތިއްބެވި ދެރަސްކަލުން ކައިވެނި ބައްލަވައި ގެންނެވި މަރިޔަމް ކަނބާފާނު އާއެވެ.  މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްކުރެއްވުމާއެކު އޭނާ ކުރިން ހުންނެވި ފަނޑިޔާރު ކަމުގެ މަގާމަށް ޙަސަން ތާޖުއްދީނު އިސްކުރައްވައިފި އެވެ. ބޮޑު ބަނޑޭރިކަން ދެއްވީ މުލީ އަލްވަޒީރު މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނު އަށެވެ.

ސުލްޠާން މުޙައްމަދު (ހަތަރުވަނަ) ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ފަނޑިޔާރުކަމުގައި 14 އަހަރު ހޭދަކުރެއްވުމަށް ފަހުގައެވެ. އޭނާއާއި ޙަސަން ތާޖުއްދީނު އާއި ދެކަލުންނަކީ ވެސް އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީނުގެ ދަރިވަރުންނެވެ.

ސުލްޠާން މުޙައްމަދު (ހަތަރުވަނަ) އަކީ ބުއްދިވެރި ޢިލްމު ވެރި ރަސްކަލެކެވެ. ފަގީރުންނާއި ނިކަމެތިންނަށް އެހީތެރިވުމުގައި ދެމިހުންނެވި ބޭކަލެކެވެ. ދައުލަތުގެ ޚަޒާނާއިން ޢިލްމުވެރިންނަށާއި ނިކަމެތިންނަށް އެހީތެރިވެ ވަޑައިގަންނަވައެވެ. އެތަކެއް މިސްކިތެއް ބިނާކުރައްވާ އާރާސްތު ކުރެއްވި އެވެ. ވީރާނާވެފައިވާ މިސްކިތްތައް އާކުރެއްވި އެވެ. މާތް މަގުޞަދު ތަކަށް ވަގުފު ކުރެވިފައިވާ ބިންތަކުގެ މައްޗަށް ހުރުމަތްތެރިކަން ބެހެއްޓެވިއެވެ. 
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު (ހަތަރުވަނަ) އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 1112 ވަނަ އަހަރުގެ ޝަޢުބާން މަހުގެ 6 ވަނަ ދުވަހުގައެވެ. ރަސްކަން ކުރެއްވީ 7 އަހަރާއި 5 މަހާއި 10 ދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން
## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޢަލީ (ހަތްވަނަ)

**** އަކީ މީލާދީން 1700 ން 1701 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 1112 ން 1113 އަށެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 1112 ވަނަ އަހަރުއެވެ.

ސުލްޠާން ޢަލީ (ހަތްވަނަ) ސިރީ ކުލަ ރަންމުތް މަހާ ރަދުންނަކީ ރަސްކަމަށް ވަޑައިގަތުމުގެ ކުރީގައި އަލްވަޒީރު ޢަލީ ޝާހް ބަންދަރު އެވެ. އޭނާގެ ބައްޕާފުޅަކީ އަލްވަޒީރު އިބްރާހީމް ޝާހް ބަންދަރުއެވެ.

## ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތުން
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު (ހަތަރުވަނަ) އާލާސްކަންފުޅު ބޮޑުވާން ފެށުމުން، ރަދުންގެ އަނބިކަބަލުންގެ ބޮޑު ބޭބެއެއް ކަމުގައިވާ ޢަލީ ޝާހް ބަންދަރު އާއި، ކުރެންދޫ ޢަލީ ޚަޠީބު ތަކުރުފާނު އާއި، ދެކަލުން އެއްބަސްވުމުން، ރަދުންގެ ގާތްތިމާގެ ބޭފުޅުން ރަދުންނާއި ބައްދަލުވެ ވަޑައިގަތުމަށް، އޭނާ އޮންނެވިތަނަށް ވެދެވަޑައިގެންނެވުން މަނާކޮށްލެއްވި އެވެ. ބޭނުމެއް ކަމަށް ބުނެވެނީ ރަދުންގެ ދައިތާފުޅުގެ ދަރިކަލުން ރަސްކަމަށް އިސްކުރެއްވުމަށް އައްޔަން ކުރައްވާން ރަދުން ގަސްދުކުރައްވާކަން އެގިގެން އެކަން ވިޔަނުދިނުމެވެ. ރަދުން އަވަހާރަވުމަށްފަހު ރަދުންގެ އަމުރުފުޅަކީ އެއީ ކަމުގައި ހަދައިގެން ރަދުންގެ ދައިތާފުޅާއި، އޭނާގެ ބޭފުޅުން ހުވަދު އަތޮޅު ދެއްވަދޫ އަށް އަރުވާލެއްވި އެވެ.

ރަދުން އަވަހާރަވިތާ ދެތިން ދުވަހެއްގެ ތެރޭގައި ޙަސަން ތާޖުއްދީން މާލެ ދޫކުރައްވައި މައްކާ އަށް ވަޑައިގަތުމަށް ދަތުރު ފައްޓަވައިފި އެވެ. ދެން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ޢަލީ ޝާހް ބަންދަރު އެވެ. އެއަށްފަހު ޝާހް ބަންދަރުކަން ދެއްވީ އޭނާއަށް ބޮޑުބޭބެ ކިޔާ އިބްރާހީމް އަށެވެ. ބެރުވެރިޔަކަށް ހުރި މީހާއަށް ދެއްވީ ފާމުދޭރި ކަމެވެ. ފަނޑިޔާރުކަމަށް އިސްކުރެއްވީ ވަރަށް ވެސް ޖާހިލު މީހެއްކަމަށްވާ ޢަލީ ޚަޠީބު އެވެ.

އައްސުލްޠާން ޢަލީ އަކީ އިސްކޮޅުން ކުރު ކަޅު ބޭފުޅެކެވެ. ރައްޔިތުންނާއި މެދު ކަންތައް ކުރައްވަމުން ގެންދެވީ ނުހަނު އަނިޔާވެރި ބޭއިންޞާފު ގޮތެއްގެ މަތީންނެވެ. ލަސްތަކެއްނުވެ އައްސުލްޠާން ޢަލީ އަވަހާރަވެއްޖެއެވެ. އޭނާ އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 1113 ވަނަ އަހަރުގެ ޖުމާދިލް އޫލާ މަހުގެ 24 ވަނަ ދުވަހުގައެވެ. ރަސްކަން ކުރެއްވީ 9 މަހާއި 9 ދުވަސް ވަންދެނެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސުލްޠާން ޙަސަން (ދިހަވަނަ)

**** އަކީ މީލާދީން 1701 ވަނަ އަހަރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަދުންނެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 1113 ވަނަ އަހަރު އެވެ. މިރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތި ހިޖުރައިން 1113 ވަނަ އަހަރުއެވެ.

ސުލްޠާން ޙަސަން (ދިހަވަނަ) އަކީ ސުލްޠާން ޢަލީ (ހަތްވަނަ)ގެ ދަރިކަލެކެވެ. ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގެންނެވިއިރު އޭނާގެ އުމުރުފުޅުން އޮތީ 13 ނުވަތަ 14 އަހަރު ފުޅަށެވެ. ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތުމަށްފަހު ރަސްކަމުގެ ކަންތައްތައް ހިންގަން ހަވާލުކުރެއްވީ އޭނާގެ ދެބެންދެދަރި އިބްރާހީމް ޝާހް ބަންދަރު އެވެ.

ސުލްޠާން ޙަސަން (ދިހަވަނަ) ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތްތާ ދުވަސްކޮޅެއްވީތަނާ އިބްރާހީމް ޝާހް ބަންދަރު އާއި، ތަކަންދޫ ޢަލީ ދޮށިމޭނާ ތަކުރުފާނުންގެ ޙަސަން ހަކުރާ ތަކުރުފާނާއި، މާލޭ ޢަބުދުލް ޙަކީމް އާއި 3 ކަލުން، އެއްބަސް ވެފައި ސުލްޠާން ޙަސަން (ދިހަވަނަ) ރަސްކަމުން ދުރުކޮށްލައިފި އެވެ.

ދެންރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ އިބްރާހީމް ޝާހް ބަންދަރު، އެވެ. އެއީ ސުލްޠާން އިބްރާހީމް މުޡުހިރުއްދީނު ގެ ނަންފުޅުގައެވެ. އޭނާ ރަސްކަމަށް އިސްވުމަށްފަހު ރަސްކަމުން ދުރުކުރެވުނު ސުލްޠާން ޙަސަން (ދިހަވަނަ) ގެ މައްޗަށް އޯގާތެރިކޮށް ހިއްތެވިކަމަށް ބުނެވެއެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން
## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ލަހިސްތާނީ

**ލަހިސްތާނީ** ބަހަކީ ލަހިސްތާން () ގެ ރަސްމީ ބަހެވެ. ލަހިސްތާނުގައި މި ބަހުން ވާހަކަ ދައްކާ 50 މިލިއަން މީހުން އެބަތިއްބެވެ.

## ތަފާސް ހިސާބު
ލަހިސްތާނީ ބަހަކީ މިއަދު ޕޮލެންޑުގެ ރަސްމީ ބަހެވެ.

ޤިސްމު:Polish
ޤިސްމު:Languages
ޖަޕާނީ

ޖަޕާނީ ބަހަކީ ޖަޕާނު މީހުން ވާހަކަ ދައްކާ ބަހެވެ.

ޤިސްމު:Japan
ޤިސްމު:Languages
ޑަޗު

ޑަޗު ބަހަކީ ހޮލެންޑުގެ ރަސްމީ ބަހެވެ.

ޤިސްމު:Dutch
ޤިސްމު:Languages
ވަންދޫ (ތ. އަތޮޅު)

**ވަންދޫއަކީ** އަތޮޅުގެ ހުޅަނގުބިތުގައި މިއަތޮޅު އެންމެ ހުޅަނގުން އޮންނަ ކަނޑޫދޫގެ އިރުދެކުނުން އޮންނަރަށެވެ. 
## ޖިއޮގްރަފީ
މިއަތޮޅުގެ މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތައް ހަތަރުދުންޏަށް ބެހިފައިވާއިރު އެއްވެސް  ދުންޏަކާ ނުގުޅި ވަކިންއޮންނަ މިރަށަކީ އަތޮޅުގެ ވެރިކަންކުރާރަށް ވޭމަންޑޫ އާއި 11 ނޯޓިކަލް މޭލު ދުރުގައިވާ ރަށެކެވެ. ރަށްޖިއޮގުރަފީ ގޮތުން އޮތް GPS ޕޮޒިޝަނަކީ 72.56.30E, 02.17.25N އެވެ. ބޮޑުމިނުގައި 23 ހެކްޓަރހުރި މިރަށަކީ މިހާރު ބަނދަރު ހަދައި ނިމިފައިވާ ރަށެކެވެ.

## ތާރީޚު
ތާރީޚީ ނަޒަރަކުން  ބަލާއިރު ، އެއްޒަމާނެއްގައި ރާއްޖޭގެ މަސްހޫރުވި ވަންދޫ ނެވި މުހައްމަދު ހިމެނެއެވެ. މިނެވި މުޙައްމަދަކީ އެއިރު ރާއްޖޭގައިހުރި އެންމެ މުއްސަދި މީހާކަމަށް ބުނެވެއެވެ. 1911 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ ބޯހިމެނިއިރު ވަންދުއަކީ މިއަތޮޅުގެ އާބާދީ އެންމެ ބޮޑު 580 މީހުން ދިރިއުޅޭ ބޭރުން މުދާގެންނަ ނައުފަހަރު މާލެދިޔުމުގެ ކުރިން ފުރަތަމަ ބަނދަރުކުރަނީ ވަންދޫގައިކަމަށް ބުނެވެއެވެ.

## އާބާދީ
ވަންދޫއަކީ އާބާދީގައި 371 މީހުން ހިމެނޭ ދިރިއުޅުމަށް މައިގަނޑު މަސައްކަތެއްގެ ގޮތުގައި މަސްވެރިކަންކުރާ ،  ބަނދަރު ހެދި ، ޕްރައިމަރީ އަދި ސެކަންޑަރީ ތަޢުލީމް ދެމުންގެންދާ ރަށެކެވެ.
ބުރުނީ (ތ. އަތޮޅު)

**ބުރުންޏަކީ ** އަތޮޅުގެ ވެރިކަންކުރާރަށް ވޭމަންޑޫ އާއި ގާތްގަނޑަކަށް 22 ނޯޓިކަލް މޭލު ދުރުގައި ދ އަތޮޅުގެ ބައެއްރަށްތަކާ ކައިރީގައިވާ ރަށެއްކެވެ.

## އިޤްތިޞާދު
ބޮޑުމިނުގައި 30.5 ހެކްޓަރ ހުރި މިރަށުގެ މީހުން ދިރިއުޅުމަށް ކުރާމައިގަނޑު މަސައްކަތަކީ މާލެއާއި ރިސޯޓްތަކުގައި މަސައްކަތްކުރުމާ މަސްވެރިކަމާއި ފަންވިނުމުގެ އިތުރުން ދަނޑުވެރިކަމެވެ.
## ތާރީޚް
ކުރިއްސުރެ ދިވެހިންގެތެރޭގައި މަޝްހޫރު ދޮންހިޔަލަ އާއި ޢަލިފުޅު ދިރިއުޅުނުކަމަށް ބުނެވޭ ބުރުނީގައި ދޮންހިޔަލަ ކަމަނާ ދިރިއުޅުނުކަމަށްބުނާ  ވަޅުގަނޑުވަރު ހުރިތަނުގެ ގާގަނޑާއި އަދި ކަމަނަ އޮޅޭކިޔާތަނާ ހީނާދަނޑު ކޯމަސްދަނޑު، އަދި ކަމަނާ މިސްކިތޭކިޔާ މިސްކިތެއްވެސް މިރަށުގައި ހުރޭ. 2004 ޑިސެމްބަރ 26 ގައި ދިމާވި ހިތާމަވެރި ސުނާމީގެ ކާރިސާއަށްފަހު ވަގުތީގޮތުން ވިލުފުށީ ރައްޔިތުންގެ ގިނަމީހުން ދިރިއުޅުމަށް ބުރުނީގައި ހަދާފައިވާ 38 ވަގުތީހިޔާގެ 152 އެޕާޓްމަންޓްގައި .  ވިލުފުށީގެ 1225 މީހުންން ދިދިރިއުޅެފައިވޭ  މިރަށަކީ ބަނދަރު ހެދިފައިވާ ، ތިމާވެށީގެގޮތުން މުއްސަދި ރަހެއް.
 ތ އަތޮޅުގެ ރަށް ތަކުގެ ރެރެއިން ބުރުނި ފާހަގަ ކުރެވެނީ މީހުން ދިރި އުޅޭ ހިސާބަށް ވުރެ 
މީހުން ނޫޅޭ ހިސާބު ވާ ބޮޑު ރަށެއްގެ ގޮތުގައެވެއަދި މީހުން ދިރިއުޅޭ އަވަށު ތެރޭގަވެސް ހުސް ބިން ގިނަކަމށް ފާހަގަ ކުރެވެއެވް. މި ވާހަކަ ތ.އަތޮޅު ބަނދިންވެސް ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.
ތ އަތޮޅު ބަނދި ވިދާޅުވެލެއްވުމަށް
## ބުރުނީގަ ހުރި ފާހަގަ ކޮށްލެވޭ  އިމާރާތްތަކާއި ތަންތަން
## ހުކުރު [[މިސްކިތް]]
## ކަމަނާ މިސްކިތް
## ސުނާމީ މިސްކިތް
## ކަމަނާ ތުނޑި
## ކަމަނާ ގަނޑުވަރު ތަރާގަނޑު (ގާގަނޑު) ތިލަފިހިގެ ހުރި އުސް ފަސްގަނޑު
## މަކްތަބު (އިޖުތިމާއީ މަރުކަޒު)
## ބާ އޮފީސް

## ފާހަގަކޮށްލެވޭ ކަންތައް
ބުރުނީގައި ޚާއްޞަކަމެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއްކަމަކީ އަހަރުގެ ވަކިމޫސުމެއްގައި (ހުޅަނގު މޫސުމް ) ފަޅުތެރެއަށް ގިނަޢަދަދަކަށް ރާގޮނޑި ވަނުމާ، އަދި އެކަމަށް ޙައްސަ ކުރެވިފައިވާ ދަލެއްބޭނުންކޮށްގެ މިރާގޮޑިތައްހިފައި ބުރުނީގައި އެވަގުތު ތިބި ކޮށްމެ ވިހޭގެބޮލަކަށް ލިބޭ އުސޫލުން ކުދިބޮޑުއެއްމެނަށް ބަހައެވެ . މިކަމުގެ ސަބަބުން ބުރުނީގެ ރައްޔިރުން އުމްރާނީ ގޮތުން ނާއި މާލީ ގުތުން ކުރިއަރައި ގޮސްފައިވޭ. 1990 ގެ އަހަރުތަކުގައި ރާގޮނޑި ހިފުން ހުއްޓުމަކަށް އައުމަށް ފަހު މިހާރު 2008 އިން ފެސިގެން ކޮންމެއަހަރަކުވެސް ރާގޮނޑި މޫސުމުގައި ދުވާލަކަށް އެވްރެޖް ކޮށް 4000 އާ 10000 އާ ދެމެދުގައި ރާގޮނޑި ހިފެއެވެ.
ޖުމްހޫރީމޭވާ

ޕެސިފްލޯރާ އެޑޫލިސް ޢިލްމީ ނަމެއްގެ ގޮތުގައި ދެވިފައިވާ ޖުމްހޫރީ މޭވާ ވިޔަފާރީގެ ގޮތުގައި ހައްދާ ގައުމު ތަކުގެ ތެރޭގައި އިންޑިޔާ، ބްރެޒިލް، ހަވާއީ އަދި އޮސްޓްރޭލިޔާ ފަދަ ގައުމުތައް ހިމެނެއެވެ. ޖުމްހޫރީ މޭވާގެ މައިގަނޑު ދެވައްތަރެއް ހުރެއެވެ. އެއީ ރީދޫ ނުވަތަ ރަން ކުލައަކަށް ހުންނަ ވައްތަރަކާއި ދަނބު ނުވަތަ ރަންގު ކުލައަކަށް ހުންނަ ވައްތަރެކެވެ. 

## ނަން

ޖުމްހޫރީ މޭވާއަށް ޕްއެޓްރިކޯގައި ކިޔަނީ ޕާޗާ އެވެ. ވެނެޒުއޭލާގައި ކިޔަނީ ޕާޗިޓާ އެވެ. ޑޮމެނިކަން ރިޕަބްލިކް ގައި ކިޔަނީ ޗިނޯލާ އެވެ. އިންޑޮނޭޝިޔާ އަދި މެލޭޝިޔާގައި ކިޔަނީ މަރުކީސާ އެވެ. ހަވާއީ ގައި ކިޔަނީ ލިލިކޯއި އެވެ. ބްރެޒިލްގައި ކިޔަނީ މަރަކޫޖާ އެވެ. ރަންގު ޖުމްހޫރީ މޭވާއަށް ދެކުނު އެފްރިކާގައި ގްރަނަޑިއްލާ ކިޔާއިރު، ރީދޫ ޖުމްހޫރީ މޭވާއަށް ކިޔަނީ ގޯވަޑިއްލާ އެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޖުމްހޫރީ މޭވާއަށް ނަންދެވުނީ ޖުމްހޫރީވެރިކަމަށް ބަދަލުވި ދުވަސްވަރު ރާއްޖޭގައި އަލަށް އާލާކުރި މޭވާއަކަށް ވީތީއެވެ.https://www.facebook.com/photo/?fbid=1422607059423552&set=a.231671358517134

## ޖުމްހޫރީ މޭވާގެ ޞިއްޙީ ފައިދާތައް

ޢާއްމު ގޮތެއްގައި ޖުމްހޫރީ މޭވާ ބޭނުންކުރެވެނީ ހުހަށް ކެއުމަށާއި ޖޫސް ހެދުމަށެވެ. ޖުމްހޫރީ މޭވާ ވެލުގެ ފަތުން ފަތް މޮޑެ މަސްހުނި ހަދައި އުޅެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އައިސް ކްރީމް، ޕުޑިންގ، ސަރުބަތު، ޖެލީ، އަދި ޖޭމް ހެދުމަށް ވެސް ޖުމްހޫރީ މޭވާ ބޭނުން ކޮށް އުޅެއެވެ. 

ނޭވާ ހިއްލުން، ހޯއްގޮއްވާ ކެއްސުން، ވައިނޮޅީގެ ކަފި ދުޅަވުން، އަދި ކެއްސުމާއި މިނޫނަސް ނޭވާލާ ނިޒާމަށް ކުރިމަތިވާ އުދަގޫތައް ކުޑަކުރުމަށް ބްރެޒިލް ފަދަ ގައުމު ތަކުގައި ޖުމްހޫރީ މޭވާގެ ޖޫސް ބޭނުން ކުރެވެއެވެ. ޕެރޫގައި ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމަށް ޖެހޭ ބަލިތައް ލުއިކުރުމަށް ޖުމްހޫރީ މޭވާ ބޭނުންކުރެއެވެ. 

ޖުމްހޫރީ މޭވާގައި ތަފާތު 13 ވައްތަރެއްގެ ކެރޮޓިނޮއިޑް އަދި 8 ވައްތަރެއްގެ ޕޮލީފީނޯލް އެކުލެވިގެން ވެއެވެ. ވިޓަމިންސީ އާއި، ވިޓަމިންއޭ އަދި ޕޮޓީޝިއަމް ވެސް ޖުމްހޫރީ މޭވާގައި ހުރެއެވެ. މިބުނި މާއްދާތަކުގެ ސަބަބުން ކެންސަރުން ހިމާޔަތްވެ ހުރުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ މޭވާ
ޤިސްމު:މޭވާ
ފަޅޯ

## ފަޅޮލުގައި ހިމެނޭ ޞިއްޙީ ފައިދާތައް
 
ފަޅޮލުގައި ހިމެނޭ ފައިބަރު ގޮހޮރުގައި ހުންނަ ކެންސަރު ޖައްސާ ވިހަތަކާއި ތަތްވެ، އެވިހަތައް ގޮހޮރާއި ގާތްވިޔަނުދީ ހިފަހައްޓައިދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ފޮލިކް އެސިޑް، ވިޓަމިން ބީ، ވިޓަމިން ސީ، އަދި ބީޓާ ކެރޮޓީން އެކުލެވުމުގެ ސަބަބުން ފަޅޯ ކެއުމުން ގޮހޮރުގެ ކެންސަރު ޖެހުން ކުޑަކޮށްދެއެވެ. 

ފަޅޮލުގައި ބީޓާ ކްރިޕްޓޯޒެންތިން ކިޔާ މާއްދާއެއް ވެސް އެކުލެވިގެން ވެއެވެ. މިބުނި މާއްދާ ހަށިގަނޑަށް ދަމަނީ ފެޓް އެކުލެވޭ ކާނާއާއި އެކުގައި ބޭނުންކުރުމުން ކަމަށްވާތީ ބޮޑަށް އެދެވިގެންވަނީ ވަކިން ފަޅޯ ކެއުމަށްވުރެ އެހެން އެއްޗިއްސާއެކު ފަޅޯ ކެއުމެވެ. ފަޅޮލުގައި ފައިބަރު އެކުލެވިގެންވާތީ ފަޅޯ ކެއުމުން ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަ ނުރަގަޅު ކޮލެސްޓީރޯލްގެ ބައި މަދުކޮށްދެއެވެ. 

ފަޅޮލުގައި ބާރު ގަދަ 3 އެންޓި އޮކްސިޑެންޓެއް އެކުލެވިގެން ވެއެވެ. އެއީ ވިޓަމިން ސީ ، ވިޓަމިން އީ އަދި ބީޓާ ކެރޮޓީން އެވެ. މިބުނި މާއްދާތަކުގެ ސަބަބުން ކޮލެސްޓީރޯލް އޮކްސިޑައިޒް ވުމަށް ހުރަސް އަޅައެވެ. ކޮލެސްޓީރޯލް އޮކްސިޑައިޒް ވެގެން މެނުވީ ލޭހޮޅީގެ ފާރުގައި ކޮބަނޑި ގަނޑެއްގެ ސިފަޔަށް ތަތްވެ، ޖަމާއެއް ނުވާނެއެވެ. މިބުނި ގޮތަށް ލޭހޮޅީގެ ފާރުގައި ކޮލެސްޓީރޯލް ޖަމާވެއްޖެނަމަ ލޭހޮޅި ހަރުވުން ކުރިމަތިވެދާނެ އެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ހިތުގެ ތަފާތު މައްސަލަތައް ފެންމަތި ކުރުވައެވެ. އެހެން ކަމުން ފަޅޯ ގިނައިން ކާނަމަ ހިތުގެ މިފަދަ މައްސަލަތަކުން މިންޖު ކޮށްދެއެވެ. 

ފަޅޮލުގައި އެކުލެވޭ އެންޒައިމްތަކުގެ ސަބަބުން އާދައިގެ އިންފްލެމޭޝަން ތަކުން ހަށިގަނޑު ހިމާޔަތްކޮށްދީ އަދި ފިހިފައި ހުންނަ ތަންތަން ފަސޭހަވެ ރަގަޅުވުމަށް މަގުފަހި ވެއެވެ. ހުޅުތައް ދުޅަވުން، އަރިދަފުސް ރޯގާ އަދި މިނޫނަސް ތަފާތު ބަލިތަކުން މިންޖުވުމަށް ފަޅޮލުގައި އެކުލެވޭ މާއްދާތައް އެހީތެރި ވެދެއެވެ. މައިދާއަށް ކުރިމަތިވާ މައްސަލަތަކުގެ ތެރެއިން ބަނޑުގައި ވައިހެދުން، ބަނޑު ހިކުން، ބަނޑުގައި އެސިޑް ޖަމާވުން، ފަދަ ކަންތަކަށް ފަރުވާއަކަށް ފަޅޯ ފުދެއެވެ.