open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ބ. އަތޮޅު ތައުލީމީ މަރުކަޒު

**ބ. އަތޮޅު ތައުލީމީ މަރުކަޒު**އަކީ މާލޭގައި ބޭރު ފުރަތަމަ ސަރުކާރު ސްކޫލެވެ. ސްކޫލު ހުޅުއްވީ އަބްދުލް ސައްތަރު މޫސާ ދީދީ، 14 ފެބްރުއަރީ 1978ގައެވެ. 1978 ވަނަ އަހަރުގައި ސްކޫލް ހެއްދީ ޔުނިސެފްގެ އެހީގައެވެ. ސްކޫލު ފުރަތަމަ ފެށީ 56 ދަރިވަރުންނާއި 3 މުދައްރިސުން، މިހާރު 1137 ދަރިވަރުން އެބަހުރި އަދި 106 ސްޓާފުވެރިންނެވެ. ބ. އަތޮޅު ތައުލީމީ މަރުކަޒު ކިޔަވައިދެެއްވަނީ ޕްރައިމަރީ، ސެކަންޑަރީ އަދި ހަޔަރް ސެކަންޑާރީ އެޑިޔުކޭޝަންނެވެ.

## ރިފަރެންސްތައް

## ބޭރުގެ ލިންކްތައް

* Official website
* History of B.A.E.C. (from 1978 - 2006)
ސޭފުގޭ އާއިލާ

**ސޭފުގޭ އާއިލާ (ގުލްއަލާގެ އާއިލާ)** (؟؟17) އަކީ އައްޑުއަތޮޅު މީދޫ އަށް ނިސްބަތްވާ ދިވެހި ޝާހީ އާއިލާގެ އާއިލާއެކެވެ.
މިއާއިލާ ޝާހީ އާއިލާ އާއި ގުޅިފައި ވަނީ އިބްރާހިމް އަހުމަދުދީދީގެ ފަރާތުންނެވެ. އެއީ އިބްރާހީމް ދީދީގެ ކާފާފުޅު ގެ ބައްޕާފުޅު (މުނިކާފަ) އަކީ ގަނޑުވަރު އަހައްމަދު ދީދީ ކަމަށް ވާތީއެވެ.ގަނޑުވަރު އަހަންމަދު ދީދީގެ އަނބިކަ.ބަލުން ނުވަތަ ސޭފުގޭ އިބްރާހީމް ދީދީގެ ކާފަގެ މަންމާފުޅު، ފާތުމާ އަކީ ވަނީ ދިހަވަނަ ހަސަން ރަސްގެފާނުންގެ އިބްރާހިމް މަނިކުފާނުންގެ ހަސަން މަނިކުފާނުންގެ މުހުއްމަދު މަނިކުފާނުންގެ ރަހާގެ ހުސެން މަނިކުފާނުގެ ދަރިކަލުންކަމަށްވާތީއެވެ. އެހެންކަމުން އިބްރަހިމްދީދީއަކީ އާއިލީގޮތުން، އިސްދޫ ދަރިކޮޅާއި ދިޔަމިގިލީ ދަރިކޮޅާއި ގުޅިފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. އިސްދޫ ދަރިކޮޅާއި ގުޅިފައިވަނީ ގަނޑުވަރު އަހުމަދުދީދީ (ސޭފުގޭ އިބްރާހީމް ދީދީގެ މުނިކާފާފުޅުގެ މަންމާފުޅުގެ (ކިލެގެފާނުންގެ އާއިޝާފާނު) ފަރާތުންނެވެ.އައީޝާފާނަކީ  ހާޖީ ބަންޑާރައިންގެ ކިލެގެފާނުންގެ އާއިޝާ ދީދއެވެ. ބާކީ ބަންޑާރައިން (އައްސުލްޠާން  މުހައްމަދު ގިޔާސުއްދީން)އެވެ. އެހެންކަމުން އިބްރާހީމް ދީދީ އަދި އިބްރާހީމް ދީދީގެ ދަރިން ވަނީ ދިވެހި ޝާހީ އާއިލާ މީހުންނަށެވެ  އައީޝާފަނުގެ ބައްޕާފުޅަކީ ހާޖީ ބަންޑާރައިންގެ ދަރިކަލުން އަބްދުﷲ އިބްރާހީމް ފާމުދޭރި  ކިލެގެފާނުއެވެ. 

އެހެންކަމުން ސޭފުގޭ އިބްރާހިމް ދީދީގެ ކާފާފުޅު އުފަންވެ ވަޑައިގެންފައިވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޝާހީ ގަނޑުވަރުގައި އެވެ. 

•ހާޖީ ބަންޑާރައިން (މުހައްމަދު ގިޔާސުއްދީން) އަވަހާރަވީ 8 އޮކްޓޯބަރ 1774

•ހާޖީ ބަންޑާރައިން (މުހައްމަދު ގިޔާސުއްދީން) ރަސްކަންކުރެއްވީ 1766-1773އަށް

• ދަރިކަލުންނަކީ ޕްރިންސް އަބްދުﷲ މުހަންމަދު މަނިކުފާނު (މުހައްމަދު މަނިކުފާނު)
thumb|right
ސާޖިދާ މުހައްމަދު

**ސާޖިދާ މުހައްމަދު(އިނގިރޭސި:** Sajidha Mohamed) އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ.މުހައްމަދު މުއިއްޒު ގެ އަނބިކަނބަލުން ނެވެ. ސާޖިދާ އުފަންވެވަޑައިގަތިި 1978 ވަނަ އަހަރުަގެ އޮގަސްޓު މަހުގެ 6 ވަނަދުވަހު މާލޭ ބާބުލް އަވާލީގޭގައެވެ އެވެ. ސާޖިދާ އަދި ރައީސް މުއިއްޒުގެ ކައިވެނިން 3 ކުދިން ލިބިލެއްވި އެވެ. މުއިއްޒު އައް އެ މަގާމު ލިބުނީ ކުރީގެ ރައީސް އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ސޯލިހު ބަލިކޮއްގެންނެވެ.
ނ. މަނަދޫގައި ތާރީޚީ ތަރިކަތަކެއް

މަނަދޫގައިވާ އެންމެ ތާރީޚީ އެއް ތަރިކައަކީ މަނަދޫ މާމިސްކިތްދޮށް ކިޔާ ސަަރަޙައްދެވެ. މި ސަރަޙައްދުވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އާސާރީ ތަންތަނުގެ ލިސްޓުގައި ހިމަނާފައެވެ.
ތިލަމާލެ ބްރިޖް

ތިލަމާލެ ބްރިޖަކީ މާލެ، ވިލިމާލެ، ގުޅިފަޅު އަދި ތިލަފުށި އެކީގައި ގުޅުވާލުމަށް ކުރިއަށް ގެންދާ 'ގްރޭޓާ މާލޭ ކަނެކްޓިވިޓީ ޕްރޮޖެކްޓް' ގެ ދަށުން ބިނާކުރާ 6.7 ކިލޯމީޓަރުގެ ދިގު ބްރިޖެކެވެ. މިއީ 500 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ މަޝްރޫއެކެވެ. އެއީ އިންޑިއާގެ އެގްޒިމް ބޭންކްގެ ލައިން އޮފް ކްރެޑިޓްގެ ދަށުން ދޭ 400 މިލިއަން ޑޮލަރާއި އިންޑިއާގެ ސަރުކާރުން ހިލޭ އެހީގެ ގޮތުގައި ލިބޭ 100 މިލިއަން ޑޮލަރެވެ.

ތިލަމާލެ ބްރިޖުގެ މަސައްކަތް އިންޑިއާގެ އެފްކޮންސް އިންފްރާސްޓްރަކްޗާ ލިމިޑެޓް އާ ހާވާލުކޮށް، އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރީ 26 އޮގަސް 2021 ގައެވެ. 

## މަސައްކަތް ކުރާ ކުންފުނި
ތިލަމާލެ ބްރިޖުގެ މަސައްކަތް ކުރުމަށް ހަވާލުކޮށްފައި ވަނީ އިންޑިއާގެ އެފްކޮންސް އިންފްރާސްޓްރަކްޗާ ލިމިޑެޓް އާ އެވެ. އެ ކުންފުނި، 1959 ވަނަ އަހަރު އުފެދިގެން މިހާ ހިސާބަށް އައިރު، ބިޔަ ބްރިޖުތައް ހިމެނޭ ގޮތަށް، ކޮންސްޓްރަކްޝަންގެ އެކި ދާއިރާތަކުން ކޮށްފައިވާ ތަޖުރިބާތަށް ވަރަށް ބޮޑެވެ. ބްރިޖު ކޮންސްޓްރަކްޝަން މަސައްކަތް ކުރުމުގެ ދާއިރާއިން ދުނިޔޭގެ 21 ވަނައިގައި އޮތް އެ ކުންފުނިން 150 އަށް ވުރެ ގިނަ ބްރިޖު އެޅުމުގެ މަސައްކަތް ކޮށްފައިވެ އެވެ. އެއްގަމާއި ކޯރާއި އަދި ކަނޑު ހުރަސްކޮށް ވެސް ބްރިޖުތައް އަޅާފައިވެ އެވެ. ދުނިޔޭގެ 50 އަށް ވުރެ ގިނަ ގައުމުތަކުގައި އެ ކުންފުނީގެ ޕްރޮޖެކްޓުތައް ހިންގާފައިވާއިރު، ރާއްޖޭގައި ހަދާ ބްރިޖުގެ އަމަލީ މަސައްކަތް ފަށަން ވަގުތު ވަނީ ކުޑަތަންވެފަ އެވެ.

## ބްރިޖުގެ މަސައްކަތް އިފްތިތާހް ކުރުން
ތިލަމާލެ ބްރިޖްގެ މަސައްކަތް ރަސްމީކޮށް އިފްތިހާކުރުން ބޭއްވީ އިންޑިޔާގައެވެ. 2 އޮގަސްޓް 2022 ގައި ރައީސް އިބްރާހިމް މުޙައްމަދު ޞާލިޙް އާއި އިންޑިޔާގެ ބޮޑުވަޒީރު ނަރެންދުރަ މޯދީ އާ ދެ ބޭފުޅުން މި ބްރިޖުގެ ފުރަތަމަ ތަނބުގެ ބިންގާ އަޅުއްވައިދެއްވިއެވެ. އަދި މަޝްރޫއު ފެށުމުގެ ރަސްމިއްޔާތު އިންޑިޔާގައި ކުރިއަށް ދާއިރު، ހަމަ އެވަގުތު ރާއްޖޭގައި ބްރިޖުގެ ބިންގާ އަޅާނެ ކަމަށް ރައީސް އޮފީހުން މައުލޫމާތު ދީފައި ވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ރާއްޖޭގައި ހިންގާ އުމްރާނީ އެންމެ ބޮޑު މަޝްރޫއު އިފްތިތާހް ކުރުން އަވައްޓެރި އިންޑިޔާގައި ބާއްވާތީ އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުގެ ފާޑުކިޔުން ސަރުކާރަށް ރައްދުކުރިއެވެ.

## ޕްލެޓްފޯމް ފަރަށް އެރުން
ވިލިމާލޭ ބްރިޖުގެ ޖިއޯ ޓެކްނިކަލް ސާވޭ އަށް ބޭނުން ކުރާ ޕްލެޓްފޯމް ވިލިމާލެ ފަރަށް އުރި، އެ ފަރަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބުނެވެ. 16 އޮގަސްޓް 2022 ގައި ހިނގި މި ހާދިސާގައި ވިލިމާލޭ ފަރަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބިފައިވާތީ 69.4 މިލިއަން ރުފިޔާއިން އެފްކޮންސް ޖޫރިމަނާކުރިއެވެ.
## އެންމެ އުސް ޕްރީ ކާސްޓް ސެގްމެންޓް
ތިލަމާލެ ބްރިޖުގެ ސުޕަ ސްޓްރަކްޗާގެ ބައިތަކަކީ ދުނިޔޭގައި މިހާތަނަށް ހަދާ (ލޯންގް ލައިން މެތަޑުގެ) އެންމެ އުސް ޕްރީކާސްޓް ސެގްމަންޓްތައް ކަމަށާއި އޭގެ އުސްމިނުގައި 8.177 މީޓަރު ހުންނާނެ ކަމަށް އިންޑިއަން ހައިކޮމިޝަނުން ބުނެފައި ވެއެވެ. މި ބްރިޖުގެ ޕްރީކާސްޓް ސެގްމެންތްތައް ހަދަނީ ގުޅީފަޅުގައެވެ. 
## ރިފަރެންސް
ސިނަމާލެ ފާލަން

ސިނަމާލެ ފާލަން ނުވަތަ ސިނަމާލެ ބްރިޖް އަކީ މާލެއާއި ހުޅުލެ އަދި ހުޅުމާލެ ގުޅުވާލައި ހެދިފައި ވާ ފާލަމެކެވެ. ކާރަށާއި ސައިކަލަށް އަދި ހިގާ މީހުންނަށް ހާއްސަ ލޭން ކަނޑައެޅިފައި ވާ، 1.39 ކިލޯމީޓަރު ދިގު ފާލަން ހުޅުވުނީ 30 އޮގަސްޓް 2018 ގައެވެ. 

ގާތްގަނޑަކަށް 210 މިލިއަން ޑޮލަރު ހަރަދުކޮށްގެން އިމާރާތްކުރި މި ފާލަމުގެ މަސައްކަތް ކުރިއަށް ގެންދިޔައީ ޗައިނާ ސަރުކާރުގެ އެހީތެރިކަމާ އެކުގައެވެ. އެގޮތުން މި ޕްރޮޖެކްޓަށް ހަރަދު ވި ފައިސާގެ ތެރެއިން 126 މިލިއަން ޑޮލަރު އަކީ ޗައިނާ ސަރުކާރުގެ ހިލޭ އެހީ އެވެ. އަދި ފާލާން އިމާރާތް ކުރީ ޗައިނާ ހާބަރ އިންޖިނިއަރިން ކުންފުނިންނެވެ. ޗައިނާގެ ދީލަތި އެހީތެރިކަން ފާހަގަ ކުރުމުގެ ގޮތުން މި ފާލަމަށް ފުރަތަމަ ކީ ނަމަކީ "ޗައިނާ މޯލްޑިވްސް ފްރެންޑްޝިޕް ބްރިޖް" އެވެ. 

ސިނަމާލެ ފާލަން ޕްރޮޖެކްޓް އަކީ ރައީސް ޢަބްދުﷲ ޔާމީންގެ ރިއާސީ ދައުރުގައި ހިންގުނު ގިނަ ތަރައްގީގެ މަޝްރޫއުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑު އެއް މަޝްރޫއެވެ. ޗައިނާ އަށް ފަހިވާ ގޮތަށް ރައީސް ޔާމީން ގެންގުޅުނު ހާރިޖީ ސިޔާސަތުގެ ދަށުން ޗައިނާގެ "ބެލްޓް އެންޑް ރޯޑް އިނީޝީޓިވް" އަށް އެއްބާރުލުން ދީ، އުފެއްދި ގުޅުމުގެ ތެރެއިން، މި ފާލަން ބިނާކުރުމުގެ ފަންޑު ލިބުމަށް މަގު ފަހިވިއެވެ. 

ސިނަމާލެ ފާލަމުގެ ހިޔާލު ފުރަތަމަ އުފެދިގެން އައީ 2007 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައިެވެ. އަދި 2008 ގެ ރިޔާސީ އިންތިހާބުގެ ކެމްޕެއިން ވައުދެއްގެ ގޮތުގައި މާލެ އާއި ހުޅުމާލެ ގުޅުވާލާ ފާލަމުގެ ހިޔާލު ރައީސް މައުމޫނު ފެންމަތިކުރިއެވެ. ނަމަވެސް ފާލަމުގެ މަސައްކަތް ފެށުނީ ރައީސް ޔާމީންގެ ރިޔާސީ ދައުރުގައި 2014 ވަނަ އަހަރުއެވެ. 

މިއީ ކަނޑު ހުރަސްކޮށް އެއް ރަށާއި އަނެއް ރަށް ގުޅާލުމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހެދުނު ފުރަތަމަ ފާލަމެވެ.
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ (ރިޓަޔަރޑް) ޢަބްދުﷲ އަޙްމަދު

ކޮމާންޑް ސާރޖަންޓް މޭޖަރ (ރިޓަޔަރޑް) ޢަބްދުﷲ އަޙްމަދު، ދިވެހި ދައުލަތަށް ޚިދުމަތް ކުރައްވަން ފެށްޓެވީ، މޯލްޑިވްސް ނޭޝަނަލް ޑިފެންސް ފޯސްގެ ޕްރައިވެޓެއްގެ ރޭންކުގައި 6 ޖުލައި 1981 ގައެވެ. މަސައްކަތުގެ ދާއިރާގައި ހޭދަކުރެއްވި 41 އަހަރަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި، މޯލްޑިވްސް ނޭޝަނަލް ޑިފެންސް ފޯސްގެ ޕްރައިވެޓް ކަމާއި، ލާންސް ކޯޕްރަލް ކަމާއި، ކޯޕްރަލް ކަމާއި، ސާރޖަންޓް ކަމާއި، ސްޓާފް ސާރޖަންޓް ކަމާއި، ވޮރަންޓް އޮފިސަރ 2 ކަމާއި، ވޮރަންޓް އޮފިސަރ 1 ކަމާއި، ފަސްޓް ސާރޖަންޓްކަން އަދި ސާރޖަންޓް މޭޖަރ ކަމުގެ ރޭންކް ފުރުއްވައިފައިވެއެވެ.

ކޮމާންޑް ސާރޖަންޓް މޭޖަރ (ރިޓަޔަރޑް) ޢަބްދުﷲ އަޙްމަދު، ސިފައިންގެ ޙަޔާތުގެ އެންމެބޮޑު ބައި ހޭދަކުރައްވައިފައި ވަނީ، ވީ.އައި.ޕީ. ސެކިއުރިޓީއާ ގުޅުންހުރި ޑިއުޓީތަކުގައެވެ. އެގޮތުން، ޕާރސަނަލް ސެކިއުރިޓީ އޮފިސަރު ކަމާއި، ސީ.ޕީ. ޓީމުގެ ބީ.ޖީ.އައި.ސީ. ކަމުގެ އިތުރުން، ސެކިއުރިޓީ ބެލެހެއްޓެވުމުގައި ވަރަށްގިނަ ދުވަހު އިޚުލާޞްތެރި މަސައްކަތްތަކެއް ޑިއުޓީ ސެކްޝަނާއި، ޓާސްކް ފޯސް އަދި ސްޕެޝަލް ޕްރޮޓެކްޝަން ގްރޫޕް (އެސް.ޕީ.ޖީ.)ގައި ކުރައްވައިފައި ވެއެވެ. އެސް.ޕީ.ޖީ.ގެ ޑިއުޓީއަށްފަހު، މިލިޓަރީ ޕޮލިހުގައި 6 އަހަރު ދުވަހު މަސައްކަތް ކުރެއްވުމަށްފަހު، ޢަބްދުﷲ އަޙްމަދު މިވަގުތު މަސައްކަތް ކުރައްވަމުން ގެންދަވަނީ، އިންޓަރގްރޭޓެޑް ހެޑްކްއަރޓަރޒް ޖޭ 4ގެ ސީ.އެސް.އެމް.ގެ މަގާމުގައެވެ.

ކޮމާންޑް ސާރޖަންޓް މޭޖަރ (ރިޓަޔަރޑް) ޢަބްދުﷲ އަޙްމަދަކީ، ޓާރމް ޑިއުޓީގައި ރާއްޖޭގެ އެކި ސަރަޙައްދުތަކުގައި ވަރަށްބުރަ އަދި އެހާމެ ދަތި ދުވަސްވަރެއްގައި އަގުހުރި ޚިދުމަތްތަކެއް ކޮށްދެއްވައިފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. އެގޮތުން، ދަންމާނު ޑިއުޓީއާއި، ގާމާދޫ ޚާއްޞަ އޮޕަރޭޝަނާއި، މަޑިވަރު ބޭސް ކޮމާންޑަރު ޑިއުޓީއާއި، ހަނިމާދޫ ޚާއްޞަ އޮޕަރޭޝަނާއި، ފުވައްމުލަކު ޚާއްޞަ އޮޕަރޭޝަން ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ. ޢަބްދުﷲ އަޙްމަދަކީ ސްޕެޝަލް ޓާސްކްފޯސް، އެސް1- ކޯސް، ޕޮލިސް މެނޭޖްމަންޓް ކޯސް އަދި ބޮޑީގާޑް ޓްރޭނިންގ ކޯސް ހައްދަވައި، ތަފާތު ވާރކްޝޮޕްތަކާއި، ސެމިނާރތަކުގައި ބައިވެރިވެވަޑައިގެންފައިވާ ބޭފުޅެއްވެސް މެއެވެ.

ކޮމާންޑް ސާރޖަންޓް މޭޖަރ (ރިޓަޔަރޑް) ޢަބްދުﷲ އަޙްމަދު ވަނީ ކުޅިވަރުގެ ދާއިރާއިންވެސް މުއައްސަސާ ފަޚުރުވެރިވާފަދަ ކާމިޔާބީތަކެއް ހާސިލު ކުރައްވައިފައެވެ. އެގޮތުން، އެތުލެޓިކްސް، ވޮލީބޯޅަ، ފުޓްބޯޅަ އަދި ބެޑްމިންޓަނުން ހޯއްދަވައިފައިވާ ކާމިޔާބީތައް ޚާއްޞަ ގޮތެއްގައި ފާހަގަކުރެވެއެވެ. ކޮމާންޑް ސާރޖަންޓް މޭޖަރ (ރިޓަޔަރޑް) ޢަބްދުﷲ އަޙްމަދުގެ އިޚުލާޞްތެރި ޚިދުމަތް ފާހަގަކުރައްވައި، ޝަރަފުގެ 16 ނިޝާން (މެޑެލް އަދި ކުލަ) ދެއްވައިފައި ވެއެވެ.
އޮސްކާ ޝިންޑްލަރގެ އިންމަލް ފެކްޓްރީ އެވެ

އޮސްކާ ޝިންޑްލަރގެ އިންމަލް ފެކްޓްރީ އެވެ

އޮސްކާ ޝިންޑްލަރގެ އިންމަލް ފެކްޓްރީ (ޕޮލިޝް: ފެބްރިކާ އެމަލިއާ އޮސްކާރާ ޝިންޑްލެރާ) އަކީ ކްރަކޯވްގައި ކުރިން ހުރި ދަގަނޑު އުފައްދާ ފެކްޓްރީއެކެވެ. މިހާރު އެތަނުގައި ދެ މިއުޒިއަމެއް ހުރެ އެވެ: ޕޮލެންޑްގެ ކްރަކޯވް މިއުޒިއަމް އޮފް މޮޑަން އާޓް، ކުރީގެ ވޯކްޝޮޕްތަކުގައި ހުންނަ، އަދި ކްރަކޯވް ސިޓީ ހީސްޓްރީ މިއުޒިއަމްގެ ގޮފިއެއް، އުލްގައި ހުންނަ އެވެ. ޒާބްލޯސީ ޑިސްޓްރިކްޓްގެ ލިޕޯވާ 4، ފިލްމު ޝިންޑްލަރސް ލިސްޓުން ފެންނަ ގޮތަށް އޮސްކާ ޝިންޑްލަރގެ ޑޮއިޗް އީމެއިލްވޭރެންފެބްރިކް (ޑީއީއެފް) ގެ ނަމުން މަޝްހޫރު ކުރީގެ އިންމަލް ފެކްޓްރީގެ އިދާރީ އިމާރާތްގައެވެ. ޑީއީއެފްގެ ކުރިން މިތަނުގައި ހިންގަމުން ދިޔައީ 1937 ވަނަ އަހަރުގެ މާޗް މަހު އުފެދުނު އިންމަލްވޭއާ އަދި ދަގަނޑު އުފެއްދުންތައް ލިމިޓެޑް ކުންފުންޏެއްގެ ފުރަތަމަ މަލޮޕޮލްސްކާ ފެކްޓްރީ އެވެ.

2007 ވަނަ އަހަރު ނިންމީ ކުރީގެ އިންމަލް ޕްލޭޓް ފެކްޓްރީގެ އިދާރީ އިމާރާތް ދަނޑިއަކުން ހަދާފައިވާ ސިޓީ އޮފް ކްރަކޯވްގެ ތާރީޚީ މިއުޒިއަމަށް ބަދަލުކުރުމަށެވެ. ކްރަކޯވްގައި ހުންނަ ލިޕޯވާ 4، 1939-1945 އަށް ޖަރުމަނުން އެ ސިޓީ ހިފެހެއްޓި ދުވަސްވަރު ލިޔެކިޔުންތައް ލިޔެފައިވާ ދާއިމީ މައުރަޒެއް އުފެއްދުމަށް ބްރާންޗެކެވެ. މި މައުޟޫޢާ ބެހޭ ދާއިމީ މައުރަޒުގެ ނަމަކީ ކްރަކޯވް - 1939-1945 އަށް މަސައްކަތް ކުރި ދުވަސްވަރެވެ. މި މިއުޒިއަމްގެ ބޭނުމަކީ އުލްގައި ހުރި ފެކްޓްރީގެ ތާރީޚު ދައްކާލުމެވެ. ލިޕޯވާ ފުޅާ ތާރީޚީ ކޮންޓެކްސްޓެއްގައި. 45 މައުރަޒު ކޮޓަރިއަކުން ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ ދުވަސްވަރު ކްރަކޯވް އާއި އެތަނުގެ ރައްޔިތުން ފެނިގެންދެއެވެ. މި މައުރަޒު ވަކި މައްސަލަތަކަށް ޚާއްސަކޮށްގެން ބައެއް ބައިތަކަށް ބަހާލެވިފައި ވެއެވެ: 1939 ވަނަ އަހަރުގެ ހަނގުރާމައާއި، އާންމު ސަރުކާރުގެ ބާރުގެ މަރުކަޒެއްގެ ގޮތުގައި ކްރަކޯވްގެ ދައުރާއި، ރައްޔިތުންގެ ދުވަހުގެ ދިރިއުޅުމާއި، ސިއްރު ސަރަހައްދު ކަމަށްވާ ކްރަކޯވްގެ ޔަހޫދީންގެ ނަސީބު، ހަމައެހެންމެ ފެކްޓްރީގައި މަސައްކަތްކުރާ މީހުންގެ ތާރީޚާއި ޚުދު އޮސްކާ ޝިންޑްލަރގެ ވާހަކައެވެ. މި މިއުޒިއަމްގެ މައުރަޒުތައް ފުރިހަމަކޮށްދެނީ ޕޮލެންޑާއި ރާއްޖެއިން ބޭރުން އެއްކޮށްފައިވާ މުއްސަނދި ފޮޓޯތަކާއި އަރުޝީފް ލިޔެކިޔުންތަކެވެ. މި ބްރާންޗް ރަސްމީކޮށް ހުޅުވީ 2010 ވަނަ އަހަރުގެ ޖޫން މަހުގެ 10 ވަނަ ދުވަހު އެވެ.

ޝިންޑްލަރ ފެކްޓްރީ އިމާރާތުގައި ވެސް މިއުޒިއަމް އޮފް މޮޑަން އާޓް ބިނާކޮށްފައިވެ އެވެ.
ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް (ރިޓަޔަރޑް) ފަރުޙަތު ޝަހީރު

ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް (ރިޓަޔަރޑް) ފަރުޙަތު ޝަހީރު ސިފައިންގެ ޚިދުމަތާ ގުޅިވަޑައިގެންނެވީ 1985 ޖޫން 18 ވަނަ ދުވަހުއެވެ.  ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް (ރިޓަޔަރޑް) ފަރުޙަތު ޝަހީރު ދިވެހި އަސްކަރިއްޔާގެ އިސް މަޤާމުތަކެއްގެ ވަނީ ފުރުއްވާފައެވެ. އެގޮތުން ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް (ރިޓަޔަރޑް) ފަރުޙަތު ޝަހީރު ސިފައިންގެ ޚިދުމަތުގައި ދެމިހުންނެވި ދިގު މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި އެންއެސްއެސް އޮފީހުގެ އޮފިސަރ އިންޗާޖުގެ އެހީތެރިޔާކަމުގެ މަޤާމާއި ކިޔުއާރުއެފް 3ގެ ކޮމާންޑިންގ އޮފިސަރުގެ އެހީތެރިޔާގެ މަޤާމާއި، ކިޔުއާރުއެފް 2ގެ ކޮމާންޑިންގ އޮފިސަރުގެ މަޤާމާއި، ޓްރޭނިންގ ޔުނިޓުގެ ކޮމާންޑިންގ އޮފިސަރގެ މަޤާމާއި، އާރުއެޗްކިޔު ހުޅުލޭގެ ކޮމާންޑިންގ އޮފިސަރުގެ މަޤާމާއި ޑައިޓްގެ ކޮމާންޑިންގ އޮފިސަރުގެ މަޤާމާއި އެންއެސްއެސް ސްޕޯޓްސް އެންޑް ރިކްރިއޭޝަން ކުލަބުގެ ރައީސްކަމާއި ވައިސް ޗީފް އޮފް ޑިފެންސް ފޯސްގެ މަޤާމު ހިމެނެއެވެ. 
ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް (ރިޓަޔަރޑް) ފަރުޙަތު ޝަހީރު ދިވެހި އަސްކަރިއްޔާގައި ވައިސް ޗީފް އޮފް ޑިފެންސް ފޯސްގެ މަޤާމު އަދާކުރެއްވީ 8 ފެބުރުވަރީ 2008 އިން 4 މާރިޗު 2012 އަށެވެ. ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް (ރިޓަޔަރޑް) ފަރުޙަތު ޝަހީރު ވަނީ 26 އަހަރާއި 8 މަހާއި 15 ދުވަހު ދިވެހި އަސްކަރިއްޔާގައި ޚިދުމަތް ކުރައްވާފައެވެ. 
ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް (ރިޓަޔަރޑް) ފަރުޙަތު ޝަހީރަކީ އިސްތިރާޖީ ރޭވުންތެރިކަމާއެކު ހަރުދަނާ ލީޑަރޝިޕެއް ދެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ވައިސް ޗީފް އޮފް ޑިފެންސް ފޯސްގެ މަޤާމުގައި ހުންނަވައިގެން އަސްކަރިއްޔާގެ ކުރިމަގަށް ވަރަށް ބޮޑެތި އިންޤިލާބީ ބަދަލުތަކެއް ގެންނެވިއެވެ. ދިވެހި އަސްކަރިއްޔާގައި ކުރެއްވި ޚިދުމަތްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑަށް ފާހަގަ ކުރެވޭ އެއް ޚިދުމަތަކީ 1988 ނޮވެންބަރު ތިނެއްގެ ޢުދުވާނީ ޙަމަލާގައި ކޮށްދެއްވި އަގުހުރި ޤައުމީ ޚިދުމަތްތަކެވެ. 
ކޮމާންޑް އަދި ސްޓާފް މުހިންމު މަޤާމްތަކެއް ފުރުއްވާފައިވާ ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް (ރިޓަޔރަޑް) ފަރުޙަތު ޝަހީރު ވަނީ  އެމްއެންޑީއެފް އެންސީއޯ އެކެޑެމީ ވުޖޫދަށް ގެންނެވުމުގައާއި ދިވެހި އަސްކަރިއްޔާގައި ޒަމާނުއްސުރެ އޮތް ސިންގަލް ލެޑަރ ސިސްޓަމް ތްރީ ލެޑަރ ސިސްޓަމަކަށް ބަދަލުކުރެއްވުމުގައި ވަރަށް މުހިންމު މަސައްކަތްތަކެއް ކުރައްވާފައެވެ. 
ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް (ރިޓަޔރަޑް) ފަރުޙަތު ޝަހީރު މަސައްކަތް ކުރައްވާފައިވާ ރޭންކުތަކުގެ ތެރޭގައި ލާންސްކޯޕްރަލް، ކޯޕްރަލް، ސާރޖަންޓް، ވޮރަންޓް އޮފިސަރ ގްރޭޑް 2، ވޮރަންޓް އޮފިސަރ ގްރޭޑް 1 ހިމެނެއެވެ. އަދި ކަމިޝަންޑް އޮފިސަރެއްގެ ގޮތުގައި ލެފްޓިނަންޓް، ފަސްޓް ލެފްޓިނަންޓް، ކެޕްޓަން، މޭޖަރ، ލެފްޓިނަންޓް ކާނަލް، ކާނަލް، ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލްގެ ރޭންކު ހިމެނޭއިރު ސިފައިންގެ ޚިދުމަތުން ރިޓަޔަރ ކުރައްވާފައިވަނީ ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް ރޭންކުގައެވެ.
ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް (ރިޓަޔަރޑް) ފަރުޙަތު ޝަހީރު އަސްކަރިއްޔާގައި އަދާކުރެއްވި އިޚްލާޞްތެރި ޤައުމީ ޚިދުމަތާއި ދެއްކެވި މަތިވެރި އަޚްލާޤުގެ ސަބަބުން ޝަރަފުގެ ނިޝާނުގެ ގޮތުގައި 9 ކުލަ އާއި 8 މެޑެލި ލިބިވަޑައިގެންފައިވެއެވެ. ދިވެހި ދައުލަތަށާއި ރައްޔިތުންނަށް ދިގު މުއްދަތެއްގައި ޚިދުމަތް ކުރެއްވުމަށްފަހު  ދިވެހި އަސްކަރިއްޔާއިން ޝަރަފުވެރިކަމާއެކު ރިޓަޔަރ ކުރެއްވީ 04 މާރިޗު 2012 ގައެވެ.   
ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް (ރިޓަޔަރޑް) ފަރުޙަތު ޝަހީރަކީ ސިފައިންގެ ޚިދުމަތުން ޝަރަފުވެރިކަމާއެކު ރިޓަޔަރ ކުރެއްވުމަށް ފަހުގައި ވެސް ދިވެހި އަސްކަރިއްޔާ ފަޚުރުވެރިވާފަދަ ހަރުދަނާ އަސްކަރީ އަޚްލާޤެއްގެ މަތީގައި ސާބިތުވެ ހުންނެވި ނަމޫނާ ޝަޚްސިއްޔަތެކެވެ. ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް (ރިޓަޔަރޑް) ފަރުޙަތު ޝަހީރަކީ ސިފައިންނަށާއި ސިފައިންގެ ޚިދުމަތުން ވަކިވެވަޑައިގެންފައިވާ ހުރިހާ ބޭފުޅުންނަށް ވެސް ހުރި އައުލާ ރިވެތި މިސާލެކެވެ.
އިންޑިއާގައި ތިބި ދިވެހިން

އިންޑިއާގައި ރާއްޖޭގައި ދިރިއުޅޭ 5،000 އަށް ވުރެ ގިނަ ދިވެހި ބިދޭސީން އެބަތިއްބެވެ. މިއީ ދިވެހި ޑައިސްޕޯރާގެ އާބާދީ އެންމެ ބޮޑު އެއް ގައުމެވެ. އެ މީހުން އެންމެ ގިނައިން ދަތުރުކުރަނީ ތައުލީމީ އަދި ސިއްހީ ވަސީލަތްތައް ހޯދުމަށް އެންމެ ކައިރީގައި އޮންނަ އިންޑިއާގެ ކެރެލާ ސިޓީ އާއި ވެރިރަށް ތިރުވަނަންތަޕޫރަމް އަށެވެ.

ޓްރިވެންޑްރަމް، މައިސޫރު އަދި ބެންގަލޫރުގައި ގިނަ އަދަދެއްގެ ދިވެހި ދަރިވަރުން ކިޔަވައެވެ.

## މަހަލް މީހުން
ގިނަ މަހުލް މީހުން ދިރިއުޅެނީ އިންޑިއާގެ ޔޫނިއަން ޓެރިޓަރީ ކަމަށްވާ ލަކްޝަދީބުގައި އޮންނަ އެމީހުންގެ އުފަން ރަށް މަލިކު (މިނިކޮއި) ގަ އެވެ. ލަކްޝަދީބުގައި މަހްލްސް އުފެދުނީ ވަކި ނަސްލެއްގެ ގޮތުގައި ކަމަށާއި އެއީ ލަކްޝަދީބުގެ އާބާދީގެ 15.67 އިންސައްތަ ކަމަށެވެ. އިންޑިއާގެ އެހެން ހިސާބުތަކުގައި ވެސް މަހްލްސްގެ ބިދޭސީ މުޖުތަމައުތައް އެބަތިއްބެވެ. އިންޑިޔާއާއި އެހެނިހެން ޤައުމުތަކުގެ ހުރިހާ މަހަލް ކޮމިއުނިޓީއެއްގެ އަސްލަކީ މިނިކޮއި ނަމަކަށް ކިޔާ ރަށެކެވެ. ދެކުނުގެ ކެރެލާ ސްޓޭޓްގެ ކޮޒިކޯޑް، މަލަޕޫރަމް، އެރްނާކަލަމް އަދި ތިރުވަނަންތަޕޫރަމް (ޓްރިވެންޑްރަމް) ޑިސްޓްރިކްޓްތަކުގައި ގިނަ މަހަލްތަކެއް ވަޒަންވެރިވެއްޖެ އެވެ. 17 ވަނަ ގަރުނުގައި ލަކްޝަދީބުގެ ރަށްތައް ކަންނޫރުގެ އަލީ ރަޖާސް/އަރަކްކަލް ބީވީގެ ބާރުގެ ދަށަށް އައިއިރު ކެރެލާގައި މަހްލްގެ ބަޔަކު އައިސް އެތަނުގައި ވަޒަންވެރިވި އެވެ.

## ރެފަރެންސް
ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖަރ (ރިޓަޔަރޑް) އަޙްމަދު މުޙައްމަދު

ކޮމާންޑް ސާރޖަންޓް މޭޖަރ (ރިޓަޔަރޑް) އަޙްމަދު މުޙައްމަދު ދިވެހި އަސްކަރީ ޚިދުމަތާ ގުޅިވަޑައިގަތީ 1981 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެންބަރު މަހުގެ 4 ވަނަ ދުވަހެވެ. ކޮމާންޑް ސާރޖަންޓް މޭޖަރ (ރިޓަޔަރޑް) އަޙްމަދު މުޙައްމަދު  ސިފައިންގެ ތެރޭގައި މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ "މަނަދޫ" ގެ ނަމުންނެވެ. ދިވެހި އަސްކަެރިއްޔާގައި 40 އަހަރަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތެއްގައި ކުރެއްވި ޚިދުމަތުގެ ތެރޭގައި، އެމް.އެން.ޑީ.އެފް.ގެ ޕްރައިވެޓް ކަމާއި، ލާންސް ކޯޕްރަލް ކަމާއި، ކޯޕްރަލް ކަމާއި، ސާރޖަންޓް ކަމާއި، ސްޓާފް ސާރޖަންޓް ކަމާއި، ސާރޖަންޓް ފަސްޓްކްލާސް ކަމާއި، ފަސްޓް ސާރޖަންޓް ކަމުގެ ރޭންކް ފުރުއްވައިފައި ވެއެވެ.

ސާރޖަންޓް މޭޖަރ (ރިޓަޔަރޑް) އަޙްމަދު މުޙައްމަދު، އެމް.އެން.ޑީ.އެފް.ގައި ހޭދަކުރެއްވި ދިގު މުއްދަތުގައި އެންމެ ފުރަތަމަ އަދާކުރެއްވި މަސްއޫލިއްޔަތުގެ ތެރޭގައި، ރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުގައި ދިމާވާ އެކިއެކި ހާދިސާތަކާ ގުޅިގެން ކަނޑުމަތީގައި ހަރަކާތްތެރިވެވަޑައިގެން މީހުން ސަލާމަތް ކުރެއްވުން ހިމެނެއެވެ. މިގޮތުން، ބެހިގެންދިޔަ ބައެއް އުޅަނދުފަހަރުންނާއި، ފަރުފަރަށް އެރި ބައެއް އުޅަނދުފަހަރުންނާއި، ކަނޑުމަތީގެ ބައެއް އެކްސިޑެންޓްތަކުގައި، މީހުން ސަލާމަތް ކުރައްވައިފައި ވެއެވެ.

ފަހުގެ ތާރީޚެއްގައި ރާއްޖެއަށް ކުރިމަތިވި އެންމެ ނުރައްކާތެރި އަދި ބިރުވެރި ޢުދުވާނީ ޙަމަލާ ކަމަށްވާ، 1988 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެންބަރު މަހުގެ 3 ވަނަ ދުވަހުގެ ޢުދުވާނީ ޙަމަލާއިން، މާތްވެގެންވާ އިސްލާމްދީނާއި ދިވެހި ޤައުމާއި ރައްޔިތުން ދިފާޢު ކުރެއްވުމުގައި އަޙްމަދު މުޙައްމަދު ކުރެއްވި ހިތްވަރުގަދަ ޖިހާދު ފާހަގަކޮށްލަންޖެހެއެވެ. މީގެއިތުރުން، 2004 ވަނަ އަހަރުގެ ސުނާމީ ކާރިސާގައި ރާއްޖޭގެ އެކި ރަށްރަށަށް ލިބުނު ގެއްލުންތަކާ ގުޅިގެން ކުރަންޖެހުނު ކަންކަމުގައްޔާއި، އަދި ހާލުގައި ޖެހުނު މީހުން ސަލާމަތް ކުރެއްވުމުގައިވެސް އަޙްމަދު މުޙައްމަދު އިސް ދައުރެއް އަދާކުރެއްވިއެވެ. މީގެއިތުރުން، ރާއްޖޭގައި ބޭއްވުނު 11 ވަނަ ސާރކް ސަމިޓާއި، 17 ވަނަ ސާރކް ސަމިޓަށް ތައްޔާރުވުމުގެ ގޮތުން، ރާއްޖޭގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމަށްޓަކައި ކުރަންޖެހުނު ކަންކަމުގައިވެސް ޢަމަލީގޮތުން ބައިވެރިވެވަޑައިގެންފައި ވެއެވެ.

ދިވެހި ސަލާމަތީ ބާރުގައި ސާރޖަންޓް މޭޖަރ (ރިޓަޔަރޑް) އަޙްމަދު މުޙައްމަދު މި ހޭދަކުރެއްވި ދިގު މުއްދަތުގައި ވަރަށްގިނަ ކާމިޔާބީތަކެއް ވަނީ ހާސިލު ކުރައްވައިފައެވެ. އެގޮތުން، ޝަރަފުގެ ނިޝާނުގެ ގޮތުގައި، 9 ކުލައާއި، 5 މެޑެލް ލިބިވަޑައިގެންފައި ވެއެވެ. ލިބިވަޑައިގެންނެވި ކުލަތަކުގެ ތެރޭގައި، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ކުލަ، ދިގު މުއްދަތެއްގައި ޚިދުމަތް ކުރުމުގެ ކުލަ، އިޚުލާޞްތެރި ޚިދުމަތުގެ ކުލަ، ސިފައިންގެ ޚިދުމަތުގެ ކުލަ، ޚާއްޞަ ޚިދުމަތުގެ ކުލައިގެ އިތުރުން، ހުނަރުވެރިކަމުގެ ކުލަ ހިމެނެއެވެ. އަދި އަޚްލާޤީ ކުލަ، ތިންފަހަރަށް ލިބިވަޑައިގެންފައި ވެއެވެ. ލިބިވަޑައިގެންނެވި މެޑެލްތަކުގެ ތެރޭގައި، 3 ނޮވެންބަރުގެ މެޑެލް، ސައްތައިގެ މެޑެލް، 17 ވަނަ ސާރކް ސަމިޓްގެ މެޑެލް، މިނިވަން 50ގެ މެޑެލް އަދި ޖުމްހޫރީ 50ގެ މެޑެލް ހިމެނެއެވެ. 

ސާރޖަންޓް މޭޖަރ (ރިޓަޔަރޑް) އަޙްމަދު މުޙައްމަދު 35 އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަހު ދިވެހި ދައުލަތަށް ޚިދުމަތްކުރައްވާފައިވާތީ ދިވެހި ދައުލަތަށް ޚިދުމަތް ކުރުމުގެ އިނާމު - 2022 ވަނަ އަހަރު ވަނީ ލިބިވަޑައިގެންފައެވެ.
ސްޕެޝަލް ޕްރޮޓަކްޝަން ސަރވިސް (އެސްޕީއެސް)

ސްޕެޝަލް ޕްރޮޓަކްޝަން ސަރވިސް (އެސްޕީއެސް)ގައި ހިމެނެނީ 2 ޔުނިޓެވެ. އެއީ ޕްރެޒިޑެންޝަލް ގާޑު (ޕީޖީ) އާއި ސްޕެޝަލް ޕްރޮޓަކްޝަން ގުރޫޕް (އެސްޕީޖީ) އެވެ. 

## އެސްޕީއެސްގެ ތާރީޚު
އެސްޕީއެސްގެ ތާރީޚު ގުޅިފައިވަނީ 1988 ނޮވެންބަރު ތިނެއްގެ ޢުދުވާނީ ހަމަލާއާ ގުޅިގެން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއާއި އެމަނިކުފާނުގެ ޢާއިލާގެ ބޭފުޅުންގެ ސެކިއުރިޓީގެ އެންމެހައި ކަންތައްތައް ބެލެހެއްޓުމަށް ސިފައިންގެ ތެރެއިން ވަކި ޓީމެއް ނަގައިގެން އެކަމަށް ޚާއްޞަކޮށްގެން މަސައްކަތް ކުރަްން ފެށި ދުވަހާއެވެ. އެއީ 16 ނޮވެންބަރު 1988 އެވެ. މި ޓީމު ނެގުނީ އޭރު ތިބި ސިފައިންގެ ތެރެއިން ހަދާފައިވާ ތަމްރީނާއި އަޚްލާޤަށް ބަލައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއާއި އެމަނިކުފާނު އާއިލާގެ ސެކިއުރިޓީ ބެލެހެއްޓުމަށް އެންމެ އެކަށޭނަ މީހުން ކަމަށް ފެންނަ މީހުންނެވެ. 

އެންމެ ފުރަތަމަ މި ޓީމަށް ކިޔުނު ނަމަކީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ސެކިއުރިޓީ ފޯސްއެވެ. ހަމަ އެ ދުވަސްވަރު ޕްރެޒިޑެންޓަލް ސެކިއުޓީ ގާޑު ފަދަ ނަންނަން ވެސް ކިޔަމުން ގެންގޮސްފައިވެއެވެ. މި ފޯހަށް ރަސްމީ ގޮތުން ޑެލްޓާ ފޯހުގެ ނަން ދެއްވައި ޔުނިޓެއްގެ ގޮތުގައި ހިންގަންފެށީ 06 މޭ 1990ގައެވެ. ޑެލްޓާ ފޯހުގެ ނަން ސްޕެޝަލް ޕްރޮޓަކްޝަން ގްރޫޕް (އެސްޕީޖީ) ގެ ނަމަށް ބަދަލުކުރެއްވީ 16 ނޮވެންބަރު 1995ގައެވެ.
އާކޯއްޓޭ މަތިގެ

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ދިފާޢީ ލަޝްކަރު "ސިފައިން" މި ނަމުގައި 1892 ވަނަ އަހަރު އުފެއްދެވުމަށްފަހު ފުރަތަމަ ސިފައިންގެ ހެޑުކުއާޓަރަކީ އާކޯއްޓޭ މަތިގެއެވެ. މި ތަން ހުރީ ބޮޑުގަނޑުވަރުގެ އުތުރުފަރާތުން ކުރިމަތީގައި އޮންނަ ހުސްބިން (ގުޅަކުޅޭ ފަސްގަނޑު) ގައި ގަނޑުވަރަށް ވަދެވެން ހުންނަ ހިއްތަން ދޮރާށްޓަށްވުރެ ހުޅަނގުގައެވެ. މި ތަނަކީ އާކޯއްޓޭ ބުރުޒުގެ ގާތްގަޑަކަށް މަތީ ތުންފަތަށްވުރެ ތިރީގައި ތިންހަތަރު ފޫޓަކާއިހަމައަށް ވެލި އެޅުމަށްފަހު އެ ބުރުޒުތެރޭގައި ހަދާފައިވާ ޢިމާރާތެކެވެ. މިތަނުން އާކޯއްޓޭ މަތިގެއަށް ވަދެނިކުމެވެން ހުންނަނީ އޭރުގެ ރަސްކަމުގެ ގަނޑުވަރު ތެރެއިންނެވެ. 1934 ވަނައަހަރާ ހަމައަށް ދިވެހި ސިފައިން އާކޯއްޓޭ މަތިގެ ބޭނުންކުރިއެވެ.
ވްލޯރޭ

ވްލޯރޭ އަކީ ރިޕަބްލިކް އޮފް އަލްބޭނިއާގެ ތިންވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ސިޓީ އަދި ވްލޯރޭ ކައުންޓީއާއި ވްލޯރޭ މުނިސިޕަލްޓީގެ ގޮނޑިއެވެ. އަލްބޭނިއާގެ ހުޅަނގު ދެކުނުގައި އޮންނަ ވްލޯރޭ ފުޅާވެފައިވަނީ ވްލޯރޭ ފަޅުތެރޭގައި ކަމަށާއި، އަލްބޭނިއާގެ އެޑްރިއޭޓިކް އަދި އަޔޮނިއަން ކަނޑުގެ އައްސޭރިފަށުގައިވާ ސެރައުނިއަން ފަރުބަދަތަކުގެ ފަހަތުން ވަށާލެވިފައިވާ ކަމަށެވެ. އެއީ މެޑިޓެރޭނިއަން މޫސުމެއް ތަޖުރިބާކުރާ ތަނަކަށް ވާއިރު، ސެރައުނިއަން ފަރުބަދަތަކާއި މެޑިޓެރޭނިއަން ކަނޑާ ކައިރިވުމުން އޭގެ އަސަރު ކުރެއެވެ.
މޫސާ އަންވަރު ޙަސަން

ޑރ. މޫސާ އަންވަރު ޙަސަން ޝަހާދާ އިޢުދާދިއްޔާ އަދި ޝަހާދާ ޘާނަވިއްޔާ ނިންމެވީ މަޢުހަދުއްދިރާސާތިލްއިސްލާމިއްޔާއިންނެވެ. 2002ވަނަ އަހަރު މިޞްރުގެ އަލްއަޒްހަރު ޔުނިވަރސިޓީން އިސްލާމީ ޙަޟާރަތުގެ ރޮނގުން ފުރަތަމަ ޑިގުރީ ޙާޞިލުކުރެއްވިއެވެ. މާސްޓާރސް ޑިގުރީ ޙާޞިލުކުރެއްވީ މެލޭޝިޔާގެ އިންޓަރނޭޝަނަލް އިސްލާމިކް ޔުނިވަރސިޓީއިން އިސްލާމީ ފިޤްހާއި، އުޞޫލުލް ފިޤްހުން 2013ވަނަ އަހަރެވެ. އެއަށްފަހު ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ޔުނިވަރސިޓީން 2021ވަނަ އަހަރު އިސްލާމިކް ޖުޑިޝަލް ސައިންސަސް އެންޑް ލެޖިސްލޭޓީވް ޕޮލިސީން ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލުކުރައްވައިފައިވެއެވެ.

ޑރ. މޫސާ އަންވަރު ދީނީ ހޭލުންތެރިކަން ރާއްޖޭގައި ފެތުރުއްވުމުގެ މަސައްކަތް ފެއްޓެވީ، އިސްލާމީ ކަންތައްތަކާ ބެހޭ އެންމެ މަތީ މަޖިލީހުގެ މުޝްރިފް މުސާޢިދެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މިނިސްޓްރީ އޮފް އިސްލާމިކް އެފެއާޒުގެ ވާޢިޡުގެ މަޤާމު އަދާކުރައްވައިފައިވެއެވެ. މިހާރު ހުންނެވީ މިނިސްޓަރ އޮފް ސްޓޭޓް ފޮރ އިސްލާމިކް އެފެއާޒުގެ މަޤާމުގައެވެ. އަދި އިސްލާމީ ފަތުވާ ދޭ އެންމެ މަތީ މަޖިލީހުގެ މެންބަރުކަން ވެސް ގެންދަވަނީ ކުރައްވަމުންނެވެ. ޑރ. މޫސާ އަންވަރު ޙަސަން ފަތުވާ މަޖިލީހަށް ޢައްޔަންކުރެއްވީ 2024ވަނަ އަހަރުގެ އޭޕްރީލް މަހުގެ 17ވަނަ ދުވަހެވެ. އޭގެކުރިން 2017ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 2022ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް ވެސް ފަތުވާ މަޖިލީހުގެ މެންބަރުކަން ކުރައްވައިފައިވެއެވެ. މީގެއިތުރުން އެ މަނިކުފާނަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޒަކާތު ހައުސްގެ ޝަރީޢާ ބޯޑުގެ މެންބަރެއް ވެސް މެއެވެ.

ޑރ. މޫސާ އަންވަރު ދީނީ ރޮނގުން ލިޔުއްވާފައިވާ ބައެއް ފޮތްތަކުގެ ތެރޭގައި، [ވަސްމީރު ޒިކުރާ]، [އިސްލާމްދީނުގައި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގުޅުންތައް]، [އިސްލާމީ ޢިލްމުތައް ކުރިއަރައިގެން ދިޔުން]، [ތާރީޚުއް ތަޝްރީޢު] [ޤަޟާޔާ ފީ ތާރީޚު ވަ ޢިލްމުއްރަސްމު] އާއި، [އިސްލާމީ ތާރީޚު]، [އިސްލާމީ ޘަޤާފަތް] އަދި [ޙައްޖާއި ޢުމްރާއަށް މަގެއް] ފަދަ ފޮތްތައް ހިމެނެއެވެ. އަދި ޝާއިޢު ކުރައްވާފައިވާ ފޮތްތަކުގެ ތެރޭގައި [ފާފަ ފުއްސެވުމުގެ ސަބަބުތައް]، [ރިޒުޤު ތަނަވަސް ކުރެއްވުމުގެ ސަބަބުތައް]، [މައްކާ އާއި މަދީނާގެ އާޘާރީ ތަންތަން] ހިމެނެއެވެ.

އިސްލާމްދީނަށް ހޭލުންތެރިކަން އިތުރު ކުރުމާއި، ދީނީ ޢިލްމު އުނގަންނައިދިނުމުގެ ދާއިރާއިން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ދެއްވާ ޤައުމީ ހިތްވަރުދިނުމުގެ އިނާމު 2017ވަނަ އަހަރު ވަނީ ޑރ. މޫސާ އަންވަރު ޙަސަނަށް ލިބިލައްވާފައެވެ.
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދީނީ ޢިލްމުވެރީން
ޢަބްދުﷲ މުއްޠަލިބް

thumb|ޑރ. ޢަބްދުﷲ މުއްޠަލިބް
ޑރ. ޢަބްދުﷲ މުއްޠަލިބް މާސްޓާރސް ޑިގުރީ ހާސިލުކުރެއްވީ އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ލަންޑަނުން ސިވިލް އިންޖީނިއަރިންގެ ދާއިރާއިންނެވެ. ޕީއެޗްޑީ ހާސިލުކުރެއްވީ އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ޔުނިވަރސިޓީ ކޮލެޖް ލަންޑަނުން 2020 ވަނަ އަހަރު ޖިއޯ ޓެކްނިކަލް އިންޖިއަނިރިންގެ ދާއިރާއިންނެވެ.

ޑރ. ޢަބްދުﷲ މުއްޠަލިބް ވަނީ ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތާއި، އެޗް.ޑީ.ސީ އާ، މިނިސްޓްރީ އޮފް ހައުސިންގ އެންޑް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރގައި ޚިދުމަތް ކުރައްވައިފައެވެ. ޑރ. ޢަބްދުﷲ މުއްޠަލިބް މިހާރު ހުންނެވީ މިނިސްޓަރ އޮފް ކޮންސްޓްރަކްޝަން އެންޑް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރގެ މަޤާމުގައެވެ.

ޑރ. ޢަބްދުﷲ މުއްޠަލިބް ޕީއެޗްޑީއަށް ކުރެއްވި ދިރާސާގެ އަލީގައި ލިޔުއްވި އާޓިކަލް ބައިނަލްއަޤުވާމީ ޖާނަލެއްގައި ޝާއިޢުކޮށްފައިވާތީ މަތީ ދަރަޖަ ހޯދާ ފަރާތްތަކަށް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ދެއްވާ ޚާއްޞަ އިނާމު 2022 ވަނަ އަހަރު ވަނީ ލިބިވަޑައިގެންފައެވެ.
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
އިސްމާޢީލް ޝަފީޢު

thumb|ޑރ. އިސްމާޢީލް ޝަފީޢު
ޑރ. އިސްމާޢީލް ޝަފީޢު ވަނީ އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ޑާހަމް ޔުނިވާސިޓީގެ ސްކޫލް އޮފް އެޑިއުކޭޝަންއިން 2019 ވަނައަހަރު ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލްކުރައްވާފައެވެ. 

ޑރ. އިސްމާޢީލް ޝަފީޢު ޤައުމަށް ޚިދުމަތް ކުރައްވަން ފެށްޓެވީ ކެމިސްޓްރީ ޓީޗަރެއްގެ ވަޒީފާގައެވެ. އެ މަނިކުފާނު ވަނީ ނ. ހޮޅުދޫ މޭނާ ސްކޫލުގެ ޕްރިންސިޕަލްގެ މަގާމް އަދާކުރައްވައިފައެވެ. އަދި މިނިސްޓަރ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަނުގެ ނާއިބުކަމާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ޔުނިވަރސިޓީގެ ސެންޓަރ ފޯ ރިސާޗް އެންޑް ޕަބްލިކޭޝަންގެ ޑީންގެ މަޤާމު ވަނީ އަދާކުރައްވައިފައެވެ.

ޑރ. އިސްމާޢީލް ޝަފީޢު މިހާރު ހުންނެވީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިނިސްޓަރ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަންގެ މަޤާމުގައެވެ.
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
މުޙައްމަދު ޝަފީޤް

thumb|ޑރ. މުޙައްމަދު ޝަފީޤް
ޑރ. މުޙައްމަދު ޝަފީޤް ޕީއެޗްޑީ ހާސިލުކުރެއްވީ ބިޒްނަސް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަންގެ ދާއިރާއިން ކެމްބޯޑިޔާގެ އައިއައިސީ ޔުނިވަރސިޓީންނެވެ. 

ޑރ. މުޙައްމަދު ޝަފީޤް އަދާކުރެއްވި މަޤާމުތަކުގެ ތެރޭގައި ހައުސިން ޑިވެލޮޕްމަންޓް ފައިނޭންސް ކޯޕަރޭޝަންގެ ޗީފް ފައިނޭންޝަލް އޮފިސަރުކަމާއި، މޯލްޑިވްސް ޙައްޖު ކޯޕަރޭޝަންގެ ބޯޑު މެންބަރުކަމާއި، މިނިސްޓަރ އޮފް ފިނޭންސްގެ މަޤާމު ހިމެނެއެވެ. އަދި އެ މަނިކުފާނު ވަނީ މާލީ ކަންކަމާއި އިޤްތިޞާދީ ކަންކަމުގައި ރާއްޖެއާއި ރާއްޖެއިން ބޭރުގެ އެކި ފަރާތްތަކަށް ކޮންސަލްޓެންސީ ދެއްވައިފަވެއެވެ.
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޙުސައިން މުޙައްމަދު ލަޠީފް

ޙުސައިން މުޙައްމަދު ލަޠީފް (އިނގިރޭސި: Hussain Mohamed Latheef) އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ނާއިބެވެ.
## ތަޢުލީމު
ޙުސައިން މުޙައްމަދު ލަޠީފް ފުރަތަމަ ޑިގްރީ ޙާޞިލްކުރައްވާފައިވަނީ މިޞްރުގެ އަލްއަޒްހަރު ޔުނިވަރސިޓީގައި، ސޯޝަލް ސަރވިސް އެންޑް ކޮމިޔުނިޓީ ޑިވެލޮޕްމަންޓުގެ ދާއިރާއިންނެވެ. މާސްޓަރސް ޑިގްރީ ޙާޞިލްކުރައްވާފައިވަނީ އިނގިރޭސިވިލާތުގެ އަންގްލިއާ ރަސްކިން ޔުނިވަރސިޓީގައި، ބިޒްނަސް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަންގެ ދާއިރާއިންނެވެ.

## ޚިދުމަތުގެ ދާއިރާ
ސަރުކާރުގެ ޚިދުމަތް ޙުސައިން މުޙައްމަދު ލަޠީފް ފެށްޓެވީ 2004ވަނަ އަހަރުއެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ އަދާކުރެއްވީ ހުޅުމާލޭ ހޮސްޕިޓަލްގެ ސެކްރެޓަރީގެ ވަޒީފާއެވެ. އޭގެފަހުން، މިނިސްޓްރީ އޮފް ޖެންޑަރ، ފެމިލީ އެންޑް ހިއުމަން ރައިޓްސް ގައި، އަދި ހިއުމަން ރައިޓްސް ކޮމިޝަން އޮފް ދަ މޯލްޑިވްސްގައިވެސް އެމަނިކުފާނު މަސައްކަތްކުރައްވައިފައިވެއެވެ. މީގެއިތުރުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފުޓްބޯޅައިގެ މައި އިދާރާ އެފްއޭއެމްގެ ސީނިއަރ ވައިސް ޕްރެޒިޑެންޓްގެ މަޤާމު އެމަނިކުފާނު ވަނީ އަދާކުރައްވައިފައެވެ. އަދި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މެންބަރެއްގެ ގޮތުގައި 9 އަހަރު ޚިދުމަތްކުރައްވައިފައިވެއެވެ. ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ނައިބުކަމުގެ މަޤާމާ ޙަވާލުވެ ވަޑައިގެންނެވުމާ ހަމަޔަށް ވެސް އެ މަނިކުފާނު ހުންނެވީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ފަރެސްމާތޮޑާ ދާއިރާގެ މެންބަރުކަމުގެ މަޤާމުގައެވެ.

## ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ނާއިބުކަން
ޙުސައިން މުޙައްމަދު ލަޠީފަކީ 2008 ގެ ފަހަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ނާއިބު ރައީސްކަން ކުރައްވާ ހަތްވަނަ ނާއިބު ރައީސެވެ. އެ މަނިކުފާނު ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ނާއިބުކަމުގެ ޤާނޫނީ ހުވާކުރެއްވީ 2023ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެންބަރު މަހުގެ 17ވަނަ ދުވަހު ޖުމްހޫރީ މައިދާނުގައި އޮތް ހުވާކުރުމުގެ ދަރުބާރުގައެވެ.

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އާދަމް ޝަމީމް

ޑރ. އާދަމް ޝަމީމް ވަނީ 1996ވަނަ އަހަރު ޕާކިސްތާނުގެ ފައިޞަލްއާބާދުގައި ހުންނަ ޖާމިޢާ ސަލަފިއްޔާއިން ޝަހާދާ އިޢުދާދިއްޔާ އަދި ޝަހާދާ ޘާނަވިއްޔާ ފުރިހަމަކުރައްވައި، 2003ވަނަ އަހަރު ސަޢޫދީ ޢަރަބިއްޔާގެ އަލްމަދީނަތުލް މުނައްވަރާގައި ހުންނަ އަލްޖާމިޢަތުލް އިސްލާމިއްޔާ (މަދީނާ އިސްލާމިކް ޔުނިވަރސިޓީ) ގައި ޙަދީޘާއި އިސްލާމިކް ސްޓަޑީސްގެ ރޮނގުން ޑިގްރީ ޙާޞިލުކުރައްވައިފައެވެ. އަދި 2009ވަނަ އަހަރު މެލޭޝިޔާގެ އިސްލާމިކް ޔުނިވަރސިޓީގައި ފިޤްހު އަދި އުޞޫލުލްފިޤްހުން މާސްޓަރސް ޙާޞިލުކުރެއްވިއެވެ. ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލުކުރެެއްވީ ކޮމްޕަރޭޓިވް ރިލިޖަންގެ ރޮނގުންނެވެ.

ޑރ. އާދަމް ޝަމީމް ވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީގެ ފެކަލްޓީ އޮފް އިސްލާމިކް ސްޓަޑީސްގައި ލެކްޗަރަރއެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތް ކުރައްވައިފައެވެ. 2012ވަނަ އަހަރު އޭރުގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ވަނީ އިސްލާމީ ފިޤުހު އެކަޑެމީގެ ޝަރީޢާ ކައުންސިލަށް ޑރ. އާދަމް ޝަމީމް އައްޔަންކުރައްވައިފައެވެ. މީގެއިތުރުން ޑރ. އާދަމް ޝަމީމް ވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ފަތުވާ ދޭ އެންމެ މަތީ މަޖިލީހުގެ މެންބަރުކަން 2016ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 2017ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް އަދާކުރައްވައިފައެވެ.
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދީނީ ޢިލްމުވެރީން
ޑރ. ޢަބްދުﷲ ޖަމީލް

ޑރ. ޢަބްދުﷲ ޖަމީލް ފުރަތަމަ ޑިގުރީ ޙާޞިލުކުރެއްވީ ސަޢޫދީ ޢަރަބިއްޔާގެ އަލްމަދީނަތުލްމުނައްވަރާގައި ހުންނަ އަލްޖާމިޢަތުލްއިސްލާމިއްޔާ (މަދީނާ އިސްލާމިކް ޔުނިވަރސިޓީ) އިން ޙަދީޘާއި އިސްލާމިކް ސްޓަޑީޒްގެ ރޮނގުންނެވެ. ޝަރީޢާއިން މާސްޓަރސް ޑިގްރީ ޙާޞިލުކުރެއްވީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީގައެވެ. އެއަށްފަހު މެލޭޝިޔާގެ އިންޓަރނޭޝަނަލް އިސްލާމިކް ޔުނިވަރސިޓީގައި ޙަދީޘުން ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލުކުރެއްވިއެވެ.

ޑރ. ޢަބްދުﷲ ޖަމީލް އެންމެ ފުރަތަމަ ކިޔަވައިވިދާޅުވެގެން ރާއްޖެ ވަޑައިގަތުމަށް ފަހު މަސައްކަތްކުރެއްވީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އަޑުގައެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އަޑުގައި މަސައްކަތްކުރެއްވި އިރު ދީނީ ޕްރޮގްރާމްތައް ޑރ. ޖަމީލް ވަނީ ތައްޔާރުކުރައްވައިފައެވެ. ޑރ. ޖަމީލަކީ ހުކުރު ޚުޠުބާ ލިޔުއްވާ ބޭފުޅެކެވެ. އަދި އެ މަނިކުފާނަކީ ނުބަލައި ޚުޠުބާ ކިޔުމުގެ ހުއްދަ އޮންނަ މަދު ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ބޭފުޅެކެވެ. 

ޑރ. ޢަބްދުﷲ ޖަމީލް އަދާކުރެއްވި މަޤާމުތަކުގެ ތެރޭގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީގެ ފެކަލްޓީ އޮފް ލޯ އެންޑް އިސްލާމިކް ސްޓަޑީޒްގައި ސީނިއަރ ލެކްޗަރަރއެއްގެ މަޤާމާއި، އެ ފެކަލްޓީގެ އެސިސްޓަންޓް ޕްރޮފެސަރުކަމާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ޔުނިވަރސިޓީގެ ކުއްލިއްޔާ އޮފް ޤުރްއާން އެންޑް ސުންނާގެ ސީނިއަރ ލެކްޗަރަރއެއްގެ މަޤާމާއި، އިސްލާމީ ޔުނިވަރސިޓީގެ ސެންޓަރ ފޯ ޕޯސްޓްގްރެޖުއޭޓް ސްޓަޑީޒްގެ ޑީންކަމުގެ މަޤާމު ހިމެނެއެވެ. 

18 އަހަރާއި 9 މަހަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަހު ދިވެހި ދައުލަތަށް ޚިދުމަތްކުރެއްވުމަށް ފަހު ޑރ. ޢަބްދުﷲ ޖަމީލް ވަޒީފާއިން މުސްކުޅިކުރެއްވީ 2025 ނޮވެންބަރު 30ވަނަ ދުވަހުއެވެ. އޭރު ހުންނެވީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ޔުނިވަރސިޓީގެ ކުއްލިއްޔާ އޮފް ޤުރްއާން އެންޑް ސުންނާގެ ސީނިއަރ ލެކްޗަރަރއެއްގެ މަޤާމުގައެވެ.

ޑރ. ޢަބްދުﷲ ޖަމީލަށް 2019ވަނަ އަހަރު ވަނީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ދެއްވާ ހިތްވަރުދިނުމުގެ ޤައުމީ އިނާމު، އިސްލާމްދީނަށް ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމާއި، ޚިދުމަތްކުރުމާއި، ދީނީ ޢިލްމު އުނގަންނައިދިނުމުގެ ދާއިރާއިން ލިބިވަޑައިގެންފައެވެ.

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދީނީ ޢިލްމުވެރީން
އަލްއިމާމު މާލިކު

thumb|الْإِمَامُ مَالِك ގެ ނަންފުޅު (ޢަރަބިބަހުން)
thumb|الْإِمَامُ مَالِك ލިޔުއްވި المُوَطَّأ ގެ ޗާޕެއް
الْإِمَامُ مَالِك އަކީ އިސްލާމީ އުއްމަތުގެ ވަރަށް ބޮޑު ޢިލްމުވެރި ބޭކަލެކެވެ. އެކަލޭގެފާނު އުފަންވެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 93 ވަނަ އަހަރު އަލްމަދީނަތުލް މުނައްވަރާ (މަދީނާ) ގައެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ނަންފުޅަކީ  مَالِكُ بْنُ أَنَسِ (މާލިކު ބިން އަނަސް) އެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ކުންޔާ އަކީ (أَبُو عَبْدِ اللَّهِ) އެވެ.އެކަލޭގެފާނަކީ ސުންނަތް ޖަމާޢަތުގެ ފިޤުހީ މަޛުހަބުތަކުގެ ތެރެއިން މާލިކީ މަޛުހަބުގެ އިމާމެވެ. الْإِمَامُ مَالِك މަޝްހޫރުވެވަޑައިގެންފައި ވަނީ   إمام دار الهجرة (އިމާމު ދާރުލް ހިޖުރާ) މި ނަމުންނެވެ. އެހެނީ ދާރުލް ހިޖުރާ އަކީ މަދީނާއަށް ކިޔޭ ނަމަކަށްވެފައި الْإِمَامُ مَالِك އަކީ މަދީނާގެ ބޭކަލެކެވެ.

އެ ކަލޭގެފާނާ ބެހޭގޮތުން الْإِمَامُ الشَّافِعِي ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. "ޢިލްމުވެރީންގެ ވާހަކަ ދެކެވޭ ނަމަ، (އެ ބޭކަލުންގެ ތެރެއިން) ތަރިއަކީ الْإِمَامُ مَالِك އެވެ." الْإِمَامُ الْبُخَارِيّ ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. ހުރިހާ ސަނަދުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ޞައްޙަކަން ބޮޑީ "اِبْن عُمَر ގެ އަރިހުން نَافِعُ ގެ އަރިހުން مَالِكُ އެވެ." މި ސަނަދަށް الْإِمَامُ الْبُخَارِيّ ދެއްވައިފައިވާ ނަމަކީ سِلْسِلَةُ الذَّهَبُ (ރަނުގެ ބޮޅުފަތި) އެވެ.

الْإِمَامُ مَالِك ތުއްޕުޅުއިރު ޤުރްއާން ހިތުދަސްކުރެއްވިއެވެ. އެއަށްފަހު ޙަދީޘް ޢިލްމު ކިޔަވައި ވިދާޅުވާން ފެއްޓެވިއެވެ. އެ ގޮތުން ابْنُ هُرْمُز ގެ އަރިހުން ހަތް އަހަރުވަންދެން ކިޔަވައި ވިދާޅުވިއެވެ. އަދި މާތް ޞަޙާބީ عَبْدُ اللَّهِ بْنِ عُمَر ގެ ދަރިވަރެއް ކަމުގައިވާ نَافِع ގެ އަރިހުންނާއި ޙަދީޘް ޢިލްމުވެރިޔާ مُحَمَّدُ بْنُ شِهَابٍ الزُّهْرِي ގެ އަރިހުން ޢިލްމު ޙާޞިލުކުރެއްވިއެވެ.

الْإِمَامُ مَالِك ގެ ޢުމުރުފުޅުން ސަތާރަ އަހަރުފުޅުގައި ކިޔަވައިދެއްވަން ފެއްޓެވިއެވެ. އެ ކަލޭގެފާނު ކަމެއްގައި ފަތުވާއެއް ދެއްވާ ނަމަ އެ ކަމާ މެދުގައި މަދީނާގެ ހަތްދިހަ ޢިލްމުވެރީންނާ މަޝްވަރާކުރެއްވުމަށްފަހުގައި މެނުވީ ފަތުވާއެއް ނުދެއްވައެވެ.

الْإِمَامُ مَالِك ގެ އެންމެ ބޮޑު މަސައްކަތްޕުޅަކީ އެ ކަލޭގެފާނު ލިޔުއްވި المُوَطَّأ އެވެ. މިއީ މަޝްހޫރު ޙަދީޘް ފޮތެކެވެ. މި ފޮތް ލިޔުއްވުމަށް ޓަކައި އެ ކަލޭގެފާނު ސާޅީސް އަހަރު ހޭދަކުރެއްވިކަމަށްވެއެވެ.

الْإِمَامُ مَالِك ގެ ދަރިވަރުންގެ ތެރޭގައި عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِم އާއި، عَبْدُ اللَّهِ بْنِ وَهَب އާއި، أَشْهَبُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزއާއި، عَلِيُّ بْنُ زِيَاد އާއި، عِيسَى بْنُ دِينَار އާއި، أَحْمَدُ بْنُ مُعَذَّل  އާއި، الْإِمَامُ الشَّافِعِي ހިމެނެއެވެ.

الْإِمَامُ مَالِك އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 179 ވަނަ އަހަރުގެ ރަބީޢުލްއައްވަލު މަހުގައި މާތްވެގެންވާ މަދީނާގައެވެ. ފަސްދާނުލައިފައި ވަނީ އަލްބަޤީޢުގައެވެ. 

ޤިސްމު:ހަތަރު މަޛުހަބުގެ އިމާމުން
އަލްއިމާމުއް ޝާފިޢީ

thumb|الْإِمَامُ الشَّافِعِي ގެ ނަންފުޅު (ޢަރަބިބަހުން)
الْإِمَامُ الشَّافِعِي  އަކީ އިސްލާމީ އުއްމަތުގެ ވަރަށް ބޮޑު ޢިލްމުވެރި ބޭކަލެކެވެ. އެ ކަލޭގެފާނު ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 150 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. އެއީ الْإِمَامُ أَبُو حَنِيفَة  އަވަހާރަވީ އަހަރެވެ. الْإِمَامُ الشَّافِعِي ގެފާނަކީ ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ގެ ކާފާފުޅު عَبْدُ الْمُطَّلِب ގެފާނުގެ ދަރިކޮޅުން ވަޑައިގެންނެވި ބޭކަލެކެވެ. އެ ކަލޭގެފާނުގެ އަސްލު ނަންފުޅަކީ مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِيس (މުޙައްމަދު ބްނު އިދްރީސް) އެވެ. الْإِمَامُ الشَّافِعِي އަކީ ސުންނަތް ޖަމާޢަތުގެ ފިޤުހީ މަޛުހަބުތަކުގެ ތެރެއިން ޝާފިޢީ މަޛުހަބުގެ އިމާމެވެ.

الْإِمَامُ الشَّافِعِي ގެ ތުއްޕުޅުއިރު ބައްޕާފުޅު އަވަހާރަވުމުން އެ ކަލޭގެފާނުގެ މަންމާފުޅު އެ ކަލޭގެފާނާއިގެން މައްކާއަށް ވަޑައިގެން އެ ތާނގައި ވަޒަންވެރިވެވަޑައިގަތެވެ. الْإِمَامُ الشَّافِعِي ޢުމުރުފުޅުން ހަތް އަހަރުފުޅުގައި ކީރިތި ޤުރްއާން ހިތްޕުޅުން ދަސްފުޅު ކުރެއްވިއެވެ. އަދި الْإِمَامُ مَالِك ލިޔުއްވި المُوَطَّأ ވެސް ހިތްޕުޅުން ދަސްފުޅު ކުރެއްވިއެވެ. އަދި ޢަރަބިބަހާއި، ފިޤުހާއި، ޙަދީޘާއި، ދީނުގެ އެހެނިހެން ޢިލްމުތައް އުނގެނިވަޑައިގަތެވެ.

الْإِمَامُ الشَّافِعِي ވަރަށް ގިނަ ބޭފުޅުންގެ އަރިހުން ޢިލްމު ޙާޞިލުކުރެއްވިއެވެ. އޭގެތެރޭގައި الْإِمَامُ مَالِك އާއި، إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الأَنصَارِي އާއި، هِشَامُ بْنُ يُوسُف އާއި، وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاح ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ.

الْإِمَامُ الشَّافِعِي އަރިހުން ޢިލްމު ޙާޞިލުކުރެއްވި ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައި الْإِمَامُ أَحْمَدُ بْنُ حَنبَل އާއި، الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّد އާއި، الْحُسَيْنُ الْكَرَابِيسِي އާއި، إِسْمَاعِيلُ بْنُ يَحْيَى الْمُزنِي ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ.

الْإِمَامُ الشَّافِعِي އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 204 ވަނަ އަހަރު ވަނަ އަހަރުގެ ރަޖަބު މަހުގެ އެންމެ ފަހު ރޭ ކަމުގައިވި ހުކުރު ވިލޭރޭ ޤާހިރާގައެވެ. އަވަހާރަވީއިރު އެކަލޭގެފާނުގެ ޢުމުރުފުޅަކީ 54 އަހަރުފުޅެވެ.

ޤިސްމު:ހަތަރު މަޛުހަބުގެ އިމާމުން
އަލްއިމާމު އަޙްމަދު ބްނު ޙަންބަލް

thumb|الْإِمَامُ أَحْمَدُ بْنُ حَنبَل ގެ ނަންފުޅު (ޢަރަބިބަހުން)
الْإِمَامُ أَحْمَدُ بْنُ حَنبَل އަކީ އިސްލާމީ އުއްމަތުގެ ވަރަށް ބޮޑު ޢިލްމުވެރި ބޭކަލެކެވެ. އެކަލޭގެފާނު އުފަންވެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 164 ވަނަ އަހަރު ބަޣުދާދުގައެވެ. އެކަލޭގެފާނަކީ ސުންނަތް ޖަމާޢަތުގެ ފިޤުހީ މަޛުހަބުތަކުގެ ތެރެއިން ޙަންބަލީ މަޛުހަބުގެ އިމާމެވެ. އެ ކަލޭގެފާނުގެ ތުއްޕުޅުއިރު ބައްޕާފުޅު އަވަހާރަވިއެވެ. މިހެންކަމުން އެ ކަލޭގެފާނު ބޮޑުފުޅުވީ ޔަތީމު ޙާލުކޮޅުގައެވެ.

الْإِمَامُ أَحْمَدُ ގެ ޢުމުރުފުޅުން ވަރަށް ކުރީކޮޅު ޤުރްއާން ހިތްޕުޅުން ދަސްފުޅު ކުރެއްވިއެވެ. އަދި ޢުމުރުފުޅުން ފަނަރަ އަހަރުފުޅުގައި ޢިލްމު ޙާޞިލުކުރެއްވުމަށް ފެއްޓެވިއެވެ. އެ ކަލޭގެފާނު ވަރަށް ގިނަ ބޭފުޅުންގެ އަރިހުން ޢިލްމު އުނގެނިވަޑައިގަތެވެ. އޭގެތެރޭގައި ޤާޟީ الْإِمَامُ أَبُو يُوسُف އާއި، الْإِمَامُ الشَّافِعِي އާއި، سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَة އާއި، يَحْيَي بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّان އާއި، يَزِيدُ بْنُ هَارُون އާއި، يَحْيَي بْنُ مَعِين ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ.

الْإِمَامُ أَحْمَدُ ގެ ދަރިވަރުންގެ ތެރޭގައި ދީނުގެ ބޮޑެތި ޢިލްމުވެރީން ހިމެނެއެވެ. އެގޮތުން الْإِمَامُ الْبُخَارِي އާއި، الْإِمَامُ مُسْلِم އާއި، الْإِمَامُ أَبُو دَاوُد ފަދަ ބޭކަލުން ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ.

الْإِمَامُ أَحْمَدُ بْنُ حَنبَل ލިޔުއްވި ފޮތްތަކުގެ ތެރޭގައި الْمُسْنَد ހިމެނެއެވެ. މި ފޮތް މަޝްހޫރުވެފައި ވަނީ مُسْنَدُ الْإِمَام أَحْمَد بْنُ حَنبَل ގެ ނަމުންނެވެ. މި ފޮތުގައި ތަކުރާރުވުމެއްނެތި ތިރީސްހާސް ޙަދީޘްވެއެވެ. ތަކުރާރުވެގެން ސާޅީސްހާސް ޙަދީޘްވާކަމަށް ޢިލްމުވެރިން ބަޔާންކުރައްވައެވެ.
thumb|އެ ކަލޭގެފާނު ލިޔުއްވި مُسْنَد
الْإِمَامُ أَحْمَدُ بْنُ حَنبَل އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 241 ވަނަ އަހަރުގެ ރަބީޢުލްއައްވަލު މަހުގެ ހުކުރު ދުވަހެއްގައެވެ. އޭރު އެ ކަލޭގެފާނުގެ ޢުމުރުފުޅަކީ ހަތްދިހަ އަހަރުފުޅެވެ.

ޤިސްމު:ހަތަރު މަޛުހަބުގެ އިމާމުން
އަޝްރަފް ޢަބްދުއްރަޙީމް

ޑރ. އަޝްރަފް ޢަބްދުއްރަޙީމް އުފަންވެވަޑައިގަތީ 1965 އޮގަސްޓު 6ވަނަ ދުވަހުއެވެ. އެ މަނިކުފާނަކީ ނ. ކުޑަފަރީ ބޭފުޅެކެވެ.

ޑރ. އަޝްރަފް ޢަބްދުއްރަޙީމް އެންމެ ފުރަތަމަ ތަޢުލީމު ޙާޞިލުކުރެއްވީ އުފަން ރަށް ނ. ކުޑަފަރިންނެވެ. 1978ވަނަ އަހަރު ތަޢުލީމު ޙާޞިލުކުރެއްވުމަށް ޓަކައި ޕާކިސްތާނަށް ވަޑައިގެން 8 އަހަރު އެ ޤައުމުގައި ހޭދަކުރެއްވިއެވެ. ޑރ. އަޝްރަފް ޢަބްދުއްރަޙީމް ފުރަތަމަ ޑިގުރީ ފުރިހަމަކުރެއްވީ ދިވެހިބަހުގެ ދާއިރާއިން މޯލްޑިވްސް ކޮލެޖް އޮފް ހަޔަރ އެޑިޔުކޭޝަން (މިހާރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީ) ގައެވެ. މާސްޓާރސް ޑިގުރީ ޙާޞިލުކުރެއްވީ މެނޭޖްމެންޓްގެ ދާއިރާއިން މެލޭޝިޔާގެ އިންޓަރނޭޝަނަލް އިސްލާމިކް ޔުނިވަރސިޓީންނެވެ. އެއަށްފަހު ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލުކުރެއްވީ ބިޒްނަސް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަންގެ ދާއިރާއިން، މެލޭޝިޔާގައި ހުންނަ އޭޝިޔާ އީ ޔުނިވަރސިޓީންނެވެ. 

ޑރ. އަޝްރަފް ޢަބްދުއްރަޙީމަކީ ދިވެހިބަސް ކިޔަވައިދެއްވުމުގެ ރޮނގުންނާއި، ދިވެހިބަހުގެ ލިޔުންތެރިކަމުން ފާހަގަކޮށްލެވޭ ބޭފުޅެކެވެ. އަދި ރާއްޖޭގެ ސްކޫލުތަކުގައި ދިވެހިބަސް ކިޔަވައިދޭ ފޮތްތައް އެކުލަވައިލެއްވުމުގައި ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް ޑރ. އަޝްރަފް އަދާކުރެއްވިއެވެ. މިގޮތުން، އެޑިޔުކޭޝަނަލް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ސެންޓަރުގައި މަސައްކަތް ކުރެއްވިއިރު، ގްރޭޑް 8ގެ ދިވެހި ފޮތަށް ބޮޑު ބަދަލުތަކެއް ގެންނަވައި، ފޮތް އެކުލަވައި ލިޔުއްވިއެވެ. 2018ވަނަ އަހަރު، ގްރޭޑް 11 އާއި ގްރޭޑް 12ގެ ދިވެހި ފޮތާއި، ދިވެހި އަދަބިއްޔާތުގެ ފޮތް އެކުލަވައި ލިޔުމަށް އެމް 7 އެންޓަރޕްރައިޒަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުން އެކުލަވައިލި ޓީމުގެ އެންމެ އިސް ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައިވެސް ހުންނެވީ ޑރ. އަޝްރަފް ޢަބްދުއްރަޙީމެވެ. 2019ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ރާއްޖޭގެ ސްކޫލުތަކުގެ ގްރޭޑް 11 އާއި 12 ގައި ކިޔަވައިދިނުމުގައި މި ފޮތް ބޭނުންކުރަމުން ގެންދެއެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީން ހިންގަވާ ދިވެހިބަހުގެ ޑިގްރީ ކޯހުގެ އަދަބިއްޔާތުގެ މޮޑިއުލް 2007، 2008، 2014 ގެ ބެޗުގައި ޑރ. އަޝްރަފް ޢަބްދުއްރަޙީމް ކިޔަވައިދެއްވައިފައިވެއެވެ. އަދި ވިލާ ކޮލެޖުން ހިންގަވާ ދިވެހި ލޭންގުއޭޖް ޓީޗިންގ މާސްޓަރސް ކޯހުގެ އަދަބީ މޮޑިއުލް ފަރުމާކުރައްވައި، ލިޔުއްވައި ކިޔަވައިދެއްވައިފައިވެއެވެ.

ޑރ. އަޝްރަފް ޢަބްދުއްރަޙީމް އަދާކުރެއްވި މަޤާމުތަކުގެ ތެރޭގައި ކެޕިޓަލް މާރކެޓް ޑިވެލޮޕްމަންޓް އޮތޯރިޓީގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ ޗެއާމަންކަމާއި، ބަންޑާރަ ނާއިބުގެ އޮފީހުގެ ޑެޕިޔުޓީ ޑިރެކްޓަރުކަމާއި، ޕޮލިޓިކަލް ސެކްރެޓަރީކަމާއި، ދިވެހިބަހުގެ އެކަޑަމީގެ ރައީސްކަން ހިމެނެއެވެ. ދިވެހިބަހުގެ އެކަޑަމީގެ ރައީސްކަމަށް ޑރ. އަޝްރަފް ޢައްޔަންކުރެއްވީ 2021 އޮގަސްޓު 8ވަނަ ދުވަހެއެވެ. އެ މަޤާމުން އިސްތިޢުފާ ދެއްވީ 2025 ޑިސެންބަރު 31ވަނަ ދުވަހުއެވެ.

ޑރ. އަޝްރަފް ޢަބްދުއްރަޙީމަށް 2020ވަނަ އަހަރު ވަނީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ދެއްވާ ހިތްވަރުދިނުމުގެ ޤައުމީ އިނާމު ދިވެހިބަހާއި އަދަބިއްޔާތުގެ ދާއިރާއިން؛ ދިވެހިބަހާއި ބަހުގެ ލިޔުންތެރިކަން ކުރިއެރުވުމުގެ ރޮނގުން ލިބިވަޑައިގެންފައެވެ.
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
އާދަމް ނަޞީރު އިބްރާހީމް

ނަޞީރު އިބްރާހީމަކީ ބަހަވީ ފަންނުތަކާ، ޅެންވެރިކަމާ، ލިޔުންތެރިކަމާ، ވާހަކަދެއްކުންތެރިކަން އުނގަންނައިދެއްވުމުގައި ޤައުމީ ޚިދުމަތްތެރިއެކެވެ. ތާރީޚީ އަދަބީ އަދި ޘަޤާފީ ލިޔުންތަކާ ދިރާސާތައް ދަނީ ކުރައްވަމުނެވެ. އެމަނިކުފާނަކީ މަޝްހޫރު ޓީވީ ޕްރެޒެންޓަރެކެވެ. ފުލުހުންގެ ކޮންސަލްޓަންޓެއްގެ މަގާމާ، ބަސްކޮމެޓީގެ މެންބަރުކަމުގެ މަގާމު އަދާކުރެއްވިއެވެ. އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ޔުނިވަރސިޓީގެ ލެކްޗަރަރެއްގެ ގޮތުގައި ޚިދުމަތް ކުރައްވައިފައިވެއެވެ. އާދަމް ނަޞީރު އިބްރާހީމް މިހާރު ހުންނެވީ ދިވެހިބަހާއި ޘަޤާފާތާއި ތަރިކައާ ބެހޭ ވަޒީރު (މިނިސްޓަރ އޮފް ދިވެހި ލެންގުއޭޖް، ކަލްޗަރ އެންޑް ހެރިޓޭޖް) ގެ މަޤާމުގައެވެ.

އާދަމް ނަޞީރު އިބްރާހީމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަޝްހޫރު ޝާޢިރުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނިވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ. ޅެންވެރިކަމުގެ ދާއިރާއަށް އާދަމް ނަޞީރު ޢަމަލީގޮތުން ވެދެވަޑައިގަތީ، ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދްމަތްކުރާ ޤައުމީ މަރްކަޒުން  1998ވަނަ އަހަރުގެ ފަހުކޮޅު ހިންގެވި ޅެންވެރިކަމުގެ ހުނަރުވެރިކަން ދަސްކޮށްދޭ ކޯސް ފުރިހަމަކުރެއްވި ހިސާބުން ފެށިގެންނެވެ. އާދަމް ނަޞީރަކީ، ތަފާތު އެތައް މައުޟޫޢަކަށް ޅެންހައްދަވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. މިގޮތުން، ދީނީޅެން، ޤައުމީޅެން، ކުޑަކުދިންނާ ގުޅޭ ޅެން، މަސްވެރިކަމާއި ފަތުރުވެރިކަމާ ގުޅޭ ޅެންތަކާއި، އެކިއެކި މުނާސަބަތުތަކާގުޅޭ ޅެންތައް އޭނާ ހައްދަވައިފައިވެއެވެ. އާދަމް ނަޞީރުގެ ޅެން ހިމެނޭ ޅެން ފޮތެއް [ނަޞީރުގެ ވިންދު – 1]ގެ ނަމުގައި 2011ވަނަ އަހަރު ވަނީ ނެރުއްވައިފައެވެ.

އާދަމް ނަޞީރު މިހާތަނަށް ހައްދަވާފައިވާ ޅެންތަކުގެ ތެރެއިން ޢާންމުންގެ މަޤްބޫލުކަން އެންމެ ބޮޑަށް ލިބިގެންދިޔަ ޅެންތަކުގެ ތެރެއިން އެއް ޅެމަކީ، [ނަފްސު] އަލްބަމަށް ހެއްދެވި ޅެމެއް ކަމަށްވާ [ފަތިހު ފަރިވި މާތައް ހަވީރަށް މިލާހެން، ޒުވާންކަން މިލާ މޯޅިވާތަން ދެކޭށޭ] މި ޅެމެވެ.

ޅެންވެރިކަމާއި އަދަބިއްޔާތަށް ޚިދްމަތް ކުރުމުގެ ރޮނގުން 2007ވަނަ އަހަރު ޒުވާނުންގެ ޤައުމީ އިނާމު އާދަމް ނަޞީރު ވަނީ، ޙާޞިލުކުރައްވައިފައެވެ. އަދި ދިވެހިބަހާއި އަދަބިއްޔާތުގެ ދާއިރާއިން؛ ދިވެހި ޅެންވެރިކަން ކުރިއެރުވުމުގެ ރޮނގުން 2012ވަނަ އަހަރު ހިތްވަރުދިނުމުގެ ޤައުމީ އިނާމު ވެސް އާދަމް ނަޞީރަށް ލިބިވަޑައިގެންފައިވެއެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
https://presidency.gov.mv/Government/Veriyaa/381?lid=61

https://presidency.gov.mv/NationalAwards/Winner/14
މުޙައްމަދު ޣައްސާން މައުމޫން

މުޙައްމަދު ޣައްސާން މައުމޫން ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 20 ޖޫން 1980 ގައެވެ. ޣައްސާންގެ ބައްޕާފުޅަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކުރީގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ މައުމޫން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމެވެ. މަންމާފުޅަކީ ނަސްރީނާ އިބްރާހީމެވެ.

ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް ލަންޑަންގައި ބަޔޮމެޑިކަލް ސައިންސް ރިސާޗްގެ ދާއިރާއިންނާ، މޮލެކިއުލާ ބަޔޮލޮޖީގެ ދާއިރާއިން، މުޙައްމަދު ޣައްސާން މައުމޫން ވަނީ މަތީ ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރައްވާފައެވެ.

މުޙައްމަދު ޣައްސާން މައުމޫން ވަނީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ އޮފީހުގެ ޕޮލިސީ އިމްޕްލިމެންޓޭޝަން ޑިޕާޓްމެންޓް ހިންގަވައިފައެވެ. ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ އޮފީހުގެ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރުކަމާ، ޒުވާނުންނާ ކުޅިވަރާ ބެހޭ ވުޒާރާގެ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރުކަންވެސް ކުރެއްވިއެވެ. އަދި ނަވާރަވަނަ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ކޮޅުމަޑުލު، ގުރައިދޫ ދާއިރާގެ މެންބަރުކަން ވެސް ކުރައްވައިފައިވެއެވެ.

މުޙައްމަދު ޣައްސާން މައުމޫން މިހާރު ހުންނެވީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދިފާޢީ ވަޒީރު (މިނިސްޓަރ އޮފް ޑިފެންސް) ގެ މަޤާމުގައެވެ.
މޫސާ ޒަމީރު

thumb|މޫސާ ޒަމީރު
މޫސާ ޒަމީރަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިހާރުގެ މާލީ ވަޒީރު (މިނިސްޓަރ އޮފް ފިނޭންސް) އެވެ.

މޫސާ ޒަމީރު ފުރަތަމަ ޑިގުރީ ހާސިލުކުރެއްވީ ބިޒްނަސް މެނޭޖްމަންޓްގެ ދާއިރާއިން އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް ސަންޑަރލޭންޑްގައެވެ. އެއަށްފަހު އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ކާޑިފް މެޓްރޮޕޮލިޓަން ޔުނިވަރސިޓީން މާސްޓަރ އޮފް ބިޒްނަސް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން ހާސިލް ކުރެއްވިއެވެ.

މޫސާ ޒަމީރުވަނީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ކިނބިދޫ ދާއިރާގެ މެންބަރުކަމުގައި  5 އަހަރުދުވަހު ޚިދުމަތްކުރައްވައިފައެވެ. އަދި މޯލްޑިވްސް ފައިނޭންސް ލީސިން ކޮމްޕެނީގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގައި 6 އަހަރު ޚިދުމަތް ކުރެއްވިއެވެ. ފިއުލް ސަޕްލައި މޯލްޑިވްސްގެ މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރުކަމުގެ މަގާމު 8 އަހަރު ފުރުއްވިއެވެ. އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޓޫރިޒަމް މިނިސްޓަރުކަމާއި، ފޮރިން މިނިސްޓަރުކަން މީގެކުރިން އަދާކުރައްވައިފައިވެއެވެ.
ޢަލީ އިޙްސާން

thumb|ޢަލީ އިޙްސާން
ޢަލީ އިޙްސާނަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދާޚިލީ ސަލާމަތާއި ފަންނިއްޔާތާ ބެހޭ ވަޒީރު (މިނިސްޓަރ އޮފް ހޯމްލޭންޑް ސެކިއުރިޓީ އެންޑް ޓެކްނޯލޮޖީ) އެވެ.

ޢަލީ އިޙްސާން ވަނީ އެމެރިކާގެ މިލިޓްރީ އެކަޑަމީގައި، ޑިފެންސް ސްޓްރެޓެޖިކްގެ ރޮނގުންނާ، އިންފޮމޭޝަން ޓެކްނޮލޮޖީގެ ރޮނގުން މަތީ ތަޢުލީމު ޙާޞިލްކުރައްވައިފައެވެ. އަދި ނަންޔަންގް ޓެކްނޮލޮޖީ ޔުނިވަރސިޓީގައި، ބިޒްނަސް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަންގެ ރޮނގުން މާސްޓަރސް ޙާޞިލްކުރައްވައިފައެވެ. ޢަލީ އިޙްސާނަކީ ޔުނައިޓެޑް ސްޓޭޓްސް ކޯޕްސް އޮފް ކެޑޭޓްސްގެ ބްރިގޭޑް އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރަކަށް އައްޔަންކުރި އެމެރިކާ ނޫން އެހެން ޤައުމަކަށް ނިސްބަތްވާ ފުރަތަމަ މީހާއެވެ.

ޢަލީ އިޙްސާން ވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ދިފާއީ ބާރުގައި ކެޕްޓަން ރޭންކުގައި 11 އަހަރު ޚިދުމަތްކުރައްވައިފައެވެ. ސިފައިންގެ ޚިދުމަތުން އަމިއްލަފުޅަށް ވަކިވެވަޑައިގެންނެވީ 2017 ވަނަ އަހަރުއެވެ. ސިފައިންގެ ޚިދުމަތުން ވަކިވެވަޑައިގެންއިރު އިޙްސާން ހުންނެވީ ސިފައިންގެ އާމަރީގެ ޑެޕިއުޓީ ކޮމާންޑަރުގެ މަޤާމާއި، ޑެޕިއުޓީ ސްޕޯކްސް ޕާސަންގެ މަޤާމުގައެވެ. އޭގެ ފަހުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަރުކަޒީ ބޭންކްގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މެންބަރުކަމާ އޮޑިޓް ކޮމިޓީގެ މެންބަރުކަން ޢަލީ އިޙްސާން ކުރެއްވިއެވެ.
މުޙައްމަދު ސަޢީދު

thumb|މުޙައްމަދު ސަޢީދު
މުޙައްމަދު ސަޢީދަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިހާރުގެ އިޤުތިޞާދީ ތަރައްޤީ އާއި ވިޔަފާރިއާ ބެހޭ ވަޒީރު (މިނިސްޓަރ އޮފް އިކޮނޮމިކް ޑިވެލޮޕްމަންޓް އެންޑް ޓްރޭޑް) އެވެ. އެ މަނިކުފާނަކީ ހއ.ތުރާކުނަށް ނިސްބަތްވެވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ.

މުޙައްމަދު ސަޢީދު ވަނީ އިޓަލީވިލާތާއި އިނގިރޭސިވިލާތުގައި ޓޫރިޒަމްގެ އެކި ދާއިރާތަކުން މަތީ ތަޢުލީމު ހާޞިލްކުރައްވައިފައެވެ.

މުޙައްމަދު ސަޢީދު ވަނީ ނަވާރަވަނަ  ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މާވަށު ދާއިރާގެ މެންބަރުކަން ކުރައްވައިފައެވެ. 2013 އިން 2018 އަށް އެ މަނިކުފާނަކީ މިނިސްޓަރ އޮފް އިކޮނޮމިކް ޑިވޮލޮޕްމަންޓެވެ. އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަރުކަޒީ ބޭންކުގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މެންބަރުކަމާ، އޭޝިއާ އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ އެންޑް އިންވެސްޓްމަންޓް ބޭންކުގެ ޑިރެކްޓަރުކަމާ، ދައުލަތުގެ ބޮޑު 3 ކުންފުންޏެއްގެ ސުޕަރ ސީއީއޯގެ މަގާމް އެ މަނިކުފާނު ފުރުއްވިއެވެ. ޓޫރިސްޓް ރިސޯޓްތައް ހިންގުމުގައި 18 އަހަރު އެ މަނިކުފާނު ވަނީ މަސައްކަތް ކުރައްވައިފައެވެ.
އަޙްމަދު ޝިޔާމް

thumb|އަޙްމަދު ޝިޔާމް
އަޙްމަދު ޝިޔާމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިހާރުގެ މަސްވެރިކަމާއި ކަނޑުގެ ވަޞީލަތްތަކާ ބެހޭ ވަޒީރު (މިނިސްޓަރ އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އޯޝަން ރިސޯސަސް) އެވެ.

އަޙްމަދު ޝިޔާމް ވަނީ ޑިޕްލޮމަސީ އާއި ވޯލްޑް އެފެއާޒްގެ ދާއިރާއިން ސްރީލަންކާގައި ހުންނަ ބަންޑާރަނަޔަކަ އިންޓަރނޭޝަނަލް ޑިޕްލޮމެޓިކް ޓްރެއިނިންގ އިންސްޓިޓިއުޓްގައި ޑިޕްލޮމާ ޙާޞިލުކުރައްވައިފައެވެ. އަދި ސްރީލަންކާގައި ސްޓްރެޓެޖިކް މެނޭޖްމަންޓާއި ލީޑަރޝިޕްގެ ދާއިރާއިން ޕޯސްޓްގްރެޖުއޭޓް ޑިޕްލޮމާ ޙާޞިލުކުރެއްވިއެވެ. މާސްޓާރސް އޮފް ބިޒްންސް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން ޙާޞިލުކުރެއްވީ ޖަޕާނުގެ އޮސާކާގެ ނަގޯޔާ ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް ކޮމާރސް އެންޑް ބިޒްނަސް (އެން.ޔޫ.ސީ.ބީ) އިންނެވެ.

2014 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 2023 ވަނަ އަހަރަށް އެމަނިކުފާނަކީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ނައިފަރު ދާއިރާގެ މެންބަރެވެ. ވިޔަފާރީގެ ދާއިރާއާއި ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާގައި  އެމަނިކުފާނުވަނީ ޚިދުމަތްކުރައްވައިފައެވެ. އަދި އެ މަނިކުފާނަކީ ޕްރޮފެޝަނަލް ސްކޫބާރ ޑައިވިންގ އިންސްޓްރަކްޓަރެކެވެ.
އަޙްމަދު އުޝާމް

thumb|އަޙްމަދު އުޝާމް
އަޙްމަދު އުޝާމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިހާރުގެ ބަންޑާރަ ނާއިބު (އެޓަރނީ ޖެނެރަލް) އެވެ.

އަޙްމަދު އުޝާމަކީ، ޤާނޫނީ ދާއިރާ އާއި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގުޅުންތަކުގެ ދާއިރާއިން، މެލޭޝިޔާ އާއި އިނގިރޭސިވިލާތުގައި މަތީ ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރައްވައިފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.

އެ މަނިކުފާނު ވަނީ ބަންޑާރަ ނާއިބުގެ އޮފީހުގެ އެކި މަޤާމުތަކުގައި 10 އަހަރު ދުވަހު  ޚިދުމަތްކުރައްވައިފައެވެ. އެ ގޮތުން، ޑެޕިއުޓީ ސްޓޭޓް އެޓަރނީކަމާ، ޑެޕިއުޓީ ސޮލިސިޓަރ ޖެނެރަލްކަމާ، ޑެޕިއުޓީ އެޓަރނީ ޖެނެރަލްކަމުގެ މަޤާމު ވެސް އަދާކުރައްވައިފައިވެއެވެ. އަދި ނަވާރަވަނަ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ވިލިމާލޭ ދާއިރާގެ މެންބަރުކަން ވެސް އެ މަނިކުފާނުވަނީ ކުރައްވައިފައެވެ.

ބަންޑާރަ ނާއިބުގެ ހައިސިއްޔަތުން ޖުޑީޝަލް ސަރވިސް ކޮމިޝަންގެ މެންބަރުކަން ވެސް އަޙްމަދު އުޝާމް ކުރައްވަމުންގެންދަވައެވެ.
އިބްރާހީމް ފައިޞަލް

thumb|އިބްރާހީމް ފައިޞަލް
އިބްރާހީމް ފައިޞަލް ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 18 ޖުލައި 1986 ގައެވެ. 

އިބްރާހީމް ފައިޞަލް މަތީ ތަޢުލީމު ޙާޞިލްކުރައްވައިފައިވަނީ މެލޭޝިޔާގެ ވެސްޓްމިންސްޓަރ އިންޓަނޭޝަނަލް ކޮލެޖުން ބިޒްނަސް ސްޓަޑީޒްގެ ދާއިރާއިންނެވެ.

ސަރުކާރުގެ ޚިދުމަތުގައި އެ މަނިކުފާނު ފުރަތަމަ މަސައްކަތްކުރެއްވީ ފުލުހުންގެ އިދާރާގައެވެ. އޭގެފަހުން، މިނިސްޓްރީ އޮފް ޔޫތު އެންޑް ސްޕޯޓްސްގެ ޑެޕިއުޓީ މިނިސްޓަރުކަމުގެ މަޤާމު 2013ވަނަ އަހަރުން 2015ވަނަ އަހަރަށް އަދާކުރެއްވިއެވެ. އަދި 2015ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 2018ވަނަ އަހަރަށް އެ މަނިކުފާނު ވަނީ މެލޭޝިޔާގައި ހުންނަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައި ކޮމިޝަންގެ އެޑިޝަނަލް ސެކްރެޓަރީގެ މަޤާމުގައި ޚިދުމަތްކުރައްވައިފައެވެ. 2023 ނޮވެންބަރު 17ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން 2025 ޖަނަވަރީ 25ވަނަ ދުވަހުގެ ނިޔަލަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަމާ ބެހޭ ވަޒީރުކަން އެ މަނިކުފާނު އަދާކުރައްވައިފައިވެއެވެ.
ޢަބްދުﷲ ރާފިޢު

thumb|ޢަބްދުﷲ ރާފިޢު
ޢަބްދުﷲ ރާފިޢަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިހާރުގެ ކުޅިވަރާއި ހަށިހެޔޮކަމާ ބެހޭ ވަޒީރު (މިނިސްޓަރ އޮފް ސްޕޯޓްސް، ފިޓްނަސް އެންޑް ރެކްރިއޭޝަން) އެވެ.

ޢަބްދުﷲ ރާފިޢު ވަނީ ސްޕޯޓްސް ފިޒިއޮތެރަޕީގެ ދާއިރާއިން އިންޑިއަން އިންސްޓިޓިއުޓް އޮފް ފިޒިކަލް މެޑިސިން އެންޑް ރިހެބިލިޓޭޝަންގައި މަތީ ތަޢުލީމު ޙާޞިލުކުރައްވައިފައެވެ.

ޢަބްދުﷲ ރާފިޢު ގެންދަވަނީ، އޮލިމްޕިކް ކުޅިވަރު މުބާރާތްތަކުގައި ދިވެހި ޤައުމީ ޓީމުގެ މެޑިކަލް ލީޑަރުގެ ޙައިސިއްޔަތުން 2019 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ޚިދުމަތް ކުރައްވަމުންނެވެ. އެކި ކުޅިވަރުތަކުގައި ބައިވެރިވާ ކުޅުންތެރީންގެ ޞިއްޙީ ދުޅަހެޔޮކަން ހިފެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދެއްވުމުގެ މަސައްކަތް 2003 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ވަނީ ފަށްޓަވައިފައެވެ.

ސައުތު އޭޝިއަން ފުޓްބޯލް ފެޑެރޭޝަނުން 2018 ވަނަ އަހަރު، ބަންގްލަދޭޝްގައި ބޭއްވި ސާފް ސުޒުކީ ކަޕް ފުޓްބޯޅަ މުބާރާތުގެ ޗެމްޕިއަންކަން ހޯދައި، [ރަން މެޑެލް] ހާސިލުކުރި ޤައުމީ ފުޓްބޯޅަ ޓީމުގެ ކުޅުންތެރިންނާއި އޮފިޝަލުންނަށް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ދެއްވި ޚާއްޞަ އިނާމު ޢަބްދުﷲ ރާފިޢަށް ވަނީ ލިބިވަޑައިގެންފައެވެ. އެ މުބާރާތުގައި ދިވެހި ޤައުމީ ފުޓްބޯޅަ ޓީމުގެ މެޑިކަލް އޮފިޝަލުގެ ގޮތުގައި ޢަބްދުﷲ ރާފިޢު ވަނީ ބައިވެރިވެވަޑައިގަންނަވައިފައެވެ.
މުޙައްމަދު އަމީން (ޓްރާންސްޕޯޓް މިނިސްޓަރު)

thumb|މުޙައްމަދު އަމީން
މުޙައްމަދު އަމީނަކީ ދަތުރުފަތުރާއި މަދަނީ އުދުހުންތަކާ ބެހޭ ވަޒީރު (މިނިސްޓަރ އޮފް ޓްރާންސްޕޯޓް އެންޑް ސިވިލް އޭވިއޭޝަން) އެވެ.

މުޙައްމަދު އަމީން ވަނީ ސްރީލަންކާއިން ޕައިލެޓް ލައިސެންސް ޙާސިލްކުރައްވައި، ކެނެޑާ، އެމެރިކާ، މެލޭޝިޔާ، އަދި ސިންގަޕޫރުން މިދާއިރާގެ އެކި ކޯސްތައް ފުރިހަމަކުރައްވައިފައެވެ.

ސަރުކާރުގެ ޚިދުމަތަށް މުޙައްމަދު އަމީން ފެށްޓެވީ ދިވެހި ޤައުމީ ދިފާޢީ ބާރުގައެވެ. މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީގެ ޗެއަރމަންކަން ވެސް އެ މަނިކުފާނު ކުރެއްވިއެވެ. އައިލެންޑް އޭވިއޭޝަންގައި ޚިދުމަތްކުރެއްވި 15 އަހަރަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތުގައި، ހެޑް އޮފް ސޭފްޓީގެ މަގާމުގެ އިތުރުން، ޑިރެކްޓަރ އޮޕަރޭޝަންސްގެ މަޤާމު އަދާކުރެއްވިއެވެ.