open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ގުރުދާ ފޭލްވުން

ގުރުދާ ފޭލްވުން()  އަކީ ހަށިގަނޑުގައިވާ ދެގުރުދާގެ މަސައްކަތް ހުއްޓުމަކަށް އައުމެވެ. ބައޯކެމިކަލް ގޮތުން ގުރުދާ ފޭލްވިކަން އަންގައިދެނީ ލޭގައި ކްރިއެޓިނިން ހިމެނޭ މިންވަރު އާދަޔާ ޚިލާފަށް އިތުރުވެފައި ވާނަމަ އެވެ. ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ގޮތުން ބަލާއިރު ގުރުދާ ފޭލްވުން ކަމުގައި ބެލެވެނީ *ގްލޯމެރިޔުލަރ ފިލްޓްރޭޝަން ރޭޓް* ދަށްވުމަށެވެ. ގުރުދާ ފޭލްވުން ދެބަޔަކަށް ބަހާލެވެއެވެ. އެއީ ވަގުތީ ސިފައެއް ގައި ގުރުދާ ފޭލްވުން އަދި ދާއިމީ ސިފައެއްގައި ގުރުދާ ފޭލްވުން މިދެވައްތަރެވެ.

ގުރުދާ ފޭލްވުމޭ ބުނެވެނީ ގުރުދާގެ މަސައްކަތްތައް ފުރިހަމަކުރުމަށް ހުރަސްތަކާއި ކުރިމަތިވެ، އުދަގޫތައް އިންސާނާ އަށް ކުރިމަތި ވުމަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ. ގުރުދާ ފޭލްވުމުގެ މައިގަނޑު ދެވައްތަރެއް ވެއެވެ. އެއީ ވަގުތީ ސިފައެއްގައި ގުރުދާ ފޭލްވުން()   އަދި ދާއިމީ ސިފައެއްގައި ގުރުދާ ފޭލްވުން()  އެވެ. މީގެ އިތުރުން މިވައްތަރު ތައް އަދި ކުދިކުދި ބައެއް ވައްތަރުތަކަށް ބެހިގެން ދެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި *ޕްރީ-ރީނަލް ފޭލްޔަރ*، *އިންޓްރިންސިކް-ރީނަލް ފޭލްޔަރ* އަދި *ޕޯސްޓް-ރީނަލް ފޭލްޔަރ* ހިމެނެއެވެ. 

ޕްރީ-ރީނަލް ފޭލްޔަރ ގެ މާނައަކީ ގުރުދާ އަށް ލޭ ފޮނުވައިދޭ ލޭހޮޅި ނުވަތަ *ރީނަލް އާޓަރީ* ހަނިވެ، ބެދޭގޮތް ވުމުން ގުރުދާ އަށް ލޭ ވާޞިލްވުމުގައި ނުވަތަ ފޯރުވައި ދިނުމުގައި ބުރޫ އެރުމެވެ. އިންޓްރިންސިކް ގުރުދާގެ ބަލިތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ ބޭހުގެ ސަބަބުން ގުރުދާ ވިހަވުން، ނުވަތަ ބޭހާއި ނުގުޅިގެން މައްސަލަ ކުރިމަތިވުން އަދި ގުރުދާ ދުޅަވުން() ފަދަ ކަންތައްތަކެވެ. ޕޯސްޓް-ރީނަލް ފޭލްޔަރ އަކީ ގުރުދާގައި ހިލަ އުފެދުން()   ފަދަ ކަމެއް ކުރިމަތިވުމެވެ. ދިގު މުއްދަތަކަށް ގުރުދާ ފޭލްވެ ނުރައްކާތެރި ޙާލަތަކަށް މީހާގެ ހަށިގަނޑު ހިގައްޖެނަމަ ގުރުދާ ބަދަލު ކުރެވެންދެން މަދުވެގެން ހަފްތާ އަކު އެއްފަހަރު ލޭ ފުރާނާ ސާފުކޮށްލުން() ހަދަންޖެހެއެވެ. ގުރުދާއަށް މަދުން ނަމަވެސް ގުރުދާގެ ކެންސަރުގެ ވައްތަރުތައް ޖެހެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ލޫޕަސް ނެފްރައިޓިސް

މިއީ ދިފާޢީ ނިޒާމް އަށް ޖެހޭ ބައްޔެއް ކަމުގައިވާ '''ސިސްޓެމިކް ލޫޕަސް އިރިތްމަޓޯސަސް(އެސްއެލްއީ) ކިޔާ ބައްޔެއްގެ ޖެހުމުން އޭގެ ސަބަބުން ގުރުދާ އަށް އަސަރުކޮށް ގުރުދާގައި އިންފްލެމޭޝަން އުފެދުމެވެ. މިބުނި ބަލީގެ ސަބަބުން ގުރުދާގެ އިތުރުން ހަންގަނޑު، ހުޅުތައް، އަދި ނާރުތަކުގެ ނިޒާމްއަށް އަސަރު ފޯރުވައެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ޕައިއެލޯނެފްރައިޓިސް

މިއީ ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމްގެ އިންފެކްޝަން މައްޗަށް ގޮސް ގުރުދާގެ ޕެލްވިސް އަށް އޭގެ އަސަރު ނުވަތަ އިންފެކްޝަންގެ އަސަރު ފޯރުމެވެ. ޕައިއެލޯ ނެފްރައިޓިސް މިބަހުގައިވާ ޕައިއެލޯ ނިސްބަތްވަނީ **ޕައިއެލަމް** އަށެވެ. މާނައަކީ ގުރުދާ ގެ ޕެލްވިސް އެވެ. *'ނެފްރޯސް* މިބަހުގެ މާނައަކީ ގުރުދާ އެވެ. ނެފްރޯސް އަކީ ގްރީކް ބަހުން ގުރުދާއަށް ކިޔާ ނަމެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ގުރުދާގެ ކެންސަރު

ގުރުދާގެ ކެންސަރު()ގެ ތަފާތު ވައްތަރު ތައް ހުރެއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ފާހަގަ ކުރެވޭ އެއް ވައްތަރަކީ ވިލްމްސް ޓިއުމަރު() އެވެ. އަނެއް ވައްތަރަކީ ގުރުދާ ސެލް ކެންސަރު() ގެ ނަމުން މަޝްހޫރު ވެފައިވާ ވައްތަރެވެ. ވިލްމްސްޓިއުމަރު އަށް **ނެފްރޯބްލާސްޓޯމާ** އޭ ވެސް ކިޔައެވެ. މިޓިއުމަރު އެންމެ ފުރަތަމަ ހޯދީ ޖަރުމަނުގެ ސާޖަރީ ޑޮކްޓަރެއް ކަމުގައި ޑރ ވިލްމްސް އެވެ. އެހެންކަމުން މިޓިއުމަރަށް މިބުނި ޑޮކްޓަރުގެ ނަމުން ނަންދެވުނެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ވިލްމްސް ޓިއުމަރު ކުރިމަތިވަނީ ކުޑަކުދިންނަށް ކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.

ކޮންމެ މީހެއްގެ ވެސް ދެގުރުދާ އޮވެއެވެ. މިއީ ތޮޅިއޮށެއްގެ ސިފައިގައި އޮންނަ ގުނަވަނެކެވެ. މިއީ އެތެރެހަށީގައި ބުރަކައްޓާއި ކައިރީގައި އޮންނަ ގުނަވަނެކެވެ. ގުރުދާ ކޮށްދޭ އެއް މަސައްކަތަކީ ލޭގެ ތެރޭގައި އުފެދޭ ބޭނުމެއްނެތް ބައިތައް ފުރާނައިދީ، ކުޑަކަމުދާ ނަޖިހަށް ބަދަލުކުރުމެވެ. ކުޑަކަމުދާ ނަޖިސް ގުރުދާ އިން ފޮނުވަނީ ގުރުތާ ނުވަތަ ޔުރެޓަރ ކިޔާ ދެހޮޅީގެ މަގުން މަސާނާ އަށެވެ. މަސާނާއަށް ޖަމާވާ ކުޑަކަމުދާ ނަޖިސް ހަށިގަނޑުން ބޭރުވަނީ ކުޑަކަމުދާ ހޮޅިންނެވެ. ގުރުދާކޮށްދޭ އަނެއް މަސައްކަތަކީ ލޭގެ ޕްރެޝަރު ކޮންޓްރޯލްކުރާ މާއްދާއެއް އުފައްދައި ދިނުމާއި، ލޭގެ ރަތް ސެލް، އުފައްދާ މިންވަރު، ވަކި މިންގަނޑެއްގައި ހިފަހައްޓައި ދިނުމެވެ.
 
ގުރުދާގައި ދެބާވަތެއްގެ ކެންސަރެއް އުފެދެއެވެ. އެއީ ހައިޕަރނެފްރޯމާ، އާއި ވިލްމުސް ޓިއުމަރު ކިޔާ ބާވަތުގެ ކެންސަރެވެ. ހައިޕަރނެފްރޯމާ އާންމުގޮތެއްގައި ބޮޑެތިމީހުންނަށް (ޚާއްޞަކޮށް އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް) ޖެހޭއިރު، ވިލްމުސް ޓިއުމަރު ގިނައިން ޖެހެނީ ކުޑަކުދިންނަށެވެ.

## ސަބަބު
ވަކި ސަބަބެއް އަދި ހޯދިފައެއް ނުވެއެވެ.

## ހައިޕަރނެފްރޯމާ
ހައިޕަރނެފްރޯމާ ޖެހޭ ވަކި ސަބަބެއް އަދި ހޯދިފައި ނެތްނަމަވެސް، ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރާ މީހުންނަށް މިބާވަތުގެ ކެންސަރު ޖެހުމުގެ ފުރުޞަތު 5 ގުނަ އިތުރެވެ. ޞިއްޙީ ޚިދުމަތް ދިނުމުގައި ބޭނުންކުރާ ބައެއް ކެމިކަލްގެ ސަބަބުން ވެސް މިކެންސަރު ޖެހޭކަން ވަނީ ފާހަގަ ކުރެވިފައެވެ. މިބާވަތުގެ ކެންސަރު ގިނައިން ޖެހެނީ އުމުރުން 50 އަހަރަށްވުރެ މަތީ ފިރިހެނުންނަށެވެ.

## އަލާމާތްތައް
* ބަލީގެ ފުރަތަމަ މަރުހަލާގައި ވެސް ބަލިކަމުގެ އިހްސާސް އެމީހަކަށް ކުރެވުން
* ބަރުދަން ލުއިވުން
* ކާހިތްނުވުން
* ކުޑަކަމުދާ ނަޖިހުގައި ލޭހުރުން
* ސަބަބެއް ނޭނގި ހުންއައުން
* ބަނޑުގައި ރިހުން

## ފަރުވާ
* އޮޕަރޭޝަން ކުރުން
* ރޭޑިއޭޝަން ދިނުން
* ކީމޯތެރަޕީ ދިނުން
ބަލީގެ އަސަރުކޮށްފައިވާ މިންވަރެއްގެ މައްޗަށް ބަލައި ފަރުވާ ކުރިޔަށް ގެންދާނެ ގޮތެއް ކަނޑައަޅާނީ ފަރުވާދޭ ޑޮކްޓަރެކެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ކެންސަރު ދެނެގަންނާނީ ކިހިނެއް؟ - މުހައްމަދު އިސްމާޢީލްފުޅު، މއ.މާފުނަ - 2005

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ހައިޑްރޯނެފްރޯސިސް

މިއީ ގުރުދާ އިން ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި ބޭރުވުމަށް ހުރަސްތަކާ ކުރިމަތިވެ، ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި ޖަމާވުމުން ގުރުދާގެ ޕެލްވިސް ފުޅާވެ ފުފޭ ގޮތް ވުމެވެ. އެންމެ ސާދާ ބަހުން ބުނާނަމަ މިއީ ގުރުދާ އިން ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި ބޭރުނުވެ، އޭގައި ޖަމާވެފައި ހުރުމެވެ. ލަފްޒީ މާނައަށް ބަލާއިރު މީގެ މާނައަކީ ގުރުދާގައި ފެންޖަމާވުމެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ޙުސައިން ޝަރީފް

ޑރ **ޙުސައިން ޝަރީފް** (ހ.ޖަނަވަރީ ވިލާ) އަކީ މެލޭޝިޔާގެ ޔުނިވަސިޓީ އޮފް ޓެކްނޮލޮޖީ އިން އިލެކްޓްރިކަލް އިންޖިނޭރިންގެ ދާއިރާއިން ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ހައްދަވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. މިހާރު ހުންނެވީ ފެކަލްޓީ އޮފް އިންޖިނިއަރިންގ ޓެކްނޮލޮޖީގެ ސީނިއަރ ލެކްޗަރަރ ގްރޭޑް 1 ގެ މަގާމް ގައެވެ.

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ގްލޯމެރިޔޫލޯ ނެފްރައިޓިސް

މިއީ ގުރުދާގައި ހިމެނޭ ކުދިކުދި ގްލޯމެރިޔޫލަސް ނުވަތަ ކުދިކުދި ލޭހޮޅި ތަކުގައި އިންފްލެމޭޝަން އުފެދުމެވެ. މިބަލި ޖެހުމުން ކުޑަކަމުދާ ތަކެތީގައި ލޭހުރުން، ކުޑަކަމުދާ ތަކެތީގައި ޕްރޮޓީން ހުރުން، ފަދަ ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ. ނެފްރެޓިކް ސިންޑްރޯމް، ނެފްރިޓިކް ސިންޑްރޯމް، ވަގުތީ ސިފައެއްގައި ގުރުދާ ފޭލްވުން، ދާއިމީ ސިފައެއްގައި ގުރުދާ ފޭލްވުން މިއިން ކޮންމެ ކަމަކީ މިބައްޔާއި ގުޅިގެން ކުރިމަތިވެދާނެ މައިގަނޑު ބައެއް ކަންތައްތަކެވެ. މިބަލީގެ ތަފާތު ވައްތަރުތައް ހިމެނޭ އިރު މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި މިބަލީގެ ވައްތަރުތައް ވަނީ ދެބަޔަކަށް ބަހާލެވިފައެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް
ޤިސްމު:ބަލިތައް
އަސް ފައިގެ ބައްޓަމަށް ގުރުދާ ހުރުން

މިއީ އުފެދުމުގައި ދެގުރުދާ ގުޅި އަސްފައިގެ ބައްޓަމަށް ދެގުރުދާ ހުރުމެވެ. މިއީ ދެގުރުދާ ގުޅިގެން އުފެދުމުގެ ތެރޭގައި ކުރިމަތިވާ އެންމެ އާންމު ޢައިބެކެވެ. އާބާދީގެ ކޮންމެ 600ން
1 މީހަކަށް މިބަލި ޖެހޭ ކަމަށް ދިރާސާ ތަކުން ދައްކައެވެ. ޓާރނަރ ސިންޑްރޯމް ހުންނަ މީހުންގެ 15 އިންސައްތަ މީހުންނަށް މިބަލި ކުރިމަތިވާ ކަމަށް ދިރާސާ ތަކުން ދައްކައެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް
ޤިސްމު:ބަލިތައް
ގުރުދާ ގައި ވައިކޮތަޅު ހެދުން

ގުރުދާގައި ވައިކޮތަޅު ހެދުން () އަކީ އުފެދުމުގައި އާދަޔާ ޚިލާފަށް ގުރުދާގައި ވައިކޮތަޅު ހެދިފައި ހުރުމެވެ. އެގޮތުން ދެ ގުރުދާގައި އާދަޔާ ޚިލާފަށް ގިނައިން ވައިކޮތަޅު ނުވަތަ ސިސްޓް އުފެދެއެވެ. މިބަލި ޖެހުމުން ފުރަމޭ،ޗިސްމޭ، ސިކުނޑި، އަދި ހިތް އަށް އަސަރު ފޯރައެވެ. ގުރުދާ ވައިކޮތަޅު ހެދުން މިބަލީގެ މައިގަނޑު ދެވައްތަރެއް ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ނެފްރޯން

**ނެފްރޯން** އަކީ ގުރުދާ ގައިވާ އެންމެ ކުޑަ ފަންކްޝަނަލް ޔުނިޓް އެވެ.  ކޮންމެ ގުރުދާއެއްގައި އެއް މިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ ނެފްރޯން ވެއެވެ. ފެނާއި މައުދަންތައް ގުރުދާގައި ހުރުން ތަންޒީމްކޮށް ބަލަހައްޓަނީ ނެފްރޯން ތަކުންނެވެ. މިބުނި މާއްދާތައް ތަންޒީމްކޮށް ހަމަހިފަހައްޓައިދީ ބަލަހައްޓަނީ ލޭފުރާނާލުން ކުރިމަތިކުރުވައިގެންނާއި، ބޭނުންވާ ބައެއް މާއްދާތައް ހަށިގަނޑަށް އަލުން ދަމައިގެންނާއި، އަދި ބޭނުން ނުވާ މާއްދާތައް ކުޑަކަމުދާ ތަކެތީގެ ޒަރީޢާއިން ހަށިގަނޑުން ބޭރުކުރުން ފަދަ ކަންތައްތައް ފުރިހަމަކޮށްގެންނެވެ.

ނެފްރޯން އެއްގައި ހިމެނޭ ބައިތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ. 
ނެފްރޯންގެ އެއްކޮޅު އިންނަނީ ބެދިފައެވެ. އަނެއްކޮޅު އިންނަނީ ހުޅުވިފައެވެ.

* ބޯމަންސް ކެޕްސޫލް: މިއީ ނެފްރޯންގެ ބެދިފައިވާ ކޮޅުގައި ގްލޯމެރިޔޫލަސް ވަށައިގެން ލެވިފައި އިންނަ ފަށަލަ އެކެވެ. ނުވަތަ ކެޕްސޫލެކެވެ. 
* ގްލޯމެރިޔުލަސް: މިއީ ބޯމަންސް ކެޕްސޫލްގެ އެތެރޭގައި އިންނަ ކުދިކުދި ލޭހޮޅިތަކުގެ ވިއުގައެކެވެ. 
* ޕްރަކްސިމަލް ކޮންވަލޫޓެޑް ޓިބިއޫލް: މިއީ ބޯމަންސް ކެޕްސޫލް އަށް ފަހު އިންނަ ހޮޅިއެކެވެ. މިހޮޅި އިންނަނީ އޮޅިފައެވެ. މިހޮޅިގެ ތެރޭގައި މައިޓަކަންޑްރިއާ އަދި މައިކްރޯވިލައި ހުރެއެވެ.

* ލޫޕް އޮފް ހެންލީ: މިއީ ޕްރަކްސިމަލް ކޮންވަލޫޓެޑް ޓިބިއޫލް އަދި ޑިސްޓަލް ޓިބިއޫލް އާއި ދެމެދުގައިވާ ނެފްރޯންގެ ބައެވެ. މިބައި އިންނަނީ ޔޫ އަކުރެއްގެ ބައްޓަމަށެވެ. 
* ޑިސްޓަލް ކޮންވަލޫޓެޑް ޓިބިއޫލް: މިއީ  ނެފްރޯން ގައި ލޫޕް އޮފް ހެންލީ އަދި ކަލެކްޓިންގ ޓިބިއޫލް އާއި ދެމެދުގައިވާ ބަޔެވެ. 
* ކަލެކްޓިންގ ޓިބިއޫލް: މިއީ ނެފްރޯންގެ އެންމެ ބޭރަށް އިންނަ ބައެވެ. މިބައި އިންނަނީ ގުރުދާގެ ޅިނދު ނުވަތަ ޕެލްވިސް އަށް ހުޅުވިފައެވެ. އެހެން ކަމުން ގުރުދާގެ ތެރެއިން ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި ބޭރުވަނީ ގުރުދާ ޅިނދު ހުރަސްކޮށް ގުރުތާއަށް ވާޞިލްވެ، މަސާނާއަށް ފޯރައި، އެއަށްފަހު މަސާނާއިން ކުރިފަޅައި ނިކުމެފައިވާ ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި ހުރަސްކޮށެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް
ގުރުދާ ބަދަލުކުރުން

ވަރަށް ގިނަ ބަލިތަކުގެ ސަބަބުން ގުރުދާ އަށް މައްސަލަތައް ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ. ގުރުދާ އަށް މައްސަލަތަކާއި ކުރިމަތިވެއްޖެ ނަމަ އޭގެ ވަޒީފާތައް އަދާކުރުމަށް ބުރޫ އަރައެވެ. މިގޮތުން އާދަޔާ ޚިލާފަށް ބޮޑަށް ގުރުދާގެ ވަޒީފާތަކަށް ބުރޫ އަރައިފިނަމަ ގުރުދާގެ މަސައްކަތް ހުއްޓުމަކަށް އައިސް، ގުރުދާ ބަދަލު ކުރަން ޖެހެއެވެ. އަދި ގުރުދާ ބަދަލުކުރުމުން ހަށިގަނޑަށް ލެވުނު ނުވަތަ ހަށިގަނޑުގައި އިންދުނު އާގުނަވަނުގެ އެހީގައި ބަލިމީހާ އަށް ދިރިއުޅެވިދާނެ އެވެ.

ތާރީޚް ހެކިދޭގޮތުން އެންމެ ފުރަތަމަ ގުރުދާ ބަދަލު ކޮށްފައިވަނީ ގުރުދާ ގައި ވައިކޮތަޅު ހެދުން ކުރިމަތިވެފައިވާ އުމުރުން 44 އަހަރުގެ ރުތު ޓަކަރ ކިޔާ އެމެރިކާ އަންހެނެއްގެ އެވެ. އެއީ 17 ޖޫން 1950 ގައެވެ. މިއޮޕަރޭޝަން ކުރެވުނީ ޗިކާގޯގެ އިލިނޮއިސް ގެ އެވަރގްރީން ޕާރކް ގައި ހުންނަ މޭރީ ހޮސްޕިޓަލް ގައެވެ. 

ގުރުދާ ބަދަލު ކުރަން ޖެހެނީ ގުރުދާ ބަލީގެ ފަހު މަރުހަލާ ނުވަތަ () އަށް ބަލިމީހާގެ ޙާލަތު ވާޞިލްވެއްޖެ ނަމައެވެ. މާނައަކީ ގްލޯމެރިޔޫލަރ ފިލްޓްރޭޝަން ރޭޓް ނުވަތަ ގުރުދާ ގްލޯމެރިޔޫލަސް ތަކުން ލޭ ސާފުކުރާ މިންވަރު 20-25 އިންސައްތަ އަށްވުރެ ދަށަށް ހިގައްޖެ ނަމައެވެ. ގުރުދާ ބަލީގެ ފަހު މަރުހަލާ އަށް ބަލިމީހާގެ ޙާލަތު ގެންގޮސްފާނެ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި ހަކުރު ބަލި، އިންފެކްޝަންތައް، ލޭމައްޗަށްދިއުން، އަދި ގްލޯމެރިޔޫލޯ ނެފްރައިޓިސް ފަދަ ބަލިތައް ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ގުރުދާ ގައި ވައިކޮތަޅު ހެދުން އަދި މިނޫނަސް އުފެދުމުގައި ގުރުދާ އަށް ޖެހޭ ތަފާތު ބަލިތައް ހިމެނެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް
ގުރުދާ ޕިރަމިޑް

**ގުރުދާ ޕިރަމިޑް** () އަކީ ގުރުދާގެ ތެރޭގައި ކޯން-ބައްޓަމަށް ހުންނަ ޓިޝޫ އެކެވެ. ރީނަލް މިޑުލާ ގައި 18-8 އަކާއި ދެމެދުގެ މިންވަރަކަށް ގުރުދާ ޕިރަމިޑް ތައް ހުރެއެވެ. ރީނަލް ޕިރަމިޑް ތަކުގެ ބުޑު ނުވަތަ ބޭސް ހުންނަނީ ގުރުދާގެ ބޭރުބައި ނުވަތަ ރީނަލް ކޯޓެކްސް އާއި ދިމާލަށް ވާގޮތަށެވެ. އަދި ރީނަލް ޕިރަމިޑް ތަކުގެ ކޮޅު ހުންނަނީ ގުރުދާގެ އެތެރެ ފަރާތަށް ދިމާވާ ގޮތަށެވެ. ރީނަލް ޕިރަމިޑްތަކުގެ އެތެރެ ފެންނަ ފެނުމަށް ހީވާނީ ރޮނގު ތަކެއް ދަމާފައި ހުންނަ ހެންނެވެ. މިގޮތަށް ފެންނަން ހުންނަނީ އޭގެ ތެރޭގައި ޖެހިޖެހިގެން އެތުރިފައި ހުންނަ ނެފްރޯން ތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް
ކުދި ކެލިކްސް

**ކުދި ކެލިކްސް** ()ތައް ހުންނަނީ ރީނަލް ޕިރަމިޑް ތަކުގެ ކޮޅު ވަށާލާފާއެވެ. ގުރުދާގައި އުފެދޭ ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި ގުރުދާ ޕެޕިލާ ހުރަސްކޮށް، ކުދި ކެލިކްސް ތަކަށް ވާޞިލްވެ، އެއަށްފަހު މައި ކެލިކްސް ތަކަށް ވާޞިލް ވެއެވެ. އަދި އެއަށްފަހު ގުރުދާ ޅިނދުއަށް ވާޞިލްވެ، އެތަނުން ގުރުތާ އަށް ގޮސް އެންމެ ފަހުން މަސާނާ އަށް ފޯރަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް
ގުރުދާ ޕެޕިލާ

**ގުރުދާ ޕެޕިލާ** ()އަކީ ރީނަލް މިޑުލާގައި ހުންނަ ރީނަލް ޕިރަމިޑްތައް ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި، ގުރުދާ ޅިނދުގެ ތެރެއަށް ހުސްކޮށްލާ ތަނެވެ. މިހިސާބުގައި ހުންނަނީ *ޓްރާންސިޝަނަލް އެޕިތީލިއަމް* އެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް
ގުރުދާ ކޮލަމް

**ގުރުދާ ކޮލަމް** ()އަކީ ރީނަލް ކޯޓެކްސް އިން ރީނަލް މިޑުލާގެ ތެރެއަށް ގޮސްފައި ހުންނަ ރީނަލް ކޯޓެކްސް ގެ ބައެކެވެ. އެހެން ގޮތަކަށް ބުނާނަމަ މިއީ ގުރުދާ ޕިރަމިޑް ތަކުގެ ދެމެދުގައި ހުންނަ ރީނަލް ކޯޓެކްސް ގެ ބައެކެވެ. ކޮންމެ ކޮލަމެއްގެ ތެރޭގައި ކުދި ލޭހޮޅިތައް، ކުދިކުދި ހޮޅިތައް އަދި ފައިބަރަސް މެޓީރިއަލް ތައް އެކުލެވިގެން ވެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް
ގުރުދާ ޅިނދު

**ގުރުދާ ޅިނދު** ނުވަތަ ރީނަލް ޕެލްވިސް ()އަކީ ގުރުދާގެ ތެރޭގައި ފައްކާ-ބައްޓަމަށް ފުޅާވެފައި އިންނަ ގުރުތާ ގެ ފެށޭ ބައެވެ. އެހެން ކަމުން ގުރުދާ އިން ގުރުތާ ކުރިފަޅައި ނިކުންނަނީ ރީނަލް ޕެލްވިސް އިންނެވެ. ރީނަލް ޕެލްވިސް އަކީ ގުރުދާގައި އުފެދޭ ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި ފުރާނަލަދޭ ފުރޭންޏެއް ފަދަ ޓިޝޫ އެކެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް
ރީނަލް ކޯޓެކްސް

**ރީނަލް ކޯޓެކްސް** () އަކީ ގުރުދާގެ ބޭރަށް އިންނަ ބައެވެ. ނުވަތަ އޭގެ ތޮށި ގަނޑެވެ. ތޮށިގަނޑުގެ ބޭރު ތުނި ދުލިފަށެއް އިނދެއެވެ. އެއީ ރީނަލް ކެޕްސޫލް () އެވެ. އެހެން ކަމުން ރީނަލް ކޯޓެކްސް އިންނަނީ މިބުނި ދުލިފަށް އަދި ރީނަލް ކޯޓެކްސް އަށް ވުރެ އެތެރެއިން އިންނަ ގުރުދާގެ ބައި ރީނަލް މިޑުލާ () އާއި ދޭތެރޭގައެވެ. ރީނަލް މިޑުލާ () އަކީ ގުރުދާ އެތެރޭގައިވާ މަދެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް
ރީނަލް މިޑުލާ

**ރީނަލް މިޑުލާ** () އަކީ ގުރުދާ އެތެރޭގައިވާ ގުރުދާ ގެ މަދެވެ. ރީނަލް މިޑުލާ ގައި 18-8 އަކާއި ދެމެދުގެ މިންވަރަކަށް ގުރުދާ ޕިރަމިޑް ތައް ހުރެއެވެ. ގުރުދާ ޕިރަމިޑްތަކުގެ ބުޑު ނުވަތަ ބޭސް ހުންނަނީ ގުރުދާގެ  ތޮށިގަނޑު ނުވަތަ ގުރުދާގެ ބޭރުބައި ނުވަތަ ރީނަލް ކޯޓެކްސް އާއި ދިމާލަށް ވާގޮތަށެވެ. އަދި ގުރުދާ ޕިރަމިޑް ތަކުގެ ކޮޅު ހުންނަނީ ގުރުދާގެ އެތެރެ ފަރާތަށް ނުވަތަ ރީނަލް މިޑުލާ ނުވަތަ އޭގެ މަދުއާއި ދިމާވާ ގޮތަށެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް
ކެރެޓް

300px|thumb|left|ތަފާތު ކުލައިގެ ކެރެޓްތައް

## ޞިއްޙީ ފައިދާ
* މައިމީހާގެ އުރަމަތީގައެންޓި އޮކްސިޑެންޓެކެވެ. 
* ކޮންމެ ދުވަހަކު ކެރެޓް ޖޫސް ބޯނަމަ އެކިއެކި އިންފެކްޝަން ތަކުން ހަށިގަނޑު މިންޖުވުމަށް މަގުފަހި ކުރެއެވެ. 
* ކެރެޓް ލޮލުގެ ފެނުން ރަގަޅުކޮށްދީ، ވިސްނުން ރަގަޅުކޮށް ދެއެވެ. 
* ކެރެޓް ލޭގައި ހަކުރު އެކުލެވޭ މިންވަރު ތަންޒީމް ކުރުމުގައި އެހީތެރި ވެއެވެ. 
* ގޮހޮރުގެ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ކެރެޓަކީ ބޭނުންތެރި އެއްޗެކެވެ. އެއީ ކެރެޓްގައި ފައިބަރު އެކުލެވޭތީ އެވެ.

## އަދި އިތުރަށް ބައްލަވާލައްވާ
* ކެރެޓް ބަލިތަކުގެ ލިސްޓް
* Arracacha
* ކެރެޓް ފްލައި
* ކެރެޓް ޖޫސް
* ކެރެޓް ސީޑް އޮއިލް
* ފެލްކަރިނޯލް
* ޕަރސްނިޕް
* ސްކިރެޓް

* ކެރޮޓް ކުކިންގ އެން ޕަރޗޭސިންގ ޓިޕްސް
* 
* ދުނިޔޭގެ  ކެރެޓް މިޔުޒިޔަމް
* 
* 
__NOEDITSECTION__

ޤިސްމު:Apiaceae
ޤިސްމު:Root vegetables
ޤިސްމު:Plants and pollinators
ކިއުކަމްބާ

## ޞިއްޙީ ފައިދާ
* ކިއުކަމްބާ އަކީ އެންމެ ރަގަޅު ތަބީއީ ޑަޔުރެޓިކް އެވެ. ކިއުކަމްބާ ކެއުމުން ފަސޭހަ ކަމާއެކު ކުޑަކަމުދެވި ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި ބޭރުވުމަށް ބާރު އަޅައެވެ. 
* ގުރުދާ އަދި މަސާނާ ގެ ބަލިތަކަށް ލުއިކަން ކިއުކަމްބާ ކެއުމުން ލިބެއެވެ. 
* ކިއުކަމްބާ ގައި އެކުލެވޭ ޕަޓޭސިއަމް ގެ ސަބަބުން ލޭގެ ޕްރެޝަރު މަތިވުން އަދި ދަށްވުން ފަދަ ޙާލަތް ތަކުގައި ބޭނުންތެރި އެއްޗަކަށް ކިއުކަމްބާ ވެއެވެ. 
* ޕްރޮޓީން ހަޖަމުކުރުމަށް އެހީވެދޭ އެންޒައިމެއް ކަމުގައިވާ އިރެޕްސިން ކިއުކަމްބާ ގައި ހުރެއެވެ. 
* ކެރެޓް ޖޫސް، ކިއުކަމްބާ ޖޫސް، ލެޓިއުސް ޖޫސް އަދި ސްޕިނެޗް ޖޫސް އެއްކޮށް ބުއިމުން އޭގައި އެކުލެވޭ ސިލިކޯން އަދި ސަލްފަރ ގެ ސަބަބުން އިސްތަށިތައް ހެދި ބޮޑުވުމަށް އެހީވެދޭ ކަމުގައި ބުނެވެއެވެ. 
* ކެރެޓް އަދި ކިއުކަމްބާ ޖޫސް އެއްކޮށްގެން ބުއިމަކީ ޔޫރިކް އެސިޑް ގިނަވުމުން ކުރިމަތިވާ ހުޅުގެ ބަލިތަކަށް ފައިދާހުރި ކަމެއްކަމަށް ބުނެވެއެވެ. 
* ކިއުކަމްބާގައި އެކުލެވޭ ތަފާތު މައުދަން ތަކުގެ ސަބަބުން ނިޔަފަތި ފަޅައިގެން ދިއުމާއި ބިދުން ފަދަ ކަންތަކުން ހިމާޔަތްކުރެއެވެ. 
* ކިއުކަމްބާ، ރެޑިޝް ، އަދި ފާގަޔަކީ ހަކުރު ބަލީގެ މީހުންނަށް ރަގަޅު އެއްޗެއް ކަމަށް ވެއެވެ.
އަބޫ ޖަހުލު ރުއް

އަބޫ ޖަހުލު ރުއް () ނުވަތަ () އަކީ ޖަޕާނުގައި ހެދޭކަމަށް މަޝްހޫރު ވެފައިވާ ރުކުގެ ވައްތަރެކެވެ. ހަގީގަތުގައި މިއީ ރުކެއް ނޫނެވެ. މިއީ *ޖިމްނޯ ސްޕާރމް*ގެ ވައްތަރެކެވެ.
އަބާބީލް ދޫނި

އަބާބީލް ދޫނި()ނުވަތަ ()  އަކީ ދޫންޏަކަށް ކިޔާ ނަމެކެވެ. މިދޫނީގެ ތަފާތު ވައްތަރުތައް ހުންނަކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.
ޔޫސުފް އަފަންދީ

ޔޫސުފް އަފަންދީ()ނުވަތަ () އަކީ އޮރެންޖް ގެ ވައްތަރެކެވެ.ޢާންމު ގޮތެއްގައި ޔޫސުފް އަފަންދީ ހުންނަނީ ބަރަބޯ ގެ ބައްޓަމަށެވެ. ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނައިން ޔޫސުފް އަފަންދީ ހައްދަނީ ޗައިނާ ގައެވެ. ޢަރަބި ބަހުން ޔޫސުފީ ވެސް މިވައްތަރުގެ އޮރެންޖަށް ކިޔައި އުޅެއެވެ. މިވައްތަރުގެ އޮރެންޖް ހުހަށް ކެއުމުގެ އިތުރުން ތަފާތު ސަލަޑް ތަކުގައި ވެސް ބޭނުން ކުރެއެވެ.
ވޮށި މަސް

ވޮށިމަސް()ނުވަތަ ()އަކީ ކަނޑުގައި އުޅޭ މަސްތަކުގެ ތެރެއިން މަހެކެވެ. މިމަހުގައި ބޮޑެތި ދަތްތަކެއް ހުންނަ ކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ވޮށި މަސް އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަޅުފަޅުތަކުގެ ބޭރުގައްޔާއި، އެތެރެވަރީގެ ކަނޑުތަކުގައި ގިނައިން އުޅޭ ކަނޑުމަހުގެ އާއިލާގެ މަހެކެވެ. މިއީ ހަށިގަނޑު ވަރަށް ފަލަކޮށް އަނގަބޮޑުކޮށް ހުންނަ މަހެކެވެ. މަހުގެ އަނގައިގައި ކޮޅަށް އޫކޮށް ހުންނަ ގަދަފަދަ ދަތްތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީގެ ދެކޮތަރިބައި ހުންނަނީ ވަރަށް ކައިރިކައިރީގައި ޖެހިޖެހިގެން ކަހަލަ ގޮތަކަށެވެ. އަދި ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 13 އާއި 15 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ދިގަށް ފާހަގަ ކުރެވޭ ފަދަ ގޮތަކަށް ހުޅުނބުގެ ފަށެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫކޮޅުގެ ފަހަތުގައި ކޮންމެ ފަރާތެއްގައި 3 ކުރަގަނޑު ހުރެއެވެ. ވޮށިމަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ ކަޅު ނޫކުލައެވެ. ބަނޑު ދަށްފަރާތުގެ ކުލައަކީ ރިހި ކުލައެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގެ މަތީ ކައިރި ހުންނަނީ ކަޅު ކުލައެއްގައެވެ.

ވޮށިމަހަކީ ދިވެހި މަސްވެރިން ދަންނަ އަދި އެހާމެ ގިނައިން ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުން ނަނު ފައްތައިގެން ދުވާލުކުރާ މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނޭ، ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް ގިނައިން ފެނިފައި ހުންނަނީ އެކަހެރިކޮށެވެ. ނަމަވެސް ކުދި އައިން ހަދައިގެން ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުގައި ވޮށިމަސް އުޅޭކަމަށް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ވެއެވެ. މިއީ 1.5 މީޓަރަށް ބޮޑުވާ މަހެކެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ އައިން ހަދައިގެން އުޅޭ މަހާއި، ބޯވަ އަދި ބޯވަ ދިލަ މަހެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ޤިސްމު:Fish
ޤިސްމު:Fishes in the Maldives
އޮށަނި

އޮށަނި()ނުވަތަ () އަކީ ބައެއް ކަހަލަ މަސްތުވާ ތަކެތީގެ ބާވަތްތައް ހެދުމަށް ބޭނުންކުރާ އޮށެކެވެ.އަދި މިއީ ވިހަ އެއްޗެކެވެ. ތަފާތު ކެމިކަލް މާއްދާތައް އެކުލެވުމުގެ ސަބަބުން އޮށަނި ގިނަ ޢަދަދަކަށް ކައިފިނަމަ ވިހަވުން އެކަށީގެންވެއެވެ. އަދި މަރުވާ ފަހަރު ވެސް އާދެއެވެ.
އާމަނަކަ

އާމަނަކަ()ނުވަތަ () ދިވެހި ބޭސް ވެރިކަމުގައި ބޭނުންކުރާ ފަތްޕިލާވެލީގެ ވައްތަރެކެވެ. އާމަނަކަ ތެޔޮ () އުފައްދަނީ އާމަނަކަ ގަހުގެ އޮށުންނެވެ.
ޗިޗަންޑާ

ޗިޗަންޑާ()ނުވަތަ () ދިވެހިންގެ ކެއުމުގެ ތެރޭގައި ވަރަށް މަދުން ނަމަވެސް ބޭނުންކުރާ ތަރުކާރީގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ ވެލެއްގައި އަޅާ ތަރުކާރީ އެކެވެ. ޗިޗަންޑާ އަށް ކިޔާ އެހެންނަން ތަކުގެ ތެރޭގައި ()، () ފަދަ ނަންތައް ހިމެނެއެވެ. ޢާންމު ގޮތެއްގައި ޗިޗަންޑާ ދިގުވެގެން ގޮސް 150 ސެންޓި މީޓަރުގެ ދިގުމިނަށް ވެސް ދެމިގެންދެއެވެ. ޗިޗަންޑާ ކެއުމުގެ ގޮތުގައި އާންމު ކޮށް ބޭނުންކުރަނީ ދެކުނު އޭޝިޔާގެ ގައުމުތަކުގެ މީހުންނެވެ.

ދިވެހި ބަހުން ޗިޗަންޑާ ނެގިފައިވަނީ ޗިޗިންގާ އިން ކަމަށް ލަފާ ކުރެވެއެވެ.
ތޮރާ

ތޮރާ()ނުވަތަ () އަކީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ ތަރުކާރީގެ ބާވަތެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ރާއްޖޭގައި ތޮރާ ކައިއުޅެނީ ރިހަ ކައްކައިގެންނެވެ. ނުވަތަ ކިރު ގަރުދިޔަ ހަދައިގެންނެވެ. ތޮރާގެ ތަފާތު ވައްތަރުތައް ހުރެއެވެ.ތޮރާގެ ބާވަތްތަކަށް ބޭނުންކުރެވޭ ޢިލްމީ ނަންތަކުގެ ތެރޭގައި
() () ()ފަދަ ނަންތައް ހިމެނެއެވެ. ދިވެހި ބަހަށް ތޮރާ މިނަން ނެގިފައިވަނީ ހިންދީ ބަހުން ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ. އެއީ ހިންދީ ބަހުން ތޮރާ އަށް ކިޔަނީ ތުރާއި ކަމަށްވާތީ އެވެ.
ފުފޫ

ފުފޫ()ނުވަތަ () އަކީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ އެއްޗެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ރާއްޖޭގައި ފުފޫ ކައިއުޅެނީ ކަނދި ކައްކައިގެންނާއި، މުރުއްބާ ފަދަ ތަފާތު ފޮނި ކާތަކެތި ތައްޔާރު ކޮށްގެންނެވެ. ފުފޫއަށް ކިޔާ އެހެން ނަންތަކުގެ ތެރޭގައި () () ، ()ފަދަ ނަންތައް ހިމެނެއެވެ. ޢާންމު ގޮތެއްގައި ފުފޫ ހެދޭކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވިފައިވަނީ އިރުމަތީ އޭޝިޔާ އަދި ދެކުނު އޭޝިޔާގެ ގައުމު ތަކުގައެވެ.
އިގުރު

އިގުރު()ނުވަތަ () އަކީ ދިވެހިން ހަވާދުގެ ބާވަތެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކޮށް އުޅޭ އެއްޗެކެވެ.އެންމެ ފުރަތަމަ އިގުރު ހައްދައި އުޅުނު ކަމަށް ބެލެވެނީ ސީނުކަރައިގައެވެ. މިއަދު ދުނިޔޭގެ ތަފާތު ކަންކޮޅު ތަކުގައި އިގުރު ހެއްދި ނަމަވެސް ދެކުނު އޭޝިޔާ ސަރަހައްދުގައި ހައްދާ މިންވަރު އިތުރުވެފައި ބޭނުންކުރާ މިންވަރު އިތުރުކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.
ކައްޓަލަ

ކައްޓަލަ()ނުވަތަ () އަކީ ފަލަމަޑީގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ބާވަތެކެވެ. ކައްޓަލައަކީ ބިންމަތީގައި ފެތުރިފައިވާ ވެލަކުން ބިމުގެ އަޑިއަށް ފައިބައިގެން ހެދޭ އެއްޗެކެވެ. ކައްޓަލައިގެ ތަފާތު ވައްތަރު ތައް ހުރެއެވެ. ކައްޓަލައިގައި ސްޓާރޗްގެ އިތުރުން ވިޓަމިން އޭ، ވިޓަމިން ސީ، އަދި ވިޓަމިން ބީ6 އެކުލެވިގެން ވެއެވެ. އަދި ފައިބަރު ވެސް ގިނަ އަދަދަކަށް ހުރެއެވެ. ހަކުރު ބަލީގެ މީޙުންނަށް ރަގަޅު އެއްޗެއް ކަމަށް ކައްޓަލަ ވަނީ ދިރާސާ ތަކުން ދައްކާފައެވެ.
އަލުވި

އަލުވި()ނުވަތަ () އަކީ ފަލަމަޑީގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ބާވަތެކެވެ. އަލުއްވަކީ ގަހަކުން ބިމަށް ފައިބާ އެއްޗެކެވެ. އެންމެ ގިނައިން ދުނިޔޭގައި ހައްދާ އެއްބާވަތުގެ ފަލަމަޑި އަކީ އަލުވި އެވެ. އަލުވި އެންމެ ފުރަތަމަ ފެނުނީ ޕެރޫ އިންނެވެ. އެއަށް ފަހު ދެކުނު އެމެރިކާގެ ގައުމު ތަކުން ސްޕޭން އަށް ވާޞިލްވެ މުޅި ދުނިޔެއަށް ފެތުރިގެން ދިޔައެވެ. އަލުވީގެ ތަފާތު ބާވަތްތައް ހުންނަކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. މިއަދު ފެނުގައި ވެސް އަލުވި ހައްދައި އުޅެއެވެ.
ދަނޑި އަލުވި

ދަނޑި އަލުވި()ނުވަތަ () އަކީ ފަލަމަޑީގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ބާވަތެކެވެ. އެފްރިކާ ގައި ގިނަ އަދަދަކަށް ހައްދާ ދަނޑި އަލުވި އަކީ ދުނިޔޭގައި ކާބޯހައިޑްރޭޓް ލިބޭ ކާނާގެ ގޮތުގައި 3 ވަނަ އަށް އެންމެ ގިނައިން ހައްދާ ބާވަތެވެ. ދެކުނު އެމެރިކާ އިން ފުރަތަމަ ފެނިގެންދިޔަ ދަނޑި އަލުވި އާންމުކޮށް ހައްދަނީ ހޫނު ހިސާބު ތަކުގައި ކަމަށްވެއެވެ. އާންމުކޮށް ދަނޑި އަލުވީގެ ދިގުމިނޫގައި ގާތްގަނޑަކަށް 80-50 ސެންޓިމީޓަރުގެ ދިގުމިން އަދި ވަށަމިންގައި 10-5 ސެންޓި މީޓަރުގެ ފުޅާމިން ހުންނަ ކަމަށް ވެއެވެ. 

ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ދަނޑި އަލުވި ބޭނުންކުރަނީ ތަފާތު ބާވަތްތަކުގެ ފޮނި ކާތަކެތި ހެދުމަށް ކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. މިގޮތުން ދަނޑިއަލުވި ބޯކިބާ އަކީ ފާހަގަ ކޮށްލެވޭ ފޮނި ކާއެއްޗެކެވެ.
ފާގަ

ފާގަ()ނުވަތަ () އަކީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ އެއްޗެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ރާއްޖޭގައި ފާގަ ކައިއުޅެނީ ދޮންވެ ފައްކާވުމުންނެވެ. ފާގަ ދޮންވުމުން ހުންނަނީ ރަތް ކުލައަކަށެވެ. ނުވަތަ ރީދޫ ކުލައަކަށެވެ. ފާގަޔަށް ކިޔާ އެހެން ނަންތަކުގެ ތެރޭގައި () ހިމެނެއެވެ. ދިވެހި ބަހަށް ފާގަ މިނަން ނެގިފައިވަނީ ތަމަޅަ ބަހުން ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ. އެއީ ތަމަޅަ ބަހުން ފާގަ އަށް ކިޔަނީ ޕާގަ ކަމަށްވާތީ އެވެ.
ބޮޑު ކެކުރި

ބޮޑު ކެކުރި()ނުވަތަ ކިއުކަމްބާ() އަކީ ތަރުކާރީގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރާ ބާވަތެކެވެ. ބޮޑު ކެކުރީގައި އެކުލެވޭ ފައިދާ ހުރި މާއްދާތަކުގެ ތެރޭގައި ވިޓަމިން ސީ، ވިޓަމިން ކޭ، އަދި ޕަޓޭސިއަމް ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ފައިބަރު، ފޮލިކް އެސިޑް، ވިޓަމިން އޭ، އަދި ވިޓަމިން ބީގެ ތަފާތު ބާވަތްތައް، މެގްނީޒިއަމް، ފޮސްފަރަސް ފަދަ މަޢުދަންތައް ހިމެނެއެވެ.

## ޞިއްޙީ ފައިދާ
* ކިއުކަމްބާ އަކީ އެންމެ ރަގަޅު ތަބީއީ ޑަޔުރެޓިކް އެވެ. ކިއުކަމްބާ ކެއުމުން ފަސޭހަ ކަމާއެކު ކުޑަކަމުދެވި ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި ބޭރުވުމަށް ބާރު އަޅައެވެ. 
* ގުރުދާ އަދި މަސާނާ ގެ ބަލިތަކަށް ލުއިކަން ކިއުކަމްބާ ކެއުމުން ލިބެއެވެ. 
* ކިއުކަމްބާ ގައި އެކުލެވޭ ޕަޓޭސިއަމް ގެ ސަބަބުން ލޭގެ ޕްރެޝަރު މަތިވުން އަދި ދަށްވުން ފަދަ ޙާލަތް ތަކުގައި ބޭނުންތެރި އެއްޗަކަށް ކިއުކަމްބާ ވެއެވެ. 
* ޕްރޮޓީން ހަޖަމުކުރުމަށް އެހީވެދޭ އެންޒައިމެއް ކަމުގައިވާ އިރެޕްސިން ކިއުކަމްބާ ގައި ހުރެއެވެ. 
* ކެރެޓް ޖޫސް، ކިއުކަމްބާ ޖޫސް، ލެޓިއުސް ޖޫސް އަދި ސްޕިނެޗް ޖޫސް އެއްކޮށް ބުއިމުން އޭގައި އެކުލެވޭ ސިލިކޯން އަދި ސަލްފަރ ގެ ސަބަބުން އިސްތަށިތައް ހެދި ބޮޑުވުމަށް އެހީވެދޭ ކަމުގައި ބުނެވެއެވެ. 
* ކެރެޓް އަދި ކިއުކަމްބާ ޖޫސް އެއްކޮށްގެން ބުއިމަކީ ޔޫރިކް އެސިޑް ގިނަވުމުން ކުރިމަތިވާ ހުޅުގެ ބަލިތަކަށް ފައިދާހުރި ކަމެއްކަމަށް ބުނެވެއެވެ. 
* ކިއުކަމްބާގައި އެކުލެވޭ ތަފާތު މައުދަން ތަކުގެ ސަބަބުން ނިޔަފަތި ފަޅައިގެން ދިއުމާއި ބިދުން ފަދަ ކަންތަކުން ހިމާޔަތްކުރެއެވެ. 
* ކިއުކަމްބާ، ރެޑިޝް ، އަދި ފާގަޔަކީ ހަކުރު ބަލީގެ މީހުންނަށް ރަގަޅު އެއްޗެއް ކަމަށް ވެއެވެ.
ރަންބުސްތާން

ރަންބުސްތާން()ނުވަތަ () އަކީ މޭވާގެ ވައްތަރެކެވެ. ރަންބުސްތާން އަކީ ލީޗީ އާއި ވަރަށް އެއްގޮތް ކަމެއް ހުންނަ މޭވާ އެކެވެ. މިއީ ދެކުނު އޭޝިޔާ ސަރަހައްދުގައި ޚާއްޞަ ގޮތެއްގައި ހެދޭކަމަށް ފާހަގަވާ މޭވާ އެކެވެ. ޕެނަމާ، ކޯސްޓާރިކާ، އަދި ނިކަރާގުއާ ފަދަ ގައުމު ތަކުގައި ރަންބުސްތާން އަށް މެމޯން ޗީނޯ ގެ ނަމުން ނަންދީފައި ވެއެވެ. 

ރަންބުސްތާން ގަސް އާއްމު ގޮތެއްގައި 20-10 މީޓަރުގެ އުސްމިނަށް ހެދެއެވެ. ރަންބުސްތާން ފަތުގެ ދިގުމިނުގައި 30-10 ސެންޓި މީޓަރު ވަރު ހުރެއެވެ. އަދި މަލުގެ ބޮޑު މިނުގައި ހުންނަނީ 5-2.5 މިލިމީޓަރު އެވެ.
މަބުސްތާން

މަބުސްތާން()ނުވަތަ () އަކީ މޭވާގެ ވައްތަރެކެވެ.،މަބުސްތާން ގަސް 25-5 މީޓަރުގެ އުހަށް ހެދޭކަމަށްވަނީ ފާހަގަ ކުރެވިފައެވެ. ތަފާތު މައުދަން ތަކުން މުއްސަދި ވެފައިވާ މޭވާއެއްގެ ގޮތުގައި މަބުސްތާން ބެލެވެއެވެ. މަބުސްތާން އާންމުކޮށް ބޭނުންކުރަނީ ހުހަށް ކެއުމަށާއި، ފޮނި ކާތަކެތި ހެދުމަށެވެ. ދަޅުގައި ބަންދުކޮށްގެން ވެސް މަބުސްތާން ވިއްކަން ބާޒާރު ތަކުގައި ހުންނަކަން ފާހަގަ ވެއެވެ. ބުނެވޭ ގޮތުގައި މަބުސްތާން ގައި އެކުލެވޭ ތަފާތު އެންޓި އޮކްސިޑެންޓް ތަކުގެ ސަބަބުން ބަލިތަކުން މިންޖުވެ، ރައްކާތެރިވެ ހުރުމަށް މަގުފަހި ވެގެން ދެއެވެ.
ޖަބުރޯލް

ޖަބުރޯލް()ނުވަތަ () އަކީ މޭވާގެ ވައްތަރެކެވެ. ޖަބުރޯލް އަށް އިގިރޭސި ބަހުން ކިޔާ ތަފާތު ނަންތައް ވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި  (), (), (), () ފަދަ ނަންތައް ހިމެނެއެވެ. އާއްމު ގޮތެއްގައި ޖަބުރޯލް ކަނީ ހުހަށެވެ. 

ޖަބުރޯލް ގަސް ގާތްގަނޑަކަށް 12 މީޓަރުގެ އުހަށް ހެދިފައި ހުންނަކަން ފާހަގަ ވެއެވެ. 25-10 ސެންޓި މީޓަރުގެ ދިގުމިން ހުރެއެވެ. ފަތުގެ ފުޅާ މިނުގައި 10-5 ސެންޓި މީޓަރު ހުރެއެވެ. މަލުގެ ވަށަމިނުގައި 2.5 ސެންޓިމީޓަރު ހުރެއެވެ.
އާރިފާ އިބްރާހީމް

**އާރިފާ އިބްރާހީމް** އަކީ ވަރަށް ފާހަގަ ކުރެވޭ ޚިދުމަތް ތެރި ހުނަރުވެރި އެކެވެ. ގ. ޑޮލްފިން ހައުސް އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ ތަރި އެކެވެ. ޑައިރެކްޓަރެކެވެ. އަދި ޕްރޮޑިއުސަރެއްގެ އިތުރުން ވާހަކަ ލިޔެ، ސްކްރީން ޕްލޭ ތައްޔާރުކޮށް ހައްދަވާ ފަރާތެއް ވެސް މެއެވެ. އާރިފާ އިބްރާހީމް ގެ މަންމައަކީ މަރުހޫމާ ފާތުމާ ފުޅު އެވެ. ބައްޕައަކީ މަރުހޫމް ސޮއި އިބްރާހީމް ފުޅު އެވެ. އުމުރުން 14 އަހަރު ޒަވާޖީ ޙަޔާތެއް ފެއްޓެވި އާރިފާ އިބްރާހީމް ގެ 5 އަންހެން ދަރިންނާއި، 1 ފިރިހެން ދަރިއަކު ހުރެއެވެ. އާރިފާ އިބްރާހީމް ބުނާގޮތުން އޭނާ އެންމެ ކިޔަވާހިތުން ކިޔެވީ ހިސާބު އެވެ. އަތުގައި އޮތީ ހަމައެކަނި ކާތިބާ ކަމުގެ ސަނަދު އެވެ.

## ޚާއްޞަ ހުނަރު
އާރިފާ އިބްރާހީމް އަކީ ވަރަށް މޮޅަށް ސްޓެންސިލް އިން ލިޔުއްވާ ފަރާތެކެވެ. އާރިފާ އިބްރާހީމް ބުނާގޮތުން އޭނާ މިމަސައްކަތް ދަސްކުރީ އެކަމަށް ހުރި ޝައުގެއްގެ ބޮޑު ކަމުންނެވެ. އާރިފާ އިބްރާހީމް ވަނީ ސްޓެންސިލް ލިޔުމުގެ މަސައްކަތުގައި 16 އަހަރު ހޭދަކޮށްފައެވެ. ސަރުކާރުގެ ވަރަށް ގިނަ ސެޓްފިކެޓްތައް ކޮމްޕިއުޓަރު ޢާންމުވުމުގެ ކުރިން ލިޔުއްވި އެވެ. އަދި ބައެއް ފޮތްތަކުގައި ވެސް އާރިފާގެ އަތު ލިޔުން ހިމެނެއެވެ. މިގޮތުން ސައިފް ރަސްގެފާނު ވާހަކަ ފޮތަކީ އާރިފާގެ އަތު ލިޔުން ފެނިގެނިގެންދާނެ ފޮތެކެވެ.  
 
## ސަރުކާރު ވަޒީފާ
އާރިފާ އިބްރާހީމް އަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ވަޒީފާ ދެއްވީ މަރުހޫމް ސައިކުރާ ޅަހުއްތު އެވެ. އާރިފާ ވަނީ 3 ފަހަރު މަތިން 21 އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ސަރުކާރަށް ޚިދުމަތް ކޮށްފައެވެ. އަދާކުރެއްވި ބައެއް ވަޒީފާތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ. 
* ކާތިބާކަން: މާލޭ މުނިސިޕަލްޓީ
* ކާތިބާކަން: ލޭންޑް ރެޖިސްޓްރޭޝަން ޑިވިޒަން
* ސެކެޓްރީ: ގަލޮޅު އަންހެނުގެ ތަރައްގީ އަށް މަސައްކަތްކުރާ ކޮމިޓީ ( 18 އަހަރު ވަންދެން ހިލޭ ސާބަހަށް ) 
* ޓީވީ މޯލްޑީވްސް ބަޖެޓް ސެކްޝަން ގައި

## އެކްޓްކުރަން ފެށުން
އާރިފާ އިބްރާހީމް އެކްޓާއި މުނިފޫހި ފިލުވުމުގެ ދާއިރާ އަށް ނިކުތީ 1987 ވަނަ އަހަރު ގަލޮޅުގެ ފަރާތުން އޮލިމްޕަހުގައި ބޭއްވި **ފެހި ވިދުވަރު** ސްޓޭޖް ޝޯ އިންނެވެ. އާރިފާ އިބްރާހީމް ވަނީ މިހާތަނަށް 36 ފިލްމް ގައި އެކްޓްކޮށް، 12 ޓީވީ ޑްރާމާ އަދި 16 ސިލްސިލާ ޑްރާމާ ކުޅެ. 3 ފީޗަރ ފިލްމް ޑައިރެކްޓްކޮށް، އަދި 4 ޓީވީ ސިލްސިލާ ޑްރާމާ ޑައިރެކްޓް ކޮށްފައެވެ.

#### ޑައިރެކްޓްކުރި ޑްރާމާތައް
* ވައިސޫރި
* ވައިރޯޅިއަށް ވެސް ސިއްރުން
* ވަގުތު ފާއިތު ނުވަނީސް
* ވަފާތެރި ނުވެވުނަސް
* ވިމްލާ

#### ޑައިރެކްޓްކުރި ފިލްމްތައް
* ދައުވާ
* ސާހިބާ

#### އެކްޓްކުރި ފިލްމްތައް
* ފަތިސް ހަނދުވަރު - 1995
* ސާހިބާ
* ދައުވާ
* ދުޝްމަން - 1993
* ދެރިޔާ - 1994
* ނަމޫނާ - 2000
* ކަރުނަވީ ބޭވަފާ - 2009
* މާފެއްނެތް - 2010

ދާދިފަހުން އާރިފާ ވަނީ އެންއައިޑިއާ ނަމުގައި ފިލްމް ކުންފުންޏެއް އުފައްދާފައެވެ. މިކުންފުނިން ހަދާ ފުރަތަމަ ޑްރާމާ އަކީ ވަފާތެރި ނުވެވުނަސް އެވެ.

## އަދިވެސް ބައްލަވާ ލައްވާ
* މިއަދު ކްރިސްޓަލް އެވޯޑް
* ގައުމީ ފިލްމް އެވޯޑް
* ދިވެހި ފިލްމް އިންޑަސްޓްރީ

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ގައުމީ ފިލްމް އެވޯޑް ރަސްމީ ވެބްސައިޓް
*ދިވެހި ފިލްމީ އުދަރެސް
*ފިލްމީ ތަރި ޢަލީ ސީޒަންގެ ރަސްމީ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
އަޙުމަދު ނިމާލް

އަހުމަދު ނިމާލް އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ އެކްޓަރެކެވެ. ޑައިރެކްޓަރެކެވެ. އަދި ޕްރޮޑިއުސަރެއް ވެސް މެއެވެ.

## ފިލްމީ ދާއިރާއަށް ނިކުތުން
ނިމާލް ފިލްމީ ދާއިރާއަށް ނިކުތީ މީގެ 22 އަހަރު ކުރިން 1985 ވަނަ އަހަރު ޑައިރެކްޓަރު ހުސައިން ރަމީޒްގެ ފިލްމް **ނުފޫޒް** އިންނެވެ. އޭރު ނިމާލުގެ އުމުރަކީ އެންމެ 20 އަހަރު އެވެ. ނިމާލު ވަނީ 20 އަށް ވުރެ ގިނަ ފިލްމް ކުޅެ، 16އަށްވުރެ ގިނަ ފިލްމް ޑައިރެކްޓްކޮށްފައެވެ.

#### ޑައިރެކްޓްކުރި ފިލްމްތައް
* ސިޓީ
* ޝައްކު
* އަޒުމުގެ ކާމިޔާބު
* ސަބަބު
* އުދާސް
* ޒަލްޒަލާ 1 
* ޒަލްޒަލާ 2
* ހިލިހިލާ
* ހުޅެވި ހަނދު
* ދަރިންނަށްޓަކައި - 2005
* ހަނދުކޭތަ - 2003
* ހަމަހިމޭން - 2004
* ހިޔަނި - 2006
* ވާލޯބި އެގޭނަމަ- 2007
* އިރު އޮއްސުމުން- 2007
* އެދަރިފުޅު - 2009
* ޕަނީނޯ - 2007
* ޚަލާޞް - 2008

#### ހަދަން ފަށައި ހުއްޓާލި ފިލްމްތައް
* ހަސަދަ
* ލޯބި ދަސްވެއްޖެ
* ވަންހަނާ

#### އެކްޓްކުރި ފިލްމްތައް
* ނުފޫޒް
* ސިޓީ
* އިރު އޮއްސުމުން
* ސަބަބު
* ވާލޯބި އެނގޭނަމަ
* ޔޫސުފް
* ލޯތްބަށްޓަކައި - 2009

## ޑްރާމާތައް
* ކުށަކާނުލާ

## ފިލްމް ކުންފުންޏެއް އުފެއްދުން
އަހުމަދު ނިމާލް އާއި، ވައްތިޔަރަގެ އަހުމަދު ރަމީޒް އަދި ޑިސްކޯ ސަލީމް ގުޅިގެން 2003 ވަނަ އަހަރު ވަނީ އާޓް ވޭވްސް ގެ ނަމުގައި ފިލްމް ކުންފުންޏެއް އުފައްދާފައެވެ. މިކުން ފުނިން އުފެއްދި ފުރަތަމަ ފިލްމަކީ ނިމާލް ޑައިރެކްޓްކުރި **ދަރިންނަށްޓަކައި** އެވެ. ހިޔަނި، ޒަލްޒަލާ 2 މިއީ ވެސް އާޓް ވޭވްސް އިން ހެދި ފިލްމް ތަކެވެ.

## އަދިވެސް ބައްލަވާ ލައްވާ
* މިއަދު ކްރިސްޓަލް އެވޯޑް
* ގައުމީ ފިލްމް އެވޯޑް
* ދިވެހި ފިލްމް އިންޑަސްޓްރީ

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ގައުމީ ފިލްމް އެވޯޑް ރަސްމީ ވެބްސައިޓް
*ދިވެހި ފިލްމީ އުދަރެސް
*ފިލްމީ ތަރި ޢަލީ ސީޒަންގެ ރަސްމީ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ނަރުގިސް

ނަރުގިސް()ނުވަތަ () އަކީ ދެކުނު އެމެރިކާގެ ބައްރުގައި ހިމެނޭ އާޖެންޓީނާ، އުރުގުއޭ، ޗިލީ އަދި ޕަރަގުއޭ ފަދަ ގައުމު ތަކުގައި ހެދޭ ކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވިފައިވާ މާގަހުގެ ވައްތަރެކެވެ. ތަފާތު އެތައް ނަންތަކެއް މިމަލަށްކިޔައި އުޅޭއެވެ. ނަރުގިސްމާ އުފެދިފައި އިންނަ ދަނޑިގަނޑޫ 10-6 އިންޗީގެ ދިގުމިނަށް ދިގުވެގެން ދެއެވެ. ނަރުގިސް ފަތުގެ ފުޅާމިނުގައި 3 މިލިމީޓަރު ހުރެއެވެ. ނަރުގިސްމާ އާންމުކޮށް ހުންނަނީ ހުދު ކުލައަށް ވިޔަސް ބައެއް ފަހަރު ފިޔާތޮށި ކުލަ އަށް ވެސް ހުރެއެވެ.
ހިތަ މިޔަރު

ހިތަ މިޔަރު()ނުވަތަ () އަކީ ކަޅު ކުލައިގެ ތިކި ތަކެއް ގައިގައި ޖަހައިފައި ހުންނަ ރީދޫ ކުލައިގެ މިޔަރެކެވެ. މިމިޔަރު ފާހަގަވެގެންދަނީ މިޔަރުގެ ހަށިގަނޑުގައި ޖަހާފައި ހުންނަ ކަޅު ތިކި ނުވަތަ ފިތް ނުވަތަ ލައް ތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ. އިންޑޯ ޕެސިފިކް ކަނޑުގެ ހިސާބު ތަކުގައި މިވައްތަރުގެ މިޔަރު ގިނަކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. އާއްމު ގޮތެއްގައި މިވައްތަރުގެ މިޔަރު އުޅޭކަމަށް ފާހަގަވަނީ 30-5 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައެވެ.

މިވައްތަރުގެ މިޔަރު ޅައިރު ގައިގައި ހުންނަ ފިތްތައް ހުންނަނީ ޒެބްރާގައިގައި ހުންނަ ރޮގުތަކުގެ ސިފަޔަށެވެ. އިގިރޭސި ބަހުން ކިޔާ () މިމިޔަރަށް ކިޔަނީ މިސަބަބަށްޓަކައެވެ. އެއަށްފަހު ތިކިތައް މިނިކާ ވަގުގެ ވައްތަރެއް ކަމުގައިވާ ލެޕަރޑް ގެ ގައިގައި ހުންނަގޮތަށް ފިތްތައް ބަދަލުވެއެވެ. އެހެންވެ މި ވައްތަރުގެ މިޔަރަށް () އޭ ވެސް ކިޔައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މަތަރެސްމާ

މަތަރެސްމާ()އަކީ އޭގެ ތަފާތު 20 ވައްތަރެއް އެކުލެވޭ މަލެކެވެ. މަތަރެސްމާ ފާހަގަ ކުރެވިގެންދަނީ އެމާ ތަފާތު އެތައް ކުލައަކަށް ހުންނާތީ އެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި މަތަރެސް މަލުގެ ހުންނަނީ އަލި މަޑު ކުލަތަކެވެ. މަތަރެސްމާ ގަހުގެ ފަތަކީ އޭގެ މެދުން ތަނޑެއް ހުރުމެއް ނެތި އުފެދިފައިވާ ފަތެކެވެ. ބަގީޗާ ތަކުގައި ޒީނަތަކަށް އެންމެ އާއްމު ކޮށް ހައްދައި އުޅޭ އެއްވައްތަރަކީ ވެސް މަތަރެސް މަލެވެ. މަތަރެސް މަލަކީ ކޮކާ ތައް ވަރަށްގިނައިން ޖައްސައި އުޅޭ މަލެއްކަން ވަނީ ފާހަގަ ކުރެވިފައެވެ. 

## ފޮޓޯ ގެލެރީ


Image:Zinnia acerosa flowers.jpg|*Zinnia acerosa*
Image:Zinnia grandiflora 2.jpg|*Zinnia grandiflora*
Image:Starr_030202-0031_Zinnia_peruviana.jpg|*Zinnia peruviana*
Image:Zinnia-Bicolor.jpg|*Zinnia bicolor*
Image:Beautiful zinnia-cropped-big2.jpg|Single zinnia flower
Image:Zinnia_bed-300px.jpg|A bed of zinnias
ޒައްގޫމް

ޒައްގޫމް()ނުވަތަ () އަކީ މެކްސިކޯ އިން ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ފެނިފައިވާ ޕޮޕީގެ ވައްތަރެކެވެ. މިއަދު އެމެރިކާ އަދި އިންޑިޔާގައި ވަރަށް ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ޒައްގޫމް ހައްދައެވެ. ޒައްގޫމް ގަހުގެ އޮށުގައި 36-22 އިންސައްތައާއި ދެމެދުގެ މިންވަރަކަށް ތެޔޮ އެކުލެވިގެން ވެއެވެ. މިއަށް ކިޔަނީ ޒައްގޫމް ތެޔޮ ނުވަތަ ކަޓްކަރު ތެޔޮ އެވެ. ޒައްގޫމް ރެސިންގައި ހިމެނޭ ބާބެރިން ކިޔާ އަލްކަލޮއިޑް އަކީ ބޭސްވެރިކަމުގެ ދުނިޔޭގައި މައިތިރިކުރާ މާއްދާއެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ކޮށްއުޅޭ އެއްޗެކެވެ. 

ބައެއް ކަހަލަ ހަމުގެ ބަލިތަކާއި، އަދި ރީދޫވުން ފަދަ ކަންކަމަށް ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ޒައްގޫމް ތެޔޮ ބޭނުންކުރެއެވެ. ޒައްގޫމް ތެޔޮ މާގިނައިން ބޭނުންކޮށްފިނަމަ ވިހަވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ.
މާގަނޑު މަސް

މާގަނޑު މަސް()ނުވަތަ () އަކީ ހޫނު ގައުމުތަކުގެ މޫދާއި، އަދި ބޭރު ފަރުތަކުގައި ހުންނަ ގާތަކުގައިވާ މާގަނޑުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ ރީނދޫ ކުލައިގެ ނިގުލެއް ލައިފައި އިންނަ ކުޑަ މަހެކެވެ. އިންޑިޔާ ކަނޑު، ޕެސިފިކް ކަނޑު، ހުޅަގު އޮސްޓްރޭލިޔާ، ޖަޕާން، ޓައިވާން، ފަދަ ގައުމުތަކުގެ މޫދު ތަކުގައި މިމަސް އުޅޭކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.

މާގަނޑު މަހުގެ ހަށިގަނޑު އިންނަނީ ކަޅު ކޮށެވެ. ހަށިގަނޑުގެ ދެހިސާބަކުން ހުދުކުލައިގެ ދެ ރޮނގު ދެމިފައިވެއެވެ. އަދި ނިގުލާއި، ކޮތަރި ގަނޑުތައް ހުންނަނީ ރީނދޫ ކުލައިގައެވެ. މަހުގެ ނިގޫ ބައެއް ފަހަރު ހުދުކުލައަށް ހުރެދާނެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އާންމު ގޮތެއްގައި ނިގުލު ގެ ކުލަ ހަށިގަނޑުގެ އެހެން ބައިތަކުގެ ކުލައަށްވުރެ ފަނޑުވާނެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ކުރު މަސް

**ކުރުމަސް** ނުވަތަ **ދިގުމަސް**   () އަކީ ދުނިޔޭގެ ހުރިހާ ހިސާބެއްގައި ވެސް އުޅޭ ގަދަ ނޫކުލައަކަށް ހުންނަ މަހެކެވެ. މިއީ ދިގުކޮށް ހިމަކޮށް އިންނަ މަހެކެވެ. މިހާތަނަށް ފެނިފައިވާ އެންމެ ބޮޑު ކުރު މަހުގެ ދިގުމިނުގައި 8 ފޫޓް ބަރުދަނުގައި 83 ކިލޯ ގްރާމް ހުރިކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވިފައި ވެއެވެ.

ކުރު މަސް ގަނޑިއަކު 47 މޭލަށް ދަތުރުކުރާކަން ފާހަގަ ކުރެވިފައި ވެއެވެ. ކުރު މަހަކީ ވަރަށް އަވަހަށް ބޮޑުވާ މަހެކެވެ. އެއް އަހަރުގެ ތެރޭގައި 11 ޕައުންޑް އިން މަހުގެ ބަރުދަން 33 ޕައުންޑް އަށް އުފުލިގެން ގޮސްފައިވާ ކަމަށް ދިރާސާއެއް ހެދުމަށް ފާހަގަ ޖެހި ކުރުމަހަކުން ސާބިތުކުރެވިފައި ވެއެވެ.

ކުރުމަސް އަކީ އާންމު ގޮތެއްގައި އަތޮޅުން ބޭރު މާކަނޑުތަކުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ހޫނު ކަނޑުތަކުގައި އުޅޭ ވަރަށް ހަލުވި މަހެކެވެ. އެންމެ ބޮޑު ކުރުމަހެއްގެ ގޮތުގައި ދުނިޔޭގައި ރިކޯޑް ކުރެވިފައިވަނީ 2.1 މީޓަރުގެ ދިގުމިން ހުރި، 80 ކިލޯ ގްރާމްގެ ކުރުމަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ އަނގަޔަށް މީރު މަހެކެވެ.

ކުރު މަހަކީ ދިގު މަހެކެވެ. އަނގަ ވަަރަށް ބޮޑެވެ. އެއްބަރިއަށް އުފެދިފައި ހުންނަ ގަދަފަދަ ދަތްތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ފުރަތަމަ ކޮަތަރިބައިގައި 27-23އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީ ބައިގަޔާއި، ބަނޑު ދަށްފަރާތުގައި ވަކިވަކިން ހުންނަ ކޮތަރި ބައިގެ އަދަދަކީ 8 ނުވަތަ 9 އެކެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ ގަދަ ނޫކުލައަކަށްދާ ފެހި ކުލައެކެވެ. މަހުގެ ދެފަރާތުގައި 24އާއި 30 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ކަޅުކުލައެއްގެ ރޮނގުތަކެއް ހުރަހަށް ދެމިފައި ހުރެއެވެ.

ކުރުމަސް ކަނޑުގެ ދެފެން ދޭތެރޭގައި މަދު އަދަދަކަށް ބަައިބަޔަށް އައިން ހަދައިގެން އުޅެއެވެ. މިގޮތަށް އައިން ހަދައިގެން އުޅެނީ އާންމުކޮށް އެއް އިސްކޮޅެއްގެ މަހެވެ. ކުރުމަހުގެ ކާނާއަކީ ކަނޑުމަހުގެ ކުދި ބާވަތްތަކާއި، ފުޅަނގި އަދި ކަނޑުގެ މަތީބައިގައި އުޅޭ އެހެނިހެން މަސްމަހާއި، ބޯވަ ދިލަ މަހެވެ. ރާއްޖޭގައި ވަދުއަޅައިގެންނާއި، ހޭމަސް ހަދައިގެން ކުރުމަސް ބާނައި އުޅެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ފާނަ މިޔަރު

ފާނަ މިޔަރު()ނުވަތަ () އަކީ މިޔަރުގެ ވައްތަރެކެވެ. ފާނަ މިޔަރަކީ އިންޑިޔާ ކަނޑު އަދި ޕެސިފިކް ކަނޑުގެ ތިލަ ހިސާބު ތަކުން އެންމެ އާއްމުކޮށް ފެންނަ މިޔަރުގެ ވައްތަރެވެ. ފާނަ މިޔަރުގެ ބުރަކަށީގެ ފުރަތަމަ ކޮތަރި ގަނޑުގެ ނިމޭ ކޮޅާއި، އަދި ނިގޫފަތް ކޮތަރިގަނޑު ނިމޭކޮޅު ހުންނަނީ ހުދުކުލައަށެވެ. އިގިރޭސި ބަހުން ()މިހެން ކިޔަނީ މިސަބަބާ ހުރެއެވެ. ފާނަ މިޔަރުގެ ހަށިގަނޑުގެ މަތީބައި ހުންނަ އަޅި-މުށި ކުލައަކަށެވެ.

ފާނަ މިޔަރުގެ ދިގުމިން އެވްރެޖް ގޮތެއްގައި ހުންނަނީ 160-140 ސެންޓިމީޓަރާއި ދެމެދުގައެވެ. ނަމަވެސް މިހާތަނަށް ރިކޯޑް ކުރެވުނު އެންމެ ދިގު ފާނަ މިޔަރުގެ ދިގު މިނުގައި 244 ސެންޓިމީޓަރު ހުރިއެވެ.

ފާނަ މިޔަރު އާއްމުކޮށް ކައިއުޅެނީ މަހާއި، ބޯވަ ފަދަ ތަކެތި އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ފެހުރިހި

250px|thumb|left|ފެހުރިހި
ފެހުރިހި ()ނުވަތަ () އަކީ މިޔަރުގެ ވައްތަރެކެވެ. އެންމެ ބޮޑެތި މަހުގެ ވައްތަރުތަކުގެ ތެރޭގައި ފެހުރިހި ގުނާލެވެއެވެ. ބެލެވޭ ގޮތުގައި މިއީ މިޔަރުގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑު އަދި ކަނޑުގައި އުޅޭ އެންމެ ބޮޑު މަހެވެ. ފެހުރިހި 12 މީޓަރަށް ބޮޑުވާ ކަމަށް ވެއެވެ. މިއީ އިންސާނުންނަށް ނުރައްކާތެރި މިޔަރެއް ނޫން ކަމުން ފެތުންތެރިންނާއި، ފީނުންތެރިން މިބާވަތުގެ މިޔަރާއި ވަރަށް ގައިގޯޅި ވެއެވެ. 

މިއީ ރާއްޖޭގެ އެތެރެވަރީގެ ކަނޑުތަކުންނާއި ބޭރު ކަނޑުތަކުން ފެންނަ މިޔަރެކެވެ. ފެހުރިހި އަކީ ރާއްޖޭގައި ހިމާޔަތް ކުރެވިފައިވާ މިޔަރުގެ ބާވަތެކެވެ. ވުމާއެކު މިބާވަތް ހިފުމާއި، މެރުމާއި، ކަނޑުން ނެގުމަކީ މަނާކަމެކެވެ. މިގޮތަށް ހަމަޖައްސާފައިވާނީ ފެހުރިއްސަކީ މަދުން އުޅޭ މިޔަރަކަށްވެފައި، އެއީ ދުނިޔެއިން ނެތިގެން ހިގައިދާނޭ ކަމުގެ ބިރު ހީވެފައިވާ މިޔަރުގެ ބާވަތަކަށް ވާތީ އެވެ. 

މިމަސް އާދަވެގެން ކައި އުޅެނީ އަނގަޔަށް ކާނާ ފުރާނާ އުޞޫލުންނެވެ. މިގޮތަށް ވެސް ކައި އުޅެނީ ކުދިމަހާއި، ކަކުންޏާއި، ކަނޑުގެ މަތީގައި އުޅޭ ކުދިކުދި ސޫތްޕެވެ. ފެހުރިހި ކާނާ ކާން އުޅޭއިރު ފެނުންހިކޭ ހިސާބަށް އޭގެ ބޯކޮޅު ބާއްވައިގެން އޮވެ އޮއިމައްޗަށް ދަތުރުކޮށް އުޅެއެވެ. 

ފެހުރިހި އަކީ ތުންގަނޑު ކުރު، ނިގޫކޮޅަށް ހިމަ، ނިގުލުކަން ކަފިކަން ބޮޑު މިޔަރެކެވެ. މިޔަރުގެ ބުރަކަށިމަތީގެ ކުލައަކީ ގަދަ އަޅި ކުލައެވެ. ބަނޑުދަށްފަރާތް ހުންނަނީ ހުދު ނުވަތަ ރީދޫ ކުލައެއްގައެވެ. މުޅި މިޔަރުގައި ހުދު ނުވަތަ ރީދޫ ކުލައިގެ ލައްތަކާއި، ގަޅިތަކެއް ހުރެއެވެ. މިޔަރުގެ ދެއަރިމަތިން މަތީބައިގައި ދިގަށް ވާގޮތަށް ތިން ކުރަގަނޑު ހުރެއެވެ. 

ފެހުރިހި އަކީ **ރިންކަޑަން** ޖީނިއަސް ގައި ހިމެނޭ ހަމައެކަނި މެންބަރެވެ. ނުވަތަ ވައްތަރެވެ. ބުނެވޭ ގޮތުގައި ފެހުރިހި ހިމެނޭ މިޔަރުގެ އާއިލާ އުފަންވެގެންއައީ މީގެ 60 މިލިއަން އަހަރުކުރިންނެވެ. ފެހުރިހި ފުރަތަމަ ފެނިފައިވަނީ 1828 ވަނަ އަހަރު ދެކުނު އެފްރިކާގެ **މޭޒު ކަނޑުއޮޅި** އޭ ކިޔުނު އައްސޭރި ފަށުންނެވެ. އެއީ މޫދުގެ 4.6 މީޓަރު އަޑިންނެވެ. ފެހުރިހި ފުރަތަމަ ފެނުނީ ދެކުނު އެފްރިކާގެ ކޭޕް ޓައުންގައި ކޭމްޕްކޮށްގެން ތިބި އިގިރޭސި ސިފައިންގެ ތެރޭގައި ހިމެނުނު މިލިޓަރީ ޑޮކްޓަރެއް ކަމަށްވާ އެންޑްރޫ ސްމިތް އަށެވެ. ފަހުން ފެހުރިހި ނުވަތަ މިމަހުގެ ތަފްޞީލް 1849 ވަނަ އަހަރު ޑޮކްޓަރު އެންޑްރޫ ސްމިތު އާއްމުކުރިއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ނިދަން މިޔަރު

250px|thumb|left|ނިދަން މިޔަރު
ނިދަން މިޔަރު()ނުވަތަ () އަކީ މިޔަރުގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅު ތަކާއި، ވިލުވިލުގައި ގިނައިން އުޅޭ މިޔަރެކެވެ. އެހެން ކަމުން މިއީ ކަނޑު ފަޅު ފީނައި އުޅޭ މީހުންނަށް ގިނައިން ފެންނަ މިޔަރެކެވެ. މިއީ ވަރުގަދަ ބޯ ހަންގަނޑެއް އޮންނަ ބަރުހެލި މިޔަރެކެވެ. މިމިޔަރު ނިދައިފައި އޮންނައިރު އޮންނާނީ އެސޮރުގެ ބޯ ހަރުހަރަށް ވައްދައިގެންނެވެ. މިހެން ތިބޭއިރުވެސް ގޯނާކޮށްފިނަމަ ހަމަލާދޭކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވިފައި ވެއެވެ. ނިދަން މިޔަރުގެ މަހަކީ ކެއުމަށް ރަގަޅު މަހެކެވެ. މިއީ ގާތްގަނޑަކަށް 3މީޓަރަށް ބޮޑުވާ މިޔަރެކެވެ. ނަމަވެސް އާންމު ގޮތެއްގައި ފެނިފައި ހުންނަ މިބާވަތުގެ މިޔަރުގެ ބޮޑު މިނަކީ 2.5 މީޓަރެވެ. މިބާވަތުގެ މިޔަރު ވިހާ ޅަމިޔަރުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 40 ސެންޓިމީޓަރު ހުރެއެވެ. 

ނިދަން މިޔަރުގެ ކާނާ އަކީ ހިޔަލަ، އިހި، ކަކުނި، މުރަކަ، ބޯވަ، ބޯވަ ދިލަމަސް، އަދި ކުދިމަހެވެ. ނިދަން މިޔަރުގެ ކުލައަކީ މުށި ކުލައެވެ.ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކުލަ ބުރަކަށި މަތީގައި ހުންނަ މުށި ކުލައަށްވުރެ ފަނޑުވާނެއެވެ. އުރަހަ ތައް ހުންނާނީ އަޅި ކުލައެއްގައެވެ. މިބާވަތުގެ މިޔަރުގެ އުރަހަ އަކީ މިޔަރު އުރަހައިގެ ވިޔަފާރީގައި ބޭނުންކޮށް އުޅޭ އުރަހަ އެކެވެ. 

ނިދަން މިޔަރަށް ލިބިފައި އިންނަނީ ކުޑަ އަނގައެކެވެ. އަދި ދަތްތައް ހުންނަނީ ފުނާގެ ދަތްތައް ހުންނަ ގޮތަށް ހިމަ ދިގުކޮށް ކުދިކޮށެވެ. ނިދަން މިޔަރު ނިގޫފަތް ގަނޑު މިޔަރުގެ ސައިޒާއި އަޅާބަލާއިރު ކުޑަކަން ފާހަގަވާނެއެވެ.

## އަދި އިތުރަށް ބައްލަވާލައްވާ
* List of sharks

## އިތުރު ފާލަންތައް
* ނިދަން މިޔަރުގެ ފޮޓޯތަކާއި ފިލްމުތައް

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ކަނޑި މިޔަރު

ކަނޑި މިޔަރު()ނުވަތަ () އަކީ މިޔަރުގެ ވައްތަރެކެވެ. މިވައްތަރުގެ މިޔަރުގެ ނިގޫފަތުގެ މަތީބައި ހުންނަނީ ކަނޑިއެއްގެ ސިފަޔަށް ކަމަށްވާތީ މިވައްތަރުގެ މިޔަރަށް ކަނޑި މިޔަރު ކިޔަނީ އެވެ. ކަނޑި މިޔަރުގެ ނިގޫފަތުގެ މިބުނި ބައިގެ ދިގުމިން މުޅި މިޔަރުގެ ހަށިގަނޑުގެ ދިގުމިން ވަރު ވެއެވެ. އާންމުކޮށް ކަނޑި މިޔަރު އުޅޭކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވެނީ އަތޮޅުން ބޭރުގައެވެ. ކަނޑި މިޔަރު ފާހަގަ ކުރެވިފައިވަނީ ވަރަށް ބާރަށް ދަތުރުކުރާ ވަރުގަދަ މިޔަރެއްގެ ގޮތުގައެވެ.

## See also
* List of sharks
* List of fish common names
* List of fish families
* Thresher for other meanings of the word

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ޒީނަތު އައްބާސް

**ޒީނަތު އައްބާސް** އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ. ޒީނަތު އައްބާސްވަނީ ތަފާތު އެތަކެއް ވީޑިއޯ ލަވަޔާއި، ޑްރާމާ، ފިލްމް ތަކުގައި ހަރަކާތްތެރި ވެފައެވެ.

## އަމިއްލަ ދިރިއުޅުން
 
ޒީނަތު އައްބާސް ވަނީ ކުރިން ފިލްމީ ތަރި މޫސާ ޒަކަރިއްޔާއާއި ކައިވެނިކޮށްފައެވެ. ނަމަވެސް މިގުޅުން މާގިނަ ދުވަހަކު ދެމިއެއް ނޯވެއެވެ. މިހާރު ޒީނަތު ކައިވެނި ކޮށްގެން އުޅެނީ ނެށުންތެރިޔާ އަހުމަދު ވިކާޝް އާއެވެ.

## ފިލްމީ ދާއިރާއަށް ނިކުތުން
 
ޒީނަތު އައްބާސް ފިލްމީ ދާއިރާއަށް ނިކުތީ ދިވެހި ޓީވީން މީގެ އަހަރުތަކެއް ކުރިން ރޯދަ މަހަށް ޚާއްޞަ ކޮށްގެން ތައްޔާރުކުރަމުން އައި ވަސްމީރު ޕްރޮގްރާމަށް ފިލްމީ ތަރި ރީކޯ މޫސާ މަނިކު އާއި އެކު ކުޅުނު **އެދޭތީ ރީތި މޫނާ** މިވީޑިއޯ ލަވައިންނެވެ.

## ކުޅެފައިވާ ފިލްމްތައް
 
ޒީނަތު އައްބާސްވަނީ ތަފާތު އެތަކެއް ޓީވީ ޑްރާމާ، ޓީވީ ސިލްސިލާ، އަދި ފިލްމް ތަކުގައި ހަރަކާތްތެރި ވެފައެވެ. 
#### ކުޅެފައިވާ ފިލްމްތައް
* ހުކުރު ވިލޭރޭ - 2007
* އެރޭގެ ފަހުން 
* ހެޔޮހިތުން 
* ހިތުގެ އެދުން 
* ސަނދުރަވިރޭ-2
* ކުށްވެރިޔާ
* ފަނާ - 2010

#### ކުޅެފައިވާ ޑްރާމާތައް
* ކައްތިރި
* އުމުރަށް އެކީ އުޅެން ބުނެފާ
* އަހަރެންގެ ޅަ ޑެޑީ
* ހިތް އެކަނިކޮށްފާ ނުދާށޭ
* ސަނގަލާ

## ފޮޓޯ ގެލެރީ

## އަދިވެސް ބައްލަވާ ލައްވާ

ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ދަތްބުޅި މިޔަރު

**ދަތްބުޅި މިޔަރު** ()ނުވަތަ () އަކީ މިޔަރުގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގައި ވަރަށްމަދުން އުޅޭ މިޔަރެކެވެ. މިބާވަތުގެ މިޔަރެއް ރާއްޖެއިން ފެނުނު ކަމަށް ރިކޯޑް ކުރެވިފައިވަނީ އެންމެ މިޔަރެކެވެ. އެއީ ރ. މަޑުއްވަރީ ދޯންޏެއް ހއ. އަތޮޅުގައި މިޔަރު މަސްވެރިކަން ކުރުމުގެ ތެރޭގައި ބޭނިފައިވާ މިޔަރެކެވެ. މިމިޔަރު ބޭނިފަރާތުން އެމިޔަރުގެ އަނގަ ހިއްކައި ރައްކާކޮށްފައިވަނިކޮށް މެރިން ރިސާޗް ސެކްޝަނުން ތަހްލީލުކޮށް އެއަނގަ އައިޑެންޓިފައި ކުރީއެވެ.

ދަތްބުޅި މިޔަރަކީ މެދު އިސްކޮޅެއްގެ މިޔަރެކެވެ. މިބާވަތުގެ މިޔަރު ގާތްގަނޑަކަށް 2.4 މީޓަރަށް ބޮޑުވާ ކަމަށް ވެއެވެ. މިޔަރުގެ ތުންކޮޅު ހުންނަނީ ވަށްކޮށެވެ. މިޔަރުގެ ކުލައަކީ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި އަޅިކުލައެވެ. މިޔަރުގެ ބަނޑުދަށްފަރާތް ހުންނަނީ ހުދު ކުލައެއްގައެވެ. މިޔަރުގެ އަނގައިގައި ހުންނަ ދަތްތައް ހުންނަނީ ބުޅިކޮށެވެ. މިބާވަތުގެ މިޔަރަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައިނެތީ މިއީ ރާއްޖެއިން މާގިނައިން ފެންނަ މިޔަރަކަށް ނުވާތީ އެވެ. ވީމާ މިމިޔަރުގައި ހުރި އެންމެ ޚާއްޞަ ސިފަކަމުގައިވާ **ދަތްބުޅި ކަން** ފާހަގަކޮށް ދަތްބުޅި މިޔަރު ކިޔާފައި ވަނީ އެވެ.

ދަތްބުޅި މިޔަރުގެ އާއްމު ކާނާއަކީ އެތެރެވަރީގެ ކަނޑުގެ މަތީބައިގައި އުޅޭ ކުދިމަހާއި، އަޑީގައި އުޅޭ ތަފާތު ބާވަތްތަކުގެ މަހެވެ. މިބާވަތުގެ މިޔަރު އާއްމުކޮށް އުޅެނީ 30 މީޓަރަށްވުރެ ތިލަ ހިސާބު ތަކުގައެވެ. މިއީ ހެމިޕްރިސްޓިސް ޖީނަސް ގައި ހިމެނޭ ހަމައެކަނި މެންބަރެވެ. މިއީ އިންޑިޔާ ކަނޑު އަދި ޕެސިފިކް ކަނޑު ގައި އުޅޭ މިޔަރެކެވެ. އެގޮތުން ޕެސިފިކް ކަނޑުގެ ހުރިހާ ހިސާބެއްގައި އުޅޭކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވިފައި ެވއެވެ. ރަތް ކަނޑާއި، ޖަޕާން ކަނޑު ފިލިޕީންސް ހިމެނޭ ހިސާބުގައި ވެސް މިމިޔަރު އުޅެއެވެ. މިމިޔަރުގެ ބަރުދަނުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 250 ކިލޯ ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ކައްޓަފުޅި މިޔަރު

**ކައްޓަފުޅި މިޔަރު** ()ނުވަތަ () އަކީ މިޔަރުގެ ބާވަތެކެވެ. މިމިޔަރުގެ ސިފަ ހުންނަނީ ކައްޓަފުޅިޔާ އެއްގޮތަކަށެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ މަތީގައްޔާއި، ވިލުވިލުގައި އަދި ބޭރު ކަނޑުތަކުގައި އުޅޭ ބޮޑު ހަށިގަނޑެއް ލިބިފައިވާ ބިޔަ މިޔަރެކެވެ. މިމިޔަރު ގާތްގަނޑަކަށް 3 މީޓަރަށް ބޮޑުވާކަމަށް ވެއެވެ. ޖިންސީގޮތުން މިބާވަތް ބޮޑުވާކަމަށްވަނީ އޭގެ ދިގުމިން 1.6 މީޓަރާއި 2 މީޓަރާއި ދެމެދަށެވެ. މިބާވަތުގެ މިޔަރު ވިހާ ކޮންމެ ފަހަރަކު 1އާއި 11 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ޅަމިޔަރު ވިހައެވެ. މިއީ ރާއްޖެއިން ގިނައިން ރިކޯޑް ކުރެވިފައިވާ މިޔަރެއް ނޫނެވެ.

ކައްޓަފުޅި މިޔަރަކީ ފީނުންތެރިންނަށް ނުރައްކާތެރި މިޔަރެއްކަމަށް ވަނީ ބެލެވިފައެވެ. އަދި މިއީ އެއްމިޔަރު އަނެއް މިޔަރާއި ވަރަށްގިނައިން ތަޅާފޮޅާ އުޅޭ ބާވަތެއްގެ މިޔަރެކެވެ. ވުމާއެކު މިބާވަތުން ހިފޭ ބައެއް މިޔަރުގެ ހަށިގަނޑުން އެކަމުގެ އަސަރު ވަރަށް ގިނަ ފަހަރު ފެންނަން ހުރެއެވެ.

ރާއްޖޭގައި ލޭނު އަޅައިގެން ކުރި މަސްވެރިކަމެއްގައި 1988 ވަނަ އަހަރު މާލޭގެ އިރުމަތިން ގާތްގަނޑަކަށް 30 މޭލު ބޭރުން 2.3 މީޓަރުގެ ބޮޑުމިން ހުރި ކައްޓަފުޅި މިޔަރެއް ބޭނިފައި ވެއެވެ. މިބާވަތުގެ މިޔަރުގެ ތުން އާދައިގެ ވަރަކަށް ދިގެވެ. ކައްޓަފުޅި މިޔަރުގެ ކާނާއަކީ ކަނޑުގެ އަޑީގައްޔާއި މަތީގައި އުޅޭ ތަފާތު ބާވަތް ބާވަތުގެ މަހާއި، މަޑިއާއި، ބޯވަ އެވެ.

ކައްޓަފުޅި މިޔަރު މަތިން ފެށިގެން ގާތްގަނޑަކަށް 800މީޓަރުގެ ފުންމިނުގައި އުޅޭކަމަށް ވެއެވެ. ބައެއް ލިޔުން ތަކުގައި މިމިޔަރު އުޅޭކަމަށް ލިޔެފައިހުރީ 800-30 މީޓަރާއި ދެމެދުގައެވެ. މިމިޔަރުގެ މަހަކީ ކެއުމަށް ރަގަޅު އެކަށޭނަ މަހެކެވެ. މިމިޔަރުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ، ގަދައަޅި، ނުވަތަ އަޅިމުށި ކުލައެވެ. ބަނޑުދަށް ހުންނަނީ ހުދުކުލައިގައެވެ. ހުރިހާ އުރަހަ އެއްގެ ކޮޅާއި އަރިމަތި ހުންނަނީ ހުދު ކުލައިގައެވެ.

އާއްމު ގޮތެއްގައި  ރަތްކަނޑާއި، ޝީޝެލްސް، ދިވެހި ރާއްޖެ، މޮރިސަސް، މަޑަގަސްކަރަ، އުތުރު އެފްރިކާގެ އައްސޭރި ފަށާއި، އޮސްޓްރޭލިޔާ، ޖަޕާން، އަދި ކޮލަމްބިޔާ ފަދަ ގައުމުތަކުގައި މި މިޔަރު އުޅޭކަން ވަނީ ފާހަގަ ކުރެވިފައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މީދާ މިޔަރު

**މީދާ މިޔަރު** ()ނުވަތަ ()އަކީ މިޔަރުގެ ވައްތަރެކެވެ. މިއީ އަތޮޅުން ބޭރުގައި މޫދުގެ އަޑީގައި 500-10 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައެވެ. ބައެއް ލިޔުންތަކުގައި 13 މީޓަރާއި 420 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައި ކަމަށް ވެސް ލިޔެފައި ހުރެއެވެ. މިބާވަތުގެ މިޔަރު އަތޮޅުގެ ބޭރު ފަރާތުން ފަރުތަކުގެ އަޑިއަށް ކެނޑިފައި ހުންނަ ހިސާބުގެ އަޑީގައި ދާއަޅައިގެން ކުރާ މަސްވެރި ކަމުގައި ހިފިފައި ހުރެއެވެ. މިބާވަތުގެ މިޔަރަށް މީދާ މިޔަރު އޭ ކިޔަނީ މިޔަރުގެ ސިފަ މީދަލާއި ވައްތަރު ކަމުންނެވެ. މިއީ ބިޔަ އަދި ބުރަހެލި ހަށިގަނޑެއް ލިބިފައިވާ މިޔަރެކެވެ. ތުންކޮޅު ހުންނަނީ އާދައިގެ ވަރަށް ދިގުވެފައި ކޮޅަށް އޫކޮށެވެ. ލޯވެސް އާދައިގެ ވަރަކަށް ބޮޑެވެ. އަނގައިގައި ހުންނަނީ ތޫނު ދިގު ދަތްތަކެކެވެ.

މީދާ މިޔަރު އަކީ ދުނިޔޭގެ ހޫނު ކަނޑުތަކުގައި އުޅޭ މިޔަރެކެވެ. މީދާ މިޔަރު އަށް **ތެޔޮ މިޔަރު** އޭ ވެސް ކިޔައެވެ. މިހެން ކިޔަނީ މިޔަރުގެ މޭގަނޑު ބޮޑުވެފައި އެއިން ގިނަ އަދަދަކަށް ތެޔޮ ނެގޭތީ އެވެ. ދިވެހި މަސްވެރިން މިބާވަތުގެ މިޔަރުގެ މޭގަނޑުން ތެޔޮހާނައިގެން އޮޑި ދޯނި ފަހަރަށް އަޅާ ކަމަށް ވެއެވެ. ތެޔޮ މިޔަރު އެންމެ ބޮޑުވާނީ 3.6 މީޓަރަށެވެ.

ތެޔޮ މިޔަރުގެ ކުލައަކީ އަޅި ކުލައެވެ. ބަނޑު ދަށްފަރާތުގައި ހުންނާނީ ފަނޑު ކުލައެކެވެ. ބައެއް ފަހަރު ތެޔޮ މިޔަރުގެ ހަށިގަނޑުގައި ލައްތަކެއް ހުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. މިއީ އާންމުކޮށް ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މިޔަރެއް ނޫނެވެ. މިމިޔަރުގެ އާންމު ކާނާ އަކީ ކުދި މަހާއި، ބޯވަ ދިލަ މަހާއި، ޑިނގާ އެވެ. މީދާ މިޔަރުގެ އަނގައިގައި 4 ބަރިއަށް އެތުރި ފައި ހުންނަ ކުދި ދަތްތަކެއް ހުރެއެވެ. މިމިޔަރު އާއްމު ކޮށް ހުންނަނީ މަޑު އަޅި ކުލައަކަށެވެ. މީދާ މިޔަރު ކައި އުޅެނީ ކަށި ހުންނަ އެކި ފާނޑުގެ މަސްތަކެވެ. ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ކަނޑުތަކުގައި ވެސް މިވައްތަރުގެ މިޔަރު އުޅޭކަން ފާހަގަ ކުރެވިފައި ވެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ހޮނޑު މިޔަރު

**ހޮނޑު މިޔަރު** ()ނުވަތަ () އަކީ މިޔަރުގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ މިޔަރުގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރެއިން ކުޑަ މިޔަރެކެވެ. މިމިޔަރު އެންމެ ބޮޑުވަނީ ގާތްގަނޑަކަށް 1.2 މީޓަރަށެވެ. އަދި ޖިންސީ ގޮތުން މިމިޔަރުބޮޑުވަނީ ދިގުމިން 72-62 ސެންޓިމީޓަރަށް ދިގުވީމައެވެ. މިބާވަތުގެ މިޔަރު ވިހާ ޅަމިޔަރުގެ ދިގުމިނުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 30 ސެންޓިމީޓަރު ހުރެއެވެ. އަދި ވިހާ ކޮންމެ ފަހަރަކު 22-1 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ޅަމިޔަރު ވިހައެވެ. މިއީ ކަނޑުގެ އަޑީބައިގައި އުޅޭ މިޔަރެއް ކަމުން ރާއްޖޭގެ މަސްވެރިންނަށް މިމިޔަރު ފެނިފައި ނެތުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ވުމާއެކު މިމިޔަރަށް އާންމުކޮށް ދިވެހިން ނަމެއް ކިޔައެއް ނޫޅެއެވެ. ވީމާ މިޔަރުގެ އާންމު ސިފަޔަށް ބަލާ އަދި މިޔަރަށް އިގިރޭސިން ދީފައިވާ ނަމަށް ބަލާ ހޮނޑު މިޔަރު މިނަން ކިޔުނީ އެވެ.

މިއީ ހިމަތޮޅިކޮށް ތުން ދިގުކޮށް ހުންނަ މިޔަރެކެވެ.މި މިޔަރުގެ ނިގޫ ކުރުވެފައި ކޮޅަށް ފުޅާ ވާނެއެވެ. ހޮނޑު މިޔަރުގެ ބުރިކަށިމަތީގައި ދެއުރަހަ ހުރެއެވެ. އަދި ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައިވެސް ދެއުރަހަހުރެއެވެ. ބުރަކަށި މަތީގެ ފުރަތަމަ ކޮތަރި ފަޅާފައި ހުންނަނީ ކަންފަތްގަނޑަށްވުރެ ތަންކޮޅެއް ކުރިންނެވެ. އަދި ބުރަކަށި މަތީގެ ދެވަނަ ކޮތަރި ބަނޑު ދަށްފަރާތުގެ ކޮތަރިއަށްވުރެ މާބޮޑުތަން ބޮޑެވެ. މިމިޔަރުގެ އާންމު ކާނާއަކީ މަހާއި އަދި ކުދި ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕެވެ.މިޔަރުގެ ބުރަކަށިމައްޗާއި ދެއަރިމަތީގެ ކުލައަކީ އަޅި ނުވަތަ އަޅި މުށި ކުލައެވެ.ބަނޑު ދަށްފަރާތް ހުންނަނީ ހުދުކުލައެއްގައެވެ. އިންޑިޔާ ކަނޑު އަދި ޕެސިފިކް ކަނޑުގެ އެކި ހިސާބުތަކުގައި ހޮނޑު މިޔަރު އުޅޭކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. މިއީ ޓްރައިއަކިޑީ އާއިލާގައި ހިމެނޭ މިޔަރެކެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ތުންދިގު މަޑު މިޔަރު

thumbnail
ތުންދިގު މަޑު މިޔަރު ()ނުވަތަ ()އަކީ މިޔަރުގެ ވައްތަރެކެވެ.މިއީ މަޑު މިޔަރުގެ ބާވަތެކެވެ. މިބާވަތުގެ މިޔަރެއް ރާއްޖެއިން ހަމައެކަނި ރިކޯޑް ކުރެވިފައިވަނީ 1983 ވަނަ އަހަރު ނޯވޭގެ ރިސާޗް ވެސެލް ޑރ ފްރީޖޮފް ނެންސަންގައި ރާއްޖޭގައި ކުރި ސާވޭއެއްގައި 22 އޮގަސްޓް 1983 ދުވަހު އ.އ ތޮއްޑޫ ކައިރިން 240 މީޓަރު އަޑިން ދަމާދާ އަޅައިގެން ކުރި މަސްވެރި ކަމުގައެވެ. މިޔަރު އާއްމުކޮށް އުޅެނީ 27 މީޓަރާއި 720 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް ފަހަރު 1000 މީޓަރުގެ އަޑީގައި ވެސް އުޅޭކަމަށްވެއެވެ. މިއީ އަތޮޅުން ބޭރު މާކަނޑުގެ އަޑީގެ ވަރަށް ފުނުގައި އުޅޭ މިޔަރެއް ކަމުން މިބާވަތުގެ މިޔަރު ދިވެހިން ކޮށްއުޅޭ މަޑު މިޔަރުގެ ކެޔޮޅު ކަމުގައްޔާއި، ކަށި މިޔަރުގެ ކެޔޮޅު ކަމުގައި ބޭނިފައި ހުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.

ތުންދިގު މަޑު މިޔަރުގެ ބޮލުގެ ދެއަރިމަތީގައި ކަރުގެ 7 ކެނޑުން ހުރެއެވެ. ބޮލާއި ތުންކޮޅު ހިމައެވެ. ތުންދިގު މަޑު މިޔަރު އަކީ ވަރަށް ބޮޑު ލޮލެއް އިންނަ މިޔަރެކެވެ. ބުރަކަށި މަތީގައި ހުންނާނީ އެންމެ އުރަހަ އެކެވެ. އަނގައިގައި ބޮޑެތި ފުނާ ދަތްތައް ކަހަލަ ދަތްތަކެއް ހުރެއެވެ. މިވައްތަރު މިޔަރުގެ އުރަހައިގެ ކޮޅާއި، ނިގޫފަތުގެ ކޮޅު ހުންނާނީ ކަޅު ކުލައިގައެވެ. ތުންދިގު މަޑު މިޔަރު 1.4 މީޓަރަށް ބޮޑުވާކަމަށް ވެއެވެ.

މިބާވަތުގެ މިޔަރަކީ ރާއްޖެއިން ވަރަށް ނުފެންނަ މިޔަރެއް ކަމުން މިމިޔަރަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު، މިއީ މަޑު މިޔަރުގެ ބާވަތަކަށް ވުމާއެކު މަހަށް ކިޔާ އިގިރޭސި ނަމާއި ގުޅުވައިގެން **ތުންދިގު މަޑު މިޔަރު** ކިޔާފައި ވަނީ އެވެ. ތުންދިގު މަޑު މިޔަރުގެ ނިގޫފަތްގަނޑު އޭގެ ހަށިގަނޑުގެ ތިންބައިކުޅަ އެއްބަޔާއި އެއްވަރެވެ. ތުންދިގު މަޑު މިޔަރު އެންމެ ދިގުވެގެން ވެސް ހުންނާނީ 137 ސެންޓިމީޓަރު އެވެ. އަންހެން މިޔަރުގެ ދިގު މިނުގައި 90 ސެންޓި މީޓަރު ހުންނަ އިރު ފިރިހެން މިޔަރުގެ ދިގުމިނުގައި 85 ސެންޓިމީޓަރު ހުރެއެވެ

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް