open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
އެފްރިކާ ފާނަ

އެފްރިކާ ފާނަ()ނުވަތަ () އަކީ ވަރަށް އިސްކޮޅުން ކުޑަ ފާނަ އެކެވެ. މިފާނައަކީ ފަރު ބޭރުގައި ގުންޑޮޅި ދަށުގަޔާއި، ގައުގަލުގެ ހޮހަޅަތަކުގައި ދިރިއުޅޭ މަހެކެވެ. ދިރިއުޅޭ ކަމަށް ބެލެވިފައިވަނީ 8-48 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައެވެ. މިއީ ނަނު ފައްތައިގެން ބޭނޭ ވަރަށްވުރެ މާކުޑަ މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ ފާނަ އެންމެ ބޮޑުވާކަމަށް ބެލެވިފައިވަނީ ގާތްގަނޑަކަށް 8 ސމ އަށެވެ. ވުމާއެކު މިއީ ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. އަދި ފަރުފަޅަށްއެރި ފީނާހަދާ މީހުންނަށްވެސް މިމަސް ފެނިފައި ހުންނަނީ ވަރަށް މަދުންނެވެ.

މިއީ ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި މަޝްހޫރު އެމެއްކަމުގައިވާ ބޯއްޖާއި ވަރަށް އެއްސިފައެއްގައި ހުންނަ ކުޑަމަހެކެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 8 ހަރުކައްޓާއި، 12 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 3 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ނިގޫފަތުގެ މައްޗާއި ތިރި ހުންނަނީ ކުޑަކޮށް ވަށްކޮށެވެ. މިމަސް އެލްކޮހޯލް ނުވަތަ ފޯރމަލީން އަށް ލާފައި ހުންނައިރު ހުންނަނީ ފަޑު މުށިކުލައެއްގައެވެ. އަދި މަހުގެ އަރިމަތީގައި މުށި ކުލައިގެ ފުޅާ ތިން ރޮނގު މަހުގެ ދިގަށް ހުރެއެވެ.

މިމަސް ތާޒާކޮށް ހުންނައިރު ހުންނަނީ ރަތް މުށިކުލައެއްގައެވެ. އަދި މަހުގައި ހުންނަ ދިގު ރޮނގުތައް ވެސް ހުންނަނީ ގަދަ މުށިކުލައިގައެވެ. އަދި ދެދޮރުދޭތެރެ ހުންނަނީ ހުދުކުލައެއްގައެވެ. މަހުގެ ބޮލުގައި ރީނދޫ ކުލައިގެ ރޮނގުތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކޮތަރިބައިގެ ދެކަށި ދޭތެރޭގައި ހުންނަ ދުލިފަށުގެ ކުލައަކީ ރީނދޫ ކުލައެވެ.

މިއީ ދިވެހި މަސްވެރިންނަށް އަދި ކަނޑުފަޅު ފީނާ މީހުންނަށް ވަރަށް ނުފެންނަ މަހެއްކަމުން މިމަހަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް އަދި ނެތެވެ. ވީމާ މިމަހުގެ ސައިންޓިފިކް ނަމަށް ބަލާ، މިއީ ފުރަތަމައަށް އެފްރިކާގެ ގޮނޑުދޮށް ތަކުން ފެނިފައިވާ މަހެއްކަމަށްވާތީ މިމަހަށް *އެފްރިކާ ފާނަ* ކިޔައި ނަންދީފައި ވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ރަތްތިކި ފާނަ

ރަތްތިކި ފާނަ()ނުވަތަ () އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކާއި، ހާހަލާއި، ތިލަތިލައިގައި ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. ދިވެހިން ދުވާލާއި ރޭގަނޑު ކުރާ ކެޔޮޅު ކަމުގައި ވެސް މިމަސް ބޭނެއެވެ. މިއީ ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މީރު މަހެކެވެ. މަހުގެ އަމިއްލަ މާހައުލުގައި އުޅޭއިރު މިމަހަކީ ވަރަށް ރީތިކޮށް ގަދަ ރަތްކުލައިގެ ތިކިތަކެއް ޖަހާފައި ހުންނަ ރަތްކުލައިގެ މަހެކެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 9 ހަރުކައްޓާއި، 12 ނުވަތަ 15 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 9 މަޑުކަށި ވަރަށް މަދުމަހެއްގައި 10 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބަޔާއި، ނިގޫފަތުގެ ކޮޅު ހުންނަނީ ވަށްކޮށެވެ.

މަހުގެ މުޅި ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަނީ ރަތްކުލައިގެ ތިކިތަކެއް ޖަހާފައެވެ. މަހުގެ މަތީ ކޮތަރި ބައިގެ ފަހަތުން މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ ކައިރީގައި ރަތް މުށި ކުލައެއްގެ ލަފެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގައި ވެސް ރަތް މުށި ކުލައިގެ ފުޅާ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ.

މިއީ އިސްކޮޅުން ކުޑަ މަހެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވާކަމަށްވަނީ 20 ސމ އަށެވެ. މިމަހަށް ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ވަކިނަމެއް ކިޔާއުޅޭ ކަމަށް ރިކޯޑްކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު، މަހުގެ ޚާއްޞަ ސިފަތަކަށް ވިސްނާ މިމަހަށް *ރަތްތިކި ފާނަ* ކިޔާ ނަންދީފައި ވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ނާރިނގު ފާނަ

ނާރިނގު ފާނަ()ނުވަތަ () އަކީ ވަރަށް އިސްކޮޅުން ކުޑަ ފާނަ އެކެވެ. 40 މީޓަރަށްވުރެ ފުންހިސާބުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުން ފުނުގައި މިބާވަތުގެ މަސް ގިނަ އަދަދަކަށް އުޅެއެވެ. މަހުގެ ކުޑަކަމާއި އުޅޭލެން ފުންކަމުން މިއީ ދިވެހިން ނަނުފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅު ކަމުގައި ވަރަށް ނުބޭނޭ މަހެކެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 9 ހަރުކައްޓާއި، 15 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 10 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތުގައި 17 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިއީ ކެއުމަށް ރަގަޅު މަހެކެވެ.

މަހުގެ ކުލައަކީ ނާރިނގު ކުލައެވެ. ނިގޫ ފަތުގެ ފަހަތުބައިގައި ހުރަހަށް ހުދު ނޫކުލައިގެ ހިމަ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ. މަހުގައި ހުދު ކުލައިގެ ލައްތަކެއް ވަރަށް ފަނޑުކޮށް ހުރެއެވެ. މިމަހަށް ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ވަކިނަމެއް ކިޔާއުޅޭ ކަމަށް ރިކޯޑްކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު، މަހުގެ ކުލައަށް ވިސްނާ މިމަހަށް *ނާރިނގު ފާނަ* ކިޔާ ނަންދީފައި ވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ރަތްގަޅި ފާނަ

ރަތްގަޅި ފާނަ ()ނުވަތަ () އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުގައްޔާއި، ހާހަލާއި ތިލަތިލައިގައި އަދި އެތެރެވަރީގެ ކަނޑުތަކުގެ އަަޑީގައި ދިރިއުޅޭ ފާނަ އެކެވެ. ނަނު ފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅު ކަމުގައި ބޭނޭ މަހެކެވެ. މިއީ އާންމު ގޮތެއްގައި ތިލަ ހިސާބުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ މަހެއް ކަމަށް ވެއެވެ. މިއީ ކެއުމަށް އަގަޔަށް މީރު މަހެކެވެ.

މަހުގެ ކަރުތާފަތް ހުންނަނީ ރާޅުކޮށެވެ. މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއި، 15 އާއި 17 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 8 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތު ކޮޅާއި ނިގޫފަތު ކޮޅު ހުންނަނީ ވަށްކޮށެވެ.

މަހުގެ ކުލަ އަކީ ނާރިނގު ކުލައެވެ. މަހުގެ ދެފަރާތުގައި ހުރަހަށް ގަދަ ރަތްކުލައިގެ ގަޅިތަކެއް ހުރެއެވެ. މިގަޅިތައް ސާފުކޮށް ފެންނަން ހުންނަނީ މަހުގެ މަތީބައިގައި އެކަންޏެވެ. މަހުގެ ބޮލުގެ މަތީބައި ހުންނަނީ ރަތް މުށި ކުލައެއްގައެވެ. މަހުގެ މަތީ ކޮތަރި ބައިގެ ހަރުކަށިތަކުގެ ދޭތެރޭ ދުލިފަށް ތަކުގެ ކޮޅުގައި ތިންކަނަން ވާގޮތަށް ހުންނަ ކަޅުކުލައިގެ ލައްތަކެއް ވަރަށް ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ.މިބާވަތުގެ މަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 40 ސމ އަށެވެ. ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި މިމަހަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑްކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މިމަހަށް ކިޔާ އިގިރޭސި ނަމާ ގުޅޭގޮތުން، މަހުގައި ހިމެނޭ ޚާއްޞަ ސިފަތަކަށް ބަލައި މިމަހަށް **ރަތްގަޅި ފާނަ** ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ.

## ގެލެރީ

image:Epinephelus fasciatus Heron Island S01.jpg|Location:Heron Island Depth:15m


ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ކަޅު ފާނަ

ކަޅު ފާނަ ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރު ފުންކަނޑުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ މަހެކެވެ. ދިވެހިންކުރާ ކެޔޮޅު ކަމުގައި ބޭނިފައި ހުއްޓާ ވަރަށް ނުފެންނަ މަހެކެވެ. ސަބަބަކީ މިބާވަތުގެ މަސް އުޅެނީ ވަރަށް ފުނުގައި ކަމަށްވާތީ އެވެ. މިމަސް ރާއްޖޭގައި އުޅޭކަމަށް ފުރަތަމަ ރިކޯޑްކުރެވުނީ 25 އޮކްޓޯބަރ 1988 ގައި މާލެ އަތޮޅުގެ ހުޅަގުން އަތޮޅުން ބޭރުގައި 140 މީޓަރާއި 170 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައި ލޭނު އަޅައިގެން ކުރެވުނު ކެޔޮޅު ކަމުގައެވެ. މިއީ ކެއުމަށް ރަގަޅު މަހެކެވެ.

މަހުގެ ކަރުތާފަތުގެ ކުރީބައިގެ މަތީ ކައިރިފަށް ހުންނަނީ ކަށިކޮށެވެ. މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއި، 13އާއި 15އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 9 ނުވަތަ 10 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތު ކޮޅު ހުންނަނީ ވަށްކޮށެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީގެ ކުލައަކީ ކަޅުކުލައެވެ. މަހުގައި މުށި ކުލައިގެ ފުޅާ 7 ނުވަތަ 8 ރޮނގު ހުރަހަށް ހުރެއެވެ. މިއީ ދިވެހި މަސްވެރިން ގިނައިން ބާނާ އުޅޭ މަހަކަށް ނުވުމާއެކު މިމަހަށް ކިޔާ ވަކިނަމެއް ނެތުމުން މަހުގައި ހުންނަ ކުލައަށް ބަލާ މިމަހަށް **ކަޅު ފާނަ** ކިޔާ ނަންދީފައި ވަނީ އެވެ. މިއީ ވަރަށް ބޮޑެތި ފާނައެކެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ބޯކުޑަ ފާނަ

ބޯކުޑަ ފާނަ ()ނުވަތަ () އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުން ވަރަށް މަދުން ފެންނަ ފާނަ އެކެވެ. މިބާވަތުގެ ފާނަ އާއްމު ގޮތެއްގައި ދިރިއުޅެނީ 4 މީޓަރާއި 20 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައެވެ. މިއީ ނަނުފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅު ކަމުގައި ވެސް ބޭނިފައި ހުއްޓާ ނުފެންނަ މަހެކެވެ.

މަހުގެ ހަށިގަނޑާ އަޅާ ބަލާއިރު ބޯ ވަރަށް ކުޑަވާނެއެވެ. ކަރުތާފަތުގެ ކުރީބައިގެ ކައިރިފަށް ހުންނަނީ ވަށްކޮށެވެ.މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައިގައި 9 ހަރުކައްޓާއެކު 14 ނުވަތަ 15 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 9  މަޑުކަށި ހުރެއެވެ.

މަހުގެ ކުލައަކީ ގަދަ ރަތްމުށި ކުލައެކެވެ. ބޮލުގައި ކަތިކޮށް ހުންނަ ގަދަ ނޫކުލައިގެ ރޮނގުތަކެއް ހުރެއެވެ. ދެއަރިމަތީގައި 12 އާއި 14 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ނޫކުލައެއްގެ ގުދު ރޮނގުތަކެއް މަހުގެ ހުރަހަށް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ މަޑުކަށި ތަކުގެ މަތީ ކައިރީގައާއި ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގެ ކައިރިފަށް ހުންނަނީ ނާރިނގު ކުލައަކަށެވެ. މަހުގެ ނިގޫކޮޅުގައި ފަނޑު ލަފެއް ހުރެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 50 ސމ އަށެވެ. މިއީ ކާން ރަގަޅު މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހި މަސްވެރިން ގިނައިން ބާނާ އުޅޭ މަހަކަށް ނުވުމާއެކު މިމަހަށް ކިޔާ ވަކިނަމެއް ނެތުމުން މަހުގެ ސިފަޔަށް ވިސްނާމިމަހަށް **ބޯކުޑަ ފާނަ** ކިޔާ ނަންދީފައި ވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ހުރަސްގަޅި ލޮނދިމަސް

ހުރަސްގަޅި ލޮނދިމަސް ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކޮށްއުޅޭ އެކިބާވަތްތަކުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ބާނާ އުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. މިބާވަތުގެ މަހުގެ ބޭރު ހަންގަނޑުގައި އާދަޔާ ޚިލާފު ވިހައެއް އެކުލެވޭ ލޮނދީގެ ފަށަލައެއް ލެވިފައި ހުރެއެވެ. މިއީ ފަރުފަޅުތަކުގައި އުޅޭ މިފަދަ ކުދިމަސް ކައިއުޅޭ ބޮޑެތި މަސްމަހުގެ ފަރާތުން ރައްކާތެރިވުމަށް އެމަހުގައި އެކުލެވޭ ސިފައެކެވެ. ވުމާއެކު މިއީ ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. އަދި މިއީ އެކްއޭރިއަމް ތަކުގައި ގެންގުޅޭ މަހެއް ވެސް ނޫނެވެ. ސަބަބަކީ އެކްއޭރިއަމް ތަކުގައި ގެންގުޅުމުން އޭގެ ބޭރުގައި ހުންނަ ވިހަ ލޮނދީގެ ސަބަބުން އެހެން މަސްތައް މަރުވާތީ އެވެ. މިއީ ފަރުފަޅުގެ އުރަފަށުގައި ދިރިއުޅޭ ރީތި މަހެކެވެ.

މަހުގެ ކުލައަކީ މަޑު މުށި ރީނދޫ ކުލައެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ކުރީކޮޅުން ފެށިގެން ގޮސް ލޯހުރަސްކޮށް ތިރިއަށް ގަދަ މުށިކުލައިގެ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ. އަދި ބުރަކަށިމަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގެ ކުލައަކީ ވެސް ގަދަ މުށިކުލައެވެ. މަހުގެ މެދުގައި ހުރަހަށް ވަރަށް ފުޅާ މުށިކުލައިގެ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ. މިއީ ވަރަށް ލޮނދި އަތުން ހިފަން އުދަގޫ މަހެކެވެ.

މިމަހަށްކިޔާ ދިވެހި ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މިމިހަށް ކިޔާ އިގިރޭސި ނަމާ ގުޅޭގޮތުން މަހުގައި ހިމެނޭ ޚާއްޞަ ސިފަޔަށް ވިސްނާ މިމަހަށް ** ހުރަސްގަޅި ލޮނދިމަސް** ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ރަންރޮނގު ލޮނދިމަސް

ރަންރޮނގު ލޮނދިމަސް ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުގައްޔާއި ފަޅުތެރޭގައި ދިރިއުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މަހެއް ނޫނެވެ. މިމަހުގެ ހަންގަނޑުގެ ބޭރުގައި ހުންނަނީ ވިހަ ލޮންޖެކެވެ. މިއީ ފަރުފަޅުތަކުގައި އުޅޭ މިފަދަ ކުދިމަސް ކައިއުޅޭ ބޮޑެތި މަސްމަހުގެ ފަރާތުން ރައްކާތެރިވުމަށް އެމަހުގައި އެކުލެވޭ ސިފައެކެވެ.

މިއީ ދިވެހިންކުރާ މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނޭ މަހެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް ފަރުފަޅުގެ ބޭރުން ފީނާއުޅޭ މީހުންނަށް މިމަސް ފެނެއެވެ. މިއީ ފާނަ އާއި ވަރަށް އެއްގޮތް ސިފައެއްގައި ހުންނަ މަހެކެވެ. ވަށްކޮށެވެ.މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައިގައި 7ހަރުކައްޓާއެކު 14 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 2ހަރުކައްޓާއެކު 9  މަޑުކަށި ހުރެއެވެ.

މަހުގެ ކުލައަކީ ގަދަމުށި ކުލައެވެ. މަހުގެ ދެފަރާތުގައި މަހުގެ ދިގަށް އާންމު ގޮތެއްގައި ރަންކުލައިގެ 5 ނުވަތަ 6 ރޮނގު ހުރެއެވެ. މިރޮނގުތައް މަހުގެ އުމުރުން ދުވަސްވާވަރަކަށް ގިނަވެއެވެ. އަދި ކުދިމަހުގައި ރޮނގު މަދުވާނެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ހަރުކަށިތައް ހުންނަނީ މުށިކުލައިގައެވެ. އެހެނިހެން ކޮތަރިތައް ހުންނަނީ ރީނދޫ ކުލައިގައެވެ.

މިމަހަށްކިޔާ ދިވެހި ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މިމިހަށް ކިޔާ އިގިރޭސި ނަމާ ގުޅޭގޮތުން މަހުގައި ހިމެނޭ ޚާއްޞަ ސިފަޔަށް ވިސްނާ މިމަހަށް ** ރަންރޮނގު ލޮނދިމަސް** ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ލައް ފާނަ

**ލައް ފާނަ** ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަރުގެ ގާތަކުގެ ނިވަލުގައި ވަރަށް ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. ނަނު ފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅު ކަމުގައި ވަރަށް ގިނައިން މިބާވަތުގެ ފާނަ ބޭނެއެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މީރު މަހެކެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ ކޮޅު ހުންނަނީ ވަށްކޮށެވެ. މަހުގެ ކަންފަތްގަނޑު ބޮލުގެ ދިގުމިނަށްވުރެ ކުރުވާނެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ހަރުކަށިތަކަށްވުރެ މަޑުކަށިތައް ދިގެވެ.

މަހުގެ ކޮތަރިތަކާއެކު މުޅި ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަނީ ގަދަ މުށިކުލައިގެ ލައްތަކެއް ޖަހާފައެވެ. މިލައްތައް ހުންނަނީ ވަރަށް ކައިރިކައިރީގައެވެ. ނަމަވެސް މަހުގެ ކޮތަރި ތަކުގައްޔާއި، ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި މިލައްތައް ހުންނަނީ ތަންކޮޅެއް ދުރުގައެވެ. މަހުގެ ކަންފަތްގަނޑުގެ ކައިރިފަށް ހުންނަނީ ކަޅުކުލައިގައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މަސް ފާނަ

**މަސް ފާނަ** ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ އެތެރެވަރީގެ ފަރުފަރުގެ ގާތަކުގެ ނިވަލުގައި ވަރަށް ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. ދިވެހި މަސްވެރިން ދަންނަ ނަނު ފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅުކަމުގައި ގިނައަދަދަކަށް ހިފޭ މަހެކެވެ. ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މީރު މަހެކެވެ. ރާއްޖޭގެ ފަޅުފަޅާއި، މުރަތަކަތަކުގެ ތެރޭގައި ރީތި ހަރަކާތްތަކެއް ގެންގުޅޭ މިރީތި މަހަކީ ވަރަށް ގިނަ މީހުން ދަހިވެތިވާ މަހެކެވެ.

މަސް ފާނައިގެ މަތީ ކޮތަރި ބަޔާއި، ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގެ ކަށިތަކަށްވުރެ އެކޮތަރިބައިގެ މަޑުކަށިތައް ދިގުވާނެއެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތްގަނޑުގެ ތިރީގައި ހުންނަ ކޮތަރިބައި، މަހުގެ ބޮލުގެ ދިގުމިނުގެ ½ ވުރެ ދިގުކަމަށް ދައްކައެވެ. މިމަހުގެ ކުލައަކީ ގަދަމުށި ކުލައެވެ. މަހުގެ އަރިމަތިން ދެފަރާތުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 7 ހުރަސް ރޮނގު ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކޮތަރިބައިތަކާ އެކު މުޅި މަހުގައި ހުންނަނީ ނޫކުލައިގެ ތިކިތަކެއް ޖަހާފައެވެ. އަދި އެތިކި ތަކުގެ ކައިިރިފަށް ހުންނަނީ ކަޅުކުލައިގައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ކިރުޅި ފާނަ

ކިރުޅި ފާނަ()ނުވަތަ ()  އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުގައްޔާއި، އެތެރެވަރީގެ ތިލަ ހިސާބުތަކުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް އަޑިއަށް ފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅުކަމުގައި އަދި ކޮށި ފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅު ކަމުގައި އަދި ފަރުމަތީ ދާއަޅައިގެން ވެސް ހިފެއެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް ދިރިއުޅެނީ 5-30 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައެވެ.

މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއި، 15 ނުވަތަ 16 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 8 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތު ކޮޅު ހުންނަނީ ވަށްކޮށެވެ. ކަންފަތް ބޮޑެވެ.

މަހުގެ ކުލައަކީ ގަދައަޅި ނުވަތަ މުށި ކުލައެވެ. މަހުގެ ކޮތަރިތަކާއެކު މުޅި ހަށިގަނޑުގައި ފަނޑުއަޅި ނުވަތަ ނޫއަޅި ކުލައިގެ ލައްތަކެއް ހުރެއެވެ. މިއީ ދިވެހި މަސްވެރިން ގިނައިން ބާނާ އުޅޭ މަހަކަށް ނުވުމާއެކު މިމަހަށް ކިޔާ ވަކިނަމެއް ނެތުމުން މަހުގައި ހުންނަ ކިރުޅިޔަ ކުލައަށް ބަލާ މިމަހަށް **ކިރުޅި ފާނަ** ކިޔާ ނަންދީފައި ވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ދުންތަރި ފާނަ

ދުންތަރި ފާނަ ()އަކީ އަތޮޅުން ބޭރު ކަނޑުތަކުގެ އަޑީގައި ދިރިއުޅޭ މަހެކެވެ. ވުމާއެކު މިއީ ދިވެހި މަސްވެރިން ފަރުފަޅުގެ ބޭރުންނާއި، އެތެރެވަރީގެ ކަނޑުތަކުގައި ނަނު ފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅު ކަމުގައި ބޭނޭ މަހެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް މެރިން ރިސާރޗް ސެކްޝަން ގެ ފަރާތުން ކުރިއަށް ގެންދާ ތަހްލީލީ މަސްވެރިކަމުގައި މިބާވަތުގެ މަސް އަތޮޅު އަތޮޅުގެ ބޭރުމަތީން އަޑީ ލޭނު އަޅައިގެން ވަރަށް މަދުން ބޭނިފައި އެބަހުއްޓެވެ.

ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި މިމަހަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑްކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މިމަހަށް ކިޔާ އިގިރޭސި ނަމާ ގުޅޭގޮތުން، މަހުގެ ތަދުކަމަށް ވިސްނާ މިމަހަށް **ދުންތަރި ފާނަ** ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ.މިމަހުގެ ކޯތާފަތުގެ ކުރީބައިގެ އަރިމަތި ހުންނަނީ ރާޅުކޮށެވެ.

މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއި، 14 ނުވަތަ 15މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 7 ނުވަތަ 8މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތު ކޮޅާއި ނިގޫފަތު ކޮޅު ހުންނަނީ ކުޑަކޮށް ވަށްކޮށެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް އާންމު ގޮތެއްގައި އުޅެނީ 120 މީޓަރާއި 370 މީޓަރާއި ދެމެދު ފުންމިނުގައެވެ. އަދި މިއީ އިންޑިޔާ ކަނޑުގެ މިސަރަހައްދުގައި ވަރަށް މަދުން އުޅޭ މަހެއް ކަމުގައި ބެލިފައި ވެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވާކަމަށްވަނީ 40 ސމ އަށެވެ.

މަހުގެ ކުލައަކީ ފަނޑު އަޅިކުލަ އެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ގައްޔާއި، ދެއަރިމަތީގައި އަދި ކަރުތާފަތް މަތީގައި މުށިކުލައިގެ ކުރެހުން ބައެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކޮތަރި ތަކުގައި އެއްވެސް ކުރެހުމެއް ނުހުރެއެވެ. މަހުގައި ހުންނަ ކުރެހުން ބައިގެ ތެރޭގައި މުށިކުލައިގެ ލައްތަކެއް ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ޖަޔާ ބަދޫރީ

ޖަޔާ ބަދޫރީ ބައްޗަން ( އުފަންވެފައިވަނީ 9 އެޕްރީލް 1948 ގައި އިންޑިޔާގެ ޖަބަލްޕޫރު ގައި ) އަކީ ހިންދީ ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ. އޭނާ އަކީ ފިލްމް އަދި ޓެލެވިޒަން އިންސްޓިޓިއުޓް އޮފް އިންޑިޔާއިން ތައުލީމް ޙާޞިލްކުރި ދަރިވަރެކެވެ. ޖަޔާ އަކީ ފިލްމީ ތަރި އަމީތާބް ބައްޗަން ގެ އަނބިމީހާ އެވެ. އަދި އެކްޓަރ އަބީޝެކް ބައްޗަން ގެ މަންމަ އެވެ. 

## އަމިއްލަ ދިރިއުޅުން
ޖަޔާ ބައްޗަން ގެ އަންހެނުންނަކީ އަމީތާބް ބައްޗަން އެވެ.އަމީތާބް ބައްޗަން އާއި ޖަޔާ ބަދޫރީގެ ކައިވެނީ 3 ޖޫން 1973 ގައެވެ. މި ދެމަފިރިންނަށް ދެކުދިން ލިބިފައިވެއެވެ. އެއީ ސްވޭތާ ބައްޗަން އަދި ފިލްމީ ތަރި އަބީޝެކް ބައްޗަން އެވެ. ސްވޭތާ އިނދެގެން އުޅެނީ އިންޑިޔާ އެސްކޮޓް ގުރޫޕްގެ ވެރިފަރާތް ރާޖަން ނަންދާ އަދި ރާޖު ކަޕޫރުގެ ދަރި ނީޓޫ ކަޕޫރުގެ ދަރި ނިޚިލް ނަންދާ އާއެވެ. އަބީޝެކް ބައްޗަން ގެ އަންހެނުންނަކީ މަޝްހޫރު ފިލްމީ ތަރި ރީތީގެ ރާނީ އައިޝްވާރިޔާ ރާއީ އެވެ.

 

## ފިލްމީ ޙަޔާތް

## ސިޔާސީ ޙަޔާތް

## ލިބިފައިވާ އެވޯޑްތައް
### ފިލްމް ފެއަރ އެވޯޑް
* 1974 - ބެސްޓް އެކްޓްރެސް( އަބީމާން )
* 1975 - ބެސްޓް އެކްޓްރެސް( ކޮރާ ކާގަޒް )
* 1980 - ބެސްޓް އެކްޓްރެސް( ނޯކަރު )
* 2001 - ބެސްޓް ސަޕޯޓިންގ އެކްޓްރެސް( ފިޒާ ) 
* 2002 - ބެސްޓް ސަޕޯޓިންގ އެކްޓްރެސް( ކަބީޚުޝީ ކަބީޣަމް ) 
* 2004 - ބެސްޓް ސަޕޯޓިންގ އެކްޓްރެސް( ކަލްހޯނަހޯ ) 
* 2007 - ލައިފް ޓައިމް އެޗީވްމަންޓް އެވޯޑް

### އައިފާ އެވޯޑް
* 2001 - ބެސްޓް ސަޕޯޓިންގ އެކްޓްރެސް( ފިޒާ ) 
* 2002 - ބެސްޓް ސަޕޯޓިންގ އެކްޓްރެސް( ކަބީޚުޝީ ކަބީޣަމް ) 
* 2004 - ބެސްޓް ސަޕޯޓިންގ އެކްޓްރެސް( ކަލްހޯނަހޯ ) 

### ސަންސުއީ ވިވާރސް ޗޮއިސް އެވޯޑް
* 2002 - ބެސްޓް ސަޕޯޓިންގ އެކްޓްރެސް( ކަބީޚުޝީ ކަބީޣަމް )
* 2004 - ލައިފް ޓައިމް އެޗީވްމަންޓް އެވޯޑް

### އެހެނިހެން އެވޯޑްތައް
* ޕަދުމާ ޝްރީ އެވޯޑް
* ޔޭޝް ބާރަތީ ސަމަން އެވޯޑް

## ކުޅެފައިވާ ފިލްމްތައް

ޤިސްމު:ހިންދީ ފިލްމީ ތަރިން
ލައްޖެހި ބިބީ

ލައްޖެހި ބިބީ  ()ނުވަތަ () އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގައި ވަރަށް ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. މިމަސް ގިނައިން އުޅެނީ ޖޯޑުޖޯޑަށެވެ. ނަމަވެސް މަދުމަދުން ކުދިއައިން ހަދައިގެން ދުވެއުޅޭތަން ފެނެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވާކަމަށްވަނީ ގާތްގަނޑަކަށް 5 އިންޗި އެވެ. ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި މިމަހަށް ވަކިނަމެއް ކިޔައި ނޫޅޭތީ މަހުގެ ޢިލްމީ ނަމާއި، އިގިރޭސި ނަމާއި، ގުޅޭގޮތުން މަހުގެ ސިފަޔަށް ވިސްނާ މިމަހަށް **ލައްޖެހި ބިބީ** ކިޔާފައިވަނީ އެވެ.

މިމަހުގެ ކާނާ އަކީ ކުދިކުދި ފަންޏާއި، ފެއްސާ، މުރަކައާއި، ގާތަކުގެ ކުދި ލޯވަޅުތަކުގައި ތިބޭ ކުދިކުދި ފަނިފަކުސައެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮަތަރިބައިގައި 13 ހަރުކައްޓާއެކު 22 ނުވަތަ 23 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 3 ކައްޓާއެކު 16 އާއި 18 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތުގައި 14 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ.

މަހުގެ ކުލައަކީ ފެހި ރީނދޫ ކުލައެވެ. މަހުގެ ލޮލާއި ނިގޫފަތް ހުރަސްކޮށް ކަޅުކުލައިގެ ފުޅާ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ ބުޑުދަށުގައި ވެސް ފަނޑުކޮށް ހުންނަ ރޮނގެއް ހުރަހަށް ހުރެއެވެ. ދެއަރިމަތީ ގައްޔާއި ބުރަކަށި މައްޗާއި، ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި ކަޅުކުލައިގެ ލައްތަކެއް ހުރެއެވެ. މިލައްތައް ހުންނަނީ ރޮނގާއި ދިމާވާ ގޮތަށް ތަރުތީބަކުންނެވެ. ބުރަކަށި މަތީ ކޮތަރިބަޔާއި، ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގެ ކައިރިފަށް ހުންނަނީ ރީނދޫ ކުލައިގައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
އަލަނާސި ބިބީ

އަލަނާސި ބިބީ ()ނުވަތަ () އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގައި ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. މަސް ދިރުވައިގެން ގެންގުޅޭ ފަރާތްތަކުން މިމަސް ގެންގުޅެން ވަރަށް ޝައުގުވެރިކަން ހުރެއެވެ. މިމަހަކީ ހިފާ ގެންގުޅުމުން ވަރަށް އަވަހަށް މަރުވާ މަހެއް ކަމުގައި ވިޔަސް ފެންގަނޑު ނުވަތަ ޓޭންކަށް ރަގަޅަށް ހޭނިލުމުން ވަރަށް ގަދަކޮށް އުޅޭ މަހެކެވެ. މިމަހަށް **އަލަނާސި ބިބީ** ކިޔަނީ މަހުގެ ހަށިގަނޑުގައި ފާޅުކޮށް އެގެން ހުންނަ ތިކިތައް، މަށާލާފައި އޮންނަ އަލަނާސި އެއްގައި ހުންނަ ތިކިތަކާއި އެއްގޮތްކަން ބޮޑުކަމުންނާއި، އަލަނާސީގައި ހުންނަ އޮރެންޖް ކުލަ މަހުގައި ހުންނާތީ އެވެ.

އަލަނާސި ބިބީ އަކީ ތިލަ ހިސާބުތަކުގައި ހުންނަ މުރަކަތަކުގައްޔާއި، މާޑުމަތީގައި ވެސް ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ކުޑައިސްކޮޅެއްގެ ބިބީ އެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ ގާތްގަނޑަކަށް 5 އިންޗި އަށެވެ. އަލަނާސި ބިބީ ގިނައިން ފެންނަނީ ޖޯޑްޖޯޑަށެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރު ކުދި އައިން ހަދައިގެން ދުވެއުޅެއެވެ. މަދުމަދުން ހިކަޔާއި، ކުދި ރޮނޑާއި އެކުގައި އުޅެނިކޮށް ވެސް ފެނިދާނެއެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 13 ހަރުކައްޓާއެކު 18 ނުވަތަ 19 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތުގައި 14 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ.މަހުގެ ކުލައަކީ އޮރެންޖް ކުލައެވެ. މަހުގެ ދެފަރާތުގައި ފަނޑުކޮށް ހުންނަ ފުޅާ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ. އަދި މަހުގެ ލޯ ހުރަސްކޮށް ފުޅާ ރޮނގެއް ވެސް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަރުތާ ފަތާ ދިމާ ތިރިން ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ހުންނަ ކުޑަ ކޮތަރިބައިގެ ކުލައަކީ ކަޅު ކުލައެވެ. އަދި މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި ކުދި ތިކިތަކެއް ވަރަށް ފާޅުކޮށް ފެންނަށް ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
އޮއިރޮނގު ބިބީ

އޮއިރޮނގު ބިބީ ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަރުގެ ރީތި މުރަކަތަކުގެ ކައިރީގައި ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި މިބާވަތް ފަރުބޭރުގައި ދުވެއުޅެނީ ޖޯޑް ޖޯޑަށެވެ. މިއީ ފަތިކޮށް ހުންނަ މަހެކެވެ. އަދި މިއީ ގިނަ ބިބީ ތަކާއި ވަރަށް ތަފާތު ރޮނގުތަކެއް، މަހުގެ ކޮތަރި ބައިގައްޔާއި، ބޮލުގައި އަދި ނިގޫފަތުގައްޔާއި، މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި ދެމިފައި ހުންނަ މަހެކެވެ. މަހުގައި މިރޮނގުތައް ހުންނަނީ އޮއިރޮނގުތަކެއް ހުންނަހެން ކަމުން، އަދި މިމަހަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ކިޔައި ނޫޅޭތީ، މިމަހަށް **އޮއިރޮނގު ބިބީ** ކިޔާފައި ވަނީއެވެ. 
މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައިގައި 12 ހަރުކަށި، އަދި 23އާއި 25 އާއި ދެމެދުގެ އަދަަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި ހަރު 3 ކަށި، އަދި 18އާއި 20 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތުގައި 16 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ.

އޮއިރޮނގު ބިބީ އަކީ ދިވެހިން އާންމުކޮށް ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މަހެއް ނޫނަސް، ދިރޭމަސް ބޭރުކުރާ ފަރާތްތަކުން ވަރަށް ޝައުގުވެރިކަމާއެކު ހިފާއުޅޭ މަހެކެވެ. މިމަހުގެ އާންމު ކާނާއަކީ މުރަކަތަކުގެ ކުދި ވިދުތަކުގައި ތިބޭ ކުދިކުދި ދިރޭ އެއްޗިއްސެވެ. އޮއިރޮނގު ބިބީގެ ހަށިގަނޑުގެ ކުލައަކީ ފަނޑު އަޅި ކުލައެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތާއި، ބުރަކައްޓާއި، ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައި، އަދި ކަންފަތާއި، ކަންފަތުގެ ތިރީގައި ހުންނަ ކޮތަރިބައިގެ ކުލައަކީ ރީނދޫ ކުލައެވެ. މަހުގެ ވަށައިގެން ހުންނަނީ ވެސް ރީނދޫ ކުލައެވެ. މަހުގެ މުޅި ހަށިގަނޑުގައި ކަޅުކުލައިގެ ރޮނގުތަކެއް ވަރަށް ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ. މިއީ ގާތްގަނޑަކަށް 20 ސމ އަށް ބޮޑުވާ މަހެކެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ނަރުވާ ބިބީ

ނަރުވާ ބިބީ()ނުވަތަ () އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުގައި އަދި އެތެރޭގައި ހުންނަ މުރަކަތަކުގެ ކައިރީގައި ދިރިއުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން އާންމުކޮށް ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މަހެއް ނޫނަސް، ދިރޭމަސް ބޭރުކުރާ ފަރާތްތަކުން މިބާވަތުގެ ބިބީތައް ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުގެ ބޭރަށް ފީނައިގެން ގިނަ އަދަދަކަށް ހިފާއުޅެއެވެ.

ބިބީ އާއިލާގެ މަސްމަހަށް ވަކިވަކިން ނަންދެވިފައި ނެތުމާއެކު، މިމަހަށް މަހުގެ ބޭރު ބައްޓަމުން އެންމެ ރަގަޅަށް އަޅައިގަންނަ، ގިނަ ބިބީތަކުގެ ނުހުންނަ، ސިފައެއްކަމަށްވާ މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައިގެ ފަހަތުން މަހުގެ ފަހަތަށް ދިގުވެފައި ހުންނަ ނަރުވައެއް ހުރުމާއެކު، މިމަހަށް **ނަރުވާ ބިބީ** ކިޔާ ނަންދީފައި ވަނީ އެވެ.

ނަރުވާ ބިބީ އަކީ އެކަހެރިކޮށް، ޖޯޑުޖޯޑަށް އަދި މަދުމަދުން އައިން ހަދައިގެން ވެސް އުޅޭ މަހެކެވެ. މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައިގައި 12 ނުވަތަ 13 ހަރުކަށި އަދި 22 އާއި 25 އާއި ދެމެދުގެ އަދަަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިމަޑުކަށި ތަކުގެ ތެރެއިން ދެމަޑުކަށި ނަރުވައެއްހެން ފަހަތަށް ދިގުވެފައި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު، 19 އާއި 21 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތުގައި 14 ނުވަތަ 15 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ.

މަހުގެ ކުލައަށް ބަލާއިރު ގިނައީ ހުދުކުލައެވެ. ނަމަވެސް ފަހަތުކޮޅު ހުންނަނީ ރީނދޫ ކުލައިގައެވެ. މަހުގެ ބޮލުގައި ލޯހުރަސްކޮށް ކަޅުކުލައިގެ ފުޅާ ރޮނގެއް ދެމިފައި ހުރެއެވެ. މަތީ ކޮތަރިބައިގެ މަޑުކަށި ހުންނަ ހިސާބުގައި މަހުގެ ފަހަތު ކޮޅުގައި ކަޅުކުލައިގެ ލަފެއް ވަރަށް ސާފުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ. މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި ދެއަތަށް ކަތިކޮށް ހުންނަ އަޅިކުލައިގެ ރޮނގުތަކެއް ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
އަސްދާނު ބިބީ

**އަސްދާނު ބިބީ** ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުގެ ބޭރުގައި ގިނައިން އުޅޭ ބިބީ އާއިލާގެ މަހެކެވެ. މިމަސް އާންމުކޮށް ފެނިފައި ހުންނަނީ ޖޯޑްޖޯޑަށް ކަމަށްވިޔަސް، ކުދިއައިން ހަދައިގެން ވެސް އުޅެއެވެ. މިއީ ދިވެހިން އާންމުކޮށް ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މަހެއް ނޫނަސް، ދިރޭމަސް ބޭރުކުރާ ފަރާތްތަކުން މިބާވަތުގެ ބިބީތައް ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުގެ ބޭރަށް ފީނައިގެން ގިނަ އަދަދަކަށް ހިފާގެން ދިރުވައި ގެންގުޅެން ފެށިއެވެ.

މިމަހަށް އަސްދާނު ބިބީގެ ނަމުން ނަންދެވިފައިވަނީ މަހަށް އިގިރޭސި ބަހުން ކިޔާއުޅޭ ނަމާ އެެއްގޮތްވާގޮތަށް، މަހުގައި އެސިފައެއް އެންމެ ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުރި ސިފައެއް ކަމުގައިވާ މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީގައި މަހުގެ ދެފަރާތަށް ވާގޮތަށް، އަސްދާނެއް ގޮތަށް ހުންނަ، ކަޅުކުލައިގެ ދެލައް ހުރުމުގެ ސަބަބުންނެވެ.

މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައިގައި 12 ހަރުކަށި އަދި 23 އާއި 25 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު، 20 ނުވަތަ 21 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތުގައި 15 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ.

މަހުގެ ކުރީކޮޅު ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކުލައަކީ ހުދުކުލައެވެ. ބުރަކަށިމައްޗާއި މަހުގެ ފަހަތުކޮޅުގެ ކުލައަކީ ރީނދޫ ކުލައެވެ. ނިގޫފަތުގެ ބުޑުދަށުގައި މަހުގެ ހުރަހަށް ކަޅުކުލައިގެ ފުޅާ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ. އަދި މަހުގެ ބޮލުގައި ލޯ ހުރަސްކޮށް ކަޅުކުލައިގެ ފުޅާ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ. ހަމަ އެހެންމެ މަހުގެ ހުރަހަށް ވާގޮތަށް، އަޅި ކުލައިގެ ރޮނގުތަކެއް ދެފަރާތުގައި ހުރެއެވެ. އަސްދާނު ބިބީ ގާތްގަނޑަކަށް 20 ސމ ބޮޑުވާ ކަމަށް ވެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ދޮން ބިބީ

ދޮން ބިބީ()ނުވަތަ () އަކީ ރާއްޖޭގެ ސާފު އަދި ރީތި ފަރުފަޅުތަކުގެ މުރަކައިގެ ވެށިތަކުގައި ދިރިއުޅޭ ރީތި މަހެކެވެ. ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. މިމަހުގެ އަމިއްލަ މާހައުލުގައި އުޅޭއިރު ދެކިލަންބޭނުންވާނެ ރީތި މަހެކެވެ. މިއީ ގާތްގަނޑަކަށް 8 އިންޗި އަށް ބޮޑުވާ އެކްއޭރިއަމް ތަކުގައި ގެންގުޅެން ފަސޭހަ މަހެކެވެ. މިމަހަށް ދޮން ބިބީ ކިޔާފައިވަނީ ބިބީ އާއިލާގެ އެހެން މަސްތަކަށްވުރެ މިމަހުގެ ރީނދޫކުލަ ބޮޑުކަމުންނާއި، ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ބިބީ އާއިލާގެ ގިނަ މަސްމަހަށް ދޮން ބިބީ ކިޔަމުން އައިސްފައިވާތީ މިނަންކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ މަހެއް ބިބީ އާއިލާގެ ތެރޭގައި ހިމެނުގެ މުހިއްމު ކަމަށްޓަކައެވެ. މިމަސް ގިނައިން ފެނިފައި ހުންނަނީ 5 މީޓަރަށްވުރެ ތިލަ ހިސާބުތަކުންނެވެ.

ދޮން ބިބީގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 12 ނުވަތަ 13 ކައްޓާއި، 21 އާއި 23 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 3 ކައްޓާއި، 18 އާއި 20 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ.ކަންފަތުގައި 14 ނުވަތަ 15 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މުޅި މަހުގެ ކުލައަކީ ވެސް ގަދަ ރީނދޫ ކުލައެވެ. މަހުގެ ލޯ ހުރަސްކޮށް ކަޅުކުލައިގެ ރޮނގެއް ދެމިފައި ހުރެއެވެ. އަދި މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި ކަޅުކުލައިގެ ލަފެއް ހުރުމާއެކު، މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ ބުޑު ހުރަސްކޮށް، ހިމަކޮށް ހުންނަ ކަޅުކުލައިގެ ރޮނގެއް ހުރެެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ ކުލައަކީ ހުދުކުލައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ކެޔޮޅު ރޮއްވި

**ކެޔޮޅު ރޮއްވި** ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުގައި ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. ދިވެހި މަސްވެރިން ފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅުކަމުގައި ދުވާލާއި ރޭގަނޑުގައި ވެސް މިމަސް ބޭނެއެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މީރު މަހެކެވެ. މިއީ ދިގުކޮށް އިންނަ މަހެކެވެ. މަހުގެ ދަށުތުން މަތީ ތުނބަށްވުރެ ދިގެވެ. މަހުގެ އަނގައިގައި ވަރަށް ކުދިކުދި ދަތްތަކެއް ހުރެއެވެ. ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 10 ހަރުކަށި، އަދި 11 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކަށި، އަދި 8 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތުގައި 16 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ.

ކެޔޮޅު ރޮއްވި މަހުގެ ކުލައަކީ  ނޫއަޅި ކުލައެވެ. ނަމަވެސް މިކުލަ ހުންނަނީ ވައިލެޓް ކުލަޔާ ވަރަށް ގާތްކުރާ ކުލައަކަށެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތާއި ކަރުތާފަތުގެ ކުރީގެ ކައިރިފަށް ހުންނަނީ ކަޅުކުލައިގައެވެ. ނިގޫފަތް ހުންނަނީ އަޅި ކުލައިގައެވެ. ފަށުވިރަންކަރު މަސް އަކީ މިއާއިލާގެ މިމަހާއި ވަރަށް ވައްތަރު މަހެކެވެ. ނަމަވެސް މަހުގެ ކުލަވަރުން ވަރަށް ފަސޭހައިން މިދެމަސް ވަކިކުރެވިދާނެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ފަށުވި ރަންކަރުމަސް

ފަށުވި ރަންކަރުމަސް()ނުވަތަ () އަކީ ރޭގަނޑާއި ދުވާލު ކުރާ ކެޔޮޅުކަމުގައި ގިނައިން ބާނާއުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ފަރުފަރުގެ ބޭރުގައި ހަލުވިކަމާއެކު ދަތުރުކޮށްއުޅޭ ވަރަށް ހުޝިޔާރުކަމާއެކު ކާނާ ޝިކާރަކުރާ މަހެކެވެ. އަދި ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މީރު މަހެކެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 10 ހަރުކަށި، އަދި 11 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކަށި، އަދި 8 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތުގައި 15 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ތިރީ ތުންގަނޑު މަތީ ތުނބަށްވުރެ ދިގެވެ. ފަށުވި ރަންކަރުމަސް ގެ ކުލައަކީ ރަތްކުލައެވެ. މިކުލަ ހުންނަނީ ބަނޑުދަށް ފަރާތަށް ދިޔަދިޔަހެން ފަނޑުވަމުން ގޮސްފައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މަޑަގަސްކަރަ ބިބީ

250px|thumb|left|މަޑަގަސްކަރަ ބިބީ
މަޑަގަސްކަރަ ބިބީ()ނުވަތަ ()  އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުން މަދުމަދުން ފެންނަ މަހެކެވެ. މިމަސް ގިނައިން އުޅެނީ 10 މީޓަރާއި 40 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައެވެ. މިމަސް ގިނައިން އުޅެނީ ޖޯޑްޖޯޑަށެވެ. މަދުމަދުން އެކެހެރިކޮށް އުޅޭތަން ވެސް ފެނެއެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށްއުޅޭ މަހެއް ނޫނަސް ދިރޭމަސް އެކްސްޕޯޓްކުރާ މީހުންނަށް ވަރަށް މަދުން ހިފޭ މަހެކެވެ. ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި މިމަހަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ނެތުމާއެކު މިމަހަށް ކިޔާ ސައިންޓިފިކް، އަދި އިގިރޭސި ނަމާ ގުޅޭގޮތުން މިމަހަށް **މަޑަގަސްކަރަ ބިބީ** ކިޔާފައިވަނީ އެވެ. 

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 13 ކައްޓާއިއެކު، 20 ނުވަތަ 21 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު، 16 ނުވަތަ 17 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބޮޑުބައެއް ހުންނަނީ ހުދު އަޅި ކުލައިގައެވެ. މަހުގެ ލޯ ހުރަސްކޮށް ކަޅުކުލައިގެ ރޮނގެއް ދެމިފައި ހުރެއެވެ. މިރޮނގުގެ މަތީން މަހުގެ ތަލައިގައި ވަކިން ކަޅުކުލައިގެ ލަފެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި އަޅިކުލައިގެ ރޮނގުތަކެއް ވަރަށް ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ ފަހަތުބައި ހުންނަނީ ރީނދޫ ކުލައިގައެވެ. އަދި މަހުގެ ފަހަތުކޮޅު ހުންނަނީ ވެސް ރީނދޫ ކުލައިގައެވެ. 

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
އޮއިމަތީ ބިބީ

thumb|250px|Hemitaurichthys zoster
އޮއިމަތީ ބިބީ()ނުވަތަ () އަކީ ބިބީ އާއިލާ ގެމަހެކެވެ. މިމަހަށް މިނަން ކިޔާފައި ވަނީ ފަޅުގެ ބޭރުގައި އޮއިމައްޗަށް ބޮޑެތި އައިން ހަދައިގެން ބައިބަޔަށް ނުކުމެ އުޅޭތީ އެވެ. އޮއިމަތީ ބިބީ ކާނާގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރަނީ ކަނޑުމަތީއުޅޭ އޮއިގެ ތެރޭގައި ދަތުރުކުރާ ކުދިކުދި ފަނިފަކުސަ އެވެ. މިބާވަތް ފަރުގެ ބޭރަށް އޮއިމައްޗަށް ނިކުމެ އުޅޭ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ މިއީ ކަމަށްވުމީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. 
އޮއިމަތީ ބިބީ އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަރުގެ ބޭރުގައި ވަރަށް ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މަހެއް ނޫނެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި ހަރު 12 ކައްޓާއި 24 އާއި 26 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު، 21 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތުގައި 17 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ.

މަހުގެ ހުރަހަށް ކަޅުކުލައަކަށްދާ ގަދަ މުށި ކުލައާއި، ހުދުކުލައިގެ ފުޅާ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީ ކޮތަރިބައިގެ މެދުގައި ހުންނަ ކަށިތައް ހުންނަނީ ރީނދޫ ކުލައިގައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
އޮޑިދޮށު މަސް

250px|thumb|left|އޮޑިދޮށު މަސް
އޮޑިދޮށު މަސް ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުގައި އުޅޭ ދިވެހިން ރޭގަނޑުކުރާ ކެޔޮޅު ކަމުގެ މަސްވެރިކަމުގައި މަދުމަދުން ބޭނޭ މަހެކެވެ. މިއީ ރަތްމަހާއި ވަރަށް އެއްގޮތް މަހެކެވެ. ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މަހެއްވެސް މެއެވެ. މިމަސް ގިނައިން އުޅެނީ ފަރުފަރުގެ ގުންޑޮޅިތަކުގެ ނިވާކަން ހޯދައިގެންނެވެ. މިމަސް 120 މީޓަރުގެ ފުނުގައި ދިރިއުޅެއެވެ. މިބާވަތުގެ ކުދިމަސް ވިލުތަކާއި ކިސަޑު ހުންނަ ހިސާބުތަކުގައި އުޅެއެވެ. 

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 10 ހަރުކަށި، އަދި 14 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކަށި، އަދި 8 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތުގައި 16 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިމަހުގެ ކުލައަކީ ރަތްމުށި ކުލައެވެ. މަހުގެ ބަނޑުދަށް ފަރާތް ހުންނަނީ ހުދުކުލައިގައެވެ. އޮޑިދޮށު މަހުގެ ކުދިމަހުގެ ލޮލުގެ ތިރީގައި ނޫކުލައިގެ 1 ނުވަތަ 2 ރޮނގު ހުރެއެވެ. އަދި އަރިމަތީގައި ފުޅާ ރޮނގުތަކެއް ފަނޑުކޮށް ހުރެއެވެ. އޮޑިދޮށު މަސް ގާތްގަނޑަކަށް 1 މީޓަރަށް ބޮޑުވާކަމަށް ވެއެވެ. 

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ބޮޑު ރީނދޫ މަސް

**ބޮޑު ރީނދޫ މަސް** ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުގައި ވަރަށް ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. މިމަސް ގިނައިން ފެންނަނީ ބޮޑެތި އައިން ހަދައިގެން ހިމޭންކޮށް ހުއްޓިގެން ތިއްބައެވެ. މިއީ ރަތްމަހުގެ އާއިލާގެ ގިނަ މަސްމަހާ ޚިލާފަށް ދިގުކޮށް އިންނަ މަހެކެވެ. މިމަސް އަޑީގައި އިންނައިރު މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި ހުންނަ ދެރޮނގާއި ބުރަކަށިމަތީގައި ހުންނަ ދެލަފެއް ވަރަށް ފާޅުކޮށް ފެންނަށް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ލޯ ބޮޑުވާނެއެވެ. މިމަސް ގިނައިން އުޅެނީ 25-5 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައެވެ. މިމަސް ކައިއުޅެނީ ކުދިމަހާ ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕެވެ.

މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ ކަޅުކުލައަކަށްދާ މުށި ކުލައެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކުލައަކީ ރަންކުލައަކަށްދާ ރީނދޫ ކުލައެވެ. ތުނބުން ފެށިގެން ލޮލުގެ ތިރިން ހުދުކުލައިގެ ފުޅާ ރޮނގެއް މަހުގެ ދިގަށް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީގައި ދެފަރާތުގައި ހުދުކުލައިގެ ދެލައް ވަރަށް ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ދޮން ރީނދޫ މަސް

ދޮން ރީނދޫމަސް()ނުވަތަ ()އަކީ ތިލަވިލުތަކާއި ފަރުފަރުގައި ބޭރުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ ކުދިމަސް ވަރަށް ތިލައިގައި ހުންނަ މުރަކަތަކުގެ ތެރޭގައި މުރަކަ މަހާއި އެކީގައި ކުދިއައިން ހަދައިގެން އުޅެއެވެ. މިއީ ބޮޑެތި ބައިގަނޑު ހަދައިގެން އެއް ސަރަހައްދެއްގައި އުޅެމުންދާ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން ގިނައިން ބާނާއުޅޭ ކެއުމަށް މީރު މަހެކެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީ ކޮތަރިބައިގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 10 ކައްޓާއި، 15 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 3 ކައްޓާއެކު 8 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތުގައި 16 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތުގެ ކުރީބައިގައި ހައެއްކަ ހުޅުބުބައި ހުރެއެވެ. މަތީ ބައިގެ ކުލައަކީ ރީނދޫ ކުލައެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތް ހުންނަނީ ހުދުކުލައިގައެވެ. އަރިމަތީގައި ނޫކުލައިގެ 4 ރޮނގު ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ. ބައެއް މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި ކަޅުކުލައިގެ ލަފެއް ފެންނަން ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ދޮން މަސް

**ދޮން މަސް** ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުގައި ވަރަށް ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން ދުވާލާއި ރޭގަނޑު ނަނުފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅު ކަމުގައި ގިނައިން ބޭނޭ، ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މަހެކެވެ. މިމަސް ގިނައިން އުޅެނީ ބައިބަޔަށް ބޮޑެތި އައިން ހަދައިގެންނެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތުގެ ކުރީބައިގެ ކައިރިފަށުގައި ކެނޑުމެއް ހުރެއެވެ. ކުދި ދޮންމަސް ތިލަފަޅުތަކުގެ މުރަކަތަކުގެ ނިވާކަންމަތީ ދިރިއުޅެއެވެ.

ދޮން މަސް ދިރިއުޅެނީ 40-2 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީ ކޮތަރިބައިގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 10 ކައްޓާއި، 15 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 3 ކައްޓާއެކު 8 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތުގައި 16 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ.

ދޮން މަސް ގެ ކުލައަކީ މުށިކުލައަކަށްދާ ރީނދޫ ކުލައެކެވެ. މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި ރީނދޫ ކުލައިގެ ހިމަ ރޮނގުތަކެއް މަހުގެ ހުރަހަށް ހުރެއެވެ. މިރޮނގުތައް އެންމެ ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުންނަނީ މަހުގެ އަރިމަތީގައި ހުންނަ ހުޅުބު ބަރީގެ ތިރީގައެވެ. މަހުގެ ބަނޑުދަށް ފަރާތް ހުންނަނީ ހުދުކުލައިގައެވެ. ނިގޫފަތް ހުންނަނީ ކަޅުކުލައެއްގައެވެ. ނިގޫފަތުގެ ކައިރިފަށުގައި ހުދުކުލައިގެ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކޮތަރިބައި ހުންނަނީ ރީނދޫ ކުލައިގައެވެ. މަތީ ކޮތަރި ބައި ހުންނަނީ ރަތް މުށި ކުލައިގައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މަދަރާސީ މަސް

**މަދަރާސީ މަސް** ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުން ވަރަށް މަދުން ހިފޭ މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ މިހާތަނަށް ރިކޯޑް ކުރެވިފައިވަނީ އެންމެ މަހެކެވެ. މިމަސް ހިފިފައިވަނީ ކޮށިފައްތައިގެން ކ.ފޭދޫފިނޮޅު ކައިރިން 40 މީޓަރު ފުނުންނެވެ. މިއީ ކެއުމަށް އެންމެ ރަގަޅު މަހެކެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީ ކޮތަރިބައިގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 10 ކައްޓާއި، 13 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 3 ކައްޓާއެކު 9 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތުގައި 16 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިމަހުގެ ކުލައަކީ ފަނޑު ހުދުކުލަ އެކެވެ. ބޮލުގެ ކުލައަކީ ފިޔާތޮށި ކުލައެވެ. މަތީ ކޮތަރިބަޔާއި ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބަޔާއި، ކަންފަތާއި ނިގޫފަތް ހުންނަނީ ރީނދޫ ކުލައިގައެވެ. މަހުގެ ދިގަށް ކޮންމެ ހުޅުބު ބަރިއެއްގެ ދޭތެރޭ ރީނދޫ ކުލައިގެ ހިމަ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ.

މިމަސް އާންމު ގޮތެއްގައި ދުނިޔޭގެ ތަފާތު ހިސާބުތަކުގައި ހިފާފައި ހުންނަނީ މަސް ކޮށިންނާއި ނަނުފައްތައިގެންކުރާ ކެޔޮޅު ކަމުގައެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް 90-20 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުންނެވެ. މިމަހަށް މަދަރާސީ މަސް ކިޔާފައިވަނީ މިމަހަށް ކިޔާ އިގިރޭސި ނަމާއި ގުޅޭގޮތުންނެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މާގިނި މަސް

މާގިނިމަސް ()ނުވަތަ () އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުން ވަރަށް މަދުން ބޭނޭ މަހެކެވެ. މިހާތަނަށް މެރިން ރިސާރޗް ސެކްޝަނަށް ރިކޯޑް ކުރެވިފައިވަނީ މިބާވަތުގެ އެންމެ މަހެކެވެ. މިއީ ފަތި އެހެނަސް ފުޅާ ހަށިގަނޑެއް ލިބިފައިވާ މަހެކެވެ. މަހުގެ އާންމު ބައްޓަން ހުންނަނީ ގިނި މަހާއި ވަރަށް އެއްގޮތަށެވެ. ނަމަވެސް ނިގޫފަތާއި މަހުގައި ހުންނަ ފުޅާ ރޮނގުތަކާއި ހުޅުބު ހުންނަ ގޮތް ގިނަ މަހާއި މުޅިން ތަފާތެވެ. މިއީ 1 މީޓަރަށް ބޮޑުވާ މަހެކެވެ. ކެއުމަށް ރަގަޅު މަހެކެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީ ކޮތަރިބައިގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 11 ކައްޓާއި، 16 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 3 ކައްޓާއެކު 11 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތުގައި 17 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ރަތް ފިޔާތޮށި ކުލައެވެ، ޅަމަހުގައި ވަރަށް ފާޅުކަން ބޮޑު ގޮތަކަށް ފުޅާކޮށް ހުންނަ 3 ރޮނގު ބޮލުގެ ހުރަހަށް ހުރެއެވެ. ދެވަނަ ރޮނގު މަހުގެ މެދެއްހާ ހިސާބުން ހުރަހަށް ހުރެއެވެ. އަދި 3 ވަނަ ރޮނގު މަތީ ކޮތަރި ބައިން ފެށިގެން އައިސް ނިގޫފަތުގެ ބަނޑުދޮށަށް ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ނޫ މަސް

ނޫމަސް()ނުވަތަ () އަކީ ރަތް މަސް އާއިލާގެ މަހެކެވެ. މިމަސް އާންމުކޮށް އުޅެނީ އަތޮޅު ތަކުގެ ބޭރުދުނީގެ ފަރުތަކުގެ ބޭރުން ވަރަށް ފުނުގައެވެ. ވުމާއެކު މިމަހަކީ އަޑިޔަށް ފައްތައިގެން ކުރާ ކުރާ ފަރުމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ވަރަށް ވެސް މަދުން ބޭނޭ ތަދު މަހެކެވެ. މިހާތަނަށް ރާއްޖޭގައި ރިކޯޑް ކުރެވިފައިވަނީ އެންމެ މަހެކެވެ. އެއީ ކ.ހުޅުލޭ ބޭރު ފަރާތުން ގާތްގަނޑަކަށް 100 މީޓަރުގެ އަޑިން ބޭނިފައިވާ މަހެކެވެ.

ނޫމަސް ދިރިއުޅެނީ 200-100 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައެވެ. މިއީ ދޮންނޫ މަހާއި ވަރަށް ވައްތަރު ސިފަތަކެއް ހުންނަ މަހެކެވެ. ނޫމަހުގެ ބުރަކަށި މަތީ ކޮތަރިބައިގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 10 ކައްޓާއި، 9 އާއި 16 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 3 ކައްޓާއެކު 8 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތުގައި 16 ނުވަތަ 17 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތް ކަފިކޮށް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ގަދަނޫކުލަ އެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތް ހުންނަނީ ހުދުކުލަ އެއްގައެވެ. ކޮތަރިބައިތައް ހުންނަނީ ފަނޑު މުށިކުލައަކަށްދާ ރީނދޫ ކުލައެއްގައެވެ. ނުވަތަ ހުދުކުލައެއްގައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ނިގޫދޮންނޫ މަސް

ނިގޫ ދޮންނޫމަސް  ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުން މަދުމަދުން ފެންނަ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހި މަސްވެރިން ކުރާ ތަފާތު މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނިފާ ހުއްޓާ ވަރަށް ނުފެންނަ މަހެކެވެ. މިމަހަށް ނިގޫ ދޮންނޫމަސް ކިޔާފައިވަނީ މަހުގެ އިގިރޭސި ނަމާއި ގުޅޭގޮތުން ސިޔަފަށް ވިސްނާ އެގޮތުގެ މަތީންނެވެ. މިއީ ނޫމަހުގެ އާއިލާގެ މަހެކެވެ. މިމަހަށް ބައެއް ދިވެހިން ދޮންނޫ މަސް ކިޔާއުޅުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ސަބަބަކީ ދޮންނޫމަހުގެ ސިފަ މިމަހުގައި ވަރަށް ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުންނާތީ އެވެ.

މަހުގެ އަނގައިގެ ދިގުމިން ލޮލުގެ ފުޅާމިނާއި ގާތްގަނޑަކަށް އެއްވަރުވާނެއެވެ. ކަންފަތް ދިގެވެ. އަދި ނިގޫފަތް ހުންނަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ކަފިވެފައެވެ. މަހުގައި ކުދި ހުޅުބު ތަކެއް ހުރެއެވެ. ކުލައަކީ ނޫކުލައާއި ރީނދޫ ކުލައެވެ. މަތީ ކޮތަރިބަޔާއި ނިގޫފަތުގެ ކުލައަކީ ރީނދޫ ކުލައެވެ. އެހެން ކޮތަރިތައް ހުންނަނީ ހުދުކުލައެއްގައެވެ. ނިގޫ ދޮންނޫމަސް ދިރިއުޅެނީ 150-20 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވާކަމަށްވަނީ 40 ސމ އަށެވެ. މިއީ ބޮޑެތި އައިން ހަދައިގެން އަޑީގައި އުޅޭ މަހެކެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ފޮނިޔަ މަސް

**ފޮނިޔަ މަސް** ()ނުވަތަ () އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުގައި ވަރަށް ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. ދިވެހި މަސްވެރިން ފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅު ކަމުގައި މިމަސް ގިނައިން ބޭނިފައި ހުރެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 60 ސމ އަށެވެ. ނަމަވެސް ގިނައިން ބޭނިފައި ހުންނަނީ ގާތްގަނޑަކަށް 35 ސމ ބޮޑުމިނުގެ މަހެވެ. މިމަސް އާންމުކޮށް އުޅެނީ ތިލަ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުގައެވެ. ކައިއުޅެނީ ކުދިމަހާ އަޑީގައި ދިރިއުޅޭ ތަފާތު ކުދިކުދި ފަނިފަކުސައެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީ ކޮތަރިބައިގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 10 ކައްޓާއި، 14މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 3 ކައްޓާއެކު 11 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތުގައި 18މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ފޮނިޔަ މަހުގެ ކުލައަކީ ގަދައަޅި ކުލައެވެ. މިމަސް ތާޒާކަންމަތީ އޮންނައިރު ބޮލުގެ ދެފަރާތުގައި ރީނދޫ ކުލައިގެ ކުރެހުން ބައެއް ފަނޑުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ކަނޑު ކިރުޅިޔަމަސް

ކަނޑު ކިރުޅިޔަމަސް()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކާއި ހާހަލާއި ތިލަތިލައިގައި ދިރިއުޅޭ މަހެކެވެ. ދިވެހިން ރޭގަނޑުކުރާ ނަނުފެއްތުމުގެ ކެޔޮޅު ކަމުގައި މަދުމަދުން މިމަސް ބޭނެއެވެ. މިއީ ކެއުމަށް މީރު މަހެކެވެ. ކަނޑު ކިރުޅިޔަ މަހުގެ ދެބާވަތެއް ވެއެވެ. މިދެބާވަތް އެއްގޮތް ކަމުން ވަކިކުރުން އޮންނަނީ ދަތިކަމަށް ވެފައެވެ. ނަމަވެސް ދެބާވަތް ދިރިއުޅުމަށް ޚިޔާރުކުރާ ސަރަހައްދު ތަފާތެވެ. މިމަސް އާންމު ގޮތެއްގައި އުޅެނީ މާކަނޑާއި ގުޅިފައި ހުންނަ ކުދި ޖަޒީރާތަކުގެ ކައިރީގައި ކަމަށް ބެލެވިފައި ވެއެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީ ކޮތަރިބައިގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 12 ކައްޓާއި، 13މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 3 ކައްޓާއެކު 9މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތުގައި 18 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ މައިގަނޑު ކުލައަކީ ފިޔާތޮށި ކުލައެވެ. ނަމަވެސް ބަނޑުދަށް ހުންނަނީ ރިހިކުލައިގައެވެ. މިބާވަތުގެ މަހުގެ މަތީކޮތަރިބައި ނިމޭ ހިސާބުން ނިގޫފަތާއި ދިމާގައި ހުދުކުލައިގެ ލަފެއް ބައެއް ފަހަރު ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ޖަންބު ގިއުޅު

**ޖަންބު ގިއުޅު** ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުން އާންމުކޮށް ނުފެންނަ ވަރަށް ތަދު މަހެކެވެ. މިވައްތަރުގެ މަސް ފުރަތަމަ ރާއްޖެއިން ރިކޯޑް ކުރެވިފައިވަނީ 23 ނޮވެމްބަރ 1987 ގައި ކ.އަތޮޅު ހިންމިޔާ ފަރުންނެވެ. މިމަހަށް ޖަންބު ގިއުޅު ކިޔާފައިވަނީ މަހަށް ކިޔާ އިގިރޭސި ނަމާއި ގުޅޭގޮތުން، މަހުގައި ހުންނަ ދޮންޖަންބު ކުލަވަރާއި، އަޅާ ބަލާފައެވެ. މިއީ ކެއުމަށް އެންމެ ރަގަޅު މަހެކެވެ. މިމަސް އާންމު ގޮތެއްގައި ދިރިއުޅެނީ 360-90 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައެވެ. މިމަސް ރޭގަނޑު ކާނާ ހޯދުމަށް ނިކުމެ އުޅެއެވެ. މިމަހުގެ ކާނާ އަކީ ކުދިމަހާއި ޑިނގާ އަދި ކަކުންޏެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވާ އިސްކޮޅަކީ 80 ސމ އެވެ. ނަމަވެސް އާންމުކޮށް ފެންނަނީ ގާތްގަނޑަކަށް 50 ސމ ގެ މަހެވެ. މިމަސް އާންމުކޮށް ބާނަނީ ނަނުފައްތައިގެންނާއި ފުނުގައި ލޭނު އަޅައިގެންނެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީ ކޮތަރިބައިގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 10 ކައްޓާއި، 12މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ހަރުކޮށް ހުންނަ 3 ކައްޓާއެކު 8 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތް ދިގެވެ. އަދި ބުރަކަށިމަތީ ކަށިތަކުގެ އެންމެ ފަހު ކައްޓާއި، ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ މަޑުކަށި ބައިގެ ފަހަތު ކަށި ނަރުވައެއް ހެން މަހުގެ ފަހަތަށް ދިގުވެފައި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ފަނޑު ރަތްކުލައަކަށްދާ ވައިލެޓް ކުލައެކެވެ. ތުންކޮޅުގައި ރީނދޫ ކުލައިގެ ކުރެހުންތަކަކާއި، ނޫކުލައިގެ ލައްތަކެއް ހުރެއެވެ. ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބަޔާއި، ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގެ ކުލައަކީ މަޑު ނޫކުލައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ގިއުޅު

**ގިއުޅު** ()ނުވަތަ () އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަރުގެގެ ބޭރުގައި އަދި ހާހަލުގެ ފުން ހިސާބުތަކުގައި އަދި އެތެރެވަރީގައި ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. ދިވެހި މަސްވެރިން ފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅު ކަމުގައި ނުވަތަ ވަނިކެޔޮޅު ކަމުގައި ގިނައިން ބޭނޭ މަހެކެވެ. ގިއުޅަކީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މީރު މަހެކެވެ.

ގިއުޅު އަކީ ދިގުކޮށް ހުންނަ މަހެކެވެ. މަހުގެ ލޮލުގެ ކުރީގައި ކުޑަކޮށް އަޑިވެފައި ހުންނަ ދިގު ރޮނގެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތްގަނޑުގެ ކައިރިފަށުގައި ރާޅުކަމެއް ނުހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތް ގަނޑު ކުރުވެފައި ކޮޅު ވައްވާނެއެވެ. ނިގޫފަތް ހުންނަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ކަފިވެފައެވެ. މަހުގެ މަތީ ފަރާތާއި އަދި ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކޮތަރިބައިގެ ފަހަތުގެ މަޑުކަށި މަހުގެ ފަހަތަށް ވާގޮތަށް ދިގުވެފައި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ނޫފެހި ކުލައެވެ. މިކުލަ ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ފަނޑެވެ. މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައިގައި ކަޅުކުލައިގެ ލައްތަކެއް ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ރީނދޫ މަސް

**ރީނދޫ މަސް** ()ނުވަތަ () އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ނިވަލުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. ބައެއް ހިސާބުތަކުގައި މިމަހަށް ރީނދުލި ކިޔާ އުޅެއެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މީރު މަހެކެވެ. މިމަސް އާންމުކޮށް ހިފިފައި ހުންނަނީ ނަނުފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅު ކަމުގައެވެ.

ރީނދޫ މަހުގެ ކޯތާފަތާއި ކަރުތާފަތް ގަނޑުގައި ވެސް ހުޅުނބު ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތް ހުންނަނީ ކުޑަކޮށް ކަފިކޮށެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ރީނދޫ ކުލައެވެ. މަހުގެ ދިގަށް އަރިމަތީގައި ނޫކުލައިގެ 4 ރޮނގު ހުރެއެވެ. މިރޮނގުތަކުގެ ދަށުން މަހުގެ ބަނޑުދަށް ހުންނަނީ ހުދުކުލައިގައެވެ. މަހުގެ ކޮތަރިބައިތަކާއި ނަގޫފަތުގެ ކުލައަކީ ރީނދޫ ކުލައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ރަތް މަސް

**ރަތް މަސް** ()ނުވަތަ ()އަކީ އާންމުކޮށް ރޭގަނޑު ނަނުފައްތައިގެން ކުރާ މަސްވެރިކަމުގައި އެންމެ އެކަށީގެންވާ ގޮތަށް ގިނައަދަދަކަށް ބޭނޭ މަހުގެ ބާވަތެވެ. ދިވެހިންގެ ކެއުމުގައި ތަފާތު ގޮތްގޮތަށް ތައްޔާރުކުރެވިގެން ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މީރު މަހެކެވެ. މިމަސް އާންމުކޮށް ދިރިއުޅެނީ ތިލަ ފަރުފަރުގެ ބޭރުގައެވެ. ނަމަވެސް ވަރަށް މަދުން 70 މީޓަރު ފުނުން ވެސް މިމަސް ބޭނެއެވެ. މިއީ ފަލަ ހަށިގަނޑެއް ލިބިފައިވާ ތިލަ ކަނޑުތަކާއި ފަޅު ފަޅުގެ އަޑީގައި ދިރިއުޅޭ މަހެކެވެ.

ރަތްމަހުގެ ކުލައަކީ ރަތްކުލަ އެވެ. މިރަތްކުލަ މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީގައި ގަދަވެގެން ގޮސް ހުންނަނީ ގަދަ ރަތްކުލަ އަކަށް ބަދަލުވެފައެވެ. ޅަމަހުގައްޔާއި އަދި ބައެއް ބޮޑެތި މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި ރިހިކުލައިގެ ދެލައް ހުރެއެވެ. މިފާހަގަ ބޮޑަށް ފެންނަނީ މަސް އޭގެ އަމިއްލަ މާހައުލުގައި ދިރިއުޅޭއިރު އެވެ. ރަތް މަހުގައި ހުޅުބު ހުރެއެވެ. އެއިން ކޮންމެ ހުޅުބެއްގެ މެދު ހުންނަނީ ރިހި ކުލައިގައެވެ.

ދުނިޔޭގެ ތާޒާ ރޯމަހުގެ މާރުކޭޓް ތަކުގައި ރަތް މަހަކީ ވަރަށް މަތީ އަގުލިބޭ އަދި މީހުން ގަންނަން ބޭނުންވާ މަހެކެވެ. ވުމާއެކު ދުނިޔޭގެ ގިނަ ގައުމުތަކުން މިބާވަތް ވިއްކަނީ ރޯމަހުގެ ގޮތުގައެވެ.     ނަމަވެސް ބައެއް ގައުމުތަކުގައި ރަތްމަސް ލޮނުއަޅައިގެން ހިއްކައިގެން ވިއްކައި އަދި ކެއުމަށް ވެސް ބޭނުންކުރެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ކަޅުފޮނިޔަ މަސް

ކަޅު ފޮނިޔަމަސް  ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުގައްޔާއި، އެތެރެވަރީގެ ކަނޑުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ މަހެކެވެ. ދިވެހިން މަސްވެރިން ރޭގަނޑުކުރާ ކެޔޮޅުކަމުގައި މިބާވަތުގެ މަސް މަދުމަދުން ބޭނިފައި ހުރުން އެކަށީގެންވެއެވެ. މިރާއްޖޭގަައި ދެބާވަތެއްގެ ފޮނިޔަސް އުޅެއެވެ. ނަމަވެސް ދެބާވަތް އެއްގޮތް ކަމުން މަސްވެރިން ދެބާވަތަށް ވެސް ފޮނިޔަ މަސް ކިޔުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.

ކަޅު ފޮނިޔަމަސް ރާއްޖޭގައި ގިނައިން އުޅޭ ފޮނިޔަ މަސް އަށްވުރެ ކަޅުވާނެއެވެ. އަދި ފޮނިޔަ މަސް ގެ ބޮލުގައި ހުންނަ ރޮނގުތަކެއް ކަޅު ފޮނިޔަ މަހުގެ ބޮލުގައި ނުހުރެއެވެ. މިދެބާވަތުގެ ފޮނިޔަ މަހުގެ ޅަމަސް ތިބެނީ ވަރަށް ތަފާތު ކޮށެވެ. މިއީ ސައިންޓިފިކް ގޮތުން މުޅިން ތަފާތު ދެބާވަތަށް ވުމާއެކު މިދެބާވަތަށް ވަކި ދެނަމެއް ކިޔުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުން ކަމަކަށްވާތީ މިމަހުގެ ސިފަޔަށް ވިސްނާ މިމަހަށް **ކަޅު ފޮނިޔަމަސް** ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 10 ހަރުކަށި އަދި 13 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކަށި އަދި 10 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިއީ ކެއުމަށް މީރު މަހެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވާކަމަށްވަނީ 60 ސމ އަށެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ގިނި މަސް

ގިނި މަސް()ނުވަތަ ()އަކީ ރަތްމަހާއި ވަރަށް އެއް ސިފަޔަކަށް ހުންނަ ރަތްމަހަށްވުރެ ކުޑަ ސައިޒެއްގެ މަހެކެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަރުގެ ބޭރުގައި ވަރަށް ގިނަ އަދަދަކަށް އުޅޭ މަހެކެވެ. އަދި ރޭގަނޑު ކެޔޮޅު ކަމުގައި ބާނާ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ގިނިމަސް ބޭނިފައި ހުންނަލެއް ގިނަކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.

ގިނިމަހުގެ ކުލައަކީ ގަދަމުށި ކުލައެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި މިބާވަތް ގިނައިން އުޅެނީ އިންޑިޔާ ކަނޑާއި، ޕެސިފިކް ކަނޑުގެ ހޫނު ހިސާބުތަކުގައެވެ. ބައެއް ފަހަރަށް ވަރަށް ތިލަ ބޭރުމަތީގައި އައިންހަދައިގެން އުޅޭތަން ވެސް ފެނެއެވެ. މަހުގެ ކާނާ އަކީ ކުދިމަހާއި، އެހެނިހެން ކުދިކުދި ފަނިފަކުސަ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ފިލޮޅު

**ފިލޮޅު** ()ނުވަތަ () އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުން ވަރަށް ގިނައިން ފެންނަ ބާވަތެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މީރު ފަރުމަހުގެ ބާވަތެކެވެ. މިބާވަތް ފުންވިލުތަކާއި ތިލަ ފަޅުތަކުގައި ކުދި އައިން ހަދައިގެން އުޅެއެވެ. ކުދިމަސް ރަށް ރަށުގެ ގޮނޑުދޮށުގައި ހުންނަ ގާތަކުގެ ނިވަލުގައި އަދި ތޮށިގަނޑުގެ ނިވަލުގައި ދިރިއުޅެއެވެ. ރަށްރަށުގެ ފަޅުތެރޭގައި ދާއަޅައިގެން ވަރަށް ގިނައިން ފިލޮޅު ހިފާ އުޅެއެވެ. އަދި ލޮނުމަސް އެޅުމަށް ވެސް ފިލޮޅު ބޭނުންކުރެއެވެ.

ފިލޮޅަކީ ފަރުމަހުގެ ތެރެއިން މެދު އިސްކޮޅެެއްގެ މަހެކެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ފަނޑު ރީނދޫ ކުލައެވެ. އަދި މުޅި މަހުގައި ހުޅުބު ހުރުމާއެކު އެމަހުގެ ދިގަށް ތަންކޮޅެއް ގަދަކޮށް، ރޮނގުތަކެއް ފެންނަން ހުރެއެވެ. މިމަހުގެ އެންމެ ޚާއްޞަ އެއް ސިފަޔަކީ މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައިގެ ކަށިތަކުން މަޑުކަށިތައް ގުޅޭ ހިސާބުން މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި ކަޅުކުލައިގެ ލަފެއް ފާޅުކޮށް ހުރުމެވެ. މަހުގެ އުރަހަ ތަކުގެ ކުލައަކީ ރީނދޫ ކުލައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ދޮން ގިއުޅު

ދޮން ގިއުޅު ()ނުވަތަ ()އަކީ ވަރަށް ފުނުގައި ދިރިއުޅޭ މަހެއް ކަމުން މިއީ ދިވެހި މަސްވެރިންނަށް ވަރަށް ނުފެންނަ އަދި ނުބޭނޭ މަހެކެވެ. މިމަސް ގިނައިން އުޅެނީ 270-180 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައެވެ. މިއީ އަތޮޅުން ބޭރުގައި ފުނަށް ނަނުފައްތައިގެން ބޭނޭ އަނގަޔަށް މީރު މަހެކެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 10 ހަރުކަށި އަދި 11 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކަށި އަދި 8 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތުގައި 16 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ވައިލެޓް ކުލައެވެ. މަހުގެ ހުރަހަށާއި އެކިގޮތްގޮތަށް ދޮން ރީނދޫ ކުލައިގެ ރޮނގުތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ މަތީބައި ހުންނަނީ ރީނދޫ ކުލައިގައެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގެ ކުލައަކީ ވެސް ރީނދޫ ކުލައެވެ. މަހުގެ ކާނާ އަކީ ކުދި މަހެވެ.

އިންޑިޔާ ކަނޑުގެ މިސަރަހައްދުގައި މިމަސް އުޅޭކަމަށް ރިކޯޑް ކުރެވުނު ފުރަތަމަ ފަހަރަކީ 1988 ވަނަ އަހަރު މެރިން ރިސާރޗް ސެކްޝަނުން ކުރަމުން ގެންދިޔަ ފަރުމަހުގެ ތަހްލީލީ މަސްވެރިކަމުގައި 4 މަސް މާލެ އަތޮޅު ބޭރުން 100-50 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުން ލޭނު އަޅައިގެން ކުރެވުނު މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނުމުންނެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ މަސްވެރިންނަށް ގިނައިން ފެނިފައިނުވާ މަހަކަށް ވުމާއި، މިމަހަށްކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ނެތުމާއެކު މަހުގެ އެންމެ ފާޅުކަން ބޮޑު ކުލައަށް ވިސްނާ **ދޮން ގިއުޅު** ކިޔާ ނަންދީފައި ވަނީއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މަހި މުގުރާން

**މަހި މުގުރާން**  ()ނުވަތަ ()އަކީ ދިވެހި މަސްވެރިން ދޮށީގެ މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނުންކުރާ އެމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ބާވަތެކެވެ. މުގުރާންގެ ބާވަތްތަކުގެ މިއީ ގިނައިން ފަރުފަރާއި ހާހަލުގެ ބޭރުގައި އުޅޭ ބާވަތެކެވެ.

މަހުގެ ބޮލުގެ މަތީގެ ބައްޓަމުގައި ކުޑަ ލެބުމެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތްގަނޑު ބޮލަށްވުރެ ކުޑަ ތަންކޮޅެއް ދިގުވާނެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ފުރަތަމަކަށި ކުރުވާނެއެވެ. އަދި 3 ވަނަ ކަށި އެހެން ކަށިތަކަށްވުރެ ދިގުވާނެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީގެ ކުލައަކީ ރީނދޫ ކުލައެވެ. އާންމުކޮށް މަހުގެ އަރިމަތީގެ ކުލައަކީ ނޫކުލައެވެ. ބަނޑުދޮށް ފަރާތުގެ ކުލައަކީ މަޑު ފިޔާތޮށި ކުލައެވެ. ނިގޫފަތުގެ ކޮޅުގައި މިއާއިލާގެ އެހެން މަސްތަކުގައި ހުންނަހެން ކަޅު ލަފެއް އަދި ނަގުލުގެ ދެކަފިވާތާގައި ކަޅު ދެރޮނގެއް ނުހުރެއެވެ. ނިގުލުގެ ކުލައަކީ ރީނދޫ ކުލައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މަސް މުގުރާން

މަސް މުގުރާން()ނުވަތަ () އަކީ ރާއްޖޭގެ ދޮށީގެ މަސްވެރިންގެ ތެރޭގަައި ވަރަށް މަޝްހޫރު އެމުގެ ބާވަތެކެވެ. ދިވެހި އެންވެރިކަމުގައި ވަރަށް ގިނައިން އެމަށް މިމަސް ހިފައެވެ. ގިނަ މަސްވެރިން ދެކޭގޮތުގައި މިއީ ކަނޑުމަސްވެރިކަމަށް ވަރަށް ރަގަޅު އެމެކެވެ. މަސް މުގުރާން އުޅެނީ އެހެނިހެން މުގުރާން ތެރޭގައި އައިން ހަދައިގެން ފަރުން ބޭރުގައެވެ.

މަހުގެ ކަންފަތްގަނޑުގެ ދިގުމިން ބޮލުގެ ދިގުމިނާ އެއްވަރެވެ. މަހުގެ ލޯ އެކަށީގެންވާ ވަރަށް ބޮޑެވެ. އަނގަ ކުޑައެވެ. މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބަޔާއި ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގެ ބުޑުދޮށުގައި ހުޅުބު ފަޅާފައި ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ ނޫކުލައެވެ. މަހުގެ އަރިމަތީގައި ރީނދޫ ކުލައިގެ ފުޅާ ބޭންޑެއް ނުވަތަ ފަށެއް ލޮލުން ފެށިގެން ނިގޫފަތުގެ ބުޑާއި ހަމައަށް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކޮތަރި ތަކުގެ ކުލައަކީ ރީނދޫ ކުލައެވެ. ނިގޫފަތް ވަރަށް ބޮޑަށް ކަފިވެފައި ހުރެއެވެ. އަދި ނިގޫފަތުގެ ދެކޮޅު ހުންނަނީ ކަޅުކުލައިގައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ދޮން ހިކާ

**ދޮން ހިކާ** ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ތިލަފަޅުތަކުގައި ވަރަށް ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. މިމަސް އާންމު ގޮތެއްގައި އުޅެނީ މޫދުވިނަ ހެދިފައި ހުންނަ ތިލަ ހިސާބުތަކާއި ތިލަ ފަޅު ތަކުގެ ތެރޭގައި ހެދިފައި ހުންނަ ކުދި ފުންކޮޅުކޮޅުގައެވެ. މިގޮތަށް އުޅޭއިރު ކުދި އައިން ހަދައިގެން އުޅެއެވެ. ހިކައަކީ ދިވެހިން އާންމުކޮށް ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ ބާވަތެއް ނޫން ކަމުން މިބާވަތުގެ މަހަކަށް އާންމު މަސްވެރިކަމެއް ނޯވެއެވެ.

މަހުގެ ކަންފަތް ގަނޑު ކުރެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތްގަނޑުގެ ތިރީބައިގައި ހުންނަ ކޮތަރިބައިގެ ފުރަތަމަ މަޑުކަށި އެހެން ކަށިތަކަށްވުރެ ދިގުކޮށް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ލޮލުގެ ތިރީބައި ހުންނަނީ ނޫކުލައިގައެވެ. ފިޔާތޮށި ކުލައެއްގެ ލައްތަކެއް މަހުގެ ބޮލުގައި ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބަޔާއި ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކޮތަރިބައިގެ ކުލައަކީ ރީނދޫ ކުލައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް