open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ސިކުނޑި ދުޅަވުން

ސިކުނޑި ދުޅަވުން() އަކީ ސިކުނޑީގެ ޓިޝޫ ދުޅަވެ ފުއްޕުމެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ސިކުނޑި ދުޅަވުން ކުރިމަތިވާއިރު އެއާއެކު، ސްޕައިނަލް ކޯޑް ދުޅަވުން ކުރިމަތިވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. މާނައަކީ ސިކުނޑިއާއި، ސްޕައިނަލް ކޯޑް ދުޅަވުން އެވެ. ހަމަމިހެން ބައެއް ފަހަރު ސިކުނޑި ދުޅަވުން ކުރިމަތިވާއިރު އެއާއެކު، ސިކުނޑީގެ ދުލިފަށް ދުޅަވުން ކުރިމަތިވެއެވެ. މާނައަކީ ސިކުނޑިއާއި، ސިކުނޑީގެ ދުލިފަށް ދުޅަވުން އެވެ.

ސިކުނޑި ދުޅަވުން ކުރިމަތިވަނީ ބައެއް ކަހަލަ ޖަރާސީމް ތަކާއި، އަދި އެހެނިހެން ބައެއް މާއްދާތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ. އެހެނިހެން ބައެއް މާއްދާތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ، ތިމަރަ، ދިރޭރަހަ، އާރސެނިކް ފަދަ މާއްދާ ތަކެވެ. ސިކުނޑި ދުޅަވުން ކުރިމަތި ކުރުވާ ޖަރާސީމް ތަކުގެ ތެރޭގައި، ބައެއް ކަހަލަ ބެކްޓީރިޔާ، ވައިރަސް، ޕަރަސައިޓް، ފަދަ ޖަރާސީމްތައް ހިމެނެއެވެ.

ސިކުނޑި ދުޅަވުން ކުރިމަތިކުރުވާ ވައިރަސް ދެގުރޫޕަކަށް ބަހާލެވެއެވެ. ފުރަތަމަ ވައްތަރަކީ ހަށިގަނޑަށް ވައިރަސް ވާޞިލްވުމަށްފަހު، ސިކުނޑީގެ ނާރު ސެލް ތަކާއި ހަމައަށް ދިއުމުގެ ކުރިން ގެއްލުމެއް ކުރިމަތި ނުކުރުވާ ވައިރަސް ތަކެވެ. މީގެ މިސާލަކީ **ރެބީޒް ވައިރަސް** އަދި **އާތްރޮޕޯޑް-ބޯން** ވައިރަސް ތަކެވެ. ދެވަނަ ވައްތަރަކީ ހަށިގަނޑަށް ވައިރަސް ވާޞިލްވުމަށްފަހު، ނާރުތަކުގެ ނިޒާމް ނޫން ބައިތަކަށް ގެއްލުންދީ އަދި އޭގެ ފަހުން ސިކުނޑީގެ ނާރު ސެލްތަކާއި ހަމައަށް ފޯރައި ގެއްލުން ދޭވައްތަރެވެ. މީގެ މިސާލަކީ ހާރޕީޒް ސިމްޕްލެކްސް ޖައްސާ ވައިރަސް، ހާރޕީޒް ޒޮސްޓަރ ޖައްސާ ވައިރަސް، ޑެންގީ ހުން ޖައްސާ ވައިރަސް، އެއިޑްސް ބަލި ޖައްސާ ވައިރަސް، އަދި ރީނދޫ ހުން ޖައްސާ ވައިރަހެވެ.

ސިކުނޑި ދުޅަވުން ކުރިމަތިވުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި، ހުންއައުން، ބޮލުގައި ރިހުން، ތާއްޔަށް ޖެހުން، ކޯމާއަށް ދިއުން، ކަރުހަރުއެރުން، ނުވަތަ ކަރުގެ މަސްތައް ކުރުގެޅުން، ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. ކުޑަކުދިންނަށް ބައެއް ފަހަރު ފިޓްޖެހުން މެދުވެރިވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އަތްފައިގެ ވަރުދެރަވެ، ގައިގެ ބާރުދޫވާގޮތް ވެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ސިކުނޑީގެ ދުލިފަށް ދުޅަވުން

ސިކުނޑީގެ ދުލިފަށް ދުޅަވުން() އަކީ ސިކުނޑި އަދި ސްޕައިނަލް ކޯޑް ގެ ވަށައިގެންވާ ލެވިފައިވާ ދުލިފަށް ދުޅަވުމެވެ. ވައިރަސް، ފަންގަސް، ބެކްޓީރިޔާ އަދި ޕަރަސައިޓް ގެ ސަބަބުން ވެސް މިބަލި ޖެހެއެވެ. ނަމަވެސް އެންމެ ނުރައްކާތެރިވަނީ ބެކްޓީރިޔާގެ ސަބަބުން ސިކުނޑީގެ ދުލިފަށް ދުޅަވުން ކުރިމަތިވެފައިވާނަމަ އެވެ. 

ސިކުނޑީގެ ދުލިފަށް ދުޅަވުން ކުރިމަތި ކުރުވާ ބެކްޓީރިޔާ ތަކުގެ ތެރޭގައި މެނިންގޮކޮކަސް ( ނިސީރިއާ މެނިންޖިޓިޑިސް)، އިންފުލުއެންޒާ ބެސިލަސް (ހިމޮފިލަސް އިންފުލުއެންޒާ)، ނިއުމޮކޮކަސް، ސްޓްރެޕްޓޮކޮކަސް، އަދި ސްޓެފައިލޮކޮކަސް ފަދަ ބެކްޓީރިޔާ ތައް ހިމެނެއެވެ. ހަށިގަނޑުގެ އެކި ހިސާބުތަކުގައި އުފެދޭ އިންފެކްޝަންގެ އަސަރު ލޭގެ ޒަރީޢާއިން ސިކުނޑީގެ ދުލިފަށް އާއި ހަމައަށް ވާޞިލްވެ، ސިކުނޑީގެ ވަށައިގެންވާ ދުލިފަށް އާއި، ސިކުނޑިއާއި ދެމެދުގައި ހުންނަ ދިޔައިގެ ތެރޭގައި ދޮސް އަށަގަނެ، ސިކުނޑީގެ ވަށައިގެންވާ ދުލިފަށް ދުޅަވުން މެދުވެރި ކުރުވައެވެ. މިސާލަކަށް ސިކުނޑިއާއި ކައިރީގައިވާ ތަނެއް ކަމުގައިވާ ކަންފަތުގެ މެދުބައި ، އަދި ނޭފަތުގެ ވަށައިގެންވާ ވައިކޮތަޅު ފަދަ ތަނެއްގައި އިންފެކްޝަން އަށަގަނެއްޖެ ނަމަ ފަސޭހަ ކަމާއެކު އިންފެކްޝަން ސިކުނޑިއާއި ހަމައަށް ވާޞިލްވެއެވެ. އަދި ސިކުނޑީގެ ދުލިފަށް ދުޅަވުން ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ. 

ސިކުނޑީގެ ދުލިފަށް ދުޅަވުމުން ކުރިމަތިވެދާނެ އުދަގޫތަކުގެ ތެރޭގައި، ހުންއައުން، ބޮލުގައި ރިހުން، ހޮނޑުލުން، ކާހިތްނުވުން، އަދި ކަރުގެ މަސްތައް ހަރުއެރުން ނުވަތަ ކަދުރާ ގުޅަކެއުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. 

ބެކްޓީރިޔާ ގެ ސަބަބުން ސިކުނޑީގެ ދުލިފަށް ދުޅަވުން ކުރިމަތިވުމުން ފެނިދާނެ އުދަގޫތަކުގެ ތެރޭގައި، ފިޓްޖެހުން، ބީރުވުން، ލޯއަދިރިވުން، ވާގިނެތުން، ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ގޮހޮރުގެ ފާރު

ގޮހޮރުގެ ފާރު() އަކީ ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމްގެ އެއްވެސް ހިސާބެއްގެ އެތެރެއިން ލެވިފައިވާ ތެތް ދުލިފަށް() ގައި ފާރު އުފެދުމެވެ. ގޮހޮރުގެ ފާރުގެ ތައާރަފެއްގެ ގޮތުގައި ގިނަ ފަހަރު ލިޔެފައިހުންނަނީ ** ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމްގެ އެތެރެއިން ލެވިފައިވާ ތެތްދުލިފަށް 0.5 ސމ އަށްވުރެ ބޮޑުމިނަށް ގިރުމެވެ** މިހެންނެވެ. ޢާންމު ގޮތެއްގައި ފާރު އުފެދޭނީ އެސިޑިކް ހާލަތެއްގައި ހުރި ހިސާބެއްގައެވެ. ގޮހޮރުގެ ފާރު އުފެދިގެން ހުންނަ ތަދު ވަރަށް ބޮޑަށް އިހްސާސް ކުރެވޭނެ އެވެ. 80 އިންސައްތަ ގޮހޮރުގެ ފާރު އުފެދެނީ **ހެލިކޮބެކްޓަރ ޕައިލޮރި** ކިޔާ ބެކްޓީރިޔާއެއްގެ ސަބަބުންނެވެ. ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލު ކުރުމާއި، ކުޅި ކާތަކެތި ދިގުމުއްދަތަކަށް ބޭނުންކުރުމާއި، އަދި ދިގު މުއްދަތަކަށް ތަދުކެނޑުވުމަށް ބޭނުންކުރެވޭ ބާރުގަދަ ބޭސްތައް ބޭނުންކުރުމަކީ ވެސް ގޮހޮރުގެ ފާރު އުފެދޭން ދިމާވާ ކަމެކެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ހިތުގެ ބަލި

**ހިތުގެ ބަލި** ()ނިސްބަތްކުރެވެނީ ހިތް އަށް ޖެހޭ ތަފާތު ބަލިތަކަށެވެ. އެމެރިކާގައި އެކަނިވެސް ކޮންމެ 34 ސިކުންތަކުން އެކަކު މަރުވާ ކަމަށް ވެއެވެ. އެމެރިކާ، އިގިރޭސި ވިލާތް، ކެނެޑާ، އަދި ވޭލްސް ފަދަ ގައުމުތަކުގައި އެންމެ ގިނައިން މީހުން މަރުވާ ސަބަބު ކަމުގައި ބެލެވިފައިވަނީ ހިތުގެ ބަލިތަކެވެ.

## ހިތުގެ ބަލިތައް ބަހާލެވިފައިވާ ގޮތް
* ހިތުގެ ލޭހޮޅިއަށް ޖެހޭ ބަލިތައް
* ހިތުގެ މަސްގަނޑަށް ޖެހޭ ބަލިތައް
* ހިތާއި ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމްގެ ބަލިތައް
* ހިތަށް ލޭފޮނުވުން ދަށްވުމުން ޖެހޭ ބަލިތައް
* ހިތް ފޭލްވުން
* ލޭމައްޗަށްދިއުމާއި ގުޅިގެން ކުރިމަތިވާ ހިތުގެ ބަލިތައް
* ހިތުގެ ބައިތަކަށް ޖެހޭ އިންފެކްޝަންތައް
* ހިތުގެ ވޭލްތަކަށް ޖެހޭ ބަލިތައް

ޤިސްމު:ބަލިތައް
އެސްވަޅު

އެސްވަޅު()އަކީ ހުދުހަމުގައި އުފެދޭ ބައްޔެއް. މިބަލި ހުންނާނީ ވައްކޮށް، ހަރުކޮށް، އެތެރެޔަށް ގޮނޑިލާ ގޮތަށެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ދޫމި

ދޫމި()އަކީ ހަށިގަނޑުގައިޖަހާ ލައްތަކެއްގެ ސިފައިގައި ހުންނަހަމުގެ ބައްޔެއް

ޤިސްމު:ބަލިތައް
އެސްނާޅި

**އެސްނާޅި** އަކީ ލޮލުގެ ފަލަކޮޅުގެ އަޑީން ކަރުނަވަރުތެރޭ އުސްކޮށް ހުންނަ ތަންތަން. މިދުޅަވާނީ ކުޑަމުލިއްސެއްހެނެވެ

ޤިސްމު:ބަލިތައް
އެސްމައުކޮޅު

**އެސްމައުކޮޅު** ހަމުގައި ނަގާ ބައްޔެއް. މިއީ އެސްމައު ހުންނަހެން ނަގާ ފޮޅެކެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
އެސްފިނޮޅު

އެސްފިނޮޅު ()އަކީ އަނދުން ހުލި ފަދައިން ލޮލުގެ މަތީ ރަވައިގައި ނަގާ ބައްޔެކެވެ. މިއީ ލޮލުގެ ރަވައިގައި ހިމެނޭ **މިބޯމިއަން ގްލޭންޑް** އޭ ކިޔޭ ގްލޭންޑް އެއް ބެދި، އިންފެކްޝަން އަށަގަތުމުން އުފެދޭ ބައްޔެކެވެ. އަނދުން ހުލި އާއި އެސްފިނޮޅު އާއި ހުރި ތަފާތަކީ އަނދުން ހުލީގެ ސައިޒުން ކުޑަވެފައި، ތަދު ހުންނަލެން ބޮޑުވާނެއެވެ. އަދި އެސްފިނޮޅު ބޮޑުވެ ދުޅަވުމުން އޭގައި އަތްލުމުން ތަދު އިހްސާސް ކުރެވޭނެއެވެ. އެސްފިނޮޅު ބައެއް ފަހަރު ފަރުވާ އަކާ ނުލައި އޭގެ ޒާތުގައި ހިނދި ތިރިވެ ދެއެވެ. 
ޤިސްމު:ބަލިތައް
އެސްފިޔަ

thumb|އެސްފިޔަ
އެސްފިޔަ() އަކީ ލޮލުގެ ރަވައިގައި ފަޅައިފައި ހުންނަ އިސްތަށި އެވެ. ލޮލަށް ތަފާތު ކުނިބުނި ފަދަ ތަކެތި އެޅުން އެސްފިޔައިގެ ސަބަބުން މަނާޚޮށްދެއެވެ. އެސްފިޔައެއް ވެއްޓިއްޖެ ނަމަ އަލުން އުފެދި ބޮޑުވުމަށް 7-8 ހަފްތާ ވަރު ނަގައެވެ. އިސްތަށީގެ ކުލައާއި އެސްފިޔައިގެ ކުލަ ބައެއް ފަހަރު ތަފާތު ވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. 

އިސްތަށީގެ ބުޑުގައި ތަފާތު ދެވައްތަރެއްގެ ގްލޭންޑް ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
އަނދުން ހުލި

އަނދުން ހުލި() ލޮލުގެ ތިރީރަވައިގައި ނަގާ ބަލިކަމެއް. އެހުންނަނީ ބިއްސެއް ނުވަތަ ކުޑަމުލިއްސެއް ހެންނެވެ. އަނދުން ހުލި އުފެދެނީ ލޮލުގެ ރަވައިގެ ބުޑުގައި ހިމެނޭ ތެޔޮބޭރުކުރާ ގްލޭންޑް ތަކުގައި އިންފެކްޝަން އަށަގަތުމެވެ. އަނދުން ހުލި އާއި އެސްފިނޮޅު އާއި ހުރި ތަފާތަކީ އަދުން ހުލި ސައިޒުން ކުޑަވާނެއެވެ. އަދި ތަދު އިހްސާސް ވާލެއް ބޮޑުވާނެއެވެ. އަދި އަނދުން ހުލީގެ ސަބަބުން މާބޮޑު ގެއްލުމަކާ ކުރިމައްޗެއް ނުވާނެއެވެ.

އާންމު ގޮތެއްގައި އަނދުން ހުލި އުފެދެނީ **'ސްޓެފައިލޮކޮކަސް** އޭ ކިޔާ ބެކްޓީރިޔާ އެއްގެ ސަބަބުންނެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ލޮލުގެ ރަވަ

ރަވަ ()އަކީ ލޮލުގެ ކައިރިފަށެވެ. މިއީ ލޮލުގައި އެސްފިޔަފަޅައިފައި ހުންނަތަން ވެސް މެއެވެ. މިއީ ލޯ ރައްކާކޮށް ހިމާޔަތްކޮށްދޭ ހަމުގެ ތުނި ފަށަލަ އެކެވެ. ލޮލުގެ ރަވައިގައި އެކުލެވޭ ހަމަކީ އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައިވާ ހަންގަނޑުގައި ހިމެނޭ އެންމެ ތުނި ހަމެވެ. މިބޯމިއަން ގްލޭންޑް ތައް ހުންނަނީ ލޮލުގެ ރަވައިގެ ތެރޭގައެވެ. ކަރުނަ އިގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ސަރުބީ ނުވަތަ ތެލުގެ ބައި ދޫކުރަނީ މިބުނި ގްލޭންޑް ތަކުންނެވެ. މީގެ އިތުރުން ލޮލުގެ ރަވައިގެ ތެރޭގައި ދާ ބޭރުކުރާ ގްލޭންޑް ތައް ވެސް ހިމެނެއެވެ. ތަފާތު 6 ފަށަލައެއް ލޮލުގެ ރަވައިގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
އުރަމަތީ ކަށިގަނޑު

**އުރަމަތީ ކަށިގަނޑު** ()އަކީ މޭމަތީގެ މެދުގައި އިންނަ ދިގު ފަތި ކަށިގަނޑެކެވެ. މިކަށިގަޑަށް މޭކަށިގަޑޭވެސް ކައެވެ. އަރިކަށީގެ ކަށިތައް ދެއަރިމަތިން އައިސް ކުރިމަތިން (މޭމަތިން ) ގުޅެނީ އުރަމަތީ ކަށިގަނޑާއެވެ. ހަށިގަނޑަށް ލިބޭ އަނިޔާ ނުވަތަ ގެއްލުމެއްގެ ތެރޭގައިހިތް، ފުއްޕާމޭ އަދި ބޮޑެތި ލޭހޮޅިތައް ރައްކާތެރިކޮށް ހިމާޔަތް ކުރުމުގައި އަރިކަށިތަކާއެކު އަދި މައިބަދައިގެ ކަށިތަކާއެކު އުރަމަތީ ކަށިގަނޑު ބައިވެރިވެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކަށިތަކުގެ ނިޒާމް
އުޅަބޮށި ކަށިގަނޑު

އުލަބޮށި ކަށިގަނޑު ()އަކީ އުޅަބޮށި ހުޅުގެ ބޭރުކަށިގަނޑު އެވެ. މިކަށިގަނޑު އަކީ ދިގު ކަށިގަނޑެކެވެ. މިކަށިގަނޑު އިންނަނީ އަތްދަނޑި ގެ ގަޔާ ކައިރިވީ ފަރާތު ގައެވެ. ތަފާތު 13 މަސްގަނޑެއް މިކަށިގަނޑާއި އެކިގޮތްގޮތުން ގުޅިފައި ވެއެވެ.

## ގުޅުންހުރި ކަށިތައް
އުޅަބޮށި ކަށިގަނޑު އާއި ގުޅިފައިވާ ކަށިތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ. 
* އުޅަބޮށި ހުޅުގެ މަތިން ކަނާތް ފަރާތުން އުޅަބޮށި ކަށިގަނޑު އާއި ގުޅިފައިވަނީ މުލައްދަނޑި ކަށިގަނޑު އެވެ.
* އުޅަބޮށި ކަށިގަނޑުގެ ވާތްފަރާތުން މިކަށިގަނޑު އާއި ގުޅިފައިވަނީ ރޭޑިއަސް ކަށިގަނޑު އެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކަށިތަކުގެ ނިޒާމް
ވިޔާއްދަ

ވިޔާއްދަ() އަކީ ގިނައަނގަ ހުންނަ މުލިހި، އެވެ. މިމުލިއްސަށް **ކުޅަނދުރު ހަތާ މުލިހި** ވެސް ކިޔައެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ކުޅަނދުރު ހަތާ މުލިހި އުފެދެނީ **ސްޓެފައިލޮކޮކަސް** ކިޔާ ބެކްޓީރިޔާ އެއްގެ ސަބަބުންނެވެ. މިއީ ގައިން ގަޔަށް އަރާ ބައްޔެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަ ކުރެވިފައިވާ ބައްޔެކެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރު ހަށިގަނޑުގެ އެހެން ހިސާބުތަކަށް ފެތުރޭގޮތް ވެސް ވެއެވެ. 

ކުޅަނދުރު ހަތާ މުލިހި ތެރޭގައި، ދިޔަ، ދޮސް، އަދި މަރުވެފައިވާ ޓިޝޫތައް ހުރެއެވެ. މިބައްޔަށް **ވިއާއްދަ**، **ވިއާގި**، އަދި **ވިޔާގި** ވެސް ކިޔައެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ފައިބަރު

ފައިބަރު ނުވަތަ ކާތަކެތީގައި ހުންނަ ނަރު ()އަކީ ތަރުކާރީ، މޭވާ، އަދި ގޮވާމުގެ ބާވަތްތަކުގައި ހުންނަ އިންސާނުންގެ ގޮހޮރުގައި ހަޖަމުނުކުރެވޭ އަދި ލޭގެތެރެއަށް އޭގެ އަސަރު ނަގައިނުގަނެވޭ ބައެކެވެ. ކާތަކެތީގައި ހިމެނޭ ކާބޯހައިޑްރޭޓް، ޕްރޮޓީން އަދި ތެލުގެ ބައި ލޭގެ ތެރެއަށް އެކީގައި ނަގައިގަނެއެވެ. ނަމަވެސް ނަރު ނުވަތަ ފައިބަރު އެހުރިގޮތަށް ދާނީ ބޮޑު ކަމުދާ ތަކެއްޗާއެކު ހަށިގަނޑުން ބޭރުވެގެންނެވެ. 

## ވައްތަރުތައް
ކާތަކެތީގައި ހުންނަ ނަރު ގެ ދެވައްތަރެއް ވެއެވެ. 
### ފެނަށް ގިރިގެންނުދާ ވައްތަރުގެ ނަރު
މިވައްތަރުގެ ފައިބަރުގެ ސަބަބުން ގޮހޮރުގެ ހަރަކާތްތެރިކަން އިތުރުވެ، އޭގެތެރޭގައި ހިމެނޭ ކާނާގެ ބާވަތްތައް އަވަހަށް ހަޖަމުކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދެއެވެ. އަދި ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތި ގޮހޮރުގެ ފަހަތު ކޮޅުގައި އެއްވުމުގައިވެސް އެހީތެރިވެދެއެވެ. އޭގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ފަސޭހަ ކަމާއެކު ބޮޑު ކަމުދެވޭގޮތް ވެއެވެ. ހުރިހާ ބާވަތެއްގެ ގޮވާމާއި ތަރުކާރީ އަދި މޭވާގެ ބާވަތްތަކުގައި ވެސް ހިމެނެނީ މިވައްތަރުގެ ނަރެވެ. 

### ފެނަށް ގިރިގެންދާ ވައްތަރުގެ ނަރު
މިވައްތަރުގެ ފައިބަރު ފެނަށްގިރި ޖެލީގަނޑެއްހެން އޮންނަ ގަނޑުއެތިކޮޅު ތަކެއް ގޮހޮރުގެ ތެރޭގައި އުފައްދައެވެ. މީގެ ސަބަބުން ކޮލެސްޓްރޯލް އަދި ހަކުރު ލޭގެ ތެރެއަށް ދަމައިގަތުން މަދުކޮށްދެއެވެ. މިވައްތަރުގެ ނަރު ގިނައިން ހުންނަ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި އާފަލް، ކެރެޓް އަދި ތޮޅި ފަދަ ތަކެތި ހިމެނެއެވެ. 

## ފައިދާތައް
### ބަނޑުހަރުވުމުން ސަލާމަތްކޮށްދިނުން
ނަރު ގިނައިން އެކުލެވޭ ކާނާގެ ބާވަތްތައް ބޭނުންކުރުމުން، ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތީގެ މިންވަރު އިތުރުވުމާއި، އޭގެ އެކުލެވޭ ފެނުގެ ބައިވެސް އިތުރުވެގެން ދެއެވެ. މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ފަސޭހަކަމާއެކު ބޮޑުކަމުދެވި، ކޮންމެ ދުވަހަކު މަދުވެގެން އެއްފަހަރު ބޮޑުކަމުދެވޭގޮތް ވެއެވެ. 
### ހަޖަމުކުރުމުގެ މައްސަލަތަކުން ސަލާމަތްކޮށްދިނުން
ނަރު ގިނައިން އެކުލެވޭ ކާނާގެ ބާވަތްތައް ބޭނުންކުރުމުން ފުރަގަސް ފަރާތުގެ ބަލިތަކާއި ގޮހޮރުގެ ބަލިތަކުން ސަލާމަތްކޮށްދެއެވެ. 
### ލޭގައި އެކުލެވޭ ކޮލެސްޓްރޯލްގެ މިންވަރު ދަށްކޮށްދިނުން
ތޮޅި އަދި ކުދިބަތް ފަދަ ތަކެތީގައި ހިމެނޭ ފެނަށް ގިރިގެންދާ ވައްތަރުގެ ފައިބަރުން ލޭގައި ހިމެނޭ ކޮލެސްޓްރޯލްގެ މިންވަރު ދަށްކޮށްދޭކަމަށް ދިރާސާތަކުން ދައްކައެވެ. އަދި ޚާޢްޞަކޮށް ކޮލެސްޓްރޯލްގެ ގެއްލުން ދެނިވި ވައްތަރު ކަމުގައިވާ ލޯޑެންސިޓީ ލިޕޯޕްރޮޓިން ދަށްކުރާ ކަމަށް ވެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ލޭހޮޅިތަކުގެ ބަލިތަކާއި، ލޭމައްޗަށްދިއުން އަދި ހިތުގެ ބަލިތަކުން މިންޖުކޮށްދޭނެއެވެ. 
### ލޭގައި ހިމެނޭ ހަކުރުގެ ލެވެލް ކޮންޓްރޯލް ކުރުން
ފެނަން ގިރިގެންދާ ފައިބަރުގެ ސަބަބުން ކާތަކެތީގައި ހިމެނޭ ހަކުރު ލޭގެ ތެރެއަށް ނަގައިގަތުން ލަސްކޮށްދެއެވެ. ވުމާއެކު ހަކުރު ބަލި ހުންނަ މީހުންނަށް ހަކުރު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އެހީތެރި ވެދެއެވެ. 

### ބަރުދަން ލުއިކުރުމަށް އެހީތެރިވެދިނުން
ގިނައިން ނަރު ހުންނަ ބާވަތްތައް ކެއުމުގައި ބޭނުންކުރުމުން ގިނައިން ހަފަން ޖެހޭތީ ކެއުމުގައި ހޭދަކުރާ ވަގުތު އިތުރުވެއެވެ. ވުމާއެކު ބަނޑުހައިވުން ލަސްކޮށްދެއެވެ. އަދި ފައިބަރު ހުންނަ ތަކެތީގެ ކުޑަ އެތިކޮޅަކުން ބަޑު ފުރޭކަމުގެ އިހްސާސް ކޮށްދެއެވެ. ހަމައެއާއެކު އޭގައި އެކުލެވޭ ހަކަތަ ވެސް މަދުވާނެއެވެ. 

### ގޮހޮރުގެ ކެންސަރުން ސަލާމަތްކޮށްދިނުން
ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި ފައިބަރު ގިނަ ކާނާ ބޭނުންކުރުމަކީ ގޮހޮރުގެ ކެންސަރުން ހިމާޔަތްވުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަމެކެވެ.
އިންފުލުއެންޒާ

އިންފުލުއެންޒާ() އަކީ އަރިދަފުސް ރޯގާ ފަދައިން އެއާއި އެއްގޮތް އަލާމާތްތަކެއް ފެންނަމުން އަންނަ ބައްޔެކެވެ. މިއީ ފަސޭހަ ކަމާއެކު ފެތުރޭ ބައްޔެކެވެ . މިއީ އާރްއެންއޭ ވައިރަސް އެއް ކަމުގައިވާ **އޯރތޮމިކްސިވިރިޑޭ** ކިޔާ ވައިރަހުގެ އާއިލާ އަކުން ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. އިންފުލުއެންޒާ މިނަން ނެގިފައިވަނީ އިޓަލީ ބަހުންނެވެ. 

އިންފުލުއެންޒާ ޖެހުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ، ހުންއައުން، ހީކެރުވުން، ބޮލުގައި ރިހުން، މަސްތަކުގައި ރިހުން، އަރުތެރެ ދުޅަވުން، ކެއްސުން، ވަރުދެރަވުން، ނުތަނަވަސްވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. ނުރައްކާތެރި ހާލަތްތަކުގައި ނިއުމޯނިޔާ ފަދަ ބައްޔެއް ޖެހުމަކީ ވެސް ވެދާނެ ކަމެކެވެ.

## އަރިދަފުސް ރޯގާ އަދި އިންފުލުއެންޒާ
ވަރަށް ގިނަ މީހުންނަށް ނޭވާލާ ނިޒާމަށް ޖެހޭ ބައްޔެއް ކަމުގައިވާ އިންފުލުއެންޒާ އާއި އަރިދަފުސް ރޯގާ އޮޅޭގޮތް ވެއެވެ. މިދެބައްޔަށް ބަލާއިރު އަރިދަފުސް ރޯގާ އަކީ ތަފާތު އެތަކެއް ވައިރަސް ތަކެއް ސަބަބުން ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. ނަމަވެސް އިންފުލުއެންޒާ ޖެހެނީ އިންފުލުއެންޒާ ވައިރަސްގެ ސަބަބުންނެވެ. އަރިދަފުސް ރޯގާގެ ސަބަބުން ވަރަށް އާދައިގެ ކުދިކުދި އުދަގޫތައް ކުރިމަތިވާއިރު، އިންފުލުއެންޒާގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ އުދަގޫތައް ތަހައްމަލު ކުރަން ދަތިވާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. އިންފުލުއެންޒާގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ އުދަގޫތަކުގެ ތެރޭގައި ހުންއައުން، ހީކެރުވުން، ބޮލުގައި ރިހުން، ގައިގައި ރިހުން، ގައިގެ ވަރުދެރަވެ ވަރުދޫވުން، އަދި ހިކި ކެއްސުން ފަދަ އުދަގޫތައް ހިމެނެއެވެ. ނަމަވެސް ދެބަލީގެ އުދަގޫތަކާއި އަލާމާތްތައް އެއްގޮތްކަމުން ބޭރުފުށުން ބަލާ ބެލުންތަކުން މިދެބަލި ދެނެގަތުން ވަރަށް ގިނަފަހަރު އޮންނަނީ އުދަގޫކަމަކަށް ވެފައެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ނިއުމޯނިޔާ

ނިއުމޯނިޔާ) އަކީ ފުއްޕާމޭއަށް ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. މިއީ އެންމެ ސާދާ ބަހުން ބުނާނަމަ **'ފުއްޕާމޭ ދުޅަވުން** އެވެ. މިބަލި ޖެހުމުން ފުއްޕާމޭގައި ހުންނަ ކުދި ވައިކޮތަޅު ގައި ދިޔަ ޖަމާވާގޮތް ވެއެވެ. ތަފާތު ވައްތަރުގެ ބެކްޓީރިޔާ، ވައިރަސް، ފަންގަސް، އަދި ޕަރަސައިޓް ތަކުގެ ސަބަބުން ނިއުމޯނިޔާ ޖެހޭކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ކެމިކަލް ގެ ސަބަބުން ނުވަތަ ޖިސްމާނީ ގޮތުން ލިބޭ އަނިޔާ އަކާއި ވިދިގެން ވެސް ނިއުމޯނިޔާ ޖެހިދާނެއެވެ. 

ނިއުމޯނިޔާ ޖެހުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި، ކެއްސުން، މޭގައި ރިހުން، ހުންއައުން އަދި ނޭވާލާން އުދަގޫވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. ބަލި ދެނެގަތުމަށް ކުރެވޭނެ އެންމެ މުހިއްމު އެއްކަމަކީ ކުޅު ޓެސްޓުކުރުން އަދި މޭގެ އެކްސްރޭ ނެގުމެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ވައިރަލް ހުން

ވައިރަލް ހުން )  ނުވަތަ **ވައިރަލް ފީވަރ** އަކީ ވައިރަސްގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ބައްޔަކާއި ގުޅިގެން ހުންއައުން ކުރިމަތި ވުމެވެ. ބޭސްވެރިކަމުގެ ދުނިޔޭގައި ވައިރަސް ގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ އެއްވެސް ވައްތަރެއްގެ ހުމެއްނަމަ އެކަމަށް ވައިރަލް ފީވަރ އޭ ކިޔައި އުޅެއެވެ.

ވައިރަސްގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ބަލިތައް ފެތުރެނީ ވައިރަސް އާއި ތަޣައްޔަރުވެފައި ކާތަކެތި ކެއުން، ބުއިން، ވައިރަސް އާއި ތަޣައްޔަރު ހުރިވެފައި ތަކެތީގައި އަތްލައި ބީހި ހެދުން، ކެއްސައި ކިނބިހި އެޅުމުގެ ތެރޭގައި ވައިރަސް ހަށިގަނޑަށް ވާޞިލްވުން ފަދަ ކަންކަމުންނެވެ.

ވައިރަލް ހުން ޖެހުމުން ފެނިދާނެ އާންމު އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ، ހުންއައުން، ގައިގައި ރިހުން، މަސްތަކުގައި ރިހުން، ވަރުދެރަވެ، ވަރުބަލިވުން، ނޭފަތުން ފެންއައުން، ނޭފަތްބެދުން، ބޮލުގައި ރިހުން، ލޯރަތްވުން، ހުޅުތަކުގައި ރިހުން، އަދި ބައެއް ފަހަރު ގައިން ބިހިނެގުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު ކަރުގައި ހުންނަ ގޮށްތައް ދުޅަވެ، ގޮށްލުން ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ލެޕްޓޯސްޕައިރޯސިސް

ލެޕްޓޯސްޕައިރޯސިސް) އަކީ ބެކްޓީރިޔާ އެއްގެ ސަބަބުން ޖެހޭ މީދާ ފަދަ ޖަނަވާރުތަކުގެ ޒަރީޢާއިން ފެތުރޭ ބައްޔެކެވެ. މިބަލި ފުރަތަމަ ހޯދާފައިވަނީ އެޑޮލްފް ވެއިލް 1886 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. މިބަލިޖެހެނީ ސްޕައިރޮކީޓްގެ ބާވަތެއް ކަމުގައިވާ **ލެޕްޓޮސްޕައިރާ** ގެ ތަފާތު 5 ވައްތަރަކުންނެވެ. 

## ބައްޔަށްކިޔާ އެހެން ނަންތައް
* ވެއިލް ބަލި
* ވެއިލް ސިންޑްރޯމް
* ހަތްދުވަހުގެ ހުން
* ކެނިކޯލާ ހުން
* ކެނިފީލްޑް ހުން
* ނަނުކަޔާމީ ހުން

ޤިސްމު:ބަލިތައް
Leptospirosis
ފިހުން

ފިހުން ނުވަތަ އެދުން ()އަކީ އަލިފާނުގެ ސަބަބުން ނުވަތަ އެނޫންވެސް ގޮތަކުން ހަށިގަނޑުގެ ބައެއް ނުވަތަ ތަނެއް ފިހުން ނުވަތަ އަދައިގެން ދިއުމެވެ. އަލިފާނުގެ އިތުރުން، އެހެނިހެން ހޫނު ތަކެތި، ފިނި، އަލި، ރޭޑިއޭޝަން، ކަރަންޓް ނުވަތަ ކެމިކަލްގެ ސަބަބުން ވެސް އަނދައިގެން ހިގައިދާނެއެވެ. 

## ފިހުމުގެ ދަރަޖަތައް
* ފިހުން(ފުރަތަމަ ދަރަޖަ): ފުރަތަމަ ދަރަޖައިގެ ފިހުމުގައި އަނދާފައިވާ ހިސާބު ހުންނާނީ ރަތްކޮށެވެ. ވަރަށް ބޮޑަށް ތަދު އިހްސާސް ކުރެވޭނެ އެވެ. އަދި ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ދުޅަ އިހްސާސް ވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. 
* ފިހުން(ދެވަނަ ދަރަޖަ): ދެވަނަ ދަރަޖައިގެ ފިހުމުގައި ފިހިފައިވާ ހިސާބުގައި ފެންފޮޅު ނެގުމާއެކު އެތަން ރަތްވެ ދުޅަވާނެއެވެ. 
* ފިހުން(ތިންވަނަ ދަރަޖަ): ތިންވަނަ ދަރަޖައިގެ ފިހުމުގައި ހަމުގެ ހުރިހާ ފަށަލައެއް އަނދައި، އެހިސާބު ހުންނާނީ ކަޅުވެފައެވެ. ފަހަރެއްގައި ހަން ފަށަލަ ދިއުމުގެ ސަބަބުން މަސްގަނޑު ވެސް ފެންނަން ހުރެދާނެއެވެ. އެހާ ބޮޑަކަށް ތަދެއް އިހްސާސެއް ނުވާނެއެވެ.

## އަވަސްފަރުވާ
ހޮސްޕިޓަލާއި ހަމައަށް ދެވެންދެން ގިނައިރު ނަގާނަމަ:- 
* އަނދާފައިވާ ހިސާބުގެ ހެދުން ބާލުވައި، އެތަން ހާމަކުރާށެވެ. ނަމަވެސް އަނދާފައިވާ ހިސާބުގައި ހެދުން ތަތްލާފައިވާނަމަ އެބައި ނައްޓަން މަސައްކަތް ނުކުރާށެވެ. އަދި ފެންފޮޅު ތައް ނަގާފައިވާ އެފޮޅުތައް ފަޅާނުލާށެވެ. 
* އެއީ ފުރަތަމަ ނުވަތަ ދެވަނަ ދަރަޖައިގެ ފިހުމެއް ކަމުގައިވާނަމަ އެތަނަށް އާދައިގެ ފިނިމިނެއްގައި ހުރި ފެންއަޅައިގެން ފިނިކުރާށެވެ. ނަމަވެސް އައިސްކޮށްފައިވާ ފެނާއި ގަނޑުފެން ނާޅާށެވެ. އަދި ބަޓަރު ނުވަތަ ތެޔޮ ފަދަ ތަކެތި ނުއުގުޅާށެވެ. 
* ފުރަތަމަ ނުވަތަ ދެވަނަ ދަރަޖައިގެ ފިހުމެއް ނަމަ އެތަން ނިވާކުރުމުގެ ގޮތުން ސާފު ފޮތިކޮޅެއް ނުވަތަ ބެންޑޭޖެއް އޮޅާލާށެވެ. 
* އެހިސާބުގައިވާ ގުނަވަނެއްގައި ނުވަތަ ހަށިގަނޑުގެ ބައެއް ގައި ވަށައި ޖެހޭގޮތަށް އެއްވެސް އެއްޗެއް ވާނަމަ އަވަހަށް ނައްޓާލާށެވެ. މިސާލަކަށް އަނގޮޓި، އަތުކުރީ ގަނޑި، އުޅާ ފަދަ ތަކެތި ބޭލުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ.

## ޞިއްޙީ ފަރުވާދޭ ތަނަކަށް ގެންދަންޖެހޭ ހާލަތްތައް
* ދެވަނަ ނުވަތަ ތިންވަނަ ދަރަޖައިގެ ފިހުމެއް ނަމަ ހޮސްޕިޓަލަށް ކޮންމެހެން ގެންދަން ވާނެއެވެ.
* ހަށިގަނޑުގެ ސާފޭސް އޭރިޔާ 10 އިންސައްތައަށްވުރެ ބޮޑަށް އަދާފައިވާނަމަ ހޮސްޕިޓަލަށް ކޮންމެހެން ގެންދަން ވާނެއެވެ. މިފަދަ ހާލަތުގައި ފޮތިކޮޅަކުން އެބައި ނިވާކުރަންވާނެއެވެ. 
* ހުޅުރޯވެ އަނދާފައިވާނަމަ، ކަރަންޓްގައި ޖެހި ފިހިފައިވާނަމަ، ކެމިކަލް މާއްދާއަކުން ފިހިފައިވާނަމަ، ހޮސްޕިޓަލަށް ކޮންމެހެން ގެންދަން ވާނެއެވެ. 
* އަނދާފައިވާ ތަންތަނުގެ ތެރޭގައި މޫނު، ބޯ، އަތްތިލަ، ކުރިމަތި ފަރާތް، ހިމެނޭނަމަ ހޮސްޕިޓަލަށް ކޮންމެހެން ގެންދަން ވާނެއެވެ

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ބޮލުގެ އެއްފަޅީގައި ރިހުން

ބޮލުގެ އެއްފަޅީގައި ރިހުން() އަކީ ބޮލުގައި ރިހުން ކުރިމަތިކުރުވާ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމް އާއި ގުޅުންހުރި ބައްޔެކެވެ. ބޮލުގައި އެއްފަޅީގައި ރިހުން ހުރިނަމަ އެއާއެކު ފެނިދާނެ އެހެނިހެން އަލާމާތްތަކެއް ވެއެވެ. އޭގެތެރޭގައި، ބޮލުގައި ރިހުން ގެ އިތުރުން، މޭނުބައިކުރުން، ހޮނޑުލުން، އައްޔަށް ތަޙައްމަލު ނުކުރެވުން، އަޑުން ގަދަވުމުން އުދަގޫވުން، ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ކާޑު ބަލި

ކާޑު ބަލި () އަކީ ކާންނުލިބުމުގެ ސަބަބުން މާބޮޑަށް ހިކި، ދެރަވެ އަތްފަޔާއި، މޫނާއި ބަނޑު ފޮއްސިވާ ވުމެވެ. ކާޑު ބަލި ޖެހުމުން ފުރަމޭ ގައި ސަރުބީ ޖަމާވެ ބޮޑުވާގޮތް ވެއެވެ. ބުނެވޭ ގޮތުގައި މިއީ ޕްރޮޓީން ކާނާގައި ހިމެނޭ މިންވަރު މަދުވުމުގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. ދުނިޔޭގެ ފަގީރު ގައުމު ތަކުގައި ކާޑު ބައްޔަކީ ވަރަށް އާންމު ބައްޔެކެވެ. އަދި ވަރަށް ގިނަ ކުޑަކުދިން މިބަލީގައި މަރުވެދާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
އާމިނަތު ޝާފިޔާ

ޑރ **އާމިނަތު ޝާފިޔާ** އަކީ ޑރ އޮފް ފިލޯސަފީ ޙާޞިލް ކުރައްވާފައިވާ ފަރާތެކެވެ. މިހާރު ހުނެންވީ މިނިސްޓްރީ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަންގެ ނައިބެއްގެ މަގާމް ގައެވެ.

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޢަބުދުﷲ ނަޒީރު

ޑރ **ޢަބުދުﷲ ނަޒީރަ**ކީ ޑރ އޮފް ފިލޯސަފީ ޙާޞިލް ކުރައްވާފައިވާ ފަރާތެކެވެ. 
thumb|ޑރ. ޢަބްދުﷲ ނަޒީރު
ޑރ. ޢަބްދުﷲ ނަޒީރު އަދާކުރެއްވި މަޤާމުތަކުގެ ތެރޭގައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ އޮފީހުގެ ކެބިނެޓް ސެކްރެޓަރީކަމާއި، އެޑިޔުކޭޝަން މިނިސްޓްރީގެ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރުކަމާއި، އެޑިޔުކޭޝަން މިނިސްޓަރުގެ ނާއިބުކަމާއި ޗީފް ޖުޑީޝަލް އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރުކަން ހިމެނެއެވެ. ޑރ. ނަޒީރު މިހާރު ހުންނެވީ މިނިސްޓްރީ އޮފް ހަޔަރ އެޑިޔުކޭޝަންގެ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރުކަމުގައެވެ.

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ގަމު ލޯމާފާނު

**ގަމު ލޯމާފާނު** އަކީ މީލާދީން 12 ވަނަ ގަރުނުގައި ބޭނުންކުރެވުނު ލޯމާފާނެކެވެ.  މިލޯމާފާނު ލިޔެފައި އޮތީ ދިވެހި އެވޭލާ އަކުރުންނެވެ. މިލޯމާފާނުގައި ހުރީ ދީނީ ނަޞޭހަތް ތަކެކެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހި ތާރީޚް
ޤިސްމު:ގަން (ލ. އަތޮޅު)
ޤިސްމު:(ލ. އަތޮޅު)
ދޯނގިބަލި

ދޯނގިބަލި އަކީ ހުޅުހުޅުގައި ރިހުމާއެކު ހުޅުހުޅު ދުޅަވާ ބައްޔެކެވެ. މިބަލީގައި ބައެއް ފަހަރަށްމޫނު ފޮއްސިވުން، ހުޅުހުޅުގައި ކުރަހެދުން ފަދަ ގޮތްވެސް ވެދާނެއެވެ. މިބައްޔަށް **އޮޑިވަރުދޯނގި** މިހެން ވެސް ކިޔައެވެ. އަދި **އޮޑިވަރު ދުޅަ** މިހެން ވެސް ކިޔައެވެ. އަދި **ހުޅު ދުޅަވުން** ވެސް ބައެއް ފަހަރު ކިޔައެވެ.

**އޮނޑިވަރު ދޯނގި** އަކީ ހުޅުހުޅު ދުޅަވާ ބައްޔެކެވެ. މިބަލީގައި ބައެއް ފަހަރަށް މޫނު ފޮއްސިވުން، ހުޅުހުޅުގައި ކުރަހެދުން ފަދަ ގޮތްތައް ވެސް ވެދާނެ އެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
އަޙްމަދު ޢަބްދުﷲ ދީދީ

ޑރ. އަޙްމަދު ޢަބްދުﷲ ދީދީ އަކީ މިޞްރުގެ އަލްއަޒުހަރު ޔުނިވަސިޓީ އިން ޤާނޫނީ ދާއިރާ (ސިޔާސާ ޝަރްޢިއްޔާ) އިން ޑރ އޮފް ފިލޯސަފީ ޙާޞިލް ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. މިއީ އައްޑޫ އަށް އުފަން ބޭފުޅެކެވެ. މިއީ ޤުރްއާން ހިތުދަސް ޙާފިޡެއް ވެސް މެއެވެ.

ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 1966 އޮކްޓޫބަރު 1ވަނަ ދުވަހު ސ. ހިތަދޫގައެވެ. އިބްތިދާއީ ތަޢުލީމު ސ. ހިތަދޫ ނޫރާނީ ސްކޫލުގައި ފުރިހަމަ ކުރެއްވުމަށްފަހު އިންޑިއާގެ ދާރުލްޢުލޫމް މާޓްލީވާލާގައި ޢުމުރުފުޅުން 13 އަހަރުފުޅުގައި ޤުރްއާން ހިތުދަސްކުރެއްވިއެވެ. އިޢުދާދީ ތަޢުލީމު މާލޭގެ މައުޙަދުއްދިރާސާތިލްއިސްލާމިއްޔާގައި ފުރިހަމަކުރެއްވުމަށް ފަހު ޘާނަވީ ތަޢުލީމު މިޞްރުގެ ޤާހިރާގެ ސެކަންޑަރީ އިންސްޓިޓިއުޓެއްގައި ފުރިހަމަކުރެއްވިއެވެ.

ޑރ. އަޙްމަދު ޢަބްދުﷲ ދީދީ ވަނީ މިޞްރުގެ ޤާހިރާގައި ހުންނަ އަލްއަޒްހަރު ޔުނިވަރސިޓީގެ ފެކަލްޓީ އޮފް ޝަރީޢާ އެންޑް ލޯ ގައި އިސްލާމީ ޝަރީޢާ އާއި، ޕޮޒިޓިވް ލޯ (ވަޟްޢީ ޤާނޫނު) މި ދެ ދާއިރާއިން އޮނާރސް ޑިގްރީ ޙާޞިލުކުރައްވައިފައެވެ. އޭގެ ފަހުން ހަމަ އެފެކަލްޓީގައި 2 އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޕަބްލިކް ލޯޑިޕާޓްމެންޓެއްގައި ޕޮސްޓް ގްރެޖުއޭޓް ކޯރސްވޯރކް ޕްރޮގްރާމް ފުރިހަމަކުރެއްވިއެވެ.

ޑރ. އަޙްމަދު ޢަބްދުﷲ ދީދީ މާސްޓާރސް ޑިގްރީ ޙާޞިލުކުރެއްވުމަށް ލިޔުއްވި 527 ޞަފްޙާގެ ތީސިސްގެ މައުޟޫޢަކީ **"ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނު ހެދުމުގެ ބާރު، އިސްލާމީ ސިޔާސީ ނިޒާމާއި، ކޮންޓެމްޕޮރަރީ ސިޔާސީ ނިޒާމުތަކާއި ކޮމްޕެއަރކޮށް"** މި އެވެ. ކޮންސްޓިޓިއުޝަނަލް ލޯ އިން މާސްޓާރސް ޙާޞިލުކުރެއްވުމަށް ފަހު ޕަބްލިކް އިންޓަނޭޝަނަލް ލޯ އިން ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލުކުރެއްވިއެވެ. ޕީއެޗްޑީ ހެއްދެވުމަށް ލިޔުއްވި 500 ޞަފްޙާގެ ތީސިސްގެ މައުޟޫޢަކީ **"އިސްލާމީ ފިޤްހާއި ޕަބްލިކް އިންޓަނޭޝަނަލް ލޯގައި ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާތައް ނިމިގެންދާ ގޮތްތައް"** މި އެވެ. މި ތީސިސް އަށް ޑޮކްޓަރ އޮފް ލޯ އެވޯޑްކުރެވިފައިވަނީ ތަފާތު ޔުނިވަރސިޓީތަކާއެކު ތީސިސް އެކްސްޗޭންޖްކުރުމަށް ރިކަމަންޑް ކުރުމާ އެކު ފަސްޓް ކްލާސް އޮނާރސްގެ ދަރަޖައިންނެވެ.

ޑރ. އަޙްމަދު ޢަބްދުﷲ ދީދީ އަކީ 1996ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގައި ވަކާލާތުކުރެއްވުމުގެ ހުއްދަ ލިބިވަޑައިގެންފައިއިވާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ. އަދި މެދު އިރުމަތީގެ ބާރ އެސޯސިއޭޝަންތަކުން ޤަބޫލުކުރާ އެޓާނީއެކެވެ. ޑރ. އަޙްމަދު ޢަބްދުﷲ ދީދީ ވަނީ އިޖިޕްޝަން ސޮސައިޓީ އޮފް އިންޓަނޭޝަނަލް ލޯ އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ފިޤްހު އެކަޑަމީގެ މެންބަރުކަން ކުރައްވައިފައެވެ. މީގެއިތުރުން ކުއްލިއްޔަތުއްދިރާސާތިލްއިސްލާމިއްޔާއާއި މޯލްޑިވްސް ކޮލެޖް ފޮރ ހަޔަރ އެޑިޔުކޭޝަންގެ ފެކަލްޓީ އޮފް ޝަރީޢާ އެންޑް ލޯގައި ކިޔަވައިދެއްވައިފައިވެއެވެ. އެ މަނިކުފާނަކީ ކޮމްޕެރޭޓިވް ލޯގެ ތަފާތު މައުޟޫތައް ދިރާސާ ކުރައްވާފައިވާ ޕަބްލިކް ލޯގެ ތަޖުރިބާކާރެކެވެ. 

ޑރ. އަޙްމަދު ޢަބްދުﷲ ދީދީ ވަނީ 2008 އޮކްޓޫބަރު 22ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން 2009 ފެބުރުވަރީ 2ވަނަ ދުވަހުގެ ނިޔަލަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ ނާއިބުކަން ކުރައްވައިފައެވެ. ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ކައުންސެލް ޖެނެރަލްކަމުގައި 2010ވަނަ އަހަރު ހުންނެވިއެވެ. 2010 އޮގަސްޓު 10ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން 2018 ޖޫން 28ވަނަ ދުވަހުގެ ނިޔަލަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުކަން ކުރައްވައިފައިވެއެވެ. މީގެއިތުރުން 2018 ޖޫން 28ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން 2019ވަނަ ނޮވެންބަރު 18ވަނަ ދުވަހުގެ ނިޔަލަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރުކަން ކުރައްވައިފައިވެއެވެ.

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދީނީ ޢިލްމުވެރީން
ވަސްކަށި

ވަސްކަށި() އަކީ ނޭފަތުގެ އެންމެ މައްޗަށް ނުވަތަ ބޭރަށް ހުންނަ ކަށިކޮޅު އެވެ. ވަސްކަށި އުފެދިފައިވަނީ ކުޑަ ދެކަށިކޮޅު ގުޅިގެންނެވެ. އަދި މިކަށިކޮޅުގެ ސައިޒު އެކިމީހުންގެ ތަފާތު ވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ނޭފަތުގެ މަތިން ދެފަރާތުން އުފެދިފައިވާ ދެކަށިކޮޅު ގުޅިގެން އުފެދިފައިވާ ވަސްކައްޓަކީ ނޭފަތުގެ ބްރިޖް އުފައްދައިދޭ ކަށިކޮޅު ވެސް މެއެވެ. މިއިން ކޮންމެ ކަށިކޮޅެއްގައި ދެފަރާތް އަދި 4 ބޯޑަރު އެކުލެވިގެން ވެއެވެ. 

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކަށިތަކުގެ ނިޒާމް
ނިތްކުރި ކަށިގަނޑު

ނިތްކުރި ކަށިގަނޑު() އަކީ ބުމައާއި ބޮލުގެ އިސްތަށިފެޅި ހިސާބާއިދެމެދުގައިވާ ކަށިގަނޑު އެވެ. މިއީ އިންސާނާގެ ބޮލުގެ ނާށިގަނޑު އުފެދުމުގައި ވެސް ބައިވެރިވާ ކަށިގަނޑެކެވެ. ނިތްކުރި ކަށިގަނޑު ގައި ވެސް މައިގަނޑު ދެބައެއް އެކުލެވެއެވެ. އެއީ:- 
* ދިގަށް އިންނަ ބައި: މިއީ ނިތްކުރި ހިމެނޭ ހިސާބުގައިވާ ބައެވެ. މިކަށިގަނޑުގެ ބޮޑުބައެއް އެކުލެވިގެންވަނީ ވެސް މިބައިންނެވެ. 
* ހުރަސްކޮށް އިންނަ ބައި: މިއީ ލޮލުގެ އެތެރޭގެ ފުރާޅު އުފެދިފައިވާ ބައެވެ. މިއީ ވަރަށް ކުޑަ ބައެކެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކަށިތަކުގެ ނިޒާމް
ކެއްސުން

ކެއްސުން() އަކީ ނޭވާލާ ނިޒާމް އަށް ތަފާތު މާއްދާތައް ވަނުން މަނާޚުރުމަށް އުފައްދައިދޭ ދިފާޢީ ރިފްލެކްސް އެކެވެ. މާގިނައިން ކެއްސާނަމަ އެއީ ބައްޔެއްގެ އަލާމާތެކެވެ. ނޭވާލުމުގެ ޒަރީޢާއިން ފެތުރޭ ވަރަށް ގިނަ ބަލިތައް ފެތުރުމުގައި ކެއްސުން އަދި ކިނބިހި އެޅުން މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ. ސަބަބަކީ ކެއްސައި، ކިނބިހި އެޅުމުގެ ތެރޭގައި ވައިރަސް އަދި ބެކްޓީރިޔާ ފަދަ ޖަރާސީމް ތައް ހަށިގަނޑުން ބޭރުވެގެން ވައިގެ ތެރެއަށް ގޮސް، ކައިރީގައިވާ މީހުންގެ ނޭވާލުމުގެ ނިޒާމް އަށް ފަސޭހަކަމާއެކު ވަންނާތީ އެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ފެނުގެ ޒަރީޢާއިން ފެތުރޭ ބަލިތައް

**ފެނުގެ ޒަރީޢާއިން ފެތުރޭ ބަލިތައް** ()އަކީ ދުނިޔޭގެ ހުރިހާ ހިސާބު ތަކެއްގައި ވެސް ވަރަށް އާންމު ބަލިތަކެކެވެ. މިބަލިތައް ފެތުރެނީ ބަލި ޖައްސާ ޖަރާސީމް އާއި ތަޣައްޔަރުވެފައިވާ ފެން ބުއިމުންނެވެ.

## ޕްރޮޒޯގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ބަލިތައް

## ޕަރަސައިޓްގެ ވަބާތައް

{| class="wikitable"
|-
! Disease and Transmission
! Microbial Agent
! Sources of Agent in Water Supply
! General Symptoms
|-
| Schistosomiasis (immersion)
| Members of the genus *[[Schistosoma]]*
| Fresh water contaminated with certain types of snails that carry schistosomes
| Rash or itchy skin. Fever, chills, cough, and muscle aches
|-
| Dracunculiasis (Guinea Worm Disease)
| *[[Dracunculus medinensis]]*
| Stagnant water containing larvae
| Allergic reaction, urticaria rash, nausea, vomiting, diarrhea, asthmatic attack.  
|- 
| Taeniasis
| Tapeworms of the genus *[[Taenia]]*
| Drinking water contaminated with eggs
| Intestinal disturbances, neurologic manifestations, loss of weight, cysticercosis
|-
| Fasciolopsiasis
| *[[Fasciolopsis buski]]*
| Drinking water contaminated with encysted metacercaria
| GIT disturbance, diarrhea, liver enlargement, cholangitis, cholecystitis, obstructive jaundice.
|-
| Hymenolepiasis (Dwarf Tapeworm Infection)
| *[[Hymenolepis nana]]*
| Drinking water contaminated with eggs
| Abdominal pain, anorexia, itching around the anus, nervous manifestation
|-
| Echinococcosis (Hydatid disease)
| *[[Echinococcus granulosus]]*
| Drinking water contaminated with feces (usually canid) containing eggs
| Liver enlargement, hydatid cysts press on bile duct and blood vessels; if cysts rupture they can cause anaphylactic shock
|-
| coenurosis
| multiceps multiceps
| contaminated drinking water with eggs
| increases intacranial tension
|-
| Ascariasis
| *[[Ascaris lumbricoides]]*
| Drinking water contaminated with feces (usually canid) containing eggs
| Mostly, disease is asymptomatic or accompanied by inflammation, fever, and diarrhea. Severe cases involve Löffler's syndrome in lungs, nausea, vomiting, malnutrition, and underdevelopment.
|-
| Enterobiasis
| *[[Enterobius vermicularis]]*
| Drinking water contaminated with eggs
| Peri-anal itch, nervous irritability, hyperactivity and insomnia
|-

## ބެކްޓީރިޔާގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ބަލިތައް

## ވައިރަސްގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ބަލިތައް

ޤިސްމު:ބަލިތައް
މިނާފުސް

**މިނާފުސް** އަކީ ލޮލުގެ ބައްޔެކެވެ. މިބަލީގައި ލޮލަށް ފުސް އަރާގޮތް ވެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ސާރސް

ސާރސް ()އަކީ ކޮރޯނަވައިރަސް ގެ ސަބަބުން ނޭވާލާ ނިޒާމް އަށް ޖެހޭ ވަރަށް ނުރައްކާތެރި ބައްޔެކެވެ. ސާރސް އަކީ މިބައްޔަށް ކުރުކޮށް ކިޔާނަމެވެ.ދިގުނަމަކީ ސެވިއަރ އެކިއުޓް ރެސްޕިރޭޓަރީ ސިންޑްރޯމް އެވެ. މިބަލިޖެހުން ހުންއައުން ކުރިމަތިވެ ހަށިގަނޑުގެ ފިނިހޫނުމިން 38 ޑިގްރީ ސެލްސިއަސް އަށް އަރައިގެންދެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ލޮލަށް މަސްއެރުން

ލޮލަށް މަސްއެރުން() އަކީ ލޮލުގެ ކަޅީގައި މަސްރޯވުމެވެ. މިއީ ލޮލުގެ ހުދުކަޅީގައި ރޯވާ މަސްކޮޅެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ލޮލުގައި މަސްރޯވަނީ ނޭފަތާވީ ފަރާތުން ފެށިގެން ލޮލުގެ ކަޅުކަޅި އާއި ދިމާލަށް ވާގޮތަށެވެ. ހިރަފުހާއި، އިރުގެ އައްޔަށް ހުށަހެޅުން، އަދި ޖައްވުގެ ތެތްކަން ދަށްވުމަކީ ލޮލުގައި މަސްރޯވުމަށް މަގުފަހިވާ ބައެއް ކަންތައްތަކެވެ. ނަމަވެސް ލޮލަށް މަސްއެރުން ކުރިމަތިކުރުވާ ހަގީގީ ސަބަބެއް އަދި ހޯދިފައެއް ނުވެއެވެ. 
(މަސްރޯވުން އަކީ ލޮލުގެ ބައްޔެކެވެ. މިބަލީގައިވާގޮތަކީ ލޮލުގައި މަސްކޮޅެއް އުފެދެނީ އެވެ. )	މަސްރޯވުން

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ލޯފުސްވާ ބަލި

ލޯފުސްވާ ބަލި() އަކީ ލޮލަށް ފުސްއަރައި ލޮލުގެ ފެނުމަށް ބަދަލު އަންނަ ބައްޔެކެވެ. މިބަލި ޖެހުމުން އަލި ފޮނުވާ މަގު ގައިވާ ލެންސް އަށް ފުސްއަރައި ލޮލުގެ ފެނުމަށް ބަދަލު އަންނަނީ އެވެ. ލޯފުސްވާ ބަލި ޖެހުމުން އެކި ދަރަޖައަށް ލޯފުސްވާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. މާނައަކީ ކުޑަ ތަންކޮޅެއް ފުސްވެފައި ހުރެދާނެއެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރު މުޅި ލެންސް އެއްކޮށް ފުސްވެފައި ވެސް ހުރެދާނެއެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި މުސްކުޅި ވުމުން ނުވަތަ އުމުރުން ދުވަސްވުމުން ވެސް ބައެއް މީހުންނަށް ލޯފުސްވާ ބަލީގެ އުދަގޫތައް ކުރިމަތިވާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. މިބައްޔަށް **ފުސްފަށަލަ**، **ފުސްފޭބުން**، **ފުސްއެރުން** މިހެން ވެސް ކިޔައެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ބޮނޑަނަ ބަލި

ބޮނޑަނަ ބަލި() އަކީ އެބަލި ޖެހުމުން މީހާ ގެ ހަކަތަ ހުސްވެ،ވަރުދެރަވެ، ހިކި އަނަރޫފަވެގެންދާ ބައްޔެކެވެ. ބޮޑަނަ ބަލި ޖެހޭ މީހުން ތިބޭނީ ވަރަށް ނިކަމެތިކޮށެވެ. މިއީ ޕްރޮޓިން އެނާޖީން މެލްނިއުޓްރިޝަންގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ ބައްޔެކެވެ. ބަލިޖެހިފައި ތިބޭ މީހުންގެ ބަރުދަން އާދައިގެ ގޮތެއްގައި ހުންނަން ޖެހޭ ވަރަށް ވުރެ، 80 އިންސައްތަ ތިރީގައި ހުންނަކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ބޮނޑަނަ ބައްޔާއި އެއްގޮތް ސިފަތަކެއް އެކުލެވޭ އަނެއް ބައްޔަކީ ކާޑު ބަލި އެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ފަލަބަލި

ފަލަބަލި ()އަކީ ހަށިގަނޑުގައި ސަރުބީ ޖަމާވުމުގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑު އޭގެ ތަބީޢީ ބަރުދަނަށްވުރެ މައްޗަށް ދިއުމެވެ. މިއީ ހަށިގަނޑަށް އެތެރެވާ ހަކަތަ އާއި ހަށިގަނޑުން ބޭނުންކުރާ ހަކަތަ އާއި ދެމެދު އޮންނަ ހަމަހަމަކަން ގެއްލުމުން ކުރިމަތިވާ ހާލަތެކެވެ. 

ކާނާގެ ކޮންމެ ބާވަތަކީ ވެސް ހަށިގަނޑަށް ހަކަތަ ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. ކާއެއްޗެތީގައި ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ ކާނާގެ ބާވަތްތަކާއި މިންވަރު ހުންނަ ގޮތް ތަފާތެވެ. 

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ކޮލެސްޓްރޯލް

ކޮލެސްޓްރޯލް() އަކީ އިންސާނުންނާއި، ޖަނަވާރު ތަކުގެ ހަށިގަނޑުގައި  އެކުލެވޭ ލޭގެ ފެނުގެ ބައި ނުވަތަ ލޭ ގެ ޕްލާޒްމާ ގައި ހުންނަ ތެޔޮ މާއްދާ އެކެވެ. މިއީ ސްޓީރޮއިޑް އާއިލާއަށް ނިސްބަތްވާ އޯގަނިކް ކަމްޕައުންޑެކެވެ. ކޮލެސްޓްރޯލް އޭގެ އަސްލު ސިފައިގައި ހުންނައިރު ހުންނާނީ ސާފު ހުދު ކުލައިގައެވެ. އަދި އޭގައި އެއްވެސް ރަހައެއް ނުވަތަ ވަހެއްވެސް އެކުލެވިގެން ނުވެއެވެ. 
އިންސާނުންނާއި ޖަނަވާރުންގެ ހަށިގަނޑުގެ ތެރޭގައިވާ ކޮންމެ ސެލް އެއްގެ ބޭރު ފަށަލައިގައި ކޮލެސްޓްރޯލް ހުރެއެވެ. ސެލް މެމްބްރޭން ނުވަތަ ސެލްގެ ބޭރު ފަށަލައިގައި ހުންނަ މިބުނި ކޮލެސްޓްރޯލް އިން ބައިލް އެސިޑް ، ސްޓީރޮއިޑް ހޯރމޯން އަދި ވިޓަމިން-ޑީ އުފެއްދުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ.  ކޮލެސްޓްރޯލް އުފައްދަނީ  ފުރަމޭ އަދި ހަށިގަނޑުގެ ބައެއް އެހެން ގުނަވަންތަކުންނެވެ. 
އިންސާނުންގެ ކެއުމުގައި ބޭނުންކުރެވޭ ބައެއް ކާތަކެތިން ވެސް ހަށިގަނޑަށް ކޮލެސްޓްރޯލް ލިއްބައިދެއެވެ. ލޭގައި ކޮލެސްޓްރޯލް ހުންނަނީ ލޭގައި ހިމެނޭ ޕްރޮޓީން އެއް ކަމުގައިވާ **ލިޕޯޕްރޮޓީން**() އާއި ތަތްވެފައެވެ. ނުވަތަ އެކުވެފައެވެ. އެހެންކަމުން ކޮލެސްޓްރޯލް ލޭގެ ތެރޭގައި ދައުރުވާނީ މިބުނި ޕްރޮޓީން އާއި އެކުވެގެންނެވެ. 

ލޭގައި ކޮލެސްޓްރޯލް ގެ މިންވަރު މަތިވުމަކީ ހިތުގެ ބަލިތަކާއި ލޭހޮޅިތައް ހަރުވުން ފަދަ ބަލިތަކަށް ފުރުޞަތު ހުޅުވިގެންދާނެ ކަމެކެވެ. މިދެންނެވި ބަލިތަކުގައި ލޭހޮޅިތަކުގެ ތެރޭގައި ކޮލެސްޓްރޯލް ނުވަތަ ސަރުބީ ޖަމާވެ، ލޭހޮޅިތަކުގައި ލޭދައުރުކުރުމުގައި ހުރަސްތަކާއި ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ހަށިގަނޑުގެ އެކި ހިސާބުތަކަށް ލޭފޮނުވާދޭ މިންވަރު ދަށްވެ، ހިތްހުއްޓުން، އަދި ވާގިނެތޭ ބަލި ޖެހުން ފަދަ ކަންތައްތައް ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ. 
ލޭގައި ކޮލެސްޓްރޯލް ހިމެނޭ މިންވަރު ދަށްކުރުމަށްޓަކައި ކެއުމުގައި ތެޔޮ ނުވަތަ ސަރުބީ އެކުލެވޭ ކާނާ ބޭނުންކުރުން މަދުކުރަން ޖެހެއެވެ.

ޤިސްމު:ކާނާގެ ބައިތަކާއި ވައްތަރުތައް
ކާޕަލް ޓަނެލް ސިންޑްރޯމް

ކާޕަލް ޓަނެލް ސިންޑްރޯމް() އަކީ އަތުކުރި ހިސާބުން **މީޑިއަން ނާރު** ފިތުމުގެ ސަބަބުން އަތްތިލައިގައި އަތްސިވުން، އިހްސާސް ކުޑަވުން ،އަދި މަސްތަކުގެ ވަރުދޫވުން ފަދަ އުދަގޫތައް ކުރިމަތިކުރުވާ ބައްޔެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ގިނަފހަރު މިކަން ދެނެގަނެވެނީ މުލައްދަނޑީގައި ރިއްސާތީ ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކުމުން ބަލާ ބެލުންތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ. ކަޕަލް ޓަނެލް ސިންޑްރޯމް ކުރިމަތިވަނީ ކީއްވެގެންކަން ކަނޑައެޅިގެން އަދި ހޯދިފައެއް ނުވެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ޤިސްމު:ސިންޑްރޯމް
ހަކުރު ބަލީގައި ލޯހަލާކުވުން

ހަކުރު ބަލީގައި ލޯހަލާކުވުން() މާނަ ކުރެވެނީ ހަކުރު ބަލި ޖެހުމާއި ވިދިގެން ގިނަ ދުވަސްވެ ލޮލުގެ މައްސަލަތައް ފެންމަތިވުމަށެވެ. ޢާންމު ގޮތެއްގައި ހަކުރު ބައްޔާއި ގުޅިގެން ލޮލުގެ މައްސަލަ ކުރިމަތިވާ ލޮލުގެ އަސާސީ ގުނަން އަކީ ލޮލުގެ ފަހަތުގައިވާ އައްޔަށް ނާޒުކު ބައެއް ކަމުގައިވާ **ރެޓިނާ** އޭ ކިޔޭ ނާރު ފަށަލަ އެކެވެ. މާނަ އަކީ ހަކުރު ބައްޔާއި ގުޅިގެން ރެޓިނާ ހަލާކުވެ މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވުމެވެ.

ލަފްޒީ ގޮތުން ބަލާއިރު **ޑައެބިޓިކް ރެޓިނޮޕަތީ** ގެ މާނަ ބަލާލަމާ ހިނގާށެވެ. 
* ޑައެބިޓިކް:- ހަކުރު ބަލި
* ރެޓިނޯ:- ނިސްބަތްކުރެވެނީ ލޮލުގެ ފަހަތުގައިވާ ޓިޝޫއެއް ކަމުގައިވާ **ރެޓިނާ** އަށް
* ޕަތީ:- މިބަހުގެ މާނަ އަކީ **ބަލި** އެވެ. 
އެހެންކަމުން ޖުމުލަ މާނަ އަކީ ** ހަކުރު ބައްޔާއި ގުޅިގެން ދިމާވާ ރެޓިނާގެ ބަލިތައް** މިއެވެ.

ރެޓިނާ އަކީ ތަނެއް ނުވަތަ އެއްޗެއް ފެންނަހިނދު އެއެއްޗެއްގެ ސޫރަ ނަގައިގަނެ، އެ މަންޒަރެއް ނުވަތަ އެސޫރައެއް ސިކުނޑިއަށް ފޮނުވައިދޭ ފަރާތެވެ.

ހަކުރު ބައްޔާއި ގުޅިގެން ލޮލަށް ކުރިމަތިވާ މައްސަލަ ތަކުގެ ތެރޭގައި ލޮލުގެ ފެނުން ދަށްވުން، އަދި ލޯއަދިރިވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. ހަކުރު ބަލީގައި ގިނަ ދުވަސްވާވަރަކަށް ލޮލަށް ދިމާވާ މިފަދަ އުދަގޫތައް އިތުރަށް ގޯސްވެގެން ދެއެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ވާގޮތަކީ ލޭހޮޅިތައް ނިކަމެތިވަނީ އެވެ. އަދި އޭގެ ސަބަބުން ލޭހޮޅިތަކުން ލެޔާއި، ދިޔަ ރެޓިނާގެ ތެރެއަށް ފޭދޭގޮތް ވަނީއެވެ. އެހެންކަމުން ހަކުރު ބައްޔާއި ގުޅިގެން ރެޓިނާ އަށް ކުރިމަތިވާ އެންމެ އާންމު މައްސަލަ އަކީ މިއީއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ހަކުރު ބަލީގައި ނާރުތައް ހަލާކުވުން

ހަކުރު ބަލީގައި ނާރުތައް ހަލާކުވުން() އަކީ ހަކުރު ބައްޔާއި ވިދިގެން ހަށިގަނޑުގެ ތަފާތު ނާރުތަކަށް ގެއްލުން ލިބުމެވެ. މިއީ ލޭގައި ހަކުރުގެ މިންވަރު މަތިވުމުގެ ސަބަބުން ފެންމަތިވެގެން އަންނަ މައްސަލަ އެކެވެ. ހަކުރު ބައްޔާއި ގުޅިގެން ކުރިމަތިވާ ނާރުތަކުގެ މައްސަލަ ތަފާތު 3 ބަޔަކަށް ބަހާލެވިދާނެއެވެ.

* ޕެރިފެރަލް ނިއުރޯޕަތީ:- މިއީ ހަކުރު ބައްޔާއި ގުޅިގެން **ޕެރިފެރަލް ނާރު** ތަކަށް ގެއްލުން ލިބުމެވެ. މިދެންނެވި ނާރު ތަކަކީ، ތަދު، ބީހުން، ހޫނު، ފިނި ކަން ފަދަ ކަންތައްތަކުގެ އިހްސާސްތައް ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި ބައިވެރިވާ ނާރުތަކެވެ. މީގެ އިތުރުން މަސްތަކުގެ ބާރު، އަދި ހަރަކާތްތަކުގައި ވެސް މިނާރުތައް އޭގެ ދައުރު އަދާކުރެއެވެ. އެންމެ އާންމުކޮށް ބަލީގެ އަސަރު ފޯރަނީ ފައިގެ ތިރީގައި ހުންނަ ނާރުތަކަށެވެ. ފައިގައި އެކުލެވޭ ނާރުތަކަށް ގެއްލުންވުމުން ހީވެސް ނުކުރާފަދަ މައްސަލަތައް ފަޔަށް މެދުވެރި ވެއެވެ.
* އޮޓޮނޮމިކް ނިއުރޯޕަތީ:- މިއީ ހަކުރު ބައްޔާއި ގުޅިގެން **އޮޓޮނޮމިކް ނާރު** ތަކަށް ގެއްލުން ލިބުމެވެ. މިދެންނެވި ނާރުތަކަކީ، ހިތުގެވިންދު ޖެހުން، ލޭގެ ޕްރެޝަރު، ހަޖަމުކުރުން، ކުޑަކަމުދިއުން، ދާހިއްލުން، އަދި ޖިންސީ ގުޅުމާއި ބެހޭކަންކަން ކޮންޓްރޯލްކޮށްދޭ ނާރުތަކެވެ.
* ފޯކަލް ނިއުރޯޕަތީ:- މިއީ ހަކުރު ބައްޔާއި ގުޅިގެން ވަކި އެންމެ ނާރަކަށް އޭގެ އަސަރު ކުރުމެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި އަސަރު ކުރަނީ މާކަޅުވާމަސް، ފައިތިލަ އަދި އަތުކުރި ހިމެނޭ ހިސާބުގައިވާ ނާރުތަކުން ނާރަކަށެވެ. މިވައްތަރުގެ ނާރުތަކަށް ގެއްލުން ލިބުން އާންމު ގޮތެއްގައި ކުރިމަތިވަނީ ނޭނގި ހުއްޓައި ކުއްލިއަކަށް ދިމާވާ ކަމެއްގެ ގޮތުގައެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
އިސްތަށީގެ ބުޑު ދުޅަވުން

**އިސްތަށީގެ ބުޑު ދުޅަވުން** ()ބެކްޓީރިޔާއެއްގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. އިސްތަށީގެ ބުޑު ދުޅަވެ، ރަގަޅުނުވެ، ގިނަ ދުވަސް ވެއްޖެނަމަ ބައެއް ފަހަރު އިންފެކްޝަން އަށަގެންފައި ހުރި ހިސާބުގައި ހުރި އިސްތަށިތައް ފައިބާގޮތް ވެއެވެ. އެންމެ އާންމު ގޮތެއްގައި އިސްތަށީގެ ބުޑު ދުޅަވުން ކުރިމަތިވަނީ **ސްޓެފައިލޮކޮކަސް އޫރިއަސް** ކިޔާ ބެކްޓީރިޔާ އެއްގެ ސަބަބުންނެވެ. މީގެ އިތުރުން އެހެން ބައެއް ބެކްޓީރިޔާ ތަކުގެ ސަބަބުން ވެސް އިސްތަށީގެ ބުޑު ދުޅަވުން ކުރިމަތިކޮށްފާނެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ނިޔަފަތި ރީނދޫވާ ބަލި

ނިޔަފަތި ރީނދޫވާ ބަލި() އަކީ ވަރަށް މަދުން ނަމަވެސް ދިމާވާ ޞިއްޙީ މައްސަލަ އެކެވެ. މިބަލި ޖެހުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ، ފުއްޕާމޭގެ ވަށައިގެން އޮންނަ ދުލިފަށް ގެ ތެރެއަށް ފެންފޭދި ޖަމާވުން، ގޮށްތައް ދުޅަވެ ބޮޑުވުން، އަދި ނިޔަފަތި ރީނދޫވުން ހިމެނެއެވެ. ނުވަތަ ނިޔަފަތީގައި ރީނދޫ ކުލަ ޖެހުން ހިމެނެއެވެ. 
ނިޔަފަތި ރީނދޫވާ ބަލި ޖެހޭ މީހުންގެ ތެރެއިން 40 އިންސައްތަ މީހުންނަށް **ވައިނޮޅީގެ ކަފި ފުޅާވުން** ކުރިމަތިވާކަމަށް ވެއެވެ. ބޮޑެތި މީހުންނަށް ޖެހޭ މިބައްޔާއެކު ބައެއްފަހަރު ދާއިމީ ގޮތަކަށް ސައިނަސް ޖެހުން ، އަދި ދާއިމީ ގޮތެއްގައި ކެއްސުން ފަދަ އުދަގޫތައް ވެސް ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ. 
މިބަލި ޖެހުމުން ނިޔަފަތި ތައް ބޯވެ، ނިޔަފަތި ތަކުގެ ފެހި-ރީނދޫ ކުލައެއް ޖަހައެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ޤިސްމު:ސިންޑްރޯމް
މަސާނާ ދުޅަވުން

މަސާނާ ދުޅަވުން() އަކީ މަސާނާ ހަލާކުވެ ދުޅަވުމެވެ. ނުވަތަ މަސާނާގައި އިންފްލެމޭޝަން އުފެދުމެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި މިމައްސަލަ ދިމާވަނީ އަންހެނުންނަށް ކަމުގައި ވިޔަސް މަދުން ނަމަވެސް ފިރިހެނުންނަށް ދިމާވާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. މިއީ ދެޖިންސްގެ އަދި ކުދިބޮޑު ހުރިހާ މީހުންނަށް ވެސް މަދުން ނަމަވެސް ދިމާވެދާނެ ޞިއްޙީ މައްސަލަ އެކެވެ. 
މަސާނާ ދުޅަވުން ކުރިމަތިކުރުވާ ސަބަބު ތަކުގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. 
* ބެކްޓީރިޔާގެ ސަބަބުން އިންފެކްޝަން އަށަގަތުން: މިސާލަކަށް އީކޮލައި ގެ ސަބަބުން
* ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމަށް އަދަވާތެއް ވެއްދުން: މިސާލަކަށް ކެތީޓަރު ލެއްވުން
* އަނިޔާއެއް ލިބުން: ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގުމުގެ ތެރޭގައި 
* މަސާނާ ރަގަޅަށް ހުސްނުވުން: މިސާލަކަށް ޕްރޮސްޓޭޓް ގްލޭންޑް ދުޅަވުމުގެ ސަބަބުން

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި ދުޅަވުން

ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި ދުޅަވުން() ނުވަތަ ހީސް ހޮޅި ދުޅަވުން އަކީ ވަރަށް ގިނައިން ދިމާވާ ޞިއްޙީ މައްސަލަ އެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި ދުޅަވުމުން ކުޑަކަމުދާން އުދަގޫވެ، ތަދުވާގޮތް ވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ކުރިމަތި ފަރާތުން އެއްޗެއް ކިރުކުލައިގެ އެއްޗެއް އައުން، ކުރިމަތިފަރާތުގައި ރިއްސުން، ކެހުން، ދިލަނެގުން، އަދި ތަދުވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. 
ބައެއް ކަހަލަ ޖަރާސީމް ތަކުގެ ސަބަބުން ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި ދުޅަވުން މެދުވެރި ކުރުވައެވެ. މިގޮތުން ފާހަގަ ކުރެވޭ ޖަރާސީމް ތަކުގެ ތެރޭގައި **އެޑީނޯ ވައިރަސް**، **އީކޮލައި**، **ހާރޕީޒް ސިމްޕްލެކްސް**'، **މައިކޮޕްލަސްމާ ޖެނިޓާލިއަމް**، **ޓްރައިކޮމޮނަސް**' ފަދަ ޖަރާސީމްތައް ހިމެނެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ރަހިމުގެ ދޮރު ދުޅަވުން

ރަހިމުގެ ދޮރު ދުޅަވުން()  އަކީ ރަހިމުގެ ދޮރު ގައި އިންފެކްޝަން އަށަގަތުމެވެ. ރަހިމުގެ ދޮރު ދުޅަވުން ކުރިމަތިވުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތް ތަކުގެ ތެރޭގައި ކުރިމަތި ފަރާތުން ދިލަނެގުން، ދިޔައައުން، ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. 
## ސަބަބުތައް
* ކްލަމީޑިއާ އިންފެކްޝަން
* ކިހުނުވުން
* ޓްރައިކޮމޮނައިއެސިސް
* ހާރޕީޒް ސިމްޕްލެކްސް

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ބިސްދަތުރުކުރާ ހޮޅި ދުޅަވުން

ބިސްދަތުރުކުރާ ހޮޅި ދުޅަވުން() އަކީ ވެސް އަންހެނުންގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް އަށް ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. މިބަލި ޖެހުމުން ބިސް ދަތުރުކުރާ ހޮޅި ދުޅަވެ ރަތްވާގޮތް ވެއެވެ. އަދި ބިސްދަތުރުކުރާ ހޮޅީގެ ފާރު އެއްފަރާތް އަނެއް ފަރާތާއި ތަތްވާގޮތް ވެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ހޮޅި ބެދޭގޮތް ވެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ބިސްރަވަ ދުޅަވުން

**ބިސްރަވަ ދުޅަވުން** ()އަކީ ބިސްރަވައިގައި އިންފެކްޝަން އަށަގަތުމެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ބިސްރަވަ ދުޅަވުން ކުރިމަތިވަނީ ބިސްދަތުރުކުރާ ހޮޅި ދުޅަވުން އާއި އެކުއެކީ ކަހަލަ ގޮތަކަށެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ފަރުޖު ދުޅަވުން

**ފަރުޖު ދުޅަވުން** ()އަކީ  އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަން އިން ބޭރަށް ފެންނަން ހުންނަ ބައިތައް ދުޅަވުމެވެ.

ފަރުޖަކީ ބޭރަށް ފެންނަން އިންނަ އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަނެވެ.ނުވަތަ އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަން ބޭރަށް ހުޅުވިފައި ތަނެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ފަރުޖޭ ބުނުމުން މީހުން މާނަ ކުރަނީ އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަން ނުވަތަ ވެޖައިނާ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ހަގީގަތަކީ އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަނަކީ އެތެރެއިން ލެވިފައިވާ ނުވަތަ އެތެރޭގައިވާ ބައެކެވެ. އަދި ފަރުޖަކީ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ފެންނަ އިންނަ ޖިންސީ ގުނަވަނުގެ ނުވަތަ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގެ ބައެކެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ލޭމަދުވުން (ދަގަނޑު މަދުވުމުން)

ދަގަނޑު މަދުވެގެން ލޭމަދުވުން() އަކީ ލޭމަދުވުން ކުރިމަތިވުމުގެ އެންމެ އާންމު ވައްތަރެވެ. 
### ދަގަނޑު ކެއުމުގައި ހިމެނޭލެން މަދުވުން
ދަގަނޑު ކެއުމުގައި ހިމެނޭ މަދުވުމުގެ މައްސަލަ އާންމުކޮށް ދިމާވަނީ ކުޑަކުދިންނާއި އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށެވެ. 
### ދަގަނޑު ހަށިގަނޑަށް ނެގުން މަދުވުން
ދަގަނޑު ހަށިގަނޑަށް ނެގުން މަދުވާ ސަބަބުތަކުގެ ތެރޭގައި ހައިޑްރޯކްލޮރިކް އެސިޑް ނުހުރުމުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ އެޓްރޮފިކް ގެސްޓްރައިޓިސް، މައިދާގެ ކެންސަރު، އަދި މެލްއެބްސޮޕްސަން ސިންޑްރޯމް ފަދަ ބަލިތައް ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ކެއުމަށް ބޭނުންކުރެވޭ ބާވަތްތަކުގައި އާދަޔާ ޚިލާފަށް ގިނައިން ފޮސްފޭޓް އަދި ފައިޓޭޓް، އަދި ޓެނޭޓް ހުރުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. 
### ދަގަނޑު ބޭނުންވާ މިންވަރު އިތުރުވުން
މިސާލަކަށް މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ތުއްތު ދަރިފުޅު ބަނޑުގައި ބޮޑުވަމުން އަންނައިރު ހަށިގަނޑަށް ދަގަނޑު ބޭނުންވާ މިންވަރު އިތުރުވެއެވެ. އަދި ކުޑަކުދިން ބޮޑުވަމުން އަންނަ ދުވަސްވަރު ވެސް ދަގަނޑު ބޭނުންވާ މިންވަރު އިތުރުވެގެން ދެއެވެ. 
### ދަގަނޑު ބޭރުވާ މިންވަރު އިތުރުވުން
ހަށިގަނޑުން ދަގަނޑު ބޭރުވާ މިންވަރު އިތުރުވާ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވިކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. 
* މައްސަރު ކަންތައް ޖެހުމުން މާގިނައިން ހަށިގަނޑުން ލޭބޭރުވުން
* ކައިރިކައިރިން ތަކުރާރުކޮށް ވިހެއުން
* ތަކުރާރުކޮށް ލޭހަދިޔާކުރުން
* ނޭފަތުން ލޭއައުން، ކުޑަކަމުދާ ތަކެތީގައި ލޭހުރުން، އަދި ފާރުގަނޑުން ލޭއައުން 
* ލޭފާއްދާ ލޭގެ ބަލިތައް
* ލޭގައި ހިމަގްލޯބިން ހުރުން
* ބައެއް ކަހަލަ ޕަރަސައިޓްގެ ވަބާތައް

## އަލާމާތްތައް

ދަގަނޑު މަދުވެގެން ލޭމަދުވުން ކުރިމަތިވުމުން ފެނިދާނެ ޚާއްޞަ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ނިޔަފަތިތައް ފަޅައިގެން ދިއުން، ނިޔަފަތި ފަތިވުން، އަދި އޭގެ އޮމާންކަން ގެއްލުން އަދި ބައެއް ފަހަރު ނިޔަފަތި ސަމުސާގެ ސިފަޔަށް ބަދަލުވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. އަނގަޔާއި ދުލުގައި ފާރުހެދުން، ހުންކޮށި ބޮޑުވުން އަދި ތަފާތު އެއްޗެތި ކެއުމަށް ބޭނުންވުން ފަދަ ކަންކަމަކީ ވެސް މިކަމުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވެދާނެ ކަންކަމެކެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ޤިސްމު:އެކަށޭނަ ލިޔުން
ސްކާރލެޓް ހުން

ސްކާރލެޓް ހުން() އަކީ **ސްޓްރެޕްޓޮކޮކަސް** ކިޔާ ބެކްޓީރިޔާ އެއްގެ ވައްތަރަކުން ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. މިއީ ގައިން ގަޔަށް އަރާ ބައްޔެކެވެ. 
ސްކާރލެޓް ހުން ޖެހެނީ ހުން ޖެއްސުމުގައި ހިއްޞާވާ ބެކްޓީރިޔާ އާއި ތަޣައްޔަރުވެފައިވާ ކިރު ބުއިން، ނުވަތަ ބަލި ޖެހިފައިވާ މީހާ ކެއްސައި ކިނބިހި އެޅުމުގެ ތެރޭގައި ބަލި ޖައްސާ ޖަރާސީމް ޖައްވުގެ ތެރެއަށް ބޭރުވެ، ސަލާމަތުން ހުރި މީހާގެ ހަށިގަނޑަށް ނޭވާލުމުގެ ޒަރީޢާއިން ވާޞިލް ވުމުންނެވެ. 
ސްކާރލެޓް ހުން ޖެހުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ، ހުންއައުން، ކަރުތެރެ ފާރުވުން، ބޮލުގައި ރިހުން، އަދި އަތްފަޔާއި ހަށިގަނޑު މެދުބައިގައި ބިހިނެގުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އަނގަ ވަށައިގެން ރަތްވެ، ދޫ ރަތްވެ ސްޓޯބެރީ ކުލައަށް ބަދަލު ވެއެވެ. ބިހި ނަގާތާ ދުވަސްކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ބިހިތައް ފެޅި ތޮށިލައެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ގުރުތާ ދުޅަވުން

**ގުރުތާ ދުޅަވުން** (އަކީ ގުރުދާ އިން މަސާނާ އަށް ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި ގެންގޮސްދޭ ހޮޅި ދުޅަވުމެވެ. ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި ދުޅަވުން އަކީ ގިނަ ފަހަރު ބެލެވޭ ގޮތުގައި ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމްގައި ޖަރާސީމް އަށަގަތުން ގެ ގޮތުގައި ގުނާލެވޭ ކަމެކެވެ. މީގެ އެއްވައްތަރަކަށް **ޔުރެޓިރައިޓިސް ސިސްޓިކާ** މިހެން ވެސް ކިޔައި އުޅެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އީސިނަފިލިކް ޔުރެޓިރައިޓިސް ކިޔޭ ވައްތަރެއް ވެސް ހޯދިފައި ވެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ގުރުދާ ދުޅަވުން

ގުރުދާ ދުޅަވުން() އަކީ ގުރުދާގައި އިންފްލެމޭޝަން އުފެދި ހަލާކުވުމެވެ. ގުރުދާ ދުޅަވުމުގެ ވަރަށް ގިނަ ވައްތަރު ތައް ހުރެއެވެ. 
ގުރުދާ ދުޅަވުމުގެ ވައްތަރުތަކުގެ ފާހަގަ ކޮށްލެވޭ ބައެއް ވައްތަރުތަކަކީ:- 
* ގްލޯމެރިޔޫލޯ ނެފްރައިޓިސް
* އިންޓަސްޓިޝަލް ނެފްރައިޓިސް
* ޕައިއެލޯނެފްރައިޓިސް
* ލޫޕަސް ނެފްރައިޓިސް

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ކަސްއެޅުން

ކަސްއެޅުން() އަކީ **ސާރކޮޕިޓީސް ސްކެބައި** ކިޔާ މައިޓެއްގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. މިބަލިޖެހެނީ ބަލިޖެހިފައިވާ މީހެއްގެ ހަށިގަނޑުގައި ބީހުން، ނުވަތަ ބަލި ޖައްސާ ޖަރާސީމް އާއި ތަޣައްޔަރުވެފައިވާ ހެދުން، ބެޑްޝީޓް ފަދަ ތަކެތީގައި ޖެހިގެން ގަޔަށް ބަލި ވާޞިލްވުމުންނެވެ. 
ކަސްއެޅުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ކިހިލިފަތްދޮށް، އަދި ވަށްގަނޑު ހިމެނޭ ހިސާބު ރޭގަނޑުގެ ވަގުތު ތަކުގައި ކަހައި ހިރުވުން ހިމެނެއެވެ. ކަސް އަކީ ހަމުގެ ބައްޔެކެވެ. މިބަލީގައި ގައިކެހުން، ހިރުވުން، އަދި ބިހިނެގުން ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ބުރުސިއްލޯސިސް

ބުރުސިއްލޯސިސް ()އަކީ ބައެއްކަހަލަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑުގައި ދިރިއުޅޭ **ބުރުސިއްލާ** ކިޔާ ބެކްޓީރިޔާ އެއްގެ ވައްތަރުތަކަކުން ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި މިބަލި ޖައްސާ ޖަރާސީމް ހުންނަނީ ކަންބަޅި، ބަކަރި، ޖަމަލު، ގެރި، އަދި އޫރު ފަދަ ތަކެތީގެ ކިރު، ކުޑަކަމު ނަޖިސް، ލޭ، މަސް އަދި ޖިންސީ ގުނަވަނުން ބޭރުވާ ދިޔައިގެ ތެރޭގައެވެ.
ބުރުސިއްލޯސިސް ޖެހެނީ ބަލި ޖައްސާ ޖަރާސީމް އާއި ތަޣައްޔަރުވެފައިވާ ކާނާ، ނުވަތަ ބުއިން ބޭނުންކުރުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. ތަފާތު 3 ވައްތަރެއްގެ ބުރުސިއްލާގެ ސަބަބުން މިބަލި ޖެހެއެވެ. އެ 3 ވައްތަރަކީ **ބުރުސިއްލާ މެލިޓެންސިސް**، **ބުރުސިއްލާ އެބޯޓަސް**، **ބުރުސިއްލާ ސުއިޒް** އެވެ. 
ބުރުސިއްލޯސިސް ޖެހުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ، ގަދަޔަށް ހުންއައުން، މަސްތަކުގައި ރިހުން، ހުޅުތަކުގައި ރިހުން، ހުންކޮށި ބޮޑުވުން، ގޮށްލުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ކާނާ ވިހަވުން (ބޮޗޫލިޒަމް)

ބޮޗޫލިޒަމްގެ ސަބަބުން ކާނާ ވިހަވުން() އަކީ ކާނާ ވިހަވުމުގެ ވައްތަރެކެވެ. މިބަލި ޖައްސާ ޖަރާސީމް އަކީ ކްލޮސްޓްރިޑިއަމް ބޮޗޫލިނަމް އެވެ. ބޮޗޫލިޒަމްގެ ސަބަބުން ކާނާ ވިހަވުން ކުރިމަތިވަނީ ކުރިން ބުނި ޖަރާސީމް އާއި ތަޣައްޔަރުވެފައިވާ ކާތަކެތި ކެއުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. މިފަދަ ކާތަކެތި ގިނަ ދުވަސްވެ، ހަލާކުވެ އޭގައި މިބަލި ޖައްސާ ބެކްޓީރިޔާ އުފެދި، އެއިން ދޫކުރާ **ނިއުރޯޓޮކްސިން** ގެ ސަބަބުން އުދަގޫތައް ކުރިމަތި ކުރުވަނީ އެވެ.  
ބޮޗޫލިޒަމްގެ ސަބަބުން ކާނާ ވިހަވުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ލޮލުގެ މަސްތަކުގެ ބާރުނެތި ލޮލުގެ ފެނުމަށް ބަދަލުއައުން، އަވަރުވުން، އަނގަހިކުން، ކާތަކެތި ދިރުވަން އުދަގޫވުން، އަޑުފޮށި ބެދުން، ޝޮކުޖެހުން އަދި ހިތްހުއްޓުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ކާނާ ވިހަވުން (ސްޓެފައިލޮކޮކަސް)

ސްޓެފައިލޮކޮކަސްގެ ސަބަބުން ކާނާ ވިހަވުން() އަކީ ކާނާ ވިހަވުމުގެ ވައްތަރެކެވެ. މިބަލި ޖައްސާ ޖަރާސީމް އަކީ ސްޓެފައިލޮކޮކަސް އޫރިއަސް އެވެ. ސްޓެފައިލޮކޮކަސްގެ ސަބަބުން ކާނާ ވިހަވުން ކުރިމަތިވަނީ ކުރިން ބުނި ޖަރާސީމް އާއި ތަޣައްޔަރުވެފައިވާ ކާތަކެތި ކެއުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. 
ސްޓެފައިލޮކޮކަސްގެ ސަބަބުން ކާނާ ވިހަވުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި މޭނުބައިކުރުން، ހޮނޑުލުން، ބޭރަށް ހިންގުން، ބަނޑުގައި ރިހުން، ފަދަ ކަންތައްތައް ދިމާވުން ހިމެނެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
އަރުތެރޭގައި އެއްޗެއް ތާށިވުން

އަރުތެރޭގައި އެއްޗެއް ތާށިވުން() އަކީ ވަރަށް ގިނަ ކުޑަކުދިންނާއި ބޮޑެތި މީހުންނަށް ދިމާވާ މައްސަލަ އެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ތާށިވެ ހަރުލާކަން ފާހަގަކުރެވިފައިވަނީ މަހުގެ ކައްޓެވެ. 
އަރުތެރޭގައި އެއްޗެއް ތާށިވުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ، އަރުތެރޭގައި އެއްޗެއް އިންނަ އިހްސާސްވުން، ކާތަކެތި ދިރުވާއިރު ތަދުވުން، ފަދަ ކަންތައް ހިމެނެއެވެ. އަރުތެރޭގައި އެއްޗެއް އިންނަ ކަމުގެ އިހްސާސް 5-3 ދުވަސްވަރު ވަންދެން ބަލިމީހާ އަށް އިހްސާސް ވެދާނެއެވެ. އެއްޗެއް ތާށިވެފައި ނެތަސް މިއިހްސާސް ބަލިމީހާއަށް ކުރެވޭ ސަބަބަކީ ކައްޓެއް ފަދަ އެއްޗެއް އަރުތެރޭގައި ތާށިވެފައި ދާއިރު އަރުތެރޭގެ އެތެރޭގެ ތެތްދުލިފަށް ތައް ގޭނި، މެށިގެންދާގޮތްވާތީ އެވެ. މާނައަކީ މިބުނި ތެތްދުލިފަށްތައް ގޭނި މެށި އެތެރޭގައި ކުޑަ ފާރުކޮޅެއް ފަދަ އެއްޗެއް އުފައްދާތީ އެއްޗެއް އިންނަ ކަމުގެ އިހްސާސް ބަލިމީހާ އަށް ގެނެސްދެނީ އެވެ. 
އަރުތެރޭގެ ކޮންމެ ހިސާބެއްގައި ވެސް އެއްޗެއް ތާށިވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ . އަނގަޔާވީ އަރުތެރޭ ގައި އެއްޗެއް ތާށިވެއްޖެނަމަ ސާފޭސް އެނިސްތީސިއާ (ވަކި ހިސާބެއް ހޭނައްތައިގެން ނުވަތަ އައްސިކޮށްގެން) ގެ އެހީގައި އަނގަޔަށް އަދަވާތެއް ލައްވައިގެން އެމާއްދާއެއް އަރުތެރެއިން ނެގިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް އަޑުފޮއްޓާވީ އަރުތެރޭގައި ( އެތެރޭގައި ) ތާށިވެއްޖެނަމަ މުޅި ހަށިގަނޑު ހޭނައްތައިގެން އެމާއްދާއެއް ނަގަން ޖެހެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ކަންފަތުގައި އެއްޗެއް ތާށިވުން

**ކަންފަތުގައި އެއްޗެއް ތާށިވުން** ()އަކީ ވަރަށް ގިނަ ކުޑަކުދިންނަށް ދިމާވާ މައްސަލަ އެކެވެ. ކަންފަތުގައި އާންމުކޮށް ތާށިވާކަން ފާހަގަ ކުރެވިފައިވަނީ ބައެއް ކަހަލަ ދިރޭ ތަކެއްޗާއި، ގޮށާއި، މަދޮށި، އަދި ތަފާތު ވައްތަރުގެ އޮށް ފަދަ ތަކެއްޗެވެ. 
ކަންފަތުގައި އެއްޗެއް ތާށިވުމުން ކުރިމަތިވާ އުދަގޫތަކުގެ ތެރޭގައި ރަގަޅަށް އަޑުނީވުން ނުވަތަ ބީރުވުން، ކަންފަތުތެރެ ހިރުވުން، އަދި ކަންފަތުތެރޭގައި އަޑުގޮވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު ތާށިވާ އެއްޗެއްގެ ސަބަބުން ކަންފަތުގެ ތޫރި ފަޅައިގެންދިއުން އަދި ކަންފަތުގެ ބޭރު މަގަށް އަނިޔާ ލިބުން،ފަދަ ކަމެއް ކުރިމަތިވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ނޭފަތުގައި އެއްޗެއް ތާށިވުން

ނޭފަތުގައި އެއްޗެއް ތާށިވުން() އަކީ ވަރަށް ގިނަ ކުޑަކުދިންނަށް ދިމާވާ މައްސަލަ އެކެވެ. ނޭފަތުގައި އާންމުކޮށް ތާށިވާކަން ފާހަގަ ކުރެވިފައިވަނީ ބައެއް ކަހަލަ ގޮށާއި، މަދޮށި، އަދި ތަފާތު ވައްތަރުގެ އޮށް ފަދަ ތަކެއްޗެވެ. 
ނޭފަތުގައި އެއްޗެއް ތާށިވުމުން ފެނިދާނެ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި އެއްޗެއް ތާށިވެފައިވާ ފަރާތުގެ ނޭފަތުގެ ހިނދުރި ބެދުން، އަދި އެފަރާތުން ނުބައިވަސް ދުވުމާއެކު ދޮސްއައުން، ނުވަތަ ދިޔައެއް އައުން، އަދި ބައެއް ފަހަރު އަންނަ ދިޔަ ލޭކުލައިގައި ހުރުމަކީ ވެސް ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. 
ނޭފަތުގައި އެއްޗެއް ތާށިވެ ނުނަގައި ގިނަ ދުވަސް ވެއްޖެނަމަ ސައިނަސް ، ނޭފަތް ދުޅަވުން ފަދަ ބައްޔެއް މެދުވެރިވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. އަދި ނޭފަތު ހިލަ ފަދަ އެއްޗެއް ވެސް އުފެދިދާނެއެވެ. މިގޮތަށް ހިލަ އުފެދެން ދިމާވަނީ ކަންފަތުން ދޫކުރާ ދިޔައިގައި ހިމެނޭ ކެލްސިއަމް ގަނޑުލޭކޮޅު، ނުވަތަ ތާށިވެފައިވާ އެއްޗެއްގެ މައްޗަށް ޖަމާވުމުންނެވެ. 
ނޭފަތުގައި އެއްޗެއް ތާށިވެއްޖެނަމަ އަދަވާތެއްގެ އެހީގައި ތާށިވެފައި އިންކަން ދެނެގަނެވޭނެއެވެ. އަދި ހަމަ މިހެން އަދަވާތެއްގެ އެހީގައި ނޭފަތުގައި ތާށިވެފައިވާ މާއްދާ ނެގިދާނެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް