open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ރާދަވަޅި

ރާދަވަޅިއަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަމުގެ ތާރީޚް ލިޔަމުން ގޮސްފައިވާ އިހުގެ ފޮތްތަކަށް ކިޔާ ނަމެކެވެ. މި ފޮތުގައި ރަސްކަލުންގެ ނަންފުޅުތަކާއި، ކޮލީނަންފުޅުތަކާއި، ރަސްކަލުންގެ ނަސަބު ލިޔެފައި ހުރެއެވެ. އަދި ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތް އަހަރާއި، ރަސްކަމުން ވަކިވެވަޑައިގަތް އަހަރު ނުވަތަ އަވަހާރަވީ އަހަރު ލިޔެފައި ވެއެވެ. 

ފެންނަން ހުރި ރާދަވަޅި ލިޔެފައި ވަނީ ތާނަ އަކުރުންނެވެ. ނަމަވެސް ރާދަވަޅި ދިވެސްއަކުރުން ވެސް ލިޔެފައި ވާކަމަށް ތާރީހީ އިލްމުވެރިން ލިޔުއްވައެވެ. ކޮންމެ ރާދަވަޅިއެއް ވެސް ލިޔެފައި ވަނީ އޭގެ ކުރީގެ ރާދަވަޅީގައި ވާ ލިޔުން ނަކަލު ކޮށް، އޭގެ ފަހުގެ ތާރީހުތައް ހިމަނައިގެންނެވެ. 

ބައެއް ރާދަވަޅިތައް ވަނީ އިންޑިޔާއިން ރާއްޖެއާ ހަނގުރާމަ ކުރަން އައި ހޮޅީން އެއް ފަހަރަކު ގަނޑުވަރު އަންދާލި ހާދިސާއެއްގައި އަނދައިގެން ގޮސްފައެވެ. އެއް ފޮތް އޮޅުދޫކަރައިގެ އަރުޝީފުގައިވާ ކަމަށް ބުނެއެވެ. އަދި ރާއްޖޭގައި ޗާޕުކޮށްގެން އެއް ފޮތް ގެންގުޅެއެވެ.

ރާދަވަޅިއަކީ ވަރަށް ކުރީގެ ޒަމާންވީ ލިޔުންތަކެކެވެ. މިހެންކަމުން އެ ފޮތް ލިޔެވިފައިވާ ތަނަ އަކުރުގެ ބައްޓަން މިހާރު އަހަރެމެން މި ލިޔާ ތާނާ އަކުރާ ތަފާތެވެ. މީގެ އިތުރުން ރާދަވަޅީގައި ތާރީހުތައް ލިޔުމަށާއި، އަދަދު ބަޔާންކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްފައި ހުރީ އެޒަމާނުގައި ދިވެހިން ބޭނުން ކުރި ވިޔަ އަކުރުތަކެވެ. އެއީ މ، ފ، ދ، ތ، ލ، ގ، ޏ، ސ، ޑ، 0 މި އަކުރުތަކެވެ.

## ރިފަރެންސް
ވަގުތު ނޫސް

ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެންމެ ލަދުހަޔާތް ކުޑަ އޮންލައިން ނޫސް
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ދިފާއީ ބާރު

thumb|ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ދިފާއީ ބާރު ރަމްޒު
**ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ދިފާއީ ބާރު**


## External links

* Official website
* www.facebook.com/mndfpage facebook.com
* twitter.com
* youtube.com
* flickr.com
ދާނެސްނާމާ

**ދާނެސްނާމާ** (ފާރިސީބަހުން: دانشنامهٔ  ދާނެޝްނާމޭ) ނޫނީ **އެކުމާފާނު**، އިނގިރޭސިބަހުން ބުނާނަމަ **އެންސައިކްލޮޕީޑިޔާ** އަކީ އެކިއެކި މައުޟޫތަކުގެ މައުލޫމާތުތަކެއް އެކުލެވިގެންވާ ލިޔުމެވެ. ދާނެސްނާމާތައް ބަހާލެވިފައި ހުންނަނީ އަލިފުބާގެ އަކުރުތަކަށް މަޒުމޫނުތަކެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ރަދީފުތަކާއި ޚިލާފަށް- އެއީ ބަހުގެ ލަފުޒުތަކާއި އޭގެ މާނަ، އަސްލު، ބޭނުންކުރާގޮތް އެކުލެވިގެންވާ ލިޔުމެއް- ދާނެސްނާމާއެއްގައި އެކުލެވިގެންވަނީ އެ މަޒުމޫނެއްގެ މައުޟޫއާއި ގުޅޭ ހަޤީޤީ މައުލޫމާތުތަކެވެ. ދާނެސްނާމާތައް ހައްދުވާތާ ގާތްގަނޑަކަށް 2000 އަހަރުވެއްޖެވެ. އަދި އެ އަހަރުތަކުގެތެރޭގައި ދާނެސްނާމާތަކަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އައިސްފައިވެއެވެ. ތަޖުރިބާކާރުން އެއްކުރައްވާފައިވާ ބަރޯސާވެވޭ ތެދު މައުލޫމާތުތަކެއްގެ ގޮތުގައި، ޗާޕުކުރެވިފައިވާ އިސްދާރުތައްވަނީ ކުތުބުޚާނާ އާއި އެހެނިހެން ތަޢުލީމީ އިދާރާތަކުގައި ޖާގަ ހޯދާފައެވެ.

ވިހިވަނަ ގަރުނުގެ ފަހުކޮޅުގައި ޑިޖިޓަލްކޮށް އާންމުންނަށް ކިޔާލެވޭގޮތަށް ދާނެސްނާމާތައް ނިކުތުމުގެ ސަބަބުން ކިޔުންތެރިންގެ އަދަދާއި މައުލޫމާތު ފޯރާ ފަރާތްތަކުގެ އަދަދުވަނީ އިތުރުވެފައެވެ. މީގެ ސަބަބުން ދާނެސްނާމާތަކުގެ ލިޔުންތައްވެސް ފުޅާވެގެން ދިޔައެވެ އަދި ދާނެސްނާމާ އަކީ ކޯޗެއްކަމުގެ ސުވާލުވެސް ވަނީ އުފެދިގެން ގޮސްފައެވެ.

## ލަފްޒުގެ އަސްލު
"ދާނެސްނާމާ" މި ލަފުޒު އުފެދިގެން އައީ ފާރިސީ ބަހުންނެވެ. دانش (ދާނެޝް) މާނައީ ޢިލްމު އަދި نامه (ނާމޭ ނުވަތަ ނާމާ) މާނައީ ފޮތް، މިދެލަފުޒުންނެވެ.
އަނދިރިކަން(ފިލްމް)

އަނދިރިކަން އަކީ 2019 ވަނަ އަހަރު ރިލީޒްކުރެވުނު ދިވެހި ފިލްމެކެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހި ފިލްމް
ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ކާކު(ފިލްމް)

ކާކު؟ އަކީ 2019 ވަނަ އަހަރު ރިލީޒްކުރެވުނު ދިވެހި ފިލްމެކެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހި ފިލްމް
ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ޝާޒްލީ ރަޝީދު

ޝާޒްލީ ރަޝީދު އަކީ ނިއުޒިލޭންޑްގައި ދިރިއުޅުއްވާ ދިވެއްސެކެވެ.

ޝާޒްލީ ވަނީ 2019 ވަނަ އަހަރު ނިއުޒިލޭންޑްގެ ހަޓް ސިޓީގެ ކައުންސިލް އިންތިޚާބު ގައި އަމިއްލަ ގޮތުން ވާދަކުރައްވައި، ކައުންސިލްއަށް ހޮވުނު 11 މެންބަރުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނިވަޑައިގެންފައެވެ. ޝާޒްލީ ރަޝީދު ގެންދަވަނީ ނިއުޒިލޭންޑްގެ ވެލިންގޓަން ގައި ޝާޒްލީ އެކްސްޕީރިއެންސް ގެ ނަމުގައި ބޯކޮށާ ތަނެއް ހިންގަވަމުންނެވެ. ކައިވެނި ބައްލަވައިގެން އުޅުއްވަނީ ލޯޔަރެއް ކަމުގައިވާ  އިސްމާއީލް ރަޝީދު ކިޔާ ގާނޫނީ ވަކީލް އަކާއެވެ. އެދެމަފިރިންގެ 2 ފިރިހެން ކުދިން ތިބެއެވެ.
އެލިއޫޑް ކިޕްޗޯޖް

އެލިއޫޑް ކިޕްޗޯޖް އަކީ މެރަތަން ދުވުން ތެރިއެކެވެ. އޭނާވަނީ  ފުރިހަމަ މެރަތަން އެއް ދެގަޑިއިރަށްވުރެ އަވަހަށް ނިންމާފައެވެ. އެލިއޫޑް އަކީ ކެންޔާއަށް އުފަން ކެންޔާގެ މީހެކެވެ. މެރަތަން އެއް  ރިކޯޑް ހެދުމަށް އެލިއޫޑް ދުވުނީ އޮސްޓްރިއާގެ ވެރިރަށް ވީނާ ގައެވެ. 

- 5 ކިލޯމީޓަރު: 14:10 މިނިޓް

- 10 ކިލޯމީޓަރު: 28:20 މިނިޓް

- 15 ކިލޯމީޓަރު: 42:34 މިނިޓް

- 20 ކިލޯމީޓަރު: 56:47 މިނިޓް

- 25 ކިލޯމީޓަރު: 1 ގަޑި 10:59 މިނިޓް

- 30 ކިލޯމީޓަރު: 1 ގަޑި 25:11 މިނިޓް

- 35 ކިލޯމީޓަރު: 1 ގަޑި 39:23 މިނިޓް

- 40 ކިލޯމީޓަރު: 1 ގަޑި 53:36 މިނިޓް

މުޅި ރޭސް: 1 ގަޑި 59:40 މިނިޓް

އެލިއޫޑް ދުވި ސްޕީޑް ކޮންމެ 100 މީޓަރަކުން ބަލާ ކަމަށް ވަންޏާ އެއީ ހުއްޓުމެއް ނެތި 422 ފަހަރު، އެއިން ކޮންމެ ފަހަރަކު 17.08 ސިކުންތުގައި ދުވުމެވެ. އެ ސްޕީޑްގެ ބާރުމިނަކީ ގަޑިއަކު 21 ކިލޯމީޓަރެވެ.
އީ ސިގިރޭޓް

އީ ސިގިރޭޓަކީ އޭގައި ހިމެނޭ ދިޔަ ހޫނުކޮށްގެން ދުން އުފައްދާ އިލެކްޓްރޯނިކް އާލަތެއް! އެކި ބައްޓަންތަކަށް، އެކި ސައިޒުތަކުގެ އީ ސިގިރޭޓް ހުރޭ! ގިނަ އީ ސިގިރޭޓްގައި ހޫނުކޮށްދޭ ބެޓެރި، އަދި ދިޔަ ހިފެހެއްޓުމަށް ކާޓްރިޖެއް ނުވަތަ ޓޭންކެއް ހުރޭ! އަދި އަނގަޔަށްލާ ބައެއް ނޫނީ ހުޅުވުމެއް ހުރޭ! ދުން ހަށިގަނޑުގެ އެތެރެއަށް ދަމަނީ މިތަނުން! 

އީ ސިގިރޭޓްގެ ވައްތަރުތައް 
ބައެއް އީ ސިގިރޭޓް ހަދާފައި ހުންނަނީ އާދައިގެ ސިގިރޭޓް، ސުއްޓާ، ޕައިޕް އާ އެއް ސިފައެއްގައި! ބައެއް ފަހަރު ގަލަން، ނޫނީ ޔޫއެސްބީ ޑްރައިވް އެއްހެން ވެސް ހުރޭ! އަދި އާންމުކޮށް ދިރިއުޅުމުގައި ބޭނުންކުރާ އެހެނިހެން ތަކެއްޗާ އެއް ސިފަޔަކަށް ހުރެދާނެ!
އީ ސިގިރޭޓަށް ކިޔާ ވަރަށް ގިނަ ނަންތައް ހުރެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި 
•	އީ ސިގްސް –  ބެޓެރި ލެއްވޭ / ރިޗާޖުކުރެވޭ އީސިގިރޭޓް ހުރޭ / ޑިސްޕޯސަބަލް އީ ސިގިރޭޓް ވެސް ހުރޭ! 
•	އީ ހޫކާ
•	މޮޑްސް
•	ވޭޕްސް
•	ވޭޕްސް ޕެންސް
•	ޓޭންކް ސިސްޓަމް/ ޑިވައިސް : މެދު ސައިޒް އަދި ބޮޑެތި ސައިޒުގެ ޓޭންކް ޑިވައިސް ހުރޭ! 
•	އިލެކްޓްރޯނިކް ނިކޮޓިން ޑެލިވަރީ ސިސްޓަމް (އިންޑްސް)
•	އޯޓަނޭޓިވް ނިކޮޓިން ޑެލިވަރީ ސިސްޓަމް (އެންޑްސް)
އީ ސިގިރޭޓްގެ އިތުރުން އީ ސުއްޓާ، އީ ޕައިޕް ވެސް ހުރޭ!
ހީމަގްލޯބިން އީ

ހީމަގްލޯބިން އީ (އެޗް.ބީ.އީ) އަކީ ލޭގައި ހުންނަ އާދަޔާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. ހީމަގްލޯބިން އަކީ ލެއަށް ރަތްކަން ގެނެސްދީ، ހަށިގަނޑުގެ ހުރިހާ ހިސާބަކަށް އޮކްސިޖަން ފޯރުކޮށްދޭ މާއްދާ އެވެ. ހީމަގްލޯބިން އުފެދިފައިވަނީ ދެބީޓާ އަދި ދެއަލްފާ ޗެއިން ގުޅިގެންނެވެ.  ހީމަގްލޯބިން އީ އަކީ މީގެތެރެއިން ބީޓާ ޗެއިން ގައިވާ އާދަޔާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. މިއީ މަދުން ނަމަވެސް ދިވެހިރާއްޖެ އިން ފެންނަ ވައްތަރެކެވެ.
ބީޓާ ތެލެސީމިޔާ މޭޖަރ

ބީޓާ ތެލެސީމިޔާ(Beta Thalassemia) އަކީ ލޭގައި ހިމެނޭ ހީމަގްލޯބިން ގައިވާ އުނިކަމަކުން ވާގޮތެކެވެ. ނުވަތަ މިއީ ބީޓާ ޗެއިން އުނިވުމުން ވާގޮތެކެވެ. ހީމަގްލޯބިން އަކީ ލެއަށް ރަތްކަން ގެނެސްދީ، ހަށިގަނޑުގެ ހުރިހާ ހިސާބަކަށް އޮކްސިޖަން ފޯރުކޮށްދޭ މާއްދާ އެވެ. ހީމަގްލޯބިން އުފެދިފައިވަނީ ދެބީޓާ އަދި ދެއަލްފާ ޗެއިން ގުޅިގެންނެވެ. މީގެތެރެއިން ބީޓާ ޗެއިން އުނިވުމުން ވަނީ ބީޓާ ތެލެސީމިޔާ އަށެވެ. ތެލެސީމިޔާގެ ވައްތަރުތަކުގެ ތެރެއިން ދިވެހިރާއްޖޭގައި އެންމެ އާންމު ވައްތަރަކީ ބީޓާ ތެލެސީމިޔާ އެވެ.
އަލްފާ ތެލެސީމިޔާ

އަލްފާ ތެލެސީމިޔާ(Alpha Thalassemia) އަކީ ލޭގައި ހިމެނޭ ހީމަގްލޯބިން ގައިވާ އުނިކަމަކުން ވާގޮތެކެވެ. ނުވަތަ މިއީ އަލްފާ ޗެއިން އުނިވުމުން ވާގޮތެކެވެ.ހީމަގްލޯބިން އަކީ ލެއަށް ރަތްކަން ގެނެސްދީ، ހަށިގަނޑުގެ ހުރިހާ ހިސާބަކަށް އޮކްސިޖަން ފޯރުކޮށްދޭ މާއްދާ އެވެ. ހީމަގްލޯބިން އުފެދިފައިވަނީ ދެބީޓާ އަދި ދެއަލްފާ ޗެއިން ގުޅިގެންނެވެ. މީގެތެރެއިން އަލްފާ ޗެއިން އުނިވުމުން ވަނީ އަލްފާ ތެލެސީމިޔާ އަށެވެ. މިއީ ދެކުނު އޭޝިޔާގައި ވަރަށް އާންމު ވައްތަރެކެވެ. މިވައްތަރު ދިވެހިރާއްޖެއިން ފެންނަލެއް ވެސް މަދެއް ނޫނެވެ. އަލްފާ ތެލަސީމިޔާގެ ދެ ވައްތަރެއް ވެއެވެ. އެއީ އަލްފާ ޒީރޯ ކެރިއަރުންނާއި، އަލްފާ ޕްލަސް ކެރިއަރުންނެވެ.
މުޙައްމަދު ކިނާނަތު

thumb|ޑރ. މުޙައްމަދު ކިނާނަތު
ޑރ. މުޙައްމަދު ކިނާނަތު ވަނީ ނިއުޒީލެންޑްގެ ވިކްޓޯރިއާ ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް ވެލިންގޓަން އިން "އިންފޮމޭޝަން ސިސްޓަމްސް" ގެ ރޮނގުން ޕީ.އެޗް.ޑީ. ހާސިލު ކުރައްވައިފައެވެ. އަދި އީ-ކޮމާސްގެ ރޮނގުން އޮސްޓްރޭލިއާގެ ގްރެފިކް ޔުނިވަރސިޓީން މާސްޓަރސް ޑިގުރީ ހާސިލުކުރައްވައިފައިވެއެވެ. މާސްޓަރސްއަށް ކިޔަވައިވިދާޅުވަމުން ގެންދެވިއިރު ކުރެއްވި ހިތްވަރާއި، އާދަޔާ ޚިލާފު މަސައްކަތްތައް ފާހަގަކުރައްވައި، އޮސްޓްރޭލިއާގެ ގްރެފިކް ޔުނިވަރސިޓީއިން ވަނީ "ގްރެފިކް އެވޯޑް އޮފް އެކެޑަމިކް އެކްސެލެންސް-2004" އެވޯޑު ދެއްވައިފައެވެ. އަދި މާސްޓަރޒް ފުރިހަމަކުރައްވައި ހޯއްދެވި ކާމިޔާބީ ފާހަގަކުރައްވައި، ވިލާ ފައުންޑޭޝަނުން 2007 ވަނަ އަހަރު ވަނީ "ޤާސިމް އިބްރާހީމް އެވޯޑް ފޮރ އެކެޑަމިކް އެކްސެލެންސް" ދެއްވައިފައެވެ.

އިންފޮމޭޝަން ޓެކްނޮލޮޖީގެ އެންމެ އިސް ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައި، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހުންނަ ޔުނިސެފް މޯލްޑިވްސްގެ އޮފީހުގައި، ދެ އަހަރަށްވުރެ ގިނަދުވަހު، ޑރ. ކިނާނަތު މަސައްކަތް ކުރައްވައިފައިވެއެވެ. އަދި ވިލާ ކޮލެޖުގެ ފެކަލްޓީ އޮފް އިންފޮމޭޝަން ޓެކްނޮލޮޖީގެ ޑީންކަމާއި، ވިލާ ކޮލެޖުގެ ރެކްޓަރސް އޮފީހުގެ ޑައިރެކްޓަރުކަން އަދާކުރައްވައިފައިވެއެވެ. 

ޑރ. މުޙައްމަދު ކިނާނަތަކީ، ރާއްޖެއާއި ރާއްޖެއިން ބޭރުގެ އެކި ފަރާތްތަކަށްވެސް ކޮންސަލްޓަންސީގެ ޚިދުމަތް ދެއްވަމުން ގެންދަވާ ބޭފުޅެކެވެ. މީގެތެރޭގައި، އިންދިރާގާނދީ މެމޯރިއަލް ހޮސްޕިޓަލްގެ އިންޑިޕެންޑެންޓް އިންފޮމޭޝަން ޓެކްނޮލޮޖީ ކޮންސަލްޓަންޓެއްގެ ގޮތުން 1 އަހަރު ދުވަހަށް ޚިދުމަތް ދެއްވުމާއި، މި ޕްރޮޖެކްޓް ނިމެންދެން ހިލޭ ކޮންސަލްޓެންސީ ދެއްވުމާއި، މެޑިފްލެކްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުގެ ކްލިނިކަލް މެނޭޖްމަންޓް އެންޑް އިންފޮމޭޝަން ސިސްޓަމާއި، ލެބޯރެޓަރީ އިންފޮމޭޝަން މެނޭޖްމަންޓް ސިސްޓަމާ ބެހޭގޮތުން ކޮންސަލްޓަންސީ ދެއްވުމާއި، ކުރީގެ މިނިސްޓްރީ އޮފް ހަޔަރ އެޑިޔުކޭޝަން، އެމްޕްލޯއިމަންޓް އެންޑް ސޯޝަލް ސެކިއުރިޓީގެ ޓްރޭނިންގ މެނޭޖްމަންޓް އިންފޮމޭޝަން ސިސްޓަމް ސޮފްޓްވެއަރ މަސައްކަތުގައި ކޮންސަލްޓަންސީ ދެއްވުން ހިމެނެއެވެ. މިހާރު ޢަމަލުކުރަމުންގެންދާ ޤާނޫނުއަސާސީގެ ދަށުން ރާއްޖޭގައި ފުރަތަމަ ބޭއްވުނު ޕާލަމެންޓަރީ އިންތިޚާބުގައި ބޭނުންކުރުމަށް ކޮމްޕިއުޓަރ ސޮފްޓްވެއަރ އެޕްލިކޭޝަނެއް ތަރައްޤީކޮށްދެއްވައި، ސަރުކާރުގެ އޮފީސްތަކާއި، އަމިއްލަ ފަރާތްތަކުގެ އިންފޮމޭޝަން ޓެކްނޮލޮޖީއާއި، ބިޒްނަސް ޕްރޮގްރާމްތަކުގައި ކޮންސަލްޓަންޓެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތް ކުރައްވައިފައި ވެއެވެ.

ޑރ. މުޙައްމަދު ކިނާނަތު މިހާރު ހުންނެވީ މިނިސްޓަރ އޮފް ސްޓޭޓް ފޮރ ހޯމްލޭންޑް ސެކިއުރިޓީ އެންޑް ޓެކްނޯލޮޖީގެ މަޤާމުގައެވެ.
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ލީނާ(ފިލްމް)

ލީނާ އަކީ 2019 ވަނަ އަހަރު ރިލީޒްކުރެވުނު ދިވެހި ފިލްމެކެވެ. 
"ލީނާ" އަކީ ރާއްޖޭގައި ކުރިން ހިނގާފައި އޮތް މަރުގެ ހާދިސާއަކުން އިންސްޕަޔާވެގެން ހެދި ފިލްމެކެވެ. ފިލްމުގެ ޓައިޓްލް ރޯލް ކުޅުނީ މަރިޔަމް އައްޒަ އެވެ. 2019 ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި 23 ގައި އޮލިމްޕަހުގައި ޕްރިމިއާ ކުރި "ލީނާ" ގެ 15 ޝޯ އެ ސިނަމާގައި ދައްކާފައިވާ އިރު، އޭގެ ތެރެއިން 11 ޝޯ ހައުސްފުލް އެވެ. 
މިދިޔަ އަހަރު އއ. އުކުޅަހުގައި މަންޒަރުތައް ނެގި "ލީނާ" ގެ ޓައިޓްލް ރޯލުން ފެނިގެން ދާނީ މަރިޔަމް އައްޒަ އެވެ. ފިލްމުގެ އިތުރު ކާސްޓުންގެ ތެރޭގައި މުއާ އާއި އަލީ (ދޮންއައްޔަ) އާޒިމް، ނުޒުހަތު (ނުޒޫ) ޝުއައިބް، އަހުމަދު (އާނަންދު) އީސަ، ޒީނަތު އައްބާސް، އަހުމަދު ނިމާލު އަދި އަހުމަދު ސައީދު ފަދަ ތަރިން ހިމެނެ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހި ފިލްމް
ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ދައުވަތު(ފިލްމް 2019)

ދައުވަތު އަކީ 2019 ވަނަ އަހަރު ރިލީޒްކުރެވުނު ދިވެހި ފިލްމެކެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހި ފިލްމް
ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ސެރެބްރަލް ޕަލްސީ

ސެރެބްރަލް ޕަލްސީ(cerebral palsy) އަކީ ޖިސްމާނީ ނުކުޅެދުންތެރިކަމެކެވެ. މިއީ ހަށިގަނޑު ހަރަކާތްކުރުމާއި، ހަމަ ހިފެހެއްޓުމާއި، ހަށިގަނޑު އެއްގޮތަކަށް (ސީދަލަށް) ބެހެއްޓުމަށް ހުރަސްއަޅާ (އަސަރުކުރުވާ ނޫނީ ބާރުފޯރުވާ) ބައްޔެކެވެ. ނޫނީ ހަށިގަނޑުގެ ހަރަކާތްކުރުމާއި، ހަމަހިފެހެއްޓުމާއި، ހަށިގަނޑުގެ ބެހެއްޓޭގޮތުގައި ހުންނަ އުނިކަމަކުން ދިމާވާ ބައްޔެކެވެ. އާންމުކޮށް މިދެންނެވި އުނިކަން ދިމާވަނީ އުފަންވުމުގެ ކުރިންނެވެ. ޅަފަތުގައި ދިމާވާ އެންމެ އާންމު ހަރަކާތްކުރުމުގެ ނުކުޅެދުންތެރިކަ(motor disability)މަކީ މިއީ އެވެ. ލަފުޒީ މާނައަށް ބަލާއިރު "ސެރެބްރަލް" ނިސްބަތްވަނީ ސިކުނޑި އަށެވެ. "ޕަލްސީ" ގެ މާނައަކީ ބާރުދެރަވުން، ނުވަތަ ބާރުދޫވުން ނުވަތަ ވާވުމެވެ.  ސެރެބްރަލް ޕަލްސީ ކުރިމަތިވަނީ ސިކުނޑި ރަގަޅަށް ނުއުފެދުމުންނެވެ. ނުވަތަ ސިކުނޑި އުފެދެމުން އަންނައިރު ސިކުނޑިއަށް ލިބޭ ގެއްލުމެއްގެ ސަބަބުންނެވެ. އޭގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑުގެ މަސްތައް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ ގާބިލިއްޔަތަށް އަސަރު ކުރެއެވެ.  ސެރެބްރަލް ޕަލްސީގެ އަލާމާތްތަކާ އުދަނގޫތައް އެކަކު އަނެކަކާ ތަފާތުވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. ސެރެބްރަލް ޕަލްސީގެ އެންމެ ނުރައްކާތެރި ހާލަތުގައި ހިނގުމަށް ދަނޑިގަނޑެއް ފަދަ އަދަވާތެއް ޚިޔާރު ކުރަންޖެހިދާނެ އެވެ. ނޫނީ އެއްގޮތަކަށް ވެސް ނުހިނގިދާނެއެވެ. އަދި މުޅި އުމުރަށް އެހެންމީހުންގެ އަޅާލުން ބޭނުންވެދާނެ އެވެ. ތަންކޮޅެއް އާދައިގެ މިންވަރަކަށް ސެރެބްރަލް ޕަލްސީ ހުންނަ ކުދިންނަށް އުދަނގުލުން ނަމަވެސް ހިނގާބިނގާވެ އުޅެވިދާނެއެވެ. އަދި އެހެންމީހުންގެ މާބޮޑު އެހީތެރިކަމެއްނެތި ވެސް އުޅެވިދާނެ އެވެ. ސެރެބްރަލް ޕަލްސީ އަކީ ދުވަސްވާވަރަކަށް ވަކި އިތުރަށް ގޯސްވަމުންދާނެ ބައްޔެއް ނޫނެވެ.
ލޭގައި މެޓްހީމަގްލޯބިން އިތުރުވުން

ލޭގައި މެޓްހީމަގްލޯބިން އިތުރުވު(methaemoglobinemia)މަކީ ލޭގައި ހުންނަ އުނިކަމެކެވެ. ހީމަގްލޯބިން އަކީ ހަށިގަނޑުގެ އެކިއެކި ގުނަންތަކާއި، ހިސާބުތަކަށް އޮކްސިޖަން އުފުލައިދޭ މާއްދާ އެވެ. ލޭގައި މެޓްހީމަގްލޯބިން އިތުރުވުން ނިސްބަތް ކުރަނީ އާދަޔާ ޚިލާފަށް ލޭގައި މެޓްހީމަގްލޯބިން ގިނަވެ އިތުރުވުމަށެވެ. މިހެންވުމުން ހަށިގަނޑުގެ ޓިޝޫތަކަށް އޮކްސިޖަން ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ހީމަގްލޯބިން ނުކުޅެދެއެވެ. މެޓްހީމަގްލޯބިން(methaemoglobin) އަކީ ހީމަގްލޯބިން ގެ ވައްތަރެކެވެ. ލޭގައި މަދު މިންވަރަކަށް މެޓްހީމަގްލޯބިން ހުރެއެވެ. އާންމުކޮށް ވެސް ލޭގައި މެޓްހީމަގްލޯބިން %1 އަށްވުރެ މަދުން ނުވަތަ ގާތްގަނޑަކަށް %1 ގައި ހުންނާނެ އެވެ.
ސިކްލް ސެލް ބަލި

ސިކްލް ސެލް ބަލި(sickle cell disease) ނުވަތަ ސިކްލް ސެލް އެނީމިޔާ(sickle cell anemia) އަކީ ލޭގެ ހީމަގްލޯބިން ގައިވާ އާދަޔާ ޚިލާފު އުނިކަމެކެވެ. ލޭގައި ހުންނަ މިއުނިކަމަކީ މައިންބަފައިންގެ ފުށުން ނުވަތަ ފަރާތުން ދަރިންނަށް ވާރުތަވާ ކަމެކެވެ. މިއީ އެހެން ގޮތަކުން ޖެހޭ ބައްޔެއް ނޫނެވެ. އަދި އެހެން ގޮތަކުން މިއުނިކަން ކުޑަ ދަރިފުޅުގެ ހަށިގަނޑުގައި ނުއުފެދޭނެ އެވެ. މިއީ ވާރުތަކުރާ ބައްޔެކެވެ. މިއީ ގައިންގަޔަށްއަރާ ބައްޔެއް ނޫނެވެ. ކެވޭ އެއްޗަކުން، ނޫނީ ބޭހަކުން އަދި ޖަރާސީމަކުން ވެސް މިބައްޔެއް ނުޖެހޭނެ އެވެ. މިއީ ލޭގެ ރަތް ސެލް ތަކުގައި ހިމެނޭ މާއްދާއެއްކަމަށްވާ ހިމޮގްލޮބިން އުފެދުމުގައި ހުންނަ އުނިކަމެއްގެ ސަބަބުން، ބައެއް ރަތް ސެލްތައް ހަށިގަނޑުގައި ދަތުރުކުރުމުގައި އޮކްސިޖަން މަދު ހިސާބުތަކަށް ވާޞިލްވުމުން، ލޭގެ ރަތް ސެލް، ސިކްލް ސެލް އަށް ނުވަތަ ހަނދުފަޅި އެއްގެ ސިފަޔަށް ބަދަލުވެ، ބައެއް ސެލްތައް އަވަހަށް ހަލާކުވެ ލޭމަދުވުމެވެ. މިގޮތަށް ދިމާވަނީ ހިމޮގްލޮބިން ގައި ހިމެނޭ ގްލޮބިން އުފެދުމަށް ބޭނުންވާ ޑީއެންއޭގެ ބައިތައް ތަރުތީބުވެފައި ހުންނަ ހުރުން، މިއުޓޭޝަނެއްގެ ސަބަބުން މުޅި ސެލްގެ އޮނިގަނޑަށް ބަދަލުތަކެއް އައުމުންނެވެ. މިހެން ދިމާވުމުން އޮކްސިޖަން އުފުލުމުގައި ވެސް ދަތިތައް ކުރިމަތިވެ، ސެލްގެ އުމުރު ހަމަވުމުގެ ކުރިން ހަލާކުވަނީ އެވެ. ލޭގެ ރަތް ސެލްގައި ހުންނަ އާދަޔާ ޚިލާފު ހީމަގްލޯބިން ގެ ސަބަބުން ރަތް ސެލްގެ ބައްޓަށް "ރާވަޅި" ނުވަތަ "ބަޅުވަޅި"(Sickle) އެއްގެ ބައްޓަމަށް ނުވަތަ "ހަނދުފަޅި" އެއްގެ ބައްޓަމަށް ބަދަލުވެއެވެ. ބަޅުވަޅީގެ ބައްޓަމަށް ހުންނަ ލޭގެ ރަތް ސެލްތަކަކީ ވަރަށް ނާޒުކު ވަރަށް ފަސޭހައިން ބައިބައިވެ،ފަޅައިގެންދާނެ(Hemolysis) ސެލްތަކެކެވެ. މިގޮތަށް ލޭގެ ރަތް ސެލްތައް ފެޅި ބައިބައިވުމުން ލޭގެ ރަތް ސެލްތަކުގެ އަދަދު މަދުވެ، ލޭގައި ހިމެނޭ ހީމަގްލޯބިންގެ މިންވަރު ދަށްވެ، "ލޭދަށްވުން"(Anemia) ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ. އެހެންކަމުން "ސިކްލް ސެލް އެނީމިޔާ"(Sickle cell anemia) އަކީ ލޭދަށްވުމުގެ ވައްތަރެކެވެ. އާދަޔާ ޚިލާފަށް ބަޅުވަޅި ބައްޓަމަށް ހުންނަ ލޭގެ ރަތް ސެލްތަކުގެ ސަބަބުން ލޭހޮޅިތައް ބެނދި، ހަށިގަނޑުގެ އެކިއެކި ސެލޯށި ތަކާއި ގުނަވަންތަކަށް ގެއްލުން ދެއެވެ. ދުނިޔޭގެ އާބާދީގެ %5 މީހުންނަކީ ސިކްލް ސެލް ބަލި ހުންނަ މީހުންނެވެ. ތާރީޚު ހެކިދޭ ގޮތުގައި މިބަލި ގިނައިން ފެންނަނީ މެލޭރިޔާ އާންމުވެފައިވާ ސަރަހައްދު ތަކުންނެވެ. ބެލެވޭގޮތުގައި މިކަން މިގޮތަށް ދިމާވެފައިވަނީ މެލޭރިޔާ އިން ދިފާއުވުމަށްޓަކައި ގުދުރަތީ ގޮތުން އެބައިމީހުންގެ ލޭގެ ރަތް ސެލްތަކަށް އައިސްފައިވާ ބަދަލަކާ ގުޅިގެންނެވެ. މިބީދައިން ބަދަލުވެފައިވާ ލޭގެ ރަތް ސެލް ވާރުތަކުރާގޮތް ހުންނަ ދެމީހަކު ގުޅުމުން ދުނިޔެއަށް އަންނަ ކުއްޖަކީ ގަރުބަތީއްސުރެ، ނުރައްކާތެރި ބައްޔެއްގެ ޝިކާރައަކަށްވެފައިވާ ކުއްޖަކަށް ވެގެން ދެއެވެ. މިބަލި ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނަކަމަށް ބެލެވެނީ އެފްރިކާ ބައްރުގަޔާ، އަދި އެފްރިކާ ނަސްލުގެ ކަޅުމީހުންގެ ކިބައިގައި ކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވުނަސް، އެހެނިހެން ނަސްލުތަކުގެ މީހުންގެ ކިބައިން ވެސް މިބަލި ފެނެއެވެ.
ރަހިމުގައި ފައިބްރޮއިޑް އުފެދުން

ފައިބްރޮއިޑަކީ ރަހިމުގެ މަސްގަނޑުގައި އުފެދޭ ޓިއުމަރގެ ވައްތަރެކެވެ ރަހިމުގައި އުފެދޭ ފައިބްރޮއިޑަށް މަޔޯމާ އަދި ލިޔޯމަޔޯމާވެސް ކިޔައެވެ މިއުފެދި ބޮޑުވަނީ ރަހިމުގެ މަސްގަނޑުގެތެރޭގައި ނުވަތަ ދެފަރާތުގައެވެ. މީގެ ބޮޑުމިން ތަފާތު މިންވަރަށް ހުރެއެވެ. ކުޑަ ފަސްއޮށެއްވަރުގެފައިބްރޮއިޑް ހުންނައިރު ބަރަބޮލެއްވަރުގެ ފައިބްރޮއިޑްވެސް ހުރެއެވެ. ކިތައްމެ ބޮޑުވިޔަސް މިވައްތަރު ޓިއުމަރ ކެންސަރަކަށް ބަދަލެއް ނުވާނެއެވެ. އާންމުގޮތެއްގައި ރަހިމުގައި ފައިބްރޮއިޑް އުފެދެނީ ދަރިމައިވާ އުމުރުފުރާ ގައެވެ.  ފައިބްރޮއިޑް ވަކިވަރަކަށް ވުރެ ބޮޑުވެއްޖެ ނަމަ ރަހިމު އެއްފަރާތަކަށް ދިއުމަކީ ވަރަށް ގާތް ކަމެކެވެ. އަދި ވަށައިގެންވާ އެތެރެހަށީގެ ގުނަވަންތަކަށް ބާރު ބޮޑުވެއެވެ. އަދި މިކަމުގެ ސަބަބުން ތަފާތު އުނދަގޫތަކާއި ކުރިމަތި ވެއެވެ. އޭގެތެރޭގައި މަސާނާއަށް ފިތި ބާރުބޮޑުވުމުން އަވަސްއަވަހަށް ކުޑަކަމުދާން ޖެހެއެވެ. ހިމަގޮހޮރަށް ފިތި ބާރު ބޮޑުވުމުން ބޮޑުކަމުދާން އުދަގޫވެ ދައްބަނޑުގައި ރިއްސާގޮތް ވެއެވެ. އަދިމައްސަރު ކަންތަކުގެ ދުވަސްވަރު ގިނައިން ލޭފައިބާގޮތް ވެއެވެ. މީގެއިތުރުން ބަލިވެއިނދެއްޖެނަމަ ވިހަން އުދަގޫވެ ސިޒޭރިއަން ހަދައިގެންދަރިފުޅު ނަގަން ޖެހިދެއެވެ
ކުރިމަތި ފަރާތުން އާދަޔާ ޚިލާފަށް ލޭއައުން

ކުރިމަތި ފަރާތުން އާދަޔާ ޚިލާފަށް ލޭއައުން ނުވަތަ ޑިސްފަންކްޝަނަލް ޔުޓެރައިން ބްލީޑިންގ(DUB) އަކީ ބަލީގެ ޙާލަތެއް ނޫނީ ބައްޔެއް ހުރުމަކާ ނުލައި، އެއްވެސް ތަރުތީބެއް، އިންތިޒާމެއްނެތި،ކުރިމަތި ފަރާތުން ލޭއައުމެވެ. ކުރިމަތި ފަރާތުން އާދަޔާ ޚިލާފަށް ލޭއައުން ކުރިމަތިވަނީ ގިނަ ފަހަރު ބާލިޣުވާތާ ކުރީކޮޅު، ނުވަތަ އިއްދައިން ކެނޑެން ކައިރިވުމުންނެވެ. ކުރިމަތި ފަރާތުން އާދަޔާ ޚިލާފަށް ލޭއައުމަކީ ބުނެދޭން ނޭނގޭގޮތަށް ކުރިމަތިވާ ކަމެކެވެ. ކުރިމަތި ފަރާތުން އާދަޔާ ޚިލާފަށް ލޭ ވަރަށް ގިނައިން ވެސް އަތުވެދާނެ އެވެ. ނޫނީ ވަރަށް މަދުން ވެސް އަތުވެދާނެ އެވެ. މިގޮތަށް ލޭއައުން ދޭތެރެ ދޭތެރެއިން ވެސް ކުރިމަތިވެދާނެ އެވެ. ނޫނީ ކުއްލިއަކަށް ވެސް ކުރިމަތިވެދާނެ އެވެ.ހަށިގަނޑު ބަރުދަން މަތި، ބުރަހެލިކޮށް ތިބޭ އަންހެނުންނަށް ކުރިމަތި ފަރާތުން އާދަޔާ ޚިލާފަށް ލޭއައުން ކުރިމަތިވުން އިތުރުކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.  ކުރިމަތި ފަރާތުން އާދަޔާ ޚިލާފަށް ލޭއައުމަކީ ހޯރމޯނަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން، މާބަނޑުވުން، ބައިގެން ދިއުން، ރަހިމުގައި ފައިބްރޮއިޑް އުފެދުން، ކުރިމަތި ފަރާތް ހިމެނޭ ހިސާބުގައި ފަދަ ޖިސްމާނީ ނޫނީ ބަލީގެ ހާލަތެއްނެތި، އެއްވެސް ކަހަލަ އިންތިޒާމެއް ނެތި، ރަހިމުން ލޭފޭބުމެވެ.
އެންޑޯމެޓްރީއޯސިސް

އެންޑޯމެޓްރީއޯސިސް އަކީ ރަހިމުގެ އެތެރެއިން ލެވިފައިވާ ބަތާނަފަށް "އެންޑޯމެޓްރީއަމް"ގެ ޓިޝޫތައް ނޫނީ ހަތާތައް، ރަހިމުން ބޭރުގައި ހުރުމެވެ. ނޫނީ އެންޑޯމެޓްރީއަމްގެ ޓިޝޫތައް ރަހިމުން ބޭރުގައި އުފެދި، އަށަގަތުމެވެ. މިގޮތުން އެންޑޯމެޓްރީއަމްގެ ޓިޝޫތައް އެންމެ ގިނައިން ހަރުލަނީ ބިސްއުފައްދާތަން، ބިސްދަތުރުކުރާހޮޅި، މަސާނާ، ހިމަގޮހޮރު ނޫނީ ޅިނދު ހިމެނޭ ހިސާބުގެ ކޮންމެވެސް ޓިޝޫއެއްގައެވެ.  މައްސަރުގެ ތެރޭގައި އަންނަ ބަދަލުތައް ކުރިމަތިވަނީ އަންހެނާގެ ރަހިމުގެ އެންމެ އެތެރެއިން ލެވިފައިވާ ބަތާނަ ފަށް ނުވަތަ ދުލިފަށް "އެންޑޯމެޓްރީއަމް" އަށެވެ. އެހެންކަމުން އެންޑޯމެޓްރީއަމްގެ ހަތާތައް ނޫނީ ޓިޝޫތައް ރަހިމުން ބޭރުގެ ހިސާބެއްގައި އަށަގެންފައި ހުރިނަމަ، މައްސަރު ދުވަސްވަރު ރަހިމުގެ އެތެރޭގެ ބަތާނަފަށަށް އަންނަ ބަދަލުތައް، ރަހިމުން ބޭރުގައި އެންޑޯމެޓްރީއަމްގެ ޓިޝޫތަކަށް ވެސް އަންނާނެއެވެ. އެޓިޝޫތައް ބޯވެ، ފަޅައިގެންގޮސް، ލޭއަންނާނެއެވެ. މާނައަކީ އެންޑޯމެޓްރީއަމްގެ ޓިޝޫތައް ރަހިމުން ބޭރުގައި އަށަގެންފައި ހުރި ހިސާބަކުން ވެސް މައްސަރުގެ ތެރޭގައި ރަހިމުން ލޭ ފައިބާ އުސޫލުން ލޭފައިބާނެއެވެ.  ރަހިމުން ބޭރުގައި ހުރި އެންޑޯމެޓްރީއަމްގެ ޓިޝޫތައް ހަށިގަނޑުން ބޭރުވާނެ ގޮތެއް ނެތުމުން އެޓިޝޫތައް ތާށިވެ، ހަރުލާގޮތްވެއެވެ. މާނައަކީ ރަހިމުން ފިޔަވައި އެހެން ގުނަވަންތަކުން ބޭރުވާ ލޭ ހަށިގަނޑުން ބޭރުކޮށެއް ނުދެއެވެ. އަދި މިގޮތަށް ލޭފައިބާ ގުނަވަންތަކުގައި ލޭބަޑި އުފެދުމާއި، ހަލާކުވެ، ލަކުނުލައި، ކައިރީގައިވާ ގުނަވަންތަކާ ތަތްވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. މިފަދަ ހާލަތުގައި ބައެއް އަންހެނުންނަށް އެއްވެސް އުނދަގުލެއް ދިމާނުވިޔަސް، އަނެއް ބައި އަންހެނުންނަށް މައްސަރުގެ ތެރޭގައި ވަރަށް ބޮޑަށް ވޭންއެޅުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. މިކަން ބަރޯސާވެފައި އޮންނަނީ އެންޑޯމެޓްރީއަމްގެ ޓިޝޫތައް ރަހިމުން ބޭރުގައި ހުރި މިންވަރު، އެޓިޝޫތައް ހަރުލާފައި ހުރި ގުނަވަން، އަދި އެކަމުގެ ސަބަބުން ލޭފައިބާ މިންވަރާއި، ލިބޭ ގެއްލުމެއްގެ މައްޗަށެވެ. އެންޑޯމެޓްރީއޯސިސް އަކީ ދަރިމައިވުމަށް ހުރަސްއަޅައިފާނެ ކަމެކެވެ.
ނުޒުހަތު ޝުޢައިބު

ނުޒުހަތު ޝުއައިބު އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ. ނުޒުހަތުވަނީ ތަފާތު ދިެވހި ފިލްމްތައް ކުޅެފައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި
* ހުޅުދާން
* ވާށޭ މަށާޢެކީ
* އެންމެފަހު ވިންދާ ޖެހެންދެން
* މަލިކާ
* ގޮށްރާޅު
* ނޮވެމްބަރ
* ހައްދު
=ކުޅެފައިވާ ފިލްމްތައް ==

ޤިސްމު:ދިވެހި ފިލްމް
ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ޢަލީ އާޒިމް

އަލީ އާޒިމް ( ދޮން އައްޔަ) އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ. ކުޅެފައިވާ ފިލްމް ތަކުގެ ތެރޭގައި
* ހައްދު
* ލީނާ

ޤިސްމު:ދިވެހި ފިލްމް
ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
އެޑީނޯމަޔޯސިސް

އެޑީނޯމަޔޯސިސް(Adenomyosis) އަކީ ރަހިމު ބޯވުމެވެ. މީގެ މާނައަކީ ރަހިމުގެ އެތެރޭ ބަތާނަ( ރަހިމުގެ އެތެރޭ ފަށަލަ) ފަށުގެ ޓިޝޫތައް ރަހިމުގެ މަސް ފަށަލައިގެ (ރަހިމުގެ ބޭރުފަށަލަ) ތެރެއަށް ގޮސް، ހެދިބޮޑުވުމެވެ. ރަހިމު ބޯވުމަކީ ރަހިމު ބޮޑުވާނެ ކަމެކެވެ. ރަހިމު ބޯވެ ބޮޑުވުމުން ކޮންމެ މައްސަރެއްގެ ތެރޭގައި ވަރަށް ބޮޑަށް ތަދުވެ، ވަރަށް ގިނައިން ލޭ ފައިބާނެ އެވެ. ޖިމާއުވާއިރު ތަދުވުމަކީ ވެސް ވެދާނެ ގޮތެކެވެ.
މައްސަރުކަންތައް ނުޖެހުން

މައްސަރުކަންތައް ނުޖެހު(Amennorrhea)މަކީ ޙައިޟު ނުވުމެވެ. މާނައަކީ އެންމެ ފަހަރަކު ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނައިން މައްސަރު ކަންތައް ނުޖެހުމެވެ. ބާލިޣުވުމަށްފަހު، ޖެހިޖެހިގެން 3 ފަހަރު މައްސަރު ކަންތައްތައް ނުޖެހުން ކުރިމަތިވުން، ނުވަތަ އުމުރުން 16-15 އަހަރުވުމަށްފަހު، މައްސަރު ކަންތައް އެއްގޮތަކަށް ވެސް ނުޖެހޭނަމަ (ބާލިޣުނުވާނަމަ) އެއީ މައްސަރު ކަންތައް ނުޖެހުން ނުވަތަ ޙައިޟުނުވުން ކަމުގައި ބެލެވިދާނެ އެވެ. މައްސަރު ކަންތައް ނުޖެހުން ދެބަޔަކަށް ބަހާލެވިދާނެ އެވެ. 

## ޕްރައިމަރީ އެމެނަރީއާ(primary amenorrhea):
ގެ މާނައަކީ އުމުރުން 16 އަހަރުވެ ދިޔައިރު ، ޒުވާން އަންހެނެއްގެ ފުށުން ، ޖިންސީގޮތުން ފުރާފުރިހަމަވި ނަމަވެސް(އަންހެން ވަންތަ ސިފަތައް ފާޅުވި ނަމަވެސް)، މައްސަރުކަންތައް ޖެހެން ނުފެށުމެވެ. ނުވަތަ ހައިޟުގެ ލޭނުފެނުމެވެ. އެހެންގޮތަކަށް ބުނާނަމަ، ފުރާވަރުގެ އަންހެންކުއްޖަކު، އުމުރުން 14 އަހަރުވިއިރު، އަންހެންވަންތަ ސިފަތައް ފާޅުވާން ނުފެށުމާއި، އަދި މައްސަރުކަންތައް ޖެހެން ނުފެށުމެވެ. ނުވަތަ ބާލިޣުނުވުމެވެ. 
## ސެކަންޑަރީ އެމެނަރީއާ (secondary amenorrhea):
މީގެ މާނައަކީ އަންހެންކުއްޖަކު ބާލިޣުވުމަށްފަހު، ޖެހިޖެހިގެން 3 ފަހަރު މައްސަރު ކަންތައް ނުޖެހި ދިއުމެވެ. ނުވަތަ ބަލިވެއިނުން، ގާތުންދިނުން، ދޭތެރެދުރުކުރާ ބޭސް ބޭނުންކުރުން، އިއްދައިންކެނޑުން ފަދަ ހާލަތެއްނެތި، 6-3 މަސްވަންދެން މައްސަރު ކަންތައް ނުޖެހި ހުރުމެވެ.
މައްސަރުތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުން

"މެނޮރެޖިއާ"(Menorrhagia) ނިސްބަތްކުރެވެނީ މައްސަރު ތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުން ނުވަތަ މައްސަރުތެރޭގައި ލޭފޭބުން ދިގުދެމި ދިއުމަށެވެ. މައްސަރުގެ ތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުމަކީ ތަބީޢީ ނޫންގޮތެއްގައި ރަހިމުން ލޭފޭބުމުގެ އެންމެ އާންމު ވައްތަރެވެ. ނުވަތަ ސަބަބެވެ. މާގިނައިން ލޭފޭބުން ކަމަށް ބަލަނީ ޖެހިޖެހިގެން އެތައް ގަޑިއިރެއް ވަންދެން ލޭފޭބުމުގެ ސަބަބުން ކޮންމެ ގަޑިއަކުން ގަޑިއަކުން ޕެޑް ބަދަލުކުރަންޖެހުން ނުވަތަ ލޭފޭބުމުގެ ސަބަބުން ޕެޑް ފޯވުން ކުރިމަތިވާނަމަ އެވެ. ބައެއް ތައުރީފު ތަކުގައި މައްސަރު ތެރޭގައި މާގިނައިން ލޭފޭބުން މާނަކުރެވެނީ " މައްސަރުގެ ލޭ ފޭބުން 7 ދުވަހަށްވުރެ ދިގުމުއްތަކަށް ދިގުދެމި ދިއުމަށެވެ".
ޕްރީމެންސްޓްރޫއަލް ސިންޑްރޯމް

ޕްރީމެންސްޓްރޫއަލް ސިންޑްރޯމް(premenstrual syndrome) އަކީ ދަރިމައިވާ އުމުރު ފުރައިގެ އަންހެނުންނަށް ކުރިމަތިވާ ހާލަތެކެވެ. ޕްރީމެންސްޓްރޫއަލް ސިންޑްރޯމް އަކީ މައްސަރު ކަންތައް ޖެހުމުގެ ކުރިން ދަރިމައިވާ އުމުރުފުރައިގެ އަންހެނުންނަށް ކުރިމަތިވާ ޖިސްމާނީ އަދި ނަފްސާނީ އުދަނގޫތަކެއް ނުވަތަ އަލާމާތް ތަކެކެވެ.
ހިތާމަކުރުމުގެ ބަލި

ހިތާމަކުރުމުގެ ބަލި ނުވަތަ ޑިޕްރެޝަން އަކީ ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ވެސް އާންމުވަމުން އަންނަ ނަފްސާނީ ބައްޔެކެވެ. ހިތާމަ ކުރުމުގެ ބައްޔަކީ ދިގުދެމިގެންދާ ކަމަކަށްވެދާނެ އެވެ. ނޫނީ އައިސް، ގޮސްވާ ކަމަކަށް ވެސް ވެދާނެ އެވެ. މިއީ ބައެއް ފަހަރު އޭގެ ސަބަބުން ދިރިއުޅުމަށް ނޭދެވޭ އަސަރު ފޯރާ ބައްޔެކެވެ. އާދައިގެ ވަރަކަށް މިބަލި ކުރިމަތިވި ނަމަވެސް ބޭހާއި ނުލައި ހަމައެކަނި ކައުންސެލިންގ ނަގައިގެން ފަރުވާ ކުރެވިދާނެ އެވެ. ނަމަވެސް މެދު މިންވަރަކަށް ނޫނީ މާބޮޑަށް ކުރިމަތިވެއްޖެނަމަ، ބޭހުގެ ފަރުވާ ނެގުމާއެކު ކައުންސެލިންގ ވެސް ނަގަންޖެހޭނެ އެވެ. މިއީ މުޅި ދުނިޔޭގައި ވެސް އާންމު ނަފްސާނީ ބައްޔެކެވެ. ދުނިޔޭގައި މިހާރު ވެސް ހިތާމަ ކުރުމުގެ ބަލި ތަހައްމަލުކުރަމުން ގެންދާ 350 މިލިޔަން މީހުން ދިރިއުޅޭކަމަށް ދުނިޔޭގެ ޞިއްޙަތު ޖަމްޢިއްޔާގެ ތަފާސް ހިސާބުތަކުން ދައްކައެވެ. ނުކުޅެދުންތެރިކަން މެދުވެރިކުރުވާ އާންމު ސަބަބުތަކުގެ ތެރޭގައި ވެސް ހިތާމަކުރުމުގެ ބަލި ހިމެނެއެވެ. އަންހެނުންނަށް ހިތާމަކުރުމުގެ ބަލި ކުރިމަތިވުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑުކަން ފާހަގަކުރެވޭއިރު، އެންމެ ނުރައްކާތެރި މަރުހަލާގައި އަމިއްލައަށް މަރުވުމުގެ ޚިޔާލުތައް ކުރެވޭގޮތް ވެއެވެ. ނޫނީ އަމިއްލައަށް މަރުވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ.ކޮންމެ އަހަރަކު އެއްމިލިޔަން މީހުން އަމިއްލައަށް މަރުވާކަމަށް ތަފާސް ހިސާބުތަކުން ދައްކައެވެ.
އަމިއްލައަށް މަރުވުން

އަމިއްލައަށް މަރުވަން މީހުން އުޅެނީ ވަރަށް ގިނަ ސަބަބުތަކާ ހުރެއެވެ. މީގެތެރޭގައި އެމީހަކު އުފެދިފައި ހުންނަ ގޮތް، އެމީހަކު ދިރިއުޅޭ މާހައުލު ނުވަތަ ވެށި، ނަފުސާނީ ބަލިތައް، މާލީ ހާލަތު ދަށްވުން، މަސްތުވާތަކެތި ނަހަމަގޮތުގައި ބޭނުންކުރުން، މުޖުތަމަޢުގައި އެކަނިވެރިވުން، އާއިލާގެ މެންބަރުންގެ މެދުގައި ޖެހޭ މައްސަލަތައް އަދި މަސައްކަތުގެ މާހައުލުގައި ދިމާވާ މައްސަލަތައް ހިމެނެއެވެ. ދުނިޔޭގައި 10 ވަނައަށް އެންމެ ގިނައިން މީހުން ދުނިޔެދޫކުރަނީ އަމިއްލައަށް މަރުވެގެންނެވެ. އަމިއްލަ އަށް މަރުވުމަކީ ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނައިން މީހުން މަރުވާ އެއް ސަބަބެވެ. އަދި އުމުރުން 25 އަހަރުން ދަށުގެ ކުދިންނާއި، މީހުން މަރުވާ 3 ސަބަބުގެ ތެރެއިން އެއް ސަބަބެވެ. ދުނިޔޭގައި ކޮންމެ އަހަރަކު ގާތްގަނޑަކަށް 1 މިލިޔަން މީހުން އަމިއްލައަށް މަރުވެއެވެ. އެއީ ކޮންމެ 2 މިނިޓަކުން އެކަކު އަމިއްލައަށް މަރުވުމެވެ.
މަނިބޭރުކޮށްލުން

މަނިބޭރުކޮށްލުން(ejaculation) ނުވަތަ މަނިބޭރުވުމަކީ ޖިންސީއެދުންވެރިކަން ފުއްދުމުގެ ތެރޭގައި ކުންނާއި ހަމައަށް ވާޞިލްވުމުން، ހަށިގަނޑުން މަނިބޭރުވުމެވެ. ޖިންސީ އެދުންވެރިކަން އައިސް، ޖިންސީ ގޮތުން މީހާ ހިލިގަނެ، ޖިންސީ އެދުންވެރިކަން އައުމުން، ޖިންސީ ޚިޔާލުތަކާއި ފިކުރުތައް ކުރުން، ޖިންސީ ގުނަވަނުގައި ބީހި ކުޅެހެދުމުން، ޒަކަރުގައި ހުންނަ ނާރުތަކުން ސްޕައިނަލް ކޯޑު އަދި ސިކުނޑިއަށް ކެމިކަލް މެސެޖުތައް ފޮނުވާނެ އެވެ. އަދި ސިކުނޑިން ވެސް ސްޕައިނަލް ކޯޑު މެދުވެރިކޮށް މިފަދަ މެސެޖުތައް އަނބުރާ ޒަކަރަށް ފޮނުވާނެއެވެ. މިހެން ވުމުން މަނިބޭރުވުން ކުރިމަތިވުމަށް މަގުފަހި ކުރުވައެވެ. ނުވަތަ މަނިބޭރުވުން ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ. މަނިބޭރުވުން މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ކޮންޓްރޯލްކުރަނީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމްގައި ހިމެނޭ "މަރުކަޒީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމް"(CNS) އިންނެވެ.
ޖިމާއުވާއިރު ތަދުވުން

ޖިމާޢުވާއިރު ތަދުވުން(Dyspareunia) (ޖިންސީގުޅުން ހިންގާއިރު ތަދުވުން / ރޭކުރާއިރު ތަދުވުން) ނިސްބަތްކުރެވެނީ ޖިންސީގުޅުން ހިންގަން ފަށައިގަތުމުގެ ކުރިން، ނުވަތަ ޖިންސީގުޅުން ހިންގުމުގެ ތެރޭގައި، ނުވަތަ ޖިންސީގުޅުން ހިންގުމަށްފަހު، ކުރިމަތި ފަރާތުގައި އުފެދޭ ތަދާއި، ރިހުމަށެވެ. ބައެއް ފަހަރު މިރިހުން ދޭތެރެ ދޭތެރެއިން ކުރިމަތިވާއިރު އަނެއްބައި ފަހަރު ދާއިމީ ރިހުމެއްގެ ގޮތުގައި ވެސް ހުރެދާނެ އެވެ. ޖިންސީގުޅުން ހިންގާއިރު އުފެދޭ ތަދު އާންމު ގޮތެއްގައި ހުންނަނީ ، ޖިންސީގުނަވާއި، ކުޅަނދިލި އަދި ފަރުޖުގެ ތުންފަތް ހިމެނޭ ހިސާބުގައެވެ.
ބާލިޣުވުން

ބާލިޣުވު(puberty)މަކީ އެންމެ ތިލަ ބަހުން ބުނާނަމަ ބޮޑުވުމެވެ. ދިވެހި ބަހުގެ ރަދީފުގައި ވާގޮތުން ބާލިޣުވުމަކީ "ފިރިހެން ކުއްޖާ ނުވަ އަހަރު ފުރުމަށްފަހު ނިދީގައި ނުވަތަ އެހެން ވެސް ހާލެއްގައި މަނިބޭރުވުން"، ނުވަތަ " އަންހެން ކުއްޖާއަށް ނުވަ އަހަރު ފުރުމަށްފަހު ޙައިޟުވުން" މިއެވެ. ބާލިޣުވުމަކީ އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައި ހޯރމޯންގެ މިންވަރަށް އަންނަ ބަދަލާ ގުޅިގެން ކުރިމަތިވާ ކަމެކެވެ. ފިރިހެންކުދިންނާ އަންހެންކުދިންނަށް ބާލިޣުވާ އުމުރު ތަފާތުވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. ބާލިޣުވާ އުމުރު ބަރޯސާވަނީ ކުއްޖާގެ ޖިންސު، ކެއުމަށް ބޭނުންކުރެވޭ ކާނާ، އަދި ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަ ވިރާސީބަހާ ގެ މައްޗަށެވެ. އެހެންކަމުން އަންހެންކުދިންނާ ފިރިހެންކުދިން ބާލިޣުވާ އުމުރު ތަފާތުވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. އަންހެންކުދިން ބާލިޣުވުން އަންހެން ކުދިން ބާލިޣުވިކަން އެނގޭނެ ގޮތަކީ ޙައިޟުވުމެވެ. ނުވަތަ މައްސަރު ކަންތައް ޖެހުމެވެ. ބާލިޣުވުމުން އަންހެނާގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގައި ހިމެނޭ ގުނަވަންތައް ފުރާ ފުރިހަމަވެއެވެ. އަންހެން ވަންތަ ސިފަތައް އަންހެނާގެ ހަށިގަނޑުން ފާޅުވާން ފަށާނެ އެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި އަންހެން ކުދިން ބާލިޣުވަނީ އުމުރުން 14-12 އަހަރާ ދެމެދުގައެވެ. ނަމަވެސް ތަންކޮޅެއް ޞިއްޙަތު ރަގަޅުކޮށް ތިބޭކުދިން އެއަށްވުރެ ކުރިން (އުމުރުން 9 އަހަރުގައި) ބާލިޣުވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. މިއީ ދަރިމައިވުމުގެ ގާބިލިއްޔަތު އަންހެނުންނަށް ލިބެން ފަށާ އުމުރު ވެސް މެއެވެ. ބާލިޣުވުމަށްފަހު މައްސަރު ކަންތައް ގަވާޢިދުން ޖެހެމުންދާނެ އެވެ. ސިކުނޑީގައި ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑުން ދޫކުރާ ގޯނަޑަޓްރޮޕިން ހޯރމޯން ތައް ކަމުގައިވާ ފޮލިކަލް ސްޓިމިއުލޭޓިން ހޯރމޯން އަދި ލޫޓީނައިޒިންގ ހޯރމޯން ގެ ސަބަބުން އަންހެނާގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގައި ހިމެނޭ ބިސް އުފައްދާ ތަން ހީވާގިވެ، މުރާލިވެ އެތަނުގެ މަސައްކަތްތައް ހިންގަން ފަށާނެ އެވެ. އެގޮތުން ބިސް އުފައްދާ ތަނުން "އެސްޓްރަޖަން"(estrogen) ހޯރމޯން އުފައްދަން ފަށާނެ އެވެ. މިކަމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ވަކި އުސޫލަކުން ކޮންމެ މަހަކު އެއްފަހަރު މައްސަރު ކަންތައް ޖެހެމުންދާނެ އެވެ.
މާއަވަހަށް މަނިބޭރުވުން

މާއަވަހަށް މަނިބޭރުވުން(Premature Ejaculation) ނުވަތަ އަވަހަށް ވެރުމަކީ ފިރިހެނުންނަށް ކުރިމަތިވާ ޖިންސީ މައްސަލަ އެކެވެ. މިއީ ފިރިހެނުންގެ މެދުގައި ވަރަށް އާންމު މައްސަލަ އެކެވެ. ފިރިހެނުންގެ ތެރެއިން ކޮންމެ 3 މީހުންކުރެ އެކަކަށް މިމައްސަލަ އުމުރުގެ ކޮންމެ ވެސް ހިސާބެއްގައި ދިމާވާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. އަވަހަށް ވެރުމޭ ބުނެވެނީ އަންހެނާގެ ފަރުޖުގައި ފުރަހަ (ފިރިހެން ހަށި / ފިރިހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަން) ބީހިލުމާއެކު،(ޖިންސީގުޅުން ހިންގަން ފެށުމުގެ ކުރިން) މަނިބޭރުވުމަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ. ނުވަތަ ފަރުޖުގެ ތެރެއަށް ފިރިހެން ހަށި ފޯރާތާ ކުޑަ ހިނދުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި މަނިބޭރުވުމަށް ނިސްބަތް ކޮށެވެ. ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގުމަށް ތައްޔާރުވުމުގެ ކުރިން އެކަކު އަނެކަކާއި ލޯބި ކުރުމުގެ ތެރޭގައި ފިރިހެން ހަށީގައި ވަރުޖެހި، ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގަން ފެށުމުގެ ކުރިން މަނިބޭރުވުމަކީ ވެސް މިފަދަ ކަމެކެވެ.  އަވަހަށް މަނިބޭރުވުމަކީ އެކަމުގެ ސަބަބުން ފިރިހެން މީހާ އަށާއި، އަންހެން މީހާ އަށް ވެސް ނުތަނަވަސްކަން މެދުވެރިކުރުވާނޭ ކަމެކެވެ. އެހެނީ ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގުމުގެ ތެރޭގައި ދެމަފިރިން އެކުއެކީގައި ކުންނަށް ވާޞިލްވެގެންމެނުވީ އޭގެ އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ޖިންސީ ލައްޒަތު ޙާޞިލްވުމަކީ ވާނޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. މިޒަމާނުގައި އަވަހަށް މަނިބޭރުވުން ސިފަކުރެވެނީ ފިރިހެނުންނަށް ކުރިމަތިވާ ޖިންސީ ބަލިކަށިކަމެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ކޮންމެ ފިރިހެނަކަށްމެ ހަޔާތުގެ ކޮންމެ ވެސް ހިސާބަކުން މިފަދަ މައްސަލަތަކާއި ކުރިމަތިލާންޖެހުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ.
ގުރުދާގެ ބަލިތައް

ކިޑްނީ ބަލީގެ މައްސަލަތައް އަންނަނީ ދިވެހި މުޖުތަމަޢުގައި ވެސް ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް އިތުރުވަމުންނެވެ. އުމުރުން ދުވަސްވީ ވަރަށް ގިނަ ބޭފުޅުންނާއި ޒުވާނުންގެ ތެރޭގައި ވެސް، ދުވަސްވީ ކިޑްނީ ބަލީ(Chronic Kidney Disease / CKD) ގެ އުދަނގޫ ތަހައްމަލުކުރަމުން ގެންދާ މީހުން އުޅެއެވެ. ކޮންމެ އަހަރަކު ކިޑްނީ ބަލިތައް ޖެހިގެން އެތައް ބަޔަކު ދުނިޔެ ދޫކުރެއެވެ. ކިޑްނީ ބަލީގެ އަސާސީ ފަރުވާގައި ދެވޭ ޑަޔަލިސިސް ހެދުމާއި، ކިޑްނީ ޓްރާންޕްލާންޓޭޝަން އަކީ ފަގީރު ގައުމުތަކުގައި އާންމުން އަތްފޯރާވަރަށްވުރެ އަގާއި ޚަރަދު ބޮޑު، އަދި ސަރުކާރުތަކާއި ދައުލަތްތަކުގެ ބަޖެޓަށް މާލީގޮތުން ބާރުބޮޑުވެގެންދާ ޚިދުމަތްތަކަށްވުމުގެ ނަތީޖާއަކީ ގިނަ ބަޔަކު ކިޑްނީ ބަލިތަކުގައި މަރުވެ ދިއުމެވެ.
ހިތާއި ލޭހޮޅިތަކުގެ ބަލިތައް

ހިތާއި ލޭހޮޅިތަކުގެ ބަލިތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ ހިތުގެ ބަލިތަކާއި، ސްޓްރޯކް ޖެހުމެވެ. މިފަދަ ބަލިތަކަކީ ދުނިޔޭގެ ހުރިހާ ހިސާބެއްގައި ، ކޮންމެ ނަސްލެއް، ކޮންމެ ޖިންސެއް، އަދި ކޮންމެ އުމުރު ފުރާއެއްގެ މީހަކަށް ވެސް ޖެހިދާނެ ބަލިތަކެކެވެ. ބޮޑެތި މީހުންނެކޭ އެއްފަދައިން ކުޑަކުދިންނަށް ވެސް މިފަދަ ބަލިތައް ޖެހުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ހިތާއި ލޭހޮޅިތަކަށް ޖެހޭ ބަލިތަކުގައި މިހާރު، އަހަރަކު 17.3 މިލިޔަން މީހުން ދުނިޔެ ދޫކުރެއެވެ. އޭގެތެރެއިން %80 މީހުން ނިސްބަތްވަނީ ދަށް (ފަގީރު) އަދި މެދު ފަންތީގެ ގައުމުތަކަށެވެ. ދުނިޔޭގެ އެންމެ ގިނައިން މީހުން މަރުވަނީ ހިތާއި ލޭހޮޅިތަކަށްޖެހޭ ބަލިތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ. އެގޮތުން ކޮންމެ 10 މީހުންގެ ތެރެއިން 3 މީހުން މަރުވަނީ ހިތާއި، ލޭހޮޅިތަކުގެ ބަލިތަކުގައެވެ. މިފަދަ ބަލިތަކުގައި ދުވަސްތައް ހޭދަކުރާ މީހުން (ޚާއްޞަކޮށް ދަށް އަދި މެދުފަންތީގެ ގައުމުތަކުގައި) އެމީހުންގެ މަސައްކަތްތެރިކަމުގެ ގޮތުން އެންމެ އުފެއްދުންތެރި އަހަރުތަކުގައި (އުމުރުން 70 އަހަރުވުމުގެ ކުރިން) ދުނިޔެދޫކޮށްދާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. މިއީ އެފަދަ ބަލިމީހުންގެ އާއިލާތަކަށް މާލީގޮތުންނާއި، ނަފްސާނީ ގޮތުން ފުން އަސަރުތަކެއް ކުރުވާ ކަމަކަށް އޮންނަނީ ވެފައެވެ.  ބޮޑެތި މީހުންނަށްޖެހޭ ވަރަށް ގިނަ ބަލިތައް މޫލައި ފެށިގެން އަންނަނީ ފުރާވަރުގެ ދުވަސްވަރުގައެވެ. އަދި އެފަދަ ބަލިތަކުގައި އެމީހެއްގެ އުމުރާއަޅާ ބަލާއިރު މާއަވަހަށް ދުނިޔެދޫކުރާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. ކުޑަކުދިން ގިނަ ފަހަރު ޞިއްޙީ އާދަތައް ގެންގުޅެން ފަށަނީ ބޮޑެތި މީހުން ދައްކާ ގޮތަކަށެވެ. އެހެންކަމުން ކުޑަކުދިންނަށް ރަގަޅު ޞިއްޙީ އާދަތައް ދަސްކޮށްދީ، އަށަގެންނެވުމަކީ ވަރަށް މުހިއްމު ކަމެކެވެ. އެއީ ބޮޑުވުމުން އެކުދިންނަށް ހިތާއި ލޭހޮޅިތަކުގެ ބަލިތައް ޖެހުމުގެ ފުރުޞަތު ކުޑަކުރެވޭނެ ކަމެކެވެ.
މަރިޔަމް މަޖުދާ(މަޖޫ)

"ސޯލް" ކިޔާ ލަވަ ސީޑީއެއްގެ ލަވައަކުން ކެމެރާގެ ކުރިމައްޗަށް ނިކުތް މަޖޫ ފިލްމީ ދާއިރާ އަށް ތައާރަފުވެގެން ދިޔައީ ޑާކް ރެއިނުން 2014 ގައި ނެރުނު "ހުޅުދާން" އިންނެވެ. އެ ފިލްމަށް ފަހު އޭނާ ވީ ޑާކް ރެއިންގެ ޓީމުން އެންމެ ލޯބިވާ އެއް ބަތަލާއަށެވެ. އެ ސްޓޫޑިއޯގެ އެންމެ ކާމިޔާބު ފިލްމުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ "ވާށޭ މަށާއެކީ" އާއި "އެންމެ ފަހު ވިންދާ ޖެހެންދެން" އަކީ މަޖޫގެ ނަން ފިލްމީ ދާއިރާގައި ވިދުވާލި ދެ ފިލްމެވެ."ސޯލް" ކިޔާ ލަވަ ސީޑީއެއްގެ ލަވައަކުން ކެމެރާގެ ކުރިމައްޗަށް ނިކުތް މަޖޫ ފިލްމީ ދާއިރާ އަށް ތައާރަފުވެގެން ދިޔައީ ޑާކް ރެއިނުން 2014 ގައި ނެރުނު "ހުޅުދާން" އިންނެވެ. އެ ފިލްމަށް ފަހު އޭނާ ވީ ޑާކް ރެއިންގެ ޓީމުން އެންމެ ލޯބިވާ އެއް ބަތަލާއަށެވެ.އެ ސްޓޫޑިއޯގެ އެންމެ ކާމިޔާބު ފިލްމުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ "ވާށޭ މަށާއެކީ" އާއި "އެންމެ ފަހު ވިންދާ ޖެހެންދެން" އަކީ މަޖޫގެ ނަން ފިލްމީ ދާއިރާގައި ވިދުވާލި ދެ ފިލްމެވެ.މިހާތަނަށް ކުޅުނީ މުޅިން ވެސް ޑާކް ރެއިންގެ ފިލްމްތައް ކަމަށް ވާތީ މަޖޫ ލޭބަލްވެފައި ވެސް އޮތީ ޑާކް ރެއިންގެ ބަތަލާއެއްގެ ގޮތުގަ އެވެ. އޭނާގެ ކުރިއަށް އޮތް ފިލްމު "ވަކިން ލޯބިން" އަކީ ވެސް ހަމަ އެ ސްޓޫޑިއޯގެ ފިލްމެކެވެ. މަޖޫ ދެން އެންމެ އަވަހަށް ސްކްރީނުން ފެންނާނީ މާޗް، 5، 2018 ގައި ރިލީޒް ކުރާ އެ ފިލްމުންނެވެ.

މަރިޔަމް މަޖުދާ(މަޖޫ) އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ. އޭނާވަނީ ތަފާތު ދިވެހި ފިލްމުތައް ކުޅެފައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި 
* ހުޅުދާން
* ވަކިން ލޯބިން
* އެންމެ ފަހުވިންދާ ޖެހެންދެން
* މީލޯތްބަކީ
* ވާށޭމަށާއެކީ!
## ލިބިފައިވާ އެވޯޑްތައް
### 8 ވަނަ ގައުމީ ފިލްމް އެވޯޑްސް
* އެންމެ މޮޅު އެކްޓްރެސް : މަރިޔަމް މަދުޖާ (މަޖޫ) - ވާށޭ މަށާއެކީ 
* އެންމެ މޮޅު އާބަތަލާ : މަރިޔަމް މަދުޖާ (މަޖޫ) - ހުޅުދާން 
* އެންމެ މޮޅު މޭކަޕް : މަރިޔަމް މަދުޖާ (މަޖޫ) - ހުޅުދާން 
* އެންމެ މޮޅު ކޮސްޓިއުމް ޑިޒައިން : މަރިޔަމް މަދުޖާ (މަޖޫ) - ވާށޭ މަށާއެކީ
* އެންމެ މޮޅު ކޮރިއޮގްރަފީ : މަރިޔަމް މަދުޖާ (މަޖޫ) - ވާށޭ މަށާއެކީ

ޤިސްމު:ދިވެހި ފިލްމް
ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
އިލްޔާސް ވަހީދު

**އިލްޔާސް ވަހީދު** އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ ޑައިރެކްޓަރެކެވެ. ޕްރޮޑިއުސަރެކެވެ. އަދި ސްކްރީން ރައިޓަރެކެވެ.

ޑައިރެކްޓްކރުި ފިލްމްތައް
* ބަވަތި 2019

ޤިސްމު:ދިވެހި ފިލްމް
ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
އަހުމަދު ޒަރީރު

އަހުމަދު ޒަރީރު އަކީ ދިވެހި ފިލްމް ސްކްރީން ރައިޓަރެކެވެ. 

ލިޔެފައިވާ ސްކްރީން ޕްލޭ/ވާހަކަތައް
* ލީނާ 2019
ދެވަންސޫރަ (ފިލްމް،2018)

**ދެވަންސޫރަ** އަކީ 2018 ވަނަ އަހަރު ރިލީޒްކުރެވުނު ދިވެހި ފިލްމެކެވެ. މިއީ ސިއްރު މަރެއްގެ ހަގީގަތް ހޯދަން ކުރާ މަސައްކަތް ދައްކުވައިދޭ ފިލްމެކެވެ. ރިޅިޒް ކޮށްފައިވަނީ 6 ފެބުރުއަރީ 2018 ގައެވެ.

"ދެވަންސޫރަ" ގެ ކާސްޓުންގެ ތެރޭގައި ޔޫއްޕެ، އަލަށް ތައާރަފުވި މަރިޔަމް ޝިފާ، އަލީ އާޒިމް (ދޮންއައްޔަ)، ފާތިމަތު އާޒިފާ، އަހުމަދު ސައީދު، އަހުމަދު އީސަ (އާނަންދު)، ނާޝިދާ މުޙައްމަދު (ނާއްކޮ)، ޖާދުﷲ އިސްމާއީލް (ޖާދު) އަދި އިބްރާހީމް ޖިހާދު (ޖިމީ) ހިމެނެ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހި ފިލްމް
ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
އަހުމަދު އާދަމް(ހިކަރީ)

އަހުމަދު އާދަމް (ހިކަރީ) އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ އިންޖިނޭރެވެ. ދ. މާއެނބޫދުއަށް އުފަން އަހުމަދު އާދަމް ދައުލަތަށް ޚިދުމަތް ކުރައްވަން ފެއްޓެވީ 1959 ގައި ސަރުކާރުން ފުރަތަމަ ގެނައި އާގު ބޯޓް "މޯލްޑިވް ސްޓާ"ގެ އެޕަރެންޓިސް އިންޖިނޭރެއްގެ ގޮތުގަ އެވެ. އިންޖިނިއަރިންގެ ދާއިރާއިން މަތީ ތައުލީމު ހާސިލުކުރައްވަން އިނގިރޭސިވިލާތަށް ވަޑައިގެންނެވުމުގެ ފުރުސަތު އޭނާ އަށް ދެއްވީ ސަރުކާރުގެ ދެ އާގުބޯޓްގައި ކުރެއްވި މަސައްކަތްތަކާ ގުޅިގެން ކުރީގެ ރައީސް އިބްރާހީމް ނާސިރުގެ ބޮޑުވަޒީރު ކަމުގަ އެވެ.
ސަލްމާން ރަސްގެފާނުގެ މިސްކިތް

ޖާގައިގެ ގޮތުން ތަނަވަސް ސަލްމާން ރަސްގެފާނުގެ މިސްކިތަކީ ރާއްޖޭގައި ހަދާ އެންމެ ބޮޑު މިސްކިތެވެ.

މިސްކިތުގެ އަގަކީ 24 މިލިއަން ޑޮލަރު (370 މިލިއަން ރުފިޔާ) އެވެ. އެ މިސްކިތުގެ މަސައްކަތް ފެށީ 2016 ވަނަ އަހަރު ގައެވެ. 

ކިންގް ސަލްމާން މިސްކިތުގައި ހިމެނޭނެ ބައެއް ތަންތަން:
- މަލްޓި ޕާޕަސް ހޯލެއް

- ގުރުއާނާ ބެހޭ މަރުކަޒު އެ މިސްކިތަށް ބަދަލުކުރެވޭނެ

- ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގެ ލައިބްރަރީއެއް

- ސެމިނާތައް ބާއްވާނެ ކްލާސްރޫމްތައް އެ މިސްކިތަކީ ޖާގަ ތަނަވަސް އެއްފަހަރާ 6،000 މީހުންނަށް ނަމާދު ކުރެވޭނެ މިސްކިތެއް ކަމަށް ހައުސިން މިނިސްޓްރީން ވަނީ ބުނެފަ އެވެ.
މުހައްމަދު ޢަލީ (އެތެރެހަށީގެ ޚާއްޞަ ޑޮކްޓަރ)

މުހައްމަދު ޢަލީ އަކީ އެތެރެ ހަށީގެ ޚާއްޞަ ޑޮކްޓަރެކެވެ. އޭނާ އެމްބީބީއެސް ހެއްދެވީ ޔޫކްރޭންގެ ލުގަންސްކް ސްޓޭޓް މެޑިކަލް ޔުނިވަސީޓީ އިންނެވެ. އެތެރެހަށިން ޚާއްޞަވެވަޑައިގަތީ ނޭޕާލް ގެ ނޭޝަނަލް އެކަޑަމީ އޮފް މެޑިކަލް ސައިންސް ނަމްސްގައެވެ. 
މަސައްކަތްކުރައްވަނީ އިންދިރާގާންދީ މެމޯރިއަލް ހޮސްޕިޓަލްގެ އެތެރެހަށީގެ ޑިޕާޓްމަންޓް ގައެވެ.
މުޢާވިޔަތު ބިން އަބީ ސުފުޔާން

ފުރިހަމަ ނަންފުޅަކީ މުޢާވިޔަތު ބިން އަބީ ސުފްޔާން ޞަޚްރު ބިން ޙަރުބު ބިން އުމައްޔާ ބިން ޢަބުދު ޝަމުސު ބިން ޢަބުދު މަނާފް އެވެ. އާއިލާ ނިސްބަތްވަނީ ގުރައިޝު ވަންހަ އަށެވެ. އުމަވީ ދައުލަތުގެ އުފެއްދެވި ބާނީ އަކީ މިއީއެވެ. އުފަންވެ ވަޑައިގެންނެވީ ހިޖުރައިގެ 20އަހަރު ކުރިންނެވެ.އިސްލާމްވެވަޑައިގެންނެވީ ހިޖުރައިން 8ވަނަ އަހަރުގައި ކީރިތި ރަސޫލާ މައްކާ ފަތަޙަ ކުރެއްވި ދުވަހުގައެވެ. ހިސާބުގެ އިލްމާއި ލިޔަން ދަސްކުރެއްވިއެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާގެ އަރިހުގައި ލިޔުއްވަން އުޅުއްވިއެވެ. ރަސޫލާގެ އަރިހުން 130 ހަދީޘް ރިވާކުރައްވާފައި ވެއެވެ.

އަބޫބަކުރުގެ ފާނުގެ ޚިލާފަތުގައި އަބީ ސުފްޔާންގެ ބޭބޭފުޅު ޔަޒީދު ބިން އަބީ ސުފްޔާންގެ އަރިހުގައި ޝާމްކަރަ އަށް ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. ޔަޒީދު ބިން އަބީ ސުފްޔާން ދިމިޝްގު ވެރިކަމުގައި ހުންނަވަނިކޮށް އަވަހާރަ ވުމުން ދިމިޝްގުގެ ވެރިކަމަށް މުޢާވިޔަތު ބިން އަބީ ސުފްޔާން އިސްކުރެވުނެވެ. ޢުމަރުގެ ފާނުގެ ޚިލާފަތުގައި ވެސް ދިމިޝްގުގެ ވެރިއަކަށް ހުންނެވިއެވެ. އުޘްމާންގެ ފާނުގެ ޚިލާފަތުގައި މުޅި ޝާމްކަރައިގެ ވެރިއެއްގެ ގޮތުގައި ހުންނެވިއެވެ.

އަލީގެ ފާނު ޚަލީފާކަމަށް އިސްވުމާއި އެކު މުޢާވިޔަތުގެ ފާނު އެކަމާއި ތަޢާރަޟުކޮށް އިދިކޮޅުހެއްދެވިއެވެ. އަދި ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ފިތުނަވެރިކަން އުފެދިގެން ދިޔައެވެ. މިގޮތުން އުފެދުނު ފިތުނަވެރިކަން ނިމުމަކަށްއައީ ޚަވާރިޖުންގެ ތެރެއިން މީހަކު ހިޖުރައިން 40 ވަނައަހަރުގެ ރަމަޟާން މަހުގެ 17ވަނަދުވަހު ޢަލީގެ ފާނު ގަތުލުކުރުމުންނެވެ. އެއަށް ފަހު ޢަލީގެ ފާނުގެ ދަރިކަލުން ހިޖުރައިން 41ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި މުޢާވިޔަތު ބިން އަބީ ސުފްޔާން އަށް ބައިޢަތު ހިއްޕެވިއެވެ.

ޚަލީފާކަމުގައި މުސްކުޅިވަންދެން ދެމިހުންނެވިއެވެ. އެއަށް ފަހު ޚަލީފާ ކަމަށް އިސްވީ މުޢާވިޔަތުގެ ފާނުގެ ދަރިކަލުން ޔަޒީދު ބިން މުޢާވިޔަތު އެވެ.އެންމެ ފުރަތަމަ ހަގުރާމަ އަށްޓަކައި މެދުތެރޭ ކަނޑު ހުރަސްކުރެއްވީ ވެސް އަބީސުފްޔާން އެވެ. ގްރީކްއާއި ޔޫރަޕުގެ ބައެއް ރަށްތައް ފަހަތަ ކުރެއްވިއެވެ. ހިޖުރައިން 48ވަނަ އަހަރު *ގަސްޠަންޠީނިއްޔާ* އެއްގަމާއި ކަނޑުގެ މަގުން ޙިޞާރު ކުރެއްވިއެވެ.

ދިމިޝްގު އެންމެ ފުރަތަމަ އިސްލާމުންގެ ވެރި ރަށެއްގެ ގޮތުގައި އިޚްތިޔާރު ކުރެއްވީ ވެސް މުޢާވިޔަތު ބިން އަބީ ސުފްޔާން އެވެ. މިސްކިތްތަކުގައި ފުރަތަމަ މިޙްރާބު ބެހެއްޓެވި ބޭފުޅަކީ ވެސް މުޢާވިޔަތު ބިން އަބީ ސުފްޔާން އެވެ. މުއާވިޔަތު ބިން އަބީ ސުފްޔާނަށް ފަހު ޚަލީފާކަމަށް ދަރިކަލުން ޔަޒީދު ބިން މުޢާވިޔަތު އިސްކުރެއްވުމުން ޚަލީފާ ކަމަށް އިސްކުރެއްވުމަށް އޭގެ ކުރިން ބޭނުންކުރެވުނު *މަޝްވަރާ ކުރުމުގެ ގަވާޢިދު*އާއި ފުރަތަމަ ޚިލާފުވެ ވަޑައިގެންނެވި ބޭފުޅަކަށް ވިއެވެ. އަވަހާރަވެ ވަޑައިގެންނެވީ ހިޖުރައިން 60ވަނަ އަހަރުގައި ދިމިޝްގު ގައެވެ.
ޔަޒީދު ބިން މުޢާވިޔަތު

ފުރިހަމަ ނަންފުޅަކީ ޔަޒީދު ބިން މުޢާވިޔަތު ބިން އަބީ ސުފްޔާން އެވެ. މަންމާފުޅަކީ މައިސޫން ބިންތި ބަހްދަލް އެވެ. މުޢާވިޔަތު ބިން އަބީ ސުފްޔާންގެ ދުނިޔޭގައި ޙަސަން ބިން އަބީ ޠާލިބް އަށް ޚަލީފާކަން ދިނުމަށް ނިންމެވި އެވެ. ނަމަވެސް ހިޖުރައިން 50ވަނަ އަހަރު ޙަސަން އަވަހާރަވުމުން މުޣީރާ ބިން ޝުޢުބާ ޔަޒީދު ވެރިކަމަށް އިސްކުރުމަށް އަހުދުކުރެއްވުމަށް އެދިވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އަދި އެކަމާއި މުއާވިޔަތު އެއްބަސްވެ ވަޑައިގެންނެވި އެވެ. މުއާވިޔަތު ޔަޒީދަށް ބައިއަތު ހިއްޕެވުމަށް އެދުމުން މަދީނާގެ އަހުލުވެރިން ފިޔަވައި އެހެން ހުރިހާ މީސްތަކުން ބައިއަތު ހިއްޕެވިއެވެ.

ޔަޒީދު ބިން މުޢާވިޔަތު ވެރިކަމަށް އިސްވުމަށް ފަހު މުސްލިމް ބިން ޢަގަބާ ވެރިއަކަށް ބަހައްޓައިގެން ލަޝްކަރެއް ފޮނުައްވައި މަދީނާގެ އަހުލުވެރިންނާއި *ޙުއްރާ*އޭ ކިޔުނު ހަގުރާމަކޮށް ނަޞްރު ހޯދިއެވެ. އެހިނދު ނުރުހުންވާ ހާލުގައި މަދީނާގެ އަހުލުވެރިން ޔަޒީދު އަށް ބައިއަތު ހިއްޕެވި އެވެ.

ޚަލީފާކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 60ވަނަ އަހަރުގެ ރަޖަބު މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. އެއީ މީލާދީން 680ވަނަ އަހަރުގެ އެޕްރީލް މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. ޚަލީފާކަން 3އަހަރު ދުވަހު ކޮށްފައިވެއެވެ. އަވަހާރަވި އިރު އުމުރުފުޅަކީ 39ވަނަ އަހަރެވެ.
މުޢާވިޔަތު ބިން ޔަޒީދު

ފުރިހަމަ ނަންފުޅަކީ މުޢާވިޔަތު ބިން ޔަޒީދު ބިން މުޢާވިޔަތު ބިން އަބީ ސުފްޔާން އެވެ. ޚަލީފާކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 64ވަނަ އަހަރުގެ ރަބީޢުލް އައްވަލު މަހުގެ 15ވަނަ ދުވަހުއެވެ. އެއީ މީލާދީން 683ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. ބައްޕާފުޅު އަވަހާރަވުމުން ޚަލީފާކަމަށް އިސްވުމަށް ފަހު 40ދުވަސްވަންދެން މީހުންގެ ތެރެއަށް ނިކުމެވަޑައެއް ނުގަންނަވައެވެ. އަވަހާރަވި އިރު އުމުރުފުޅަކީ އެންމެ 23އަހަރެވެ. ޚަލީފާކަން ކޮށްފައިވަނީ ވަރަށް ކުރުމުއްދަތަކަށެވެ. މިއީ ސުފްޔާންގެ ދަރިކޮޅުން ވެރިކަން ކުރެއްވި އެންމެ ފަހު ޚަލީފާއެވެ. ދެންވެރިކަން ކުރަމުން ދިޔައީ މަރުވާންގެ ދަރިކޮޅުގެ ބޭފުޅުންނެވެ.
މަރުވާން ބިން ޙަކަމް

ފުރިހަމަ ނަންފުޅަކީ މަރުވާން ބިން ޙަކަމް ބިން އަބީ ޢާސް ބިން އުމައްޔާ ބިން ޢަބުދު ޝަމްސު ބިން އަބުދު މަނާފް އެވެ. މަންމާފުޅަކީ އާމިނަތު ބިން ޢަލްގަމާ ބިން ޞަފްވާން ބިން އުމައްޔާ އެވެ. ވެރިކަމަށް އިސްކުރެވުނީ ހިޖުރައިން 64ވަނަ އަހަރު މުޢާވިޔަތު ބިން ޔަޒީދު އަވަހާރަވުމުން މީސްތަކުން މަރުވާން އަށް ވެރިކަމަށް އިސްވުމަށް ބައިއަތު ހިފުމުންނެވެ.

މަރުވާން ބިން ހަކަމް އަވަހާރަވެފައިވަނީ ހިޖުރައިން 65ވަނަ އަހަރު އުމުރުފުޅުން 63އަހަރު ގައެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި މަރުވާން އަވަހާރަވީ ވިހަވެގެންނެވެ. އަނެއްބަޔަކު ބުނާގޮތުން މަރުވާން އަހަވާރަވީ ޕްލޭގް ޖެހިގެންނެވެ. ޚަލީފާކަން 10މަސްދުވަހު ކޮށްފައި ވެއެވެ.
ޢަބުދުލް މަލިކް ބިން މަރުވާން ބިން ހަކަމް

އުފަންވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 26ވަނަ އަހަރުގައެވެ. އުޅެބޮޑުފުޅުވީ މަދީނާގައެވެ. ދީންވެރި އަޅުވެރިއެއްގެ ގޮތުގައި ފާގަކުރެވިފައިވެއެވެ. ޚަލީފާކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 65ވަނަ އަހަރުގެ ރަމަޟާން މަހުގެ 27ވަނަ ދުވަހުއެވެ. އެއީ މީލާދީން 685ވަނަ އަހަރުގެ މާރޗު މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. ޚަލީފާކަމަށް އިސްވެވެޑައިގަތީ ބައްޕާފުޅު މަރުވާން ބިން ޙަކަމް އަވަހާރަވުމަށް ފަހުގައެވެ. ހައިބަތު ހުރި ޖާނު ވަރުގަދަ މީހެއްކަމުގައި ވެސް ބެލެވިފައި ވެއެވެ.

ޢަބުދުލް މަލިކް ބިން މަރުވާންގެ ޚިލާފަތުގައި އުމަވީ ދައުލަތުގެ ވެރިކަން ރޫމީ، ފާރިސީ އަދި ޢަރަބި ރަށްތަކުގައި ހިންގާފައިވެއެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ލިޔާއިރު ފިލިޖެއްސެވުން، ދިރުހަމުގައި ކުރެއްސެވުން، ދީނާރުގެ ލޯލާރި ތަޢާރަފުކުރުން މިއީ ހައްތަހާ ވެސް ޢަބުދުލް މަލިކް ބިން މަރުވާންގެ ވެރިކަމުގައި ހިގާފައިވާ ކަންތައްތަކެވެ. މައްކާގައި ވާ ކައުބާ ނުވަތަ ގެފުޅު ތަޅާލެއްވުމަށް ފަހު މިހާރު ފެންނަށް އެހެރިގޮތަށް ބިނާ ކުރެއްވީ ވެސް އަބުދުލް މަލިކް ބިން މަރުވާންގެ ވެރިކަމުގައެވެ. *ހަރުޤަލާ*އޭ ކިޔޭ ރަށް ފަތަހަކޮށް *ވާސިޠު* އޭ ކިޔޭ ރަށް ބިނާކުރެއްވިއެވެ.

އަބުދުލް މަލިކް ބިން މަރުވާން އާއި ބެހޭގޮތުން އަބޫ އައްޒަނާދު ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. *މަދީނާގެ ފިގުހު ޢިލްމު ވެރިންނަކީ ސަޢީދު ބިން މަސީބުއާއި، ޢަބުދުލް މަލިކް ބިން މަރުވާންއާއި، ޢުރުވަތު ބިން ޒުބައިރުއާއި، ޤުބައިޞާ ބިން ޛުއައިބު އެވެ*ޢަބުދުލް މަލިކް ބިން މަރުވާން ދުނިޔެދޫކުރެއްވީ ދިމިޝްޤުގައި ހިޖުރައިން 86ވަނަ އަހަރުގެ ޝައްވާލު މަހުގެ ތެރޭގައެވެ.
ވަލީދު ބިން ޢަބުދުލް މަލިކް

ފުރިހަމަ ނަންފުޅަކީ ވަލީދު ބިން ޢަބުދުލް މަލިކް ބިން މަރުވާން ބިން ޙަކަމް އެވެ. އުފަންވެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 48ވަނަ އަހަރުގައެވެ. ޚަލީފާކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 86ވަނަ އަހަރުގެ ޝައްވާލު މަހުގެ 14ވަނަ ދުވަހު ބައްޕާފުޅު އަބުދުލް މަލިކް ބިން މަރުވާން އަވަހާރަވުމުންނެވެ.

ވަލީދު ބިން އަބުދުލް މަލިކްގެ ވެރިކަމުގައި ތިއްބެވި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައި މޫސާ ބިން ނަޞީރުއާއި ، ޠާރިޤު ބިން ޒިޔާދު ފަދަ ބޭފުޅުން ހިމެނެއެވެ. ވަލީދުގެ ވެރިކަމުގައި އިސްލާމީ ދައުލަތް އިންޑިޔާ، ތުރުކިސްތާން، އަދި ޗައިނާގެ އިރުމަތީ ހިސާބުތަކަށް ފެތުރިގެން ދިޔައެވެ.

ވަލީދު ބިން ޢަބުދުލް މަލިކު އަކީ އުމުރާނީ ތަރައްގީ އަށް ވަރަށް ލޯބިކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. މަދީނާގެ ވެރިއަކަށް ހުންނެވި ބޭފުޅާއަށް މަދީނާގައި މީސްތަކުން ބޭނުންކުރުމަށް ފެންވަޅުތައް ކޮނެ މަގުތައް ހެދުމަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. ޖުޒާމްބަލި ޖެހިފައި ތިބޭމީހުން މީސްތަކުންތެރެއަށް ނިކުމެ އުޅުން މަނާކުރައްވައި އެމީހުންނަށް ޚާއްޞަ އިނާޔަތް ދެއްވިއެވެ.

އިސްލާމީތާރީޚުގައި މިޒަމާނުގައި މިފެންނަ ގޮތަށް ފުރަތަމަ ހޮސްޕިޓަލް އުފެއްދެވީ ވެސް އެދުވަސްވަރު އެވެ. ލޯފަން ކޮންމެ މީހަކަށް ބައިތުލް މާލުން އެހީވެދެއްވައި، ނުހިގޭ މީހުންނަށް ޚާދިމުން ކަނޑައެޅުއްވި އެވެ. އަދި ފަގީރުންނަށް ވެސް ބައިތުލްމާލުން އެހީވެދެއްވައި ހެއްދެވިއެވެ.

ރަށުން ބޭރުން ރަށްތަކަށް އަންނަ މީހުން މަޑުކޮށްލައިގެން ތިބުމަށް ނުވަތަ އުޅުމަށް ޚާއްޞަ ގެތައް ބިނާކުރެއްވި އެވެ. މަދީނާގައިވާ މަސްޖިދުއް ނަބަވީ މަރާމާތުކޮށް،، ގުދުސްގައިވާ މަސްޖިދުލް އަޤްޞާ ބިނާކުރެއްވިއެވެ. ދިމިޝްގުގައިވާ ޖާމިއުލް އުމަވީ ނުވަތަ އުމަވީ މިސްކިތް ބިނާކުރެއްވިއެވެ. އުމަވީ މިސްކިތް ބިނާކުރެއްވުމަށް 11މިލިޔަން 200 ހާސް ދީނާރު ހޭދަކުރެއްވި އެވެ. ވަލީދު ބިން އަބުދުލް މަލިކް މިދުނިޔެ ދޫކުރެއްވީ ހިޖުރައިން 96ވަނަ އަހަރުގައި ދިމިޝްގުގައެވެ.
ހިޝާމް ބިން ޢަބުދުލް މަލިކް

ފުރިހަމަ ނަންފުޅަކީ ހިޝާމް ބިން އަބުދުލް މަލިކް ބިން މަރުވާން ބިން ހަކަމް އެވެ. އުފަންވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 71ވަނަ އަހަރު ދިމިޝްގު ގައެވެ. ޚަލީފާކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 105ވަނަ އަހަރުގެ ޝަޢުބާން މަހުގެ 26ވަނަ ދުވަހު އެވެ. މީލާދީން 724ވަނަ އަހަރުގެ ޖެނުއަރީ މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. އެއީ އޭނާގެ ބޭބޭފުޅު ޔަޒީދު ބިން އަބުދުލް މަލިކް އަވަހާރަވުމާއި ގުޅިގެންނެވެ.

ހިޝާމް ބިން އަބުދުލް މަލިކްގެ ޚިލާފަތުގައި ހިޖުރައިން 120ވަނަ އަހަރު ކޫފާގެ 14ހާސް މީހުންނާއި އެކު ޒައިދު ބިން އަލީ ބިން ހުސައިން ހިޝާމް ބިން އަބުދުލް މަލިކްއާއި އިދިކޮޅަށް ނިކުންނެވިއެވެ. އެއީ ހިޝާމް ބިން އަބުދުލް މަލިކް ގަތުލުކުރެއްވުމަށްޓަކައެވެ. ޝާމްކަރައިގައި އޮތް ހިޝާމްބިން އަބުދުލް މަލިކްގެ ވެރިކަމުގެ ދުވަސްވަރު އުމަވީ ދައުލަތުގެ އެއްވެސް ޚަލީފާއެއްގެ ޚަޒާނާގައި ނެތްވަރަށް ލާރި ފައިސާ އެއްކޮށްފައި ހުއްޓެވެ. ހޫނު މޫސުމު ދިރިއުޅެއްވުމަށްޓަކައި 4މޭލު ބޮޑުމިނުގައި *ރަޞާފާ*އޭ ކިޔޭ ތަނެއް ބިނާކުރެއްވިއެވެ. ހިޝާމް ބިން އަބުދުލް މަލިކް ފާހަގަ ކުރެވިފައިވަނީ އަމިއްލަ ފުޅަށް ކަންތައްތައް ކުރައްވާ ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އަވަހާރަވެ ވަޑައިގެންނެވީ ހިޖުރައިން 125ވަނަ އަހަރު *ރަޞާފާ* ގައެވެ.
ވަލީދު ބިން ޔަޒީދު ބިން ޢަބުދުލް މަލިކް

ފުރިހަމަ ނަންފުޅަކީ ވަލީދު ބިން ޔަޒީދު ބިން އަބުދުލް މަލިކް ބިން މަރުވާން ބިން ޙަކަމް އެވެ. ވަލީދު ބިން ޔަޒީދު އުފަންވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 88ވަނަ އަހަރުގައެވެ. ވަލީދު ބިން ޔަޒީދު ގެ ބައްޕާފުޅު ޔަޒީދު ބިން އަބުދުލް މަލިކް އަވަހާރަވުމުން ޚަލީފާކަމަށް އިސްކުރެވުނީ އޭނާގެ ބޮޑުބޭބޭފުޅު ހިޝާމް ބިން އަބުދުލް މަލިކް އެވެ. ހިޝާމް ޚަލީފާ ކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތުމަށް ފަހު ވަލީ އަހުދަކަށް ވަލީދު ބިން ޔަޒީދު ކަނޑައެޅުއްވި އެވެ. ޚަލީފާކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 125ވަނަ އަހަރުގެ ރަބީޢުލް އާޚިރު މަހުގެ ތެރޭގައި ބޮޑުބޭބޭފުޅު ހިޝާމް ބިން އަބުދުލް މަލިކް އަވަހާރަވުމަށް ފަހުގައެވެ. އެއީ މީލާދީން 743ވަނަ އަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. ޚަލީފާކަމުގައި 1އަހަރާއި 3މަސް ދުވަހު ދެމިހުންނެވިއެވެ.

ވަލީދު ބިން ޔަޒީދު ނުބައިކަންތަކާއި، ރާބުއިމަށް ދެވިހިފާފައިވާތީ މީސްތަކުން އެކަމާއި ނުރުހި ޔަޒީދު ބިން ވަލީދު ބިން އަބުދުލް މަލިކް އަށް ސިއްރުގައި ބައިޢަތު ހިފައި ވަލީދު ބިން ޔަޒީދު ޚަލީފާކަމުން ދުރުކުރެއްވުމަށް ގޮވާލެއްވިއެވެ. އޭރު ވަލީދު ބިން ޔަޒީދު ހުންނެވީ އުރުދުންގެ އިރުމަތީ ހިސާބުގައި އޮންނަ ޢައްމާންގައިވާ *އަޣުދަފު* އޭ ކިޔުނު ރަށުގައެވެ. އެޚަބަރު ލިބުމާއި އެކު އެބުރި *ބުޚަރާއު* އަށް ވަޑައިގެންނެވިއެވެ.

*ބުޚަރާއު* އަށް ވަޑައިގަތުމާއި އެކު ޔަޒީދުގެ ޞަހާބީންގެ ތެރެއިން ބަޔަކު އެއްވެ، ނުޢުމާން ބިން ބަޝީރު ގެ ގަނޑުވަރުގައި ވަލީދު ބިން ޔަޒީދު ގަތުލު ކުރެއްވިއެވެ. އެއަށް ވަލީދު ބިން ޔަޒީދުގެ އިސްތަށިކޮޅު ދިމިޝްގަށް ގެންދެވުނެވެ. މިހާދިސާ ހިގީ ހިޖުރައިން 126 ވަނަ އަހަރުގައެވެ.
މަރުވާން ބިން މުޙައްމަދު ބިން މަރުވާން ބިން ޙަކަމް

ޚަލީފާކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 127ވަނަ އަހަރުގެ ޞަފަރު މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. އެއީ މީލާދީން 744ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. މިއީ އުމަވީ ދައުލަތުގެ އެންމެ ފަހު ޚަލީފާއެވެ. ހިޖުރައިން 126ވަނަ އަހަރު ވަލީދު ބިން ޔަޒީދު ގަތުލުކުރެއްވުމުން އަރްމީނިޔާ ގައި މަރުވާން ބިން މުހައްމަދު ބިން މަރުވާން އަށް ބައިޢަތު މީސްތަކުން ހިފިއެވެ. އަދި ލަޝްކަރައިގެން ދިމިޝްގަށް ވަޑައިގެން އިބްރާހީމް ބިން ވަލީދު ވެރިކަމުން ދުރުކުރައްވައި ހިޖުރައިން 127ވަނަ އަހަރު ވެރިކަމަށް އިސްވި އެވެ.

މަރުވާން ބިން މުހައްމަދު ފާހަގަކުރެވެނީ ހިތްވަރުގަދަ ފަހުލަވާނެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ހިޖުރައިން 105ވަނަ އަހަރު *ގޫނިޔާ* ކިޔޭ ރަށާއި ހަގުރާމަކޮށް އެރަށް ފަތަހަކުރިއެވެ. ހިޝާމް ބިން އަބުދުލް މަލިކްގެ ދުވަސްވަރު މަރުވާން ބިން ހަކަމް ހިޖުރައިން 114ވަނަ އަހަރު އަރްމީނިޔާ އަދި އާޒަރްބައިޖާންގެ ވެރިކަމަށް އިސްކުރެވުނެވެ. އެއަށްފަހު އަބުލް އައްބާސް އައްސައްފާހް އާއި މަރުވާން ބިން މުހައްމަދު އާއި ދެމެދު މޫޞިލް އާއި އަރްބީލްއާއި ދެމެދުގައި އޮންނަ ޒާބު އޭ ކިޔުނު ހިސާބެއްގައި ހަގުރާމަ ހިނގި އެވެ. މިހަގުރާމައިގައި ބަލިވުމުން މަރުވާން ފިލައިގެން މިސްރަށް ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެހިނދު އައްސައްފާހު ގެ ކޮއްކޮ ޞާލިހް ބިން އަލީ މަރުވާންގެ ފަހަތުން ދަތުރުކުރައްވައި ބޫޞީރުއޭ ކިޔޭ ހިސާބުގައި މަރުވާން ގަތުލުކުރެއްވި އެވެ.

އުމަވީ ދައުލަތުގެ ވެރިކަން ނިމުމަކަށް އައީ ހިޖުރައިން 132ވަނަ އަހަރުގެ ހައްޖުމަހުގެ 27ވަނަ ދުވަހު ޚަލީފާ މަރުވާން ބިން މުޙައްމަދު ބިން މަރުވާން ގަތުލުކުރެއްވުމުންނެވެ. 5އަހަރާއި 2މަސްދުވަހު ޚަލީފާކަން ކޮށްފައި ވެއެވެ. އަވަހާރަވިއިރު އުމުރުފުޅަކީ 62އަހަރު އެވެ.
އިބްރާހީމް ބިން ވަލީދު ބިން ޢަބުދުލް މަލިކް

ޚަލީފާކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 126ވަނަ އަހަރުގެ ހައްޖުމަހުގެ ތެރޭގައެވެ. އެއީ މީލާދީން 744ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރު މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. ޚަލީފާކަން ކޮށްފައިވަނީ އެންމެ 70ދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ. ޚަލީފާކަމަށް އިސްކުރެވުނީ އޭނާގެ އަޚް ޔަޒީދު އަވަހާރަވުމާއި ގުޅިގެންނެވެ.
ޔަޒީދު ބިން ވަލީދު ބިން ޢަބުދުލް މަލިކް

ޚަލީފާކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 126ވަނަ އަހަރުގެ ޖުމާދިލް އާޚިރު މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. އެއީ މީލާދީން 477ވަނަ އަހަރުގެ އެޕްރީލް މަހުގެ ތެރޭގައެވެ.
މަމްސް ހަނގުރާމަ

ރޫމީންނާއި ބަރުބަރުންނާއި ދެކޮޅަށް މުސްލިމުން ކުރި މިހަގުރާމަ ހިގީ ހިޖުރައިން 69 ވަނަ އަހަރުގައި ޢަބުދުލް މަލިކް ބިން މަރުވާންގެ ޚިލާފަތުގައި މަޣުރިބު ނުވަތަ މޮރޮކޯގެ *ޤައިރަވާން* އޭ ކިޔޭ ރަށުގައެވެ. ބަރުބަރުން ރޫމީންނަށް އެހީވެ، މުސްލިމުންނާއި ދެކޮޅަށް ހަގުރާމަ ފެއްޓިއެވެ. ހަގުރާމައިގައި މުސްލިމުންގެ ލަޝްކަރުގެ ވެރިއަކަށް ހުންނެވި، ޢަޤަބާ ބިން ނާފިޢު ޝަހީދުވެ ވަޑައިގަތެވެ. އަދި މުސްލިމުންގެ ބޮޑުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އަބުލް މުހާޖިރު ބިން ދީނާރު ވެސް ޝަހީދުވެ ވަޑައިގަތެވެ. އެއަށް ފަހު މުސްލިމުންގެ ލަޝްކަރު ފަހަތަށް ޖެހެމުން ގޮސް *ޤައިރަވާން*އަށް ވާސިލްވިއެވެ. އެއަށް ފަހު ޤައިރަވާން އެމީހުންގެ ބާރުގެ ދަށަށް ގެންދިޔައެވެ.

ރޫމީންނާއި ބަރުބަރުން ޤައިރަވާން ހިފުމުން ޤައިރަވާންގެ ވެރިއަކަށް ހުންނެވި ޒުހައިރު ބިން ޤައިސް އެޚަބަރާއިގެން ޚަލީފާ ޢަބުދުލް މަލިކްގެ އަރިހަށް ޝާމު ކަރައަށް ވަޑައިގަތެވެ. އެއަށް ފަހު ބޮޑު ލަޝްކަރެއް ތައްޔާރު ކުރައްވައި ޒުހައިރު ބިން ޤައިސް ވެރިއަކަށް ހުންނަވައިގެން ޤައިރަވާން އަށް ވަޑައިގެތެވެ. ހަގުރާމައިގައި ބަރުބަރުންގެ ވެރިއަކަށް ހުންނެވި *ކަސީލާ* ގަތުލުކުރައްވައި ޤައިރަވާން އިން ރޫމީންނާއި ބަރުބަރުން ފައްސައި ބޭރުކޮށްލިއެވެ.