open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ކުޑަ ދޫ

ކުޑަ ދޫ() އަކީ އަނގައިގެ ތެރެއިން ފަހަތުން ފެންނަ އިންނަ ކުޑަކުޑަ މަސްކޮޅެއް ފަދަ އެއްޗެކެވެ. ކުޑަ ދޫ ނިކުމެފައި އިންނަނީ މަތީ ތަލީގެ ފަހަތު ބައި ނުވަތަ މަޑު ތަލި އިންނެވެ. 

## ކުޑަ ދުލުގެ ވަޒީފާ

ވާހަކަ ދެއްކުމާއި، ތަފާތު އަޑުތައް ލެއްވުމުގައި މުހިއްމު ދައުރެއް ކުޑަ ދޫ އަދާކުރެއެވެ. ކަރުގެ ބުނޑުން ނުވަތަ އެތެރެއިން އުފެއްދޭ ތަފާތު ކަށި އަޑުތައް އުފެއްދުމުގައި، ކުޑަ ދޫ ބައިވެރިވެއެވެ. ބައެއް ކަހަލަ އަކުރުތައް ކިޔުމުގައި ވެސް ކުޑަ ދުލުގެ ބޭނުން ހިފަން ޖެހެއެވެ. އެގޮތުން އިބްރީ، ޢަރަބި، ފަރަންސޭސި، އަދި ޖަރުމަނު ފަދަ ބަސްތަކުން ތަފާތު އަކުރުތައް ކިޔުމުގައި ކުޑަ ދޫ ހަރަކާތްކުރަން ޖެހެއެވެ. 

## ބައެއް ކަންކަމާއި ކުޑަ ދުލާއި ހުރިގުޅުން
* ކާތަކެތި ދިރުވުމުގެ ތެރޭގައި ނޭފަތުގެ މަގު ބައްދާލަނީ މަޑު ތަލިން ނިކުމެފައިވާ ކުޑަ ދޫއިންނެވެ. މީގެ ބޭނުމަކީ ދިރުވާލެވުނު ކާއެތިކޮޅު ނޭފަތުގެ ތެރެއަށް ދިޔަނުދިނުމެވެ.
* ގުގުރިދަމާއިރު އިވޭ އަޑަކީ ނޭވާލުމުގެ ތެރޭގައި މަޑު ތަލިން ނިކުމެފައިވާ ކުޑަ ދޫ ތެޅޭތީ އުފެދޭ އަޑެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ކުޑަ ދޫ އާދަޔާ ޚިލާފަށް ދިގުވުމަކީ ވެސް ކުޑަ ދޫ ތެޅި ވައިބްރޭޓްވެ، ގުގުރިދެމުން ކުރިމަތިކުރުވާ ކަމެކެވެ. ބައެއް ޙާލަތްތަކުގައި ނިދާއިރު ނޭވާހުއްޓޭގޮތްވުން ފަދަ ކަންތައް މެދުވެރި ކުރުވައެވެ. މިހާލަތުގައި ކުޑަ ދޫ، ނުވަތަ ކުޑަ ދުލުގެ ބައެއް އޮޕަރޭޝަން ކޮށްގެން ނަގަން ޖެހެއެވެ. 
250px|thumb|left|އަނގަތެރެ

* މީހަކު އަމިއްލައަށް އެމީހެއްގެ އަނގައިގެ ތެރެއަށް އަތްބާނައިގެން މަޑު ތަލީގައި ނުވަތަ ކުޑަ ދޫގައި އަތްލަން އުޅެފިނަމަ އެމީހަކަށް ހޮނޑުލެވޭހެން ހީވާފަދަ އިހްސާސެއް ކުރެވޭނެއެވެ. މިހެން ވުމަށްކިޔަނީ ގެގް ރިފްލެކްސް އެވެ. އަދި މިގޮތަށް އުޅުމުގެ ތެރޭގައި އަތްލެވިއްޖެނަމަ ހޮނޑު ލެވޭގޮތް ވެއެވެ. 
* ބައެއް މީހުންގެ ކުޑަ ދޫ ރަގަޅަށް ކަރުގެ އެތެރެއާއި ކައިރިނުވާގޮތް ވެއެވެ. މިހެން ދިމާވެއްޖެނަމަ ވާހަކަ ދައްކާއިރު ނޯށަށް އަރާގޮތް ވެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ބައެއް އަކުރުތައް އެފަދަ މީހުންނަށް ކިޔަން އުދަގޫވެއެވެ. 
* ކުޑަ ދޫ ދުޅަވުން: ބައެއް ޙާލަތްތަކުގައި ކުޑަ ދޫ ވަށައިގެންވާ ތެތް ދުލިފަށް ދުޅަވެ، ކުޑަ ދުލުގެ ސައިޒު އޭގެ އަސްލަށްވުރެ ބޮޑުވެގެން ދެއެވެ. މިއީ ކުޑަ ދޫ ދުޅަވުމެވެ. މިހާލަތުގައި ދުލުގައި ނުވަތަ ކަރުތެރޭގައި ކުޑަ ދޫ ބީހޭގޮތް ވާނަމަ ހޮނޑުލެވޭގޮތްވުން، ނުވަތަ ނޭވާތާށިވާގޮތްވުން ފަދަ ކަމެއް ކުރިމަތިވެދާނެއެވެ.

## ކުޑަ ދުލުން ބައެއްނެގުން

އެފްރިކާގެ ގައުމުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އެރިތްރިޔާ، އަދި އިތިއޯޕިޔާ ފަދަ ގައުމުތަކުގައި ކަރުތެރޭގެ އިންފެކްޝަން ތަކުން ހިމާޔަތްވެ ތިބުމަށް އާދަކާދައެއްގެ ގޮތުން ކުޑަ ދުލުގެ ބައެއް ނަގައެވެ. މިހާލަތުގައި ކުޑަ ދޫ އިންނާނީ ވަަރަށް ކުރުކޮށެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ލޯ

ލޯ ()އަކީ އިންސާނުންގެ ހަށިގަނޑުގައިވާ ގުނަން ތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މުހިއްމު އެއް ގުނަނެވެ. އިންސާނާގެ ފެނުން ފުރިހަމަކޮށްދެނީ ލޮލުގެ އެހީގައެވެ. ލޮލަކީ ފެނުމުގެ ހިއްސު ލިއްބައިދިނުމުގައި މަސްއޫލްވާ މައިގުނަވަނެވެ.
[thumb|A [human eye]]

## ލޮލުގެ ބައިތައް

* ލޮލުގެ ބޮޑި()
* ލޮލުގެ ރަވަ()
* ލޮލުގެ ކަޅުކަޅި()
* ލޮލުގެ ހުދުކަޅި()
* ލޮލުގެ ކޮއި()
* ލޮލުގެ ހުދުކަޅީގެ މަތީގައިވާ ތުނި ދުލި()
* ލޮލުގެ ހާމަދުލި()
* ލޮލުގެ އަލިދުލި()
* ލޮލުގެ މައިނާރު()
* ލޮލުގެ ލެންސް()

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ކަންފަތް

އަޑު އެހުމުގެ ހިއްސު ފުރިހަމަ ކޮށްދެނީ ކަންފަތުގެ އެހީގައެވެ.
ކަންފަތް ބެހިފައިވާ ބައިތައް
## ކަންފަތުގެ ބޭރުބައި
ކަންފަތުގެ ބޭރު ބައިގައި ހިމެނެނީ ހަށީގަނޑުން ބޭރުން ކަންފަތުން ފެންނަ އިންނަ ބަޔާއި، ކަންފަތުގެ ފޫޅުގެ އިތުރުން ކަންފަތުގެ ހޮއިން ކަންފަތުގެ ތޫރީގެ ބޭރު ފަށަލަ އާއި ހަމައަށްވާ ބައެވެ.

## ކަންފަތުގެ މެދުބައި
ކަންފަތުގެ މެދުބަޔަކީ ކަންފަތުގެ ބޭރު ބަޔާއި، ކަންފަތުގެ އެންމެ އެތެރޭގެ ބަޔާއި ދެމެދުގައިވާ ހިސާބެވެ. މިހިސާބުގައި ހުންނަނީ ކަންފަތުގައި ހުންނަ ކުދި ކަށިކޮޅުތަކާއި، އެތެރޭގައި ވައި-ހަރުލާފައި ހުންނަ "ކަންފަތުގެ ތޫރިގެ މަގާއި، އޮޑިޓަރީ ޓިއުބް އަދި ރައުންޑް ވިންޑޯ އާއި އޯވަލް ވިންޑޯ އެވެ. ކުދިކަށިކޮޅުތައް ހިފަހައްޓައިދޭ އެއްސުންތައް ނޫނީ ލިގަމެންޓްތައް ވެސް ކަންފަތުގެ މެދުބައިގައި ހުރެއެވެ. ކަންފަތަށް ވަންނަ އަޑު ކަންފަތުގެ ތޫރިއަށް ވާޞިލްވުމުން އެއަޑުތައް ބަލައިގަނެ، ދެނެގަނެ، އެއަޑުތައް ކަންފަތުގެ އެތެރޭ ބަޔަށް ފޮނުވައިދެނީ މިހިސާބުގައި ހުންނަ ކުދި ކަށިކޮޅުތަކުންނެވެ. އެގޮތުން މިހިސާބުގައި ހުންނަ ކަށިކޮޅުތަކުގެ ތެރޭގައި **ސްޓެޕީސް"، **އިންކަސް"'، އަދި *'މެލިއަސް"* ހިމެނެއެވެ. އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައިވާ އެންމެ ކުޑަ ކަށިކޮޅަކީ ކަންފަތުގެ މެދުބައިގައި އިންނަ ސްޓެޕީސް އޭ ކިޔާ ކަށިކޮޅެވެ.  ކަންފަތާއި ކަރުގުޅުވައިދޭ ހޮޅި "ޔޫސްޓެޗިއަން ޓިއުބް" ކަންފަތަށް ގުޅިފައިވަނީ ވެސް ކަންފަތުގެ މެދުބައިންނެވެ.

## ކަންފަތުގެ އެތެރޭ ބައި

## ކަންފަތުގެ ވަޒީފާ
ކަންފަތުގެ މައިގަނޑު މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ އަޑުއިވުމުގެ ހިއްސު ގެނެސްދިނުމާއި ހަށިގަނޑުގެ ހަމަ ހިފެހެއްޓުމެވެ

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ސިކުނޑި

މިއީ ހަށިގަނޑުގައިވާ ވަރަށް މުހިއްމު ގުނަވަނެކެވެ. ސިކުނޑި ނުވަތަ () އަކީ ސެންޓްރަލް ނާރވަސް ސިސްޓަމް ކޮންޓްރޯލް ކުރާ މަރުކަޒެވެ. އަދި އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައިވާ އެންމެ މުހިއްމު އެއްގުނަވަން ވެސް މެއެވެ. މީހާގެ އުޅުމާއި މިޒާޖު، މީހާގެ ސުލޫކާއި، އަޚްލާގު، ފަދަ ކަންތައްތައް ފުރިހަމަކޮށް، އެކަންކަން ހުންނަ ނުހުންނަގޮތް ކަނޑައެޅުމުގައި ޒިންމާވަނީ ސިކުނޑި އެވެ. ބޮލުގެ ނާށިގަނޑަކީ ތަފާތު ގެއްލުންތަކުން ސިކުނޑި ހިމާޔަތްކޮށް ރައްކާތެރި ކުރުމަށްޓަކައި ލެވިފައިވާ ގުދުރަތީ އައްޑަނަ އެކެވެ. 

## އިތުރު ފާލަންތައް

* ހައު ސްޓަފް ވޯކްސްގައި އަހަރެމެންގެ ސިކުނޑި މަސައްކަތް ކުރާގޮތް 
* ދަ ހޯޕްސް ބްރެއިން ޓިއުޓޯރިއަލް ހޯޕްސް.ސްޓެންފޯޑް.އެޑިޔު ގައި
* ކޮމްޕެރޭޓިވް މެމޭލިއަން ބްރެއިން ކަލެކްޝަން
* ބްރެއިން ރިސާޗް ފްރޮމް ސައިންސްޑެއިލީ
* ބްރެއިން އިންފޯ ފޯ ނިއުރޯއެނެޓޮމީ
* ނިޔުރޯސައިންސް ފޯ ކިޑްސް
* Everything you wanted to know about the brain – Provided by *[[New Scientist]]*.
* Fact sheets on brain injury - causes, effects and coping strategies
* ނިއުރޯސައިންސް ވިކީ.
* BrainMaps.org, interactive high-resolution digital brain atlas based on scanned images of serial sections of both primate and non-primate brains
* Scientific American Magazine (September 2003 Issue) Ultimate Self-Improvement
* ބްރެއިން ރިސާރޗް އެންޑް އިންފޮމޭޝަން ނެޓްވޯކް (B.R.A.I.N.)

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ނާރުތަކުގެ ނިޒާމް
ޤިސްމު:އެތެރެހަށީގެ ގުނަވަންތައް
ވައިލުން

ވައިލުމޭ ބުނެވެނީ ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމްގައި ހުރި ވައި އަނގައިން ބޭރުކުރުމަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ. ވައިލެވޭއިރު ޢާއްމު ގޮތެއްގައި އަޑެއް އުފެދެއެވެ. އަދި ބައެއް ފަަހަރު ނުބައި ވަސް ވެސް ދުވައެވެ.

މާ އަވަހަށް ބުއިން ނުވަތަ ކެއުމަކީ ވައިލެވޭގޮތް ވާކަމެކެވެ. ނުވަތަ ނުހަފައި ކެއުމުންނެވެ. ވައި ލެވޭއިރު ބޭރުވާ ވައިގައި އެކުލެވިގެންވަނީ އޮކްސިޖަން އާއި ނައިޓްރޯޖަން އެވެ. ބިއަރު ކޮކާކޯލާ ފަދަ ބުއިންތައް ބުއިމުން ވެސް އަނގައިން ވައިލެވޭގޮތް ވެއެވެ. މިފަަދަ އެއްޗެއް ބުއިމުން ބޭރުވާ ވައިގައި އެކުލެވޭނީ ކާބަން ޑައި އޮކްސައިޑް އެވެ. އެއީ އެބުއިމުގެ ތެރޭގައި ހަށިގަނޑަށް ވާޞިލްވާ މާއްދާއެކެވެ. ބައެއް ފަަހަރު *ގަސްޓްރޯ-އީސަފޭޖަލް ރިފްލެކްސް ޑިޒީޒް* ކިޔާ ބައްޔެއްގެ ސަަބަބުން ވެސް އަނގައިން ވައިލުން ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ.

އަނގައިން ވައިލެވޭ ހިނދު އަނޑެއް އުފެދެނީ ކާތަކެތި ހިގާހޮޅި ނުވަތަ އީސަފޭޖަސް ނިމޭ ހިސާބުގައި އީސަފޭޖަލް ސްފިންކްޓަރ ހުރަސްކޮށް ވައިދަތުރު ކުރާ ވަގުތު އެސްފިންކްޓަރ ވައިބްރޭޓް ވެގެންދާތީއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ލެސޯތޯ

**** ، މި ޤައުމަކީ އެހެން ޤައުމު ތަކެކޭ އެއްފަދައިން ފާހަގަ ކޮށްލެވޭ ޤައުމެކެވެ. 

## އިޤްތިޞާދު
ޤައުމުގެ އިޤްތިޞާދު ބިނާ ވެގެންވަނީ ގައުމުގެ ރައްޔިތުން ކުރާ ތަފާތު މަސައްކަތް ތަކުގެ މައްޗަށެވެ.
ޖާދުﷲ ޖަމީލް

thumb|234x234px|ޖާދުﷲ ޖަމީލް
ޖާދުﷲ ޖަމީލަކީ އަލްމަރުޙޫމް މުޙައްމަދު ޖަމީލް ދީދީގެ ދަރިކަލެކެވެ. ސަރުކާރުގައި ވަރަށް ދިގު މުއްދަތެއް ވަންދެން ޖާދުﷲ ޖަމީލް ޚިދުމަތް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ.

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޑރ އާމިނަތު ޖަމީލް

ޑރ އާމިނަތު ޖަމީލަކީ އަލްމަރުޙޫމް މުޙައްމަދު ޖަމީލް ދީދީގެ ދަރިކަލެކެވެ. މިއީ އެމްޑީޕގެ ޝެޑޯ ކެބިނެޓްގެ ހެލްތުގެ މިނިސްޓަރެވެ. އާމިނަތު ޖަމީލަކީ މުސްކުޅިންގެ ބަލިތަކުން ޕީއެޗްޑީ ހައްދަވައިގެން ހުންނެވި ބޭކަނބަލެކެވެ.
ފާތިމަތު ޖަމީލް

ފާތިމަތު ޖަމީލަކީ އަލްމަރުޙޫމް މުޙައްމަދު ޖަމީލް ދީދީގެ ދަރިކަނބަލެކެވެ

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
މަޙްމޫދު ޝައުޤީ

**ޑރ. މަޙްމޫދު ޝައުޤީ** އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީގެ ޗާންސެލަރެވެ. 

ޑރ. މަޙްމޫދު ޝައުޤީ ވަނީ ބެޗްލަރ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަން (ބަޔޮލޮޖީ) އަދި ބެޗްލަރ އޮފް އާރޓްސް (އިކޮނޮމިކްސް) ހާސިލުކުރައްވައިފައެވެ. މާސްޓާރސް އޮފް އެޑިޔުކޭޝަން ހާސިލުކުރެއްވީ ކެނެޑާގެ ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް މަނިޓޮބާއިންނެވެ. އެއަށްފަހު ކެނެޑާގެ ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް ޓޮރޮންޓޯގައި ތަޢުލީމީ ދާއިރާއިން ޕީއެޗްޑީ ހާސިލުކުރެއްވިއެވެ. ޑރ. މަޙްމޫދު ޝައުޤީ ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް ޓޮރޮންޓޯގައި އުޅުއްވި ދުވަސްވަރު އެ ޔުނިވަރސިޓީގެ ސެނެޓުގެ އެކަޑަމިކް ކޮމެޓީގެ މެންބަރުކަން ވަނީ ކުރައްވައިފައެވެ.
ޑރ. މަޙްމޫދު ޝައުޤީ އަދާކުރެއްވި މަޤާމުތަކުގެ ތެރޭގައި އެޑިޔުކޭޝަން މިނިސްޓަރުގެ ނާއިބުކަމާއި، އެޑިޔުކޭޝަން މިނިސްޓަރުކަމާއި، ޓޫރިޒަމް މިނިސްޓަރުކަން ހިމެނެއެވެ. އަދި 2007 ވަނަ އަހަރު ވަޒީރުންގެ މަޖިލީހުގެ އިކޮނޮމިކް ކޮމެޓީގެ ރައީސްކަން ޑރ. މަޙްމޫދު ޝައުޤީ ވަނީ ކުރައްވައިފައެވެ. 2003 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 2008 ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް ދިވެހިރާއްގެ ސްކައުޓް ޖަމުޢިއްޔާގެ ރައީސްކަމުގެ މަޤާމު ޑރ. މަޙްމޫދު ޝައުޤީ ވަނީ އަދާކުރައްވައިފައެވެ. މީގެއިތުރުން މަރުކަޒީ ބޭންކް މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީ (އެމްއެމްއޭ) ގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މެންބަރުކަން ވެސް އެ މަނިކުފާނު ވަނީ ކުރައްވައިފައެވެ.

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
މުޙައްމަދު ނަޝީދު

މުޙައްމަދު ނަޝީދު  ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 1967ވަނަ އަހަރު މޭ މަހު 17ވަނަ ދުވަހު މާލޭގައެވެ.

1971އިން 1981އަށް މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލްގައި ތަޢުލީމު ޙާޞިލުކުރެއްވުމަށް ފަހު، އިތުރަށް ތަޢުލީމް ޙާޞިލުކުރެއްވުމަށް ރާއްޖެއިންބޭރަށް ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. ސްރީލަންކާގެ ކޮލަމްބޯގައި ހުންނަ އޯވަރސީޒް ސްކޫލްގައި ކިޔަވައި ވިދާޅުވުމަށް ފަހު އޭ-ލެވެލް ފުރިހަމަކުރެއްވުމަށް އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ޑައުންޓްސީޒް ސްކޫލަށް ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އަދި، 1989ވަނަ އަހަރު ލިވަރޕޫލް ޔުނިވަރސިޓީން ބެޗަލަރ އޮފް އާޓްސް އިން މެރިޓައިމް ސްޓަޑީޒް ފުރިހަމަކުރެއްވިއެވެ.

ތަޢުލީމު ޙާޞިލުކުރެއްވުމަށް ފަހު މާލެ ވަޑައިގެން 1990ވަނަ އަހަރު "ސަންގު" ގެ ނަމުގައި ސިޔާސީ މަޖައްލާއެއް ނެރުއްވިއެވެ. "ސަންގު" މަޖައްލާއަށް އަހަރުވީތަނާ، ސަރުކާރުން އެ މަޖައްލާ ނެރުން މަނާކުރައްވައި، ނަޝީދު ހައްޔަރުކުރެއްވިއެވެ.

1991ވަނަ އަހަރު، ނަޝީދަކީ "ޕްރިޒަނަރ އޮފް ކޮންޝަންސް" އެއްގެ ގޮތުގައި އެމްނެސްޓީ އިންޓަރނޭޝަނަލްއިން ކަނޑައެޅިއެވެ.

ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މާލޭ މެންބަރެއްގެ ގޮތުގައި 1992ވަނަ އަހަރު ހޮވިވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ވައްކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ޖަލަށްލުމަށް ޙުކުމްކުރުމުން މަޖިލިސް ގޮނޑި ގެއްލުނެވެ. އެގޮތުން، 18 މަސް ދުވަހު ޖަލުގައި ހޭދަކުރެއްވިއެވެ.

އަމިއްލަފުޅަށް ޤައުމުން ބޭރުގައި އަރުވައިލެވިގެން ހުންނެވުމަށްފަހު 2004ވަނަ އަހަރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ އިދިކޮޅު ޕާޓީ، ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ ޑިމޮކްރެޓިކް ޕާޓީ (އެމްޑީޕީ) ސްރީލަންކާގައި އުފެއްދުމުގައި ބައިވެރިވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ.

2004ވަނަ އަހަރު އިނގިރޭސި ސަރުކާރުން ނަޝީދަށް އެ ޤައުމުގެ ޙިމާޔަތްދެއްވިއެވެ.

އަމިއްލަފުޅަށް އަރުވާލެވިގެން 18 މަސް ދުވަހު ޤައުމުން ބޭރުގައި އުޅުއްވުމަށްފަހު، 30 އެޕްރީލް 2005ގައި ނަޝީދު ރާއްޖެ ވަޑައިގެން، އޭރުގެ ސަރުކާރުގެ މަނާކުރެއްވުންތަކާ އެކުވެސް އެމްޑީޕީގެ ޙަރަކާތްތައް ރާއްޖޭގައި ފެއްޓެވިއެވެ.

2 ޖޫން 2005ގައި ސިޔާސީ ޕާޓީތައް ރާއްޖޭގައި ހުއްދަކުރެވުނެވެ. އަދި، 20 ޑިސެމްބަރ 2005ގައި އެމްޑީޕީގެ ޗެއަރޕާސަންގެ މަޤާމަާށް ނަޝީދު ހޮވިވަޑައިގެންނެވިއެވެ.

ޑިމޮކްރެޓިކް އިސްލާޙުތައް އަވަސްކުރުމަށް ސަރުކާރަށް ފިއްތުންތައް ކުރިމަތިކުރުވުމަށް 2005އިން 2008އަށް ޞުލްޙަވެރި މަދަނީ ކެމްޕެއިނެއް އެމްޑީޕީން ހިންގިއެވެ. މި ޙަރަކާތުގެ ތެރޭގައި އޮގަސްޓު 2005ވަނަ އަހަރު ނަޝީދު ހައްޔަރުކޮށް ޓެރަރިޒަމްގެ ދަޢުވާ ކުރެވުނެވެ. މި ދަޢުވާ ފަހުން ސަރުކާރުން ދޫކޮށްލެއްވިއެވެ.

އެމްޑީޕީގެ ރިޔާސީ ޓިކެޓް ކާމިޔާބުކުރެއްވުމަށް ފަހު، 2008ވަނަ އަހަރު ރާއްޖޭގައި ބޭއްވުނު ރިޔާސީ އިންތިޚާބު އޭނާ ކާމިޔާބުކުރެއްވިއެވެ.

ފަސް އަހަރުގެ ދައުރު ހަމަވުމުގެ ކުރިން، 7 ފެބްރުއަރީ 2012ގައި، ރައީސް ނަޝީދު މަޤާމުން އިސްތިޢުފާ ދެއްވިއެވެ. އިސްތިޢުފާ ދެއްވުމަށް ފަހު ވެސް ސިޔާސީ މަސްރަޙުގައި ރައީސް ނަޝީދު ޙަރަކާތްތެރިވެވަޑައިގަތެވެ. އެގޮތުން 2013ވަނަ އަހަރުގެ ރިޔާސީ އިންތިޚާބުގައި ވެސް އެ މަނިކުފާނު ވާދަކުރެއްވިއެވެ. ނަމަވެސް ކާމިޔާބުވެވަޑައިގެންފައި ނުވެއެވެ. 2019ވަނަ އަހަރު ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ އިންތިޚާބުގައި ވާދަކުރައްވައި މައްޗަންގޮޅި މެދު ދާއިރާގެ ގޮނޑި ކާމިޔާބުކުރެއްވިއެވެ. އަދި 19ވަނަ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ރައީސްކަމަށް ވެސް ހޮވިވަޑައިގަތެވެ. 

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ހަތިފުށި (ހއ. އަތޮޅު)

:*އެހެނިހެން ބޭނުންތަކަށް [[Hathifushi|ހަތިފުށި]] ބައްލަވާލައްވާ!*

ހަތިފުށި އަކީ ހއ.އަތޮޅުގައި މީހުން އާބާދުވެފައިވާ ރަށް ތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ.
ކެލާ (ހއ. އަތޮޅު)

**ކެލާ** އަކީ ހއ. އަތޮޅުގެ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން މީހުން ދިރިއުޅެމުން އަންނަ ރަށެކެވެ.

## ތަޢުލީމު
ކެލާގައި ހުންނަ އެންމެ ދުވަސްވީ މަދަރުސާ، މަދަރުސަތުލް ޝޭއިޚް އިބްރާހިމް ހުޅުވުނީ މީގެ 63 އަހަރު ކުރިން މިނިސްޓްރީ އޮފް އެޑިއުކޭޝަން ގެ ބެލުމުގެ ދަށުންނެވެ. މިމަދަރުސާގައި 465 ދަރިވަރުން ތައުލީމު ހާސިލް ކުރަމުންދެއެވެ. އަދި 42 މުދައްރިސުން ހަރަކާތްތެރިވަމުން ދެއެވެ.
ތަކަންދޫ (ހއ. އަތޮޅު)

ތަކަންދޫ އަކީ ހއ. އަތޮޅުގެ ރަށްތަކުގެ ތެރއިން މީހުން ދިރިއުޅެމުން އަންނަ ރަށެކެވެ.

**އިތުރު ފާލަންތައް:**

ތަކަންދޫ ޑިވެލޮޕްމެންޓް
ވަށަފަރު (ހއ. އަތޮޅު)

ވަށަފަރު ހއ. އަތޮޅުގެ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން މިހުން ދިރިއުޅޭ ރަށެކެވެ.
ގެބޯން

**** ، މި ޤައުމަކީ އެހެން ޤައުމު ތަކެކޭ އެއްފަދައިން ފާހަގަ ކޮށްލެވޭ ޤައުމެކެވެ. 

## އިޤްތިޞާދު
ޤައުމުގެ އިޤްތިޞާދު ބިނާ ވެގެންވަނީ ގައުމުގެ ރައްޔިތުން ކުރާ ތަފާތު މަސައްކަތް ތަކުގެ މައްޗަށެވެ.
ކިރިބަތީ

ކިރިބާސް، ރަސްމީ ނަމުންނަމަ ކިރިބާސްގެ ޖުމުހޫރިއްޔާ އަކީ ޕެސިފިކް ކަނޑުގެ މެދުތެރޭގައި އުފެދިފައި އޮތް ޖަޒީރާ ގައުމެކެވެ. 32 އަތޮޅުގެ މައްޗަށް އެކުލެވިގެން ވާ މި ރާއްޖޭގެ ސަރަހައްދުގައި 3.5 މިލިއަން އަކަ ކޮލޯމީޓަރު ހުރެއެވެ. ހައްތުއިސްތިވާ މަތީގައި އުފެދިފައި އޮތް މި ގައުމުގެ އިރުމަތީ ފަޅި އޮތީ ބައިންލައަގުވާމީ ވަގުތު ރޮނގުގައެވެ. 
ކިރިބާސް އިނގިރޭސިންގެ ފަރާތުން މިނިވަން ވީ 1979 ގައެވެ. މިއީ ކޮމަންވެލްތާއި، އައި އެމް އެފާއި، ވާލްޑް ބޭންކްގެ މެންބަރު ގައުމެކެވެ. އދ ގެ ފުރިހަމަ މެންބަރަކަށް ކިރިބާސް ވީ 1999 ގައެވެ. 
## ނަން
ކިރިބާސް އަކީ ގިލްބަރޓްސް ރަށްތަކުގެ ބައެކެވެ. މި ރަށްތަކަށް ނަންދެވިފައި ވަނީ އެ ރަށްތައް ފުރަތަމަ ދަތުރުކުރި އިނގިރޭސި ކެޕްޓަން ތޯމަސް ގިލްބަރޓް ގެ ނަމުންނެވެ. އޭނާ އެ ރަށްތަކަށް ދަތުރުކުރީ 1788 ގައެވެ. 

"ގިލްބަރޓްސް" މި ލަފުޒު އެތާގެ ރަށްވެހިންގެ އަމިއްލަ ބަހުގެ އަޑުތަކަށް ފެތޭގޮތަށް، އެމީހުން ކިޔަނީ "ކިރިބާސް" މިހެންނެވެ.

## ތާރީޚް
## އިޤްތިޞާދު
ކިރިބާސް އަކީ ފަގީރު ގައުމެކެވެ. ގުދުރަތީ ވަސީލަތްތައް މަދެވެ. ކިރިބާސްގެ ބަނާބަގައި ވިޔަފާރީގެ ނަފާ ނެގެން އޮތް ފޮސްފޭޓް ޖަމާ ވެސް ގައުމު މިނިވަން ވީ އިރު ވަނީ ހުސްވެފައެވެ. މިހާރު ގައުމުގައި އުފައްދައި ބޭރުކުރާ މައިގަނޑު މުދަލަކީ ކުފުރާ އާއި މަހެވެ. ޖީ ޑީ ޕީ ގެ 5 ބައިކުޅަ 1 ބައި ފަތުރުވެރިަމުން ހޯދެއެވެ. ކިރިބާސް އަކީ ދުނިޔޭގެ އެންމެ ކުޑަކޮށް ތަރައްގީވެފައިވާ އެއް ގައުމެވެ.
ޢަބުދުއް ސައްތާރު ޢަބުދުލް ޙަމީދު

**ޢަބުދުއް ސައްތާރު ޢަބުދުލް ޙަމީދު** އަކީ ކުޅަދާނަ ވާހަކަ ދެއްކުން ތެރިއެކެވެ. ލިޔުންތެރި އެކެވެ. ގާރީ އެކެވެ. އަދި ކެރަމް ފަދަ ކުޅިވަރުތަކުގެ ފަންނާނެކެވެ. ޢަބުދުއް ސައްތާރުގެ ހުނަރު ފުރަތަމަ ފެނިގެން އައީ ޢަރަބިއްޔާ ސުކޫލްގައި ކިޔަވަން އުޅުނު ދުވަސްވަރު އެވެ. މިވަގުތު ޢަބުދުއް ސައްތާރު ތަޢުލީމު ހާސިލް ކުރަމުންދަނީ އަޒްހަރު ޔުނިވަސިޓީގައެވެ.

## އަމިއްލަ ދިރިއުޅުން
 
ޢަބުދުއް ސައްތާރު ޢަބުދުލް ޙަމީދު އުފަންވީ ދ.މާއެނބޫދޫ އަށެވެ. ބައްޕައަކީ އަލްގާރީ ޢަބުދުލް ޙަމީދު މޫސާ އެވެ.

## ތަޢުލީމީ ދައުރު
ޢަބުދުއް ސައްތާރު ޢަބުދުލް ޙަމީދު ފުރަތަމަ ތަޢުލީމް ޙާޞިލް ކުރެއްވީ ދ.މާއެނބޫދޫ ސުކޫލުންނެވެ. އެއަށްފަހު 1990 ވަނަ އަހަރު މަދަރުސަތުލް ޢާލިޔާ އަށް ވަނެވެ. އެއަހަރު ޢާލިޔާ ސުކޫލްގެ ފަރާތުން މަދަރުސާ ކުދިންގެ މެދުގައި ބޭއްވި އެތްލެޓިކްސް މުބާރާތުގެ ދުވުމުގެ ބައިގައި ވާދަކޮށްފައި ވެއެވެ. 1991 ވަނަ އަހަރު އަލްމަދަރުސަތުލް ޢަރަބިއްޔަތުލް އިސްލާމިއްޔާ އަށް ވަނެވެ. ޢަރަބިއްޔާ   ނިންމި އިރު އެސުކޫލްގެ ކެޕްޓަން އަދި ޕްރިފެކްޓެއްގެ މަގާމް ޢަބުދުއް ސައްތާރު ޢަބުދުލް ޙަމީދު އަކީ އަދާކޮށްފައި ވެއެވެ.އަރަބިއްޔާއިން ބެސްޓް އޯލް ރައުންޑް ދަރިވަރުގެ މަގާމް ހޯދިއެވެ. އަދި މުޅި ސުކޫލުން 1 ވަނަ ނުވަތަ އެއައަރުގެ ޝަހާދާ އިޢްދާދިއްޔާ އިން 1 ވަނަ ހޯދިއެވެ.

1995 ވަނަ އަހަރު މަޢުހަދުގައި ކިޔަވަން ފެށިއެވެ. މަޢުހަދުގައި ޕްރިފެކްޓް ކަމުގެ އިތުރުން ޖަމްއިއްޔާގެ ރައީސްކަން ކޮށްފައި ވެއެވެ.

### ތައުލީމީ މަރުހަލާ ފުރިހަމަކުރި މަރުކަޒުތައް
* ދ. މާއެނބޫދޫ ސުކޫލް
* މަދަރުސަތުލް ޢާލިޔާ
* އަލް މަދަރުސަތުލް އަރަބިއްޔަތުލް އިސްލާމިއްޔާ
* މައުޙަދުއް ދިރާސާތިލް އިސްލާމިއްޔާ
* ފެކަލްޓީ އޮފް މެޑިސިން - އަލް އަޒުހަރު ޔުނިވަސިޓީ ( ފަހުން ފެކަލްޓީ ބަދަލުކޮށްފައި ) 
* ފެކަލްޓީ އޮފް ޝަރީޢާ އެންޑް ލޯ - އަލް އަޒުހަރު ޔުނިވަސިޓީ

### ކާމިޔާބީތައް
* އަރަބިއްޔާގެ ހެޑް ޕްރިފެކްޓް ކަމާއި ސުކޫލް ކެޕްޓަންކަން
* މައުހަދުގެ ހެޑްޕްރިފެކްޓް ކަމާއި ސުކޫލް ކެޕްޓަންކަން
* އަރަބިއްޔާ ނިންމި އަހަރު ޝަހާދާ އިޢުދާދިއްޔާ އިން 1 ވަނަ ( 1994 ) 
* މައުހަދު ނިންމި އަހަރު ޝަހާދާ ޘާނަވިއްޔާ އިން 1 ވަނަ ( 1998 )

## މަތީތަޢުލީމް ޙާޞިލް ކުރުން
 
މިޞްރަށް މަތީ ތައުލީމް ޙާޞިލްކުރުމަށް ދިޔައީ 1999 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ 8 ވަނަ ދުވަހުއެވެ. މިހާރު ކިޔަވަނީ މިޞްރުގެ ޖާމިއަތުލް އަޒުހަރުގެ ފެކަލްޓީ އޮފް ޝަރީޢާ އެންޑް ލޯ ގައެވެ. ސައްތާރު އަކީ ފާއިތުވި ދެދައުރާއި ހިގަމުންދާ ދައުރުގެ މިޞްރުގައި އޮންނަ ދިވެހި ކިޔަވާ ކުދިންގެ ޖަމްޢިއްޔާގެ ރައީސެވެ.

## ހުނަރު
 
ޢަބުދުއް ސައްތާރު ޢަބުދުލް ޙަމީދަކީ ކުޅަދާނަ ވާހަކަ ދެއްކުން ތެރިއެކެވެ. މޮޅު ލިޔުންތެރި އެކެވެ. ރީތި ގުރުއާން ކިޔަވާ ގާރީއެކެވެ. ޢަރަބިއްޔާ އަދި މަޢުހަދުގައި އުޅުނު ދުވަސްވަރު ވާހަކަ ދެއްކުން، ގުރުއާން މުބާރާތްތަކުގައި ބައިވެރިވެ ރަންވަނަތައް ހޯދާފައި ވެއެވެ. އަރަބިއްޔާ އަދި މައުހަދުގައި ނެރެމުންދިޔަ ޢިލްމީ މަޖައްލާ ތަކުގެ އެޑިޓަރުކަން ސުކޫލް ދައުރުގައި ކޮށްފައި ވެއެވެ. ތަރާވީޙް ނަމާދު އިސްވެ މާލޭގެ މިސްކިތް ތަކުގައި ކޮށްފައި ވެއެވެ. ޓީވީ މޯލްޑިވްސް އިން ތައްޔާރުކުރާ މުޙައްމަދު ރަސޫލުﷲ ގެ ޕްރޮގްރާމް އަށް އަޑުއެޅުމުގައި ވެސް ޢަބުދުއް ސައްތާރު ބައިވެރި ވެފައި ވެއެވެ.

## ކުޅިވަރު
 
ތަފާތު ގިނަ ކުޅިވަރު ތަކުގައި ޢަބުދުއް ސައްތާރު ބައިވެރި ވެފައި ވެއެވެ. މިގޮތުން ކުޅޭ ކުޅިވަރު ތަކުގެ ތެރޭގައި ފުޓްބޯޅަ، ޓީޓީ، ބެޑްމިންޓަން، ޑާޓް، ރާޒުވާ، ބިލިޔާރޑް، ފަދަ ކުޅިވަރުތައް ހިމެނެއެވެ.

## އިތުރު ފާލަންތައް

*ކަވާސާ.ކޮމް

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ބަޙްރައިން

**** ، ބަޙްރައިނަކީ ޖަޒީރާ ޤައުމެކެވެ. މިއީ ޢަރަބި ޤައުމު ތަކުގެތެރެއިން އެންމެ ކުޑަ ޤައުމެވެ.ކިންގ ފަހުދް ކޯޒްވޭ މެދުވެރިކޮށް ބަޙްރައިން ވަނީ ސަޢޫދީ ޢަރަބިއްޔާ އާއި ގުޅާލެވިފައެވެ. 

## އިޤްތިޞާދު
އ.ދގެ ދެކުނު އޭޝިޔާ ސަރަޙައްދުގެ އިޤްތިޞާދީ އިޖްތިމާޢީ ކޮމިޝަނުން 2006ވަނަ އަހަރު ބަޔާން ކޮށްފައިވާ ގޮތުން ބަޙްރައިންގެ އިޤްތިޞާދަކީ ޢަރަބި ދުނިޔޭގައި އެންމެ ހަލުވިކޮށް ކުރިއަރަމުން އަންނަ އިޤްތިޞާދެވެ.ހަމަ އެއާއެކު ބަޙްރައިންގެ އިޤްތިޞާދަކީ ޢަރަބި ދުނިޔޭގެ އެންމެ މިނިވަން އަދި ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުން 25ވަނަ އަށް އެންމެ މިނިވަން އިޤްތިޞާދެވެ.ބަޙްރައިންގެ އިޤްތިޞާދުގެ 30 އިންސައްތަ ޙިއްސާކުރަނީ ތެލުގެ ވިޔަފާރިއެވެ.
ޓުރިނިޑާޑް ޓޮބޭގޯ

****، ރަސްމީކޮށް ރިޕަބްލިކް އޮފް ޓްރިނިޑާޑް އެންޑް ޓޮބޭގޯ އަކީ ކެރިބިއަން ސަރަހައްދުގެ އެންމެ ދެކުނުގައި އޮންނަ ޖަޒީރާ ގައުމެވެ. މައި ޖަޒީރާ ޓްރިނިޑާޑް އެންޑް ޓޮބޭގޯ އާއި އެއަށްވުރެ މާ ކުދި އެތައް ޖަޒީރާތަކެއް އެކުލެވިގެންވާ މި ޖަޒީރާ އޮންނަނީ ގްރެނާޑާގެ ދެކުނުން 130 ކިލޯމީޓަރު (81 މޭލު) ދުރުގައި އަދި ވެނެޒުއެލާގެ އިރުއުތުރުގެ އައްސޭރިފަށުން 11 ކިލޯމީޓަރު (6.8 މޭލު) ދުރުގަ އެވެ.

## އިޤްތިޞާދު
ޤައުމުގެ އިޤްތިޞާދު ބިނާ ވެގެންވަނީ ގައުމުގެ ރައްޔިތުން ކުރާ ތަފާތު މަސައްކަތް ތަކުގެ މައްޗަށެވެ.
ހުޅުމީދޫ (އައްޑުއަތޮޅު)

އައްޑު އަތޮޅު ހުޅުމީދޫ އަކީ އައްޑު އަތޮޅުގެ އިރުމަތީ ބިތުގައި އޮތް ހިކިފަސްތަނަށް ކިޔާ ނަމެވެ.

## References



ޤިސްމު:Islands of the Maldives
ޤިސްމު:Addu Atoll
ހަނިމާދޫ(ހދ. އަތޮޅު)

މިއީ ހދ.އަތޮޅުގައި މީހުން އާބާދުވެފައިވާ ރަށް ތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ.
ނޮޅިވަރަންފަރު (ހދ. އަތޮޅު)

މިއީ ހދ.އަތޮޅުގައި މީހުން އާބާދުވެފައިވާ ރަށް ތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ.
ނޮޅިވަރަންފަރަކީ ރާއްޖޭގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުތެރެއިން އެއްރަށެވެ. ކުރީގެ ތިލަދުންމަތި މިހާރުގެ ހދ. އަތޮޅަށް ނިސްބަތްވާ މި ރަށަކީ ނޮޅިވަރަމާއި ހަނިމާދޫގެ މެދުގައި އޮންނަ ހދ. އަތޮޅުން ދެވަނަޔަށް އެންމެބޮޑު ރަށެވެ.ދިވެހި ރާއްޖޭގައި އިސްލާމީ އަތޮޅިވެރިކަމެއް އެންމެ ފުރަތަމަ ކުރި ރަށަކީ ވެސް ނޮޅިވަރަންފަރެވެ. 400 އަހަރަށް ވުރެން ގިނަ ދުވަހު އަތޮޅުވެރިކަން ކޮއްފައިވެއެވެ. ތާރީޚް ފޮތްތަކުގައި މި ރަށަކީވެސް ރަން އަކުރުން ފަވާލެވިފައިވާ ރަށެކެވެ. އެދުރު ކަލޭފާނު، ޙުސެން ގަދައަހަންމައިދީ ފަދަ ބޭބޭފުޅުންނަކީ މިރަށުގެ ބަޠަލުންނެވެ.
މަލަމަތި ހިތްގައިމު، ބޮޑުފަޅަކާއި ރީތިސާފު ދޮންވެލިގޮނޑުދޮށެއް ލިބިފައިވާ މި ރަށުގެ ރީތިކަމަށް އިތުރު ހިތްގައިމުކަމެއް ގެނެސް ދެނީ… އަތިރިމަތީގެސާފުކަމާއި ފިނިމައިޒާންތަކުގެ ފުރިހަމަކަމާއި ސާފުތާހިރުކަމެވެ. ރަށަށް ޒިޔާރާތްކުރާ ފަރުރުވެރިންނާއި ރަށުގެ އަހުލުވެރިން 24 ގަޑިއިރު މި ފިނިމައިޒާން ތަކުން ހިތްހަމަޖެހުން ޙާޞިލްކުރާއިރު މިކަމުގައި އެންމެ ބޮޑުޙިއްސާއެއް އޮތީ ރަށްސާފުކުރުމުގައި ޙަރަކާތް ތެރިވާ އަންހެނުންނެވެ. ރަށުތެރޭގެ ހިތްގައިމުކަންވެސް ގުޅިފާވަނީ ހަމަ މިދެންނެވި ހީވާގި މުރާލި “ފަހުލަވާނުން”ނާއެވެ.
ދަނޑުވެރިކަން ކޮށްއުޅޭ މިރަށުގައި މަސްވެރިކަމަކީ ވެސް ކޮންމެވެސްވަރަކަށް ކުރަމުން އންނަކަމެކެވެ. ވިޔަފާރިވެރިން މަދު ނަމަވެސް ވާދަވެރި މާހައުލެއްގައި ވާދަކުރާ މަދުވިޔަފާރި ވެރިން ކޮޅެއްތިބުމުގެ ނަތީޖާ އަކީ ފިހާރަތަކުން ލިބެމުންދާ ޚިދްމަތް ފުރިހަމަވުމެވެ.
އާބާދީގައި މިހާރު 1800 އާ ގާތްކުރާ ޢަދަދަކަށް މީހުންދިރިއުޅޭ މިރަށުގައި ގްރޭޑް 10 އަށް ކިޔަވައިދޭން މިއަހަރުމިވަނީ ފަށާފައެވެ. ރަށުއޮފީސް، ޞިއްޙީމަރުކަޒު، އަދި ރަށުކޯޓެއްގެ ފުރިހަމަ ޚިދްމަތްލިބެމުންދާ މިރަށުގެ އަހުލުވެރިން ނަމާދުކުރުމަށްޓަކައި 3 މިސްކިތް ބިނާކުރެވިފައި ވެއެވެ. އާސާރީ ބިނާތަކާ އާސާރީ އެތައް އެތައް ކަންތައްތަކެއް ހުރި މިރަށަކީ މިހާރުވެސް އެތަން ފެންނަން ހުރި މަދު ރަށްތަކުގެތެރޭން އެއްރަށެވެ. މި ގޮތުން ޢުމުރުން ވީކިހާދުވަހެއްކަން ނޭނގޭ ބޮޑު ލާމި ގަސް، ޒިޔާރާތްތައް  އަދި އެދުރުކަލޭފާންމިސްކިތް، އަދި މިނޫނަސް އެތައް ކަމެކެވެ.
މި ހިތްގައިމު ޗާލު ރަށުގެ މުސްތަޤްބަލް މިހާރަށްވުރެ އުޖާލާކުރުމަށްމަސައްކަތް ކުރުމުގެ ތަޥްފީޤް މާތްﷲ މިރަށުގެ އަހުލުވެރިންނަށް މިންވަރު ކުރައްވާށި……….(އާމީން)

ވެބް ސައިޓް 
nolhivaranfaru.com
ބިލެއްފަހި (ށ. އަތޮޅު)

މި ރަށަކީ ށ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށްރަށެކޭ އެއްފަދައިން މި ރަށަކީ ވެސް މުރަކައިގެ ދޮންވެލިން އުފެދިފައިވާ ޖަޒީރާ ރަށެކެވެ.

## މީހުން
މި ރަށުގައި ދިރިއުޅެނީ ދިވެހި ނަސްލަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނެވެ. ވާހަކަ ދައްކަނީ ދިވެހި ބަހުންނެވެ.

## އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަމުގެ އިތުރުން ފަތުރުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާ ކުރުމެވެ.
ގެމެންދޫ (ދ.އަތޮޅު)

މިއީ ދ.އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ.
މީދޫ (ދ.އަތޮޅު)

:އެހެނިހެން ރަށްތަކުގެ ބޭނުމަށްމީދޫ ބައްލަވާ ލައްވާ!*

*'މީދޫ''' އަކީ ދ. އަތޮޅުގެ މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ.

މީދޫ އަކީ ދ. އަތޮޅަށް ނިސްބަތްވާ ރަށެކެވެ.
ފުލިދޫ (ވ. އަތޮޅު)

މިއީ ވ. އަތޮޅުގައި މީހުން އާބާދުވެފައިވާ ރަށް ތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ. ފުލިދުއަކީ މިއަތޮޅުގެ ޖިއޮގްރަފީގެ ގޮތުން ފުރަތަމަ ރަށެވެ. ރަށް އޮންނަނީ އަތޮޅުގެ އެންމެ އުތުރުގައެވެ. މާލެއިން ދެކުނަށް ވ. އަތޮޅު ތެރެއިން ދަތުރުކުރާނަމަ މާލެ އަތޮޅު ނިމި ފުރަތަމަ ބައްދަލުވާނީ ފުލިދުއާއެވެ. މިއީ ޤުދުރަތީ ގޮތުން ވަރަށް ރީތި އަރިމައްޗެއް ލިބިފައިވާ ރީތި ރަށެކެވެ. 

## އާބާދީ
ފުލިދޫގެ އާބާދީއަކީ 391 އެވެ. އަންހެނުންގެ އަދަދަކީ 182 އެވެ. ފިރިހެނުންގެ އަދަދަކީ 209 އެވެ. މީހުން ދިރިއުޅޭ 60 ގެ އެބަހުއްޓެވެ. ދިރިއުޅުމަށްޓަކައި މީހުން ކުރާ މައިގަނޑު މަސައްކަތަކީ ވިޔަފާރިއާއި ޓްވަރިޒަމް ދާއިރާގެ މަސައްކަތްތަކެވެ. މީގެ އިތުރުން ރަށުގައި ހުރި ވަޒީފާގެ ފުރުޞަތުތަކަކީވެސް ރަށުގެ އިޤްތިޞާދިއްޔަތުގެ މުހިއްމު ބަހާ އެކެވެ. 

## ތަޢުލީމް
ތައުލީމަށް ބަލާއިރު މިރަށުގައި ގްރޭޑް 10 ގެފެންވަރަށް ކިޔަވައިދެވެއެވެ. މިއަތޮޅުގެ އަތޮޅު މަދަރުސާ ހުންނަނީ ފުލިދޫގައެވެ. 

## ކަރަންޓް
ފުލިދޫގައިވެސް 24 ގަޑިއިރު ކަރަންޓްގެ ޚިދުމަތް ދެމެން ގެންދެއެވެ. މިއީ ރައްޔިތުންގެ ފަރާތުން ދެމުންގެންދާ ޚިދުމަތެކެވެ. 

## ޞިއްޙަތު
ޞިއްޙީ ޚިދުމަތަށް ބަލާލާއިރު ހެލްތް ޕޯސްޓެއްގެ ޚިދުމަތް ލިބެން އެބަހުއްޓެވެ. ފުލިދުއަކީ ޞިއްޙީގޮތުން ބަލާއިރު ދުޅަހެޔޮ ރައްޔިތެއް ދިރިއުޅޭ ރަށެކެވެ. 
## އިގްތިޞާދު

ފުލިދޫގެ ތަރައްޤީއަށް ފުލިދޫގެ ރައްޔިތު އަންހެނުންނާއި ފިރިހެނުން ކުރަމުންގެންދާ އަދި ކޮށްފައިވާ މަސައްކަތްތަކުގެ ލިސްޓަކީ ދިގު ލިސްޓެކެވެ. އަންހެނުންގެ އާމްދަނީ އިތުރުކުރުމަށް ކުރަމުންގެންދާ މަސައްކަތްތައްވެސް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. ކޮޓަރި ބަރިއެއް ޢިމާރާތްކޮށް ކުއްޔަށްދީގެން އާމްދަނީ ހޯދަމުންގެންދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ފިރިހެނުންކުރާ ކޮންމެ މަސައްކަތެއްގައި އަންހެނުން ބައިވެރިވަނީ ފިސާރި އިޖްތިމާޢީ ރޫޙުގައެވެ. އެއީ އަންހެނުން އެމީހުންގެ ބަދިގެތަކުގައި ކުރަމުންގެންދާ ކެއްކުމާއި އެހެނިހެން މަސައްކަތްތައް ކުރަމުންނެވެ. 

ފުލިދޫގައި މިވަގުތު ތަރައްޤީގެ ގޮތުން އެންމެ ބޮޑަށް ބޭނުންވެފައިވަނީ ފާލަން މަރާމާތުކުރުމެ މަސައްކަތެވެ. މީގެ އިތުރުން ކަރަންޓްގެ ޚިދުމަތް ތަރައްޤީކުރުމަކީވެސް ކުރަންވެފައިވާ ކަމެކެވެ.
## އިތުރުފާލަންތައް
ރަކީދޫ (ވ. އަތޮޅު)

މިއީ ވ. އަތޮޅުގައި މީހުން އާބާދުވެފައިވާ ރަށް ތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ. ރަކީދުއަކީ މިއަތޮޅުގައި 5 ވަނައަށް މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށެވެ. އެންމެ ދެކުނުގައި އޮންނަ މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށެވެ. 

މިރަށުގެ އާބާދީއަކީ 356 އެވެ. އެއީ 180 އަންހެނުންނާއި 176 ފިރިހެނުންނެވެ. މީހުން ދިރިއުޅޭގޭގެ ގޮތުގައި ރަޖިސްޓްރީވެފައިވަނީ 62 ގެއެވެ. މިރަށަކީ ރަތްމަހުގެ މަސްވެރިކަމަށް މަޝްހޫރު މާގުޅީ ކަނޑާ އެންމެ ކައިރީގައި އޮންނަ ރަށެވެ. މިރަށުގައި ރައްޔިތުންގެ ފަރާތުން 24 ގަޑިއިރު ކަރަންޓްގެ ޚިދުމަތް ދެވެއެވެ. ތައުލީމީ ޙާލަތު އެކަށީގެންވާ ފެންވަރެއްގައި ހިފެހެއްޓީފައި ވިއަސް ސްކޫލް އާބާދީ މަދުކަމުން އެކަށީގެންވާ ސްކޫލް ހިންގުމަށް ދަތިވެފައިވާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. 

ރަކީދުއަކީ މަސްވެރި ރަށެކެވެ. މަސްވެރިކަމުގައި ވަރަށް ހީވާގިކަމާއެކު ޙަރަކާތްތެރިވާ ބަޔަކު ދިރިއުޅޭ ރަށެކެވެ. މީގެ އިތުރުން އާމްދަނީ ހޯދުމަށް ތަފާތު އެހެން ދާއިރާތަކުގައިވެސް ޙަރަކާތްތެރިވަމުން ގެންދެއެވެ. މަސައްކަތްތެރި ފަންނުވެރިން އެބަތިއްބެވެ. 

ރަކީދުއަކީ މިއަދު އެކަށީގެންވާވަރަށްވުރެ އާބާދީ މަދުވުމުން މައްސަލަތަކަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހިފައިވާ ރަށެކެވެ. މިގޮތުން ސްކޫލް ހިންގުމަށާއި ތަރައްޤީއަށް ކުރަންޖެހޭ އެކި އެކި މަސައްކަތްތައް ކުރުމުގައި ތަފާތު ހުރަސްތަކާ ކުރިމަތިވެފައި ވެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެވަގުތަކު ކަންތައް އޮތް ގޮތަކަށް ބަލާ އެވަގުތަކު ހުރި ވަޞީލަތެއް ބޭނުންކޮށްގެން އެ ހުރަސްތައް ގިރާކުރަމުން ގެންދަނީ އިޖްތިމާޢީ ވަރަށް ރަނގަޅު ރޫޙަކާއެކުގައެވެ. 

ރަކީދުއަކީ ރާއްޖޭގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ އެންމެ ކުޑަ އެއް ރަށް ކަމަށްވިއަސް މިރަށުގެ ރައްޔިތުންނަކީ ދިރިއުޅުމުގެ ކުރިމަގާމެދު ވަރަށް ފުންކޮށް ވިސްނާ ވަރަށް ފޮނި އުއްމީދުތަކެއް ކުރަމުން އަންނަ ބައެކެވެ. އަދި ހަމައެއާއެކު ވަރަށް އެކުވެރި، އަނެކުންނަށް އަޅާލާ އަދި ޚާއްޞަކޮށް މެހެމާނުންނަށް ކަމޭހިތާ ބަޔަކު ދިރިއުޅޭ ރަށެއް މެއެވެ. 

## އިތުރުފާލަންތައް
ގަން (ލ. އަތޮޅު)

މިއީ ލ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ. ލ. ގަމަކީ ރާއްޖޭގައި އެންމެ ކުރީ ޒަމާނުގައި މީހުން ދިރިއުޅުނު ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ. މިރަށުގައި ތާރީޚީ އަދި އާސާރީ ވަރަށް ގިނަ ތަންތަން އެބަހުއްޓެވެ.

ޤިސްމު:ގަން (ލ. އަތޮޅު)
މާމެންދޫ (ލ. އަތޮޅު)

ހައްދުންމަތީ މާމެންދޫ އަކީ އާބާދީގައި 1200 އެއްހާމީހުން ދިރިއުލޭ ވަރަށް އެކުވެރި ބަޔަކު ދިރިއުޅެމުންގެންދާ ރަށެކލެވެ. މިރަށުގައި މިހާރު ގުރޭޑް 10 އަށް ތަޢުލީމުގެ ފުރުޞަތު ލިބެން ހުރެއެވެ. ރަށުގެ ތަޢުލީމަށްޓަކައި ރައްޔިތުން ނުހަނު ބޮޑު ގުރުބާނީއެއްވެއފައިވާ އިރު ރަށުގައި ތަޢުލީމީ ޒުވަނުން މަސައްކަތްތެރިކަމުގެ އިންޑަސްޓްރީގައި ވަރަށް ކުޅަދާނަކަމާއި އެކުގައި އުޅެމުންގެންދެއެވެ. މިރަށުގެ ރައްޔިތުންގެ މައިގައނޑު މަސައްކަތަކީ މަސްވެރިކަމެވެ. މިއީ ލ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ. މިރަށަކީ މަސްވެރިރަށެކެވެ. މަސްވެރިކަންއެންމެ ޒަމާނީ ފެންވަރަށް ކުރުމުގައި މިހާރު މިފެންނަ ފައިބަރު މަސްދޯނި އެންމެ ފުރަތަމަ ބަނީ މާމެންދޫގައެވެ. އެއީ ފިތޮރޯނުމާ ކިޔާ ދޯންޏެކެވެ. ނމަވެސް މިހާރު މާމެންދޫގައި މަހަށް ފުރަންބޭނުންކުރަނީ ހުސް ފައިބަރު ދޯންޏެވެ. މިހާރު މަސްވެރިކަމުގައި ދުއްވާ 100 ފޫޓަށް ވުރެ ދިގު 6 (ހައެއް) ފައިބަރު މަސްދޫނި މާމެންދޫގައި އޮވެއެވެ.  

މާމެންދުއާބެހެ ޙަބަރު ހޯއްދެވެވުމަށް http://www.maamendhoolive.co.cc
ކިހާދޫ (ބ. އަތޮޅު)

## ޖިއޮގްރަފީ
ކިހާދޫ އަކީ ބ. އަތޮޅުގެ އުތުރު ބިތުގެ މެދުތެރޭ ގައިވާ މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށެކެވެ. ރަށުގެ އާބާދީ ކުޑަ ނަމަވެސް ކިހާދޫ އަކީ ބިމުގެ ނިސްބަތުން އަތޮޅުގައި 3 ވަނައަށް އެންމެބޮޑު މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށެވެ. ބޮޑުމިނުގައި ގާތްގަޑަކަށް 26.40 ހެކްޓަރ ހުންނަ މިރަށާ އެންމެ ކައިރީގައިވާ މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށަކީ ދޮންފަނެވެ. 
## ތަޢުލީމީ އިދާރާ
ކިހާދުގައި ތަޢުލީމީ ޚިދުމަތް ދެނީ ކިހާދޫ ސްކޫލުންނެވެ. ޕްރީސްކޫލް ގްރޭޑް ތަކުން ފެށިގެން އޯލެވެލް އާ ހަމައަށް ކިޔަވާދޭ މި ސްކޫލަކީ ރައްޔިތުންގެ އެހީތެރިކަން ވަރަށް ބޮޑަށް ލިބިގެން ހިންގާ ސްކޫލެކެވެ. 
## އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރޭގައި މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަން ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ. އަދި މީގެ އިތުރުން ފަތުރުވެރި ކަމުގެ ސިނާއަތުގައި ކިހާދޫގެ ގިނަ ބަޔަކު ހިއްސާވެއެވެ.
ނައިފަރު (ޅ. އަތޮޅު)

މި ރަށަކީ ޅ. އަތޮޅުގެ ވެރިކަން ކުރާ ރަށެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށްރަށެކޭ އެއްފަދައިން މި ރަށަކީ ވެސް މުރަކައިގެ ދޮންވެލިން އުފެދިފައިވާ ޖަޒީރާ ރަށެކެވެ.  މިރަށުގައިވާ އެންމެ ފާހަގަ ކުރެވޭ ކަމަކީ ވާހަކަ ދައްކައި އުޅޭ ބަހުރުވައެވެ. 

## ޖިއޮގްރަފީ
މި ރަށް އޮންނަނީ އުތުރު ޢަރުޟުން 5.444 ދަރަޖަ، އިރުމަތީ ޠޫލުން 73.366 ދަރަޖައިގައެވެ. ރަށް އޮންނަނީ ޅ. އަތޮޅުގެ ހުޅަނގުބިތުގައެވެ. ރަށުގައި ކުޅި، ކަނޑޫފާ ފަދަ ތަންތަނެއް ނުހުރެއެވެ. އަދި ގަސްބޯ ޖަންގައްޔެއްވެސް ނުވެއެވެ. ރަށުގެ ބޮޑުމިނަކީ 55.5 ހެކްޓަރެވެ. އެއީ ރަށުގެ ފަޅުން އެކިދުވަސްވަރު ހިއްކައިގެން ބޮޑުކުރެވިފައިވާ ބައިތައް ހިމަނައިގެންނެވެ. ގުދްރަތީ ގޮތުން އުފެދިފައިވާ ބައިގެ ބޮޑުމިނަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 15 ހެކްޓަރެވެ. ރަށުގެ ބިންފުރުމުގެ ސަބަބުން ބާޑީ ދޫކޮށްގެން ރަށުގެ އެކި ދިމަދިމާއިން އަމިއްލަ މީހުންގެ މަސައްކަތުން ހިއްކަމުން ގެންދަނިކޮށް 1991 ހިސާބުގައި ރަށުގެ ފަޅު ފުންކުރިއިރު ނެގި ފަސް އަޅައިގެން ބައެއް ދިމަދިމާއިން ރަށަށް ބައިތައް އިތުރު ކުރެވުނެވެ. އެހައިތަނަށް ރަށުގެ ބޮޑުމިން 22 ހެކްޓަރު ހަމަވެއްޖެއެވެ. މިހެން އޮއްވާ 2003 ވަނަ އަހަރު ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން ނައިފަރުގެ ބިން ހިއްކުމުގެ މަސައްކަތް ކުރިއަށް ގެންދިޔައެވެ. 2005 ނިމުނުއިރު ރަށުގެ ބޮޑުމިން 53 ހެކްޓަރު ހަމަވެއްޖެއެވެ. އެއަށްފަހު 2012 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ރަށުގެ އާ ބަނދަރު ހެދުމަށާއި ކުރީގެ ބަނދަރު މަރާމާތުކޮށް އެއްގަމު ތޮށި ބޭރަށް ޖެއްސުމުގެ ސަބަބުން ރަށުގެ ބޮޑުމިން 55.5 ހެކްޓަރަށް އިތުރުވީއެވެ.

## މީހުން
ނައިފަރުގައި ރަޖިސްޓަރީ ކުރެވިފައިވާ އާބާދީއަކީ 2015 ގެ ނިޔަލަށް 5210 އެވެ. ނަމަވެސް 2014 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރު މަހު ނެގި ބޯހިމެނުމުގެ ހިސާބު ދައްކާ ގޮތުން ނައިފަރުގައި ދިރިއުޅެނީ 4141 މީހުންނެވެ. ރަށުގެ ގިނަބަޔަކު ވަޒީފާ ހޯދުމަށާއި ދަރިންނަށް ކިޔަވައިދިނުމަށް މާލޭގަޔާއި ރިސޯޓްތަކުގައި ދިރިއުޅެއެވެ.

## އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ މަސްވެރިކަމާއި ރޭނުމުގެ އިތުރުން ފަތުރުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާ ކުރުމެވެ.
އޮޅުވެލިފުށި (ޅ. އަތޮޅު)

މި ރަށަކީ ޅ. އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ރަށެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށްރަށެކޭ އެއްފަދައިން މި ރަށަކީ ވެސް މުރަކައިގެ ދޮންވެލިން އުފެދިފައިވާ ޖަޒީރާ ރަށެކެވެ.

## މީހުން
މި ރަށުގައި ދިރިއުޅެނީ ދިވެހި ނަސްލަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނެވެ. ވާހަކަ ދައްކަނީ ދިވެހި ބަހުންނެވެ.

## އިޤްތިޞާދު
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަމުގެ އިތުރުން ފަތުރުވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާ ކުރުމެވެ.
ބިން

thumb|ބިން

 **ބިމަކީ** (ނިށާން: ) އިރުން ފެށިގެން ތިންވަނަ ގުރަހައެވެ. ބިމަކީ އިންސާނީ ނައުޢުގެ ގޮވައްޗެވެ. ބިމަށް ކިޔާ ތަފާތު ނަން ތަކުގެ ތެރޭގައި ދުނިޔެ އާއި ފުރަދޫ އާއި ޒަމީން ހިމެނެއެވެ.
އިރު

thumb|އިރު
 **އިރަކީ** (ނިށާން: )  ސޯލާ ސިސްޓަމްގެ މެދުގައިވާ ތަރިއެވެ. އިރުގެ ބޮޑުބައި ބިނާވެގެން ވަނީ ހައިޑްރިޖަން އާއި ހީލިއަމް ގެ މައްޗަށެވެ. އިރު އަކީ އިރުގެ ނިޒާމްގައިވާ ޕްލެނެޓް ތަކަށް އައްޔާއި ހަކަތަ ފޮނުވައިދޭ މައިގަނޑު ވަޞީލަތެވެ. ކާއިނާތުގައިވާ ޕްލެނެޓް ތަކަކީ އޭގެ އަމިއްލަ ޒާތުގައި ފިނިތަންތަން ކަމަށްވުމުން އެޕްލެނެޓް ތަކުގައި ކާއިނާތު ދިރިއުޅުމަށްޓަކައި ބޭނުންވާ ހަކަތަ އާއި އަލި ލިއްބައި ދިނުމުގެ ވަޞީލަތަކީ މިފަދަ ތަރިތަކެވެ. އިރަކީ ދުނިޔެއާއި 150 މިލިއަން ކިލޯ މީޓަރު ދުރުގައިވާ ތަރިއެކެވެ. 

ދުނިޔެއާ އަޅާބަލާއިރު އިރަކީ ވަރަށް ބޮޑު އެއްޗެއް ކަމަށްވިޔަސް ބައެއް އެހެން ތަރިތަކާއި އަޅާބަލާއިރު އިރަކީ ވަރަށް ކުޑަ ޖިސްމެކެވެ. އިރުގެ ޑައިމީޓަރަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 1392000 ކިލޯ މީޓަރު އެވެ. މިއީ ބިމުގެ ޑައިމީޓަރުގެ 109 ގުނަ އެވެ. އިރުގެ މެދުގައި ހުންނަ މައިގަނޑު ގޭހަކީ ހައިޑްރިޖަން އެވެ. އިރުގެ މެދަކީ އަބަދާ އަބަދު ހިގަމުންދާ ނިއުކްލިއަރ ރިއެކްޝަން ތަކުގެ ސަބަބުން ދުނިޔޭގައިވާ ހުރިހާ އެއްޗެއް އަންދާލުމުގެ ގަދަފަދަ ހޫނު މިނެއް ލިބިގެންވާ ތަނެކެވެ. އިރުގެ މެދުތެރޭގެ ހޫނުމިނަކީ 1400000 ޑިގްރީ އެވެ. އިރުގެ ކައިރިފަށަށް ކިޔަނީ ފޮޓޯސްފެއަރ އެވެ. މިއީ އިރުގެ އެތެރޭ ބަޔަށްވުރެ މާފިނި ތަނެކެވެ. 

ބިމަށް ދަމާބާރު ނުވަތަ ގްރެވިޓީގެ ގާނޫނުގެ ދަށުން އެޓަމްގެ އިލެކްޓްރޯން ތައް ހުންނަނީ އޭގެ ނިއުކްލިއަސް އާ ގުޅިފައެވެ. ހަމަ މިބީދައިން ޕްލެނެޓްތައް ވަނީ އެއްވެސް އެއްޗެއް އެއާއި އެއްކިބާ ނުވާ ފަދައިން އިރާއި ގުޅިފައެވެ. އިރަކީވެސް އެތައް ބިލިއަން ތަރިތަކެއް ގުޅިގެން އުފެދިފައިވާ ގެލެކްސީއެއްގެ މެންބަރެއް ކަމުން އެހެންތަރިތަކާ އެއްފަދައިން އޭގެ ނާރެހުގައި އެބުރެމުން ދެއެވެ. އިރު މިގޮތަށް އޭގެ ނާރެހުގައި އެބުރުމަށް 25 ދުވަސް ނަގައެވެ. ސައިންސްވެރިން މިދުވަސްތައް މިން އަޅާބަލަނީ އިރުގެ މޫނުމައްޗަށް އަރާ ހުރަަސްކުރަމުންދާ ސަންސްޕޮޓް ތަކުގެ ހަރަކާތް ތަކުންނެވެ.
އިރަވީ ނިޒާމު

[left|upright=1.5|thumb|އިރަވީ ނިޒާމުގެ މައިގަނޑު ބަހާތައް ވާތުން ކަނާތަށް: [ޕުލޫޓޯ، ނެޕްޗޫން، ޔަރުނާސް، ޒަޙުލު، މުޝްތަރީ، އެސްޓެރޮއިޑް ފީތާ، އިރު، ޢަޠާރިދު، ޒަހުރަތު، ބިން އަދި އޭގެ ހަނދު، އަދި މިއްރީޚު. ވާތްފަރާތުން އެފެންނަނީ މަދުނަބެއް ނުވަތަ ކޮމެޓެކެވެ.]]
**އިރަވީ ނިޒާމަ**ކީ އިރާއި އެހެނިހެން ޕުލެނެޓްތަކާއި އަދިވެސް އެހެނިހެން ބަހާތައް ޝާމިލުވެގެން އުފެދިފައިވާ ނިޒާމެކެވެ.
ގިނިހިލަ

**މަދުނަބަކީ** އިރަވީ ނިޒާމުގައި އިރުގެ ވަށައިގެން ބައެއް ފަހަރު ދަތުރު ކުރާ ކުޑަ ޒާތެކެވެ. ސައިންޓިސްޓުން ގިނިހިލައަކީ ކޮބައިކަން ދިރާސާކުރަންފެށީ 1500 އާއި 1600 ގެ އަހަރުތަކުގެ ތެރޭގައެވެ. އެމީހުންނަށް އެގުނުގޮތުގައި ގިނިހިލައަކީ ޖައްވުގެ ތެރޭގައިވާ އެހެންނަމަވެސް އެޓްމޮސްފެއަރގައި ނުހިމެނޭ ޖިސްމުތަކެކެވެ.

[thumb|250px|[Comet Hale-Bopp]]
އިގިރޭސިވިލާތުގެ އެސްޓްރޯނޯމަރ އެއްކަމުގައިވާ އެޑްމަންޑް ހާލީ ކުރެއްވި ދިރާސާތަކަކުން އެގޭގޮތުގައި ގިނިހިލައަކީވެސް އިރުގެ ވަށައިގެން ދައުރުކުރާ އެއްޗެކެވެ. މީވާ މިފަދަހިލަތައްވެސް އޭގެ އޯބިޓްގައި ދައުރުކޮއްކޮށް ހުންނާނެއެވެ. މިކަންއޭނާ ދެނެގަތީ 1680 ގައި ފާޅުވި ގިނަހިލައެއް ދިރާސާކުރުމުންނެވެ. އޭނާ ބަޔާންކުރާގޮތުގައި 1607 ގައާއި 1531 ގައިވެސް ފާޅުވެފައިވަނީ ހަމަ މިގިނިހިލައެވެ. ހާލީ ބަޔާންކުރެއްވި ގޮތުގައި މިކޮމެޓް އަލުން 1758 ހާހިސާބުގައި އަލުންފާޅުވާނެއެވެ. އެކަންވީ ވެސް ހަމައެހެންނެވެ. ހާލީ ކޮމެޓްގެ ނަމުން ނަންދެވުނު މަޝްހޫރު ކޮމެޓަކީމިއެވެ.

ހާލީކޮމެޓް އޭގެ އޯބިޓްގައި ދަތުރުކުރާއިރު އިރާއި އެންމެ ކައިރިއަށް އަންނަނީ ކޮންމެ 76 އަހަރަކުން އެއްފަހަރުއެވެ. މިކޮމެޓް އެންމެ ފަހުން ފެނިފައިވަނީ 1986 ގައެވެ.

މިހާރު ސައިސްޓުން ގިނިހިލަ ނުވަތަ ކޮމެޓާއި އެހެންހެން ވެސް ޖައްވުތެރޭގައި ހިމެނޭ ޖިސްމުތައް ދިރާސާކުރަނީ ސްޕޭސް އުޅަނދުތަކާއި ޓެލެސްކޯޕުގެ އެހީގައެވެ. ވީމާ އެއެއްޗެތީގައި އެކުލެވޭ މާއްދާތަކާއި، އެއުފެދޭގޮތާއި އޭގެދަތުރުކުރުން ދިރާސާކުރަން ފަސޭހަވާނެއެވެ.

ކޮމެޓްގައި މައިގަޑު ތިންބައި އެކުލެވޭނެއެވެ. އެއީ އޭގެ މަރުކަޒު އުފެދިފައިވާ ހިލައާއި އައިސް، އޭގެ ވަށައިގެން އުފެދިފައިވާ ގޭހުގެ ވިލާގަޑާއި، އޭގެ ފަހަތުން ފެންނަންއޮންނަ ނިގުލެވެ. ބައެއް ކޮމެޓްތަކުގައި އެއްނިގުލައްވުރެ ގިނަ ނިގޫލާފާއި ހުއްޓާވެސް ފެނިދާނެއެވެ. މިނިގޫ އަބަދުވެސް އިންނާނީ އިރާއި ދުރަށެވެ.

ސައިންސްވެރިން ގަބޫލުކުރާގޮތުގައި ކޮމެޓް އަންނަނީ ސޯލާސިސްޓަމްގެ ބޭރުން ކޫޕަރބެލްޓް އާއި އޫޓް ކްލައުޑް އޭ ކިޔޭ ތަނަކުންނެވެ. މިއީ ހިލައާއި އައިސްގެ އެތިގަޑު ތަކަކުން އުފެދިފައިވާ ތަނެކެވެ. އިރުގެ ވަށައިގެން ދައުރުކުރުމަށް 200 އަހަރަށްވުރެ މަދުން ގަނާ ކޮމެޓް އަންނަނީ ކުއިޕަރ ބެލްޓުން ވަކިވެގެންނެވެ. ކުއިޕަރ ބެލްޓް އޮންނަނީ ޕްލަނެޓް ނެޕްޓޫންގެ ފަހަތުގައެވެ. އަދި އިރުގެ ވަށައިގެން އޯބިޓްކުރުމަށް 200 އަހަރަށްވުރެ ގިނައިން ނަގާ ކޮމެޓްތައް އަންނަނީ އޫޓް ކްލައުޑުންނެވެ. އޫޓް ކްލައުޑް އޮންނަނީ ސޯލާ ސިސްޓަމްގެ ބޭރުގައި ޕްލަނެޓް ޕުލޫޓޯގެ ފަހަތުގައެވެ.

އެސްޓްރޯނޯމަރސް ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ކޮމެޓްތައް އުފެދިފައިވަނީ 5 ބިލިޔަން އަހަރުކުރިން ސޯލަރސިސްޓަމް އުފެދުމާއި ގުޅިގެން އޭގެފަހުންނެވެ. ސޯލާ ސިސްޓަމް އުފެދުނުއިރު ވަރަށް ފިނިކޮށް އޮތް ޖައްވުގެ ތެރޭގައި އޭގެ ފަހަތުން ދޫކޮއްލާފައިވާ ހިރަފުހާއި ހިލައާއި ގޭހުގެ ބާކީއިން ކޮމެޓްތައް އުފެދިފައިވެދާނެ ކަމުގައި ސައިންސްވެރިން ގަބޫލުކުރެއެވެ.
ޢަލީ މުޞްޠަފާ

ޢަލީ މުޞްޠަފާ އަކީ ދިވެހިރާއްޖެ ދުށް މޮޅު ޅެންވެރިންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ބޭފުޅެކެވެ. ކިޔަވާ ވިދާޅުވީ މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލުންނެވެ. ފަހުން އުޅުއްވީ މަޖީދިއްޔާ ގެ މުދައްރިސަކަށެވެ. މާލޭގައި ހުންނެވި އިރު ހުންނެވީ މ. ބަގީޗާ ގޭގައެވެ. ޙުސައިން ޞަލާޙުއްދީނު ގެ އަރިހުގައެވެ. ޢަލީ މުޞްޠަފާ އަކީ އިބްރާހީމް މަޖްދުއްދީނުގެ ދޮންމަނިކުގެ އަޙްމަދުދީދީގެ ޢަލީދީދީ ނުވަތަ ޢަލީ މުޞްޠަފާއެވެ.
ކިލޯމީޓަރު

**ކިލޯމީޓަރަކީ** 1000 މީޓަރެވެ. މިއީ މިން އެޅުމުގައި ބޭނުން ކުރެވޭ މިންގަނޑެކެވެ.
ޙިޖާޒު

**ޙިޖާޒަކީ** ސަޢޫދީ ޢަރަބިއްޔާގެ ހުޅަނގުއުތުރުގައި އޮތް ސަރަޙައްދެވެ.
ޖިއްދާ

**ޖިއްދާ** އަކީ ސަޢޫދީ ޢަރަބިއްޔާގެ ޝަހަރެކެވެ. މި ޝަހަރު އޮތީ ރަތްކަނޑުގެ ކިނާރީގައެވެ.
އަކަމިން

**އަކަމިނަކީ** ހަތަރުކަން ހަމަވާ ތަނެއްގައި ނަމަ ދިގުމިނާ ފުޅާމިނުގެ ގުނައެވެ.
މަސްޖިދުލްޙަރާމް

thumb|މަސްޖިދުލްޙަރާމް
މަސްޖިދުލްޙަރާމަކީ މުސްލިމުންގެ ޙުރުމަތްތެރިވެގެންވާ ތިން ޙަރަމުގެ ތެރެއިން އެއް ޙަރަމެވެ. މި މިސްކިތް ހުންނަނީ މާތްވެގެންވާ މައްކާގައެވެ. މަސްޖިދުލްޙަރާމަކީ މި ވަގުތު މުޅި ދުނިޔޭގައި ވެސް ހުރި އެންމެ ބޮޑު މިސްކިތެވެ. 3 މިލިއަން މީހުންގެ ޖާގައިގެ މި މިސްކިތުގައި 356,000 އަކަ މީޓަރު (88 އޭކަރު) ހުރެއެވެ.
ޢުއްޒާ

**ޢުއްޒާ** އަކީ ޤަދީމީ ޢަރަބިންގެ ގާތުގައި ކަލާނގެއެކެވެ.
ޝީޢާ އިސްލާމް

**ޝީޢާ** އަކީ އިސްލާމުންގެ ތެރޭގައި އުފެދިފައި އޮތް ފިރުޤާ އެކެވެ.
މައްކާގެ ޝަރީފު

**މައްކާގެ ޝަރީފަކީ** މައްކާއާއި މަދީނާގެ އިސްވެރިޔާ ކަމުގައި އިހުއްސުރެ ބެލެވެމުން އައި ފަރާތެވެ.
އަކަކިލޯމީޓަރު

**އަކަކިލޯމީޓަރު** މިއީ ތަންތަނުގެ އަކަމިން ބެލުމަށް ބޭނުން ކުރެވޭ މިންގަނޑެކެވެ.
ރަތްކަނޑު

**ރަތްކަނޑަކީ** އެފްރިކާ އާއި އޭޝިޔާއާ ދެމެދުގައި ހިންދުކަނޑުން އޮތް ހިސާބެވެ.
ފޫޓު

**ފޫޓަކީ** މިން އެޅުމުގައި ބޭނުން ކުރެވޭ މިންގަނޑެކެވެ.

## އިތުރު ފާލަންތައް
* ފޫޓު
މަނާތު

**މަނާތަކީ** ޤަދީމީ މައްކާގެ ބޮޑު ތިން ކަލާނގެ ތަކުގެ ތެރެއިން އެއް ކަލާނގެއެވެ.
އިބްނި ޚަލްދޫން

**އިބްނި ޚަލްދޫން**  އަކީ ވަރަށް މަޝްހޫރު ޢަރަބި އިސްލާމީ ތާރީޚު ޢިލްމުވެރިއެކެވެ.
ޙިޖާޒީ ޢަރަބި

**ޙިޖާޒީ ބަސްމަގު** ނުވަތަ ޙިޖާޒީ ޢަރަބި މިއީ ސަޢޫދީ ޢަރަބިއްޔާގެ ހުޅަނގު ބިތުގައި ވާހަދައްކައި އުޅޭ ބަހުރުވަ އެވެ.
އައްލާތު

**އައްލާތު** ނުވަތަ **ލާތަ** އަކީ ޤަދީމީ މައްކާގެ ތިން ކަލާނގެ ތެރެއިން ކަލާނގއެކެވެ.
އެސޯސިއޭޓެޑް ޕްރެސް

**އެސޯސިއޭޓެޑް ޕްރެސް** ނުވަތަ އޭ.ޕީ އަކީ އެމެރިކާގެ ނޫސް އޭޖެންސީ އެކެވެ.
ނޫސްވެރިން

thumb|250px|J.
**ނޫސްވެރިޔަކީ** ނޫހުގައި ޚަބަރު ލިޔާ މީހެކެވެ. ނުވަތަ ޚަބަރު ފަތުރާ ދާއިރާއެއްގައި މަސައްކަތް ކުރާ ޚަބަރު ފެތުރުމުގެ މަސައްކަތުގައި އުޅޭ މީހެކެވެ.
ދިމިޝްޤު

ދިމިޝްޤަކީ ސޫރިޔާ ގެ ވެރިކަން ކުރާ ރަށެވެ. އަދި އެއްމެ ބޮޑު ޝަހަރެވެ.

ދިމިޝްޤު އޮންނަނީ ސޫރިޔާގެ ހުޅަގު ދެކުނު ބިތުގައެވެ. ކަނޑުގެ ސަތަހައަށްވުރެ 2130 ފޫޓު މަތީގައި އޮންނަ މިރަށަކީ މިހާރު ސޫރިޔާގެ ވެރިރަށެވެ.

ދިމިޝްޤު އަކީ އެންމެ ދުވަސްވީ އެއްރަށް ކަމުގައި ބެލެވެއެވެ. މީލާދީގެ 732 އަހަރު ކުރިން އާޝޫރީންގެ ބާރުދަށަށް ދިމިޝްގު ދިޔައެވެ. އެއީ އެދުވަސްވަރު ދިމިޝްޤު ގައި އޮތް އާރާމިޔާ އިންގެ ރަސްކަން ވެއްޓުމަށް ފަހުގައެވެ.

މީލާދީގެ 64އަހަރު ކުރިން ރޯމަނުން ދިމިޝްޤަށް ވެރިވުމާއި އެކު ކްރިސްޓިއަން ދީން ދިމިޝްޤު ގައި ފެތުރިގެން ދިޔައެވެ.

ހިޖުރައިން 14ވަނަ އަހަރު މުސްލިމުން ދިމިޝްގު ފަތަހަ ކުރިއެވެ. އެއަށް ފަހު މުޢާވިޔަތު ބިން އަބީ ސުފުޔާން ވެރިއަކަށް ހުންނަވައިގެން ދިމިޝްގު އިމާރާތް ކުރެއްވުމުގެ މަސައްކަތް ފެށުނެވެ. މި މަސައްކަތަށް 20އަހަރު ނެގިކަމުގައި ބުނެވެއެވެ.

އުމަވީ ދައުލަތުގެ ދުވަސްވަރު ވެރިރަށެއްގެ ގޮތުގައި ދިމިޝްގު ބޭނުން ކުރެވުނެވެ.

އުމަވީންނާއި، އައްބާސީންގެ ދުވަސްވަރަށްފަހު ޠޫލުންނާއި، ފާތިމީންގެ ބާރުގެ ދަށުގައި ވެސް ދިމިޝްގު އޮތެވެ. މީލާދީން 1260ވަނަ އަހަރު ޢުޘްމާނީން ދިމިޝްގު އަޅުވެތިކުރުމާއި އެކު ދިމިޝްގު އެމީހުންގެ ބާރުގެ ދަށަށް ދިޔައެވެ.

ޢުޘްމާނީންގެ ބާރުގެ ދަށުގައި މީލާދީން 1918ވަނަ އަހަރާއި ޖެހެންދެން ދިމިޝްގު ދެމިއޮތެވެ.

1920ވަނަ އަހަރު ފަރަންސޭސިން ދިމިޝްގު އަޅުވެތި ކުރުމަށް ފަހު ސޫރިޔާއިން މިނިވަންކަން އިޢުލާން ކުރަންދެން ދިމިޝްގު އޮތީ ފްރާންސްގެ ބާރުގެ ދަށުގައެވެ. ފްރާންސް ސިފައިން އެއްކޮށް ދިމިޝްގުއިން ފައިބައިގެން ދިޔައީ 1946 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި ސީރިޔާ މިނިވަން ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި ހަމަޖެހިގެން ދިއުމާއި ގުޅިގެންނެވެ.

ދިމިޝްގުގައިވާ މުހިއްމު އާޘާރުތަކުގެ ތެރޭގައި އުމަވީ، އައްސުލްޠާނު ސަލީމު، ސުލައިމާނިއްޔާ، ބާޝޫރާ، ސަޤީފާ، މިނަންތައް ދެވިފައިވާ މިސްކިތްތައް ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ބައެއް ފައްޅިތަކާއި، ބާޒާރު ތަކަކީ ވެސް ފާހަގަކޮށްލެވޭނެ އާޘާރުތަކެވެ.
އުސްމިން

މި ބަސް ޖުޣުރާފީ ގައި ޢާއްމު ގޮތެއްގައި ބޭނުން ކުރެވެނީ ކަނޑުގެ ސަޠުޙުން މައްޗަށް އުފުލިފައި ހުންނަ މިން ބަޔާން ކުރުމަށެވެ.
މާމަގު

**މާމަގު** ނުވަތަ އެކްސްޕްރެސް ވޭ ތަކަކީ ތަރައްޤީވެފައިވާ ޝަހަރުތަކުގައި ވަރަށް ޢާއްމު މަގުތަކެކެވެ.
ޤުޞްޠަންޠީނިއްޔާ

މިރަށަކީ މިހާރުގެ ތުރުކީވިލާތުގެ އިސްތަންބޫލެވެ. އިސްތަންބޫލުގެ ނަމަށް ނަން ބަދަލު ކުރެއްވީ 1930 ވަނަ އަހަރު މުޞްޠަފާ ކަމާލު އަތާތުރުކެވެ.
ޢަބްދުލްމަޖީދު ބިން ޢަބްދުލްޢަޒީޒު

**ޢަބްދުލްމަޖީދު ބިން ޢަބްދުލްޢަޒީޒު** އަކީ މައްކާގެ ގަވަރުނަރުކަން ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.
ކަޢުބާ

**ކަޢުބާ**
  

މައްކާގައި ވާ ގެފުފުޅަށް އަރަބި ބަހުގައި ކިޔާ ނަމަކީ  "لكعبة‎" ކަޢުބާ، އެވެ.މުސްކުޅި ޢަރަބި ބަހުގައި ކަޢުބާގެ މާނައަކީ ކޮޑިބައްޓަމެވެ. ގެފުޅަށް މިނަން ކިޔުނީ، މި ބައްޓަމަށް ހެދިފައިވާ ބިނާއެއް ކަމުންނެވެ. ގެފުޅަށް"البيت العتيق" އަލްބައެތުލް ޢަތީޤް އާއި،  "البيت الحرام" އަލްބައިތުލް ޙަރާމް، ވެސް ކިޔައެވެ. 

"المسجد الحرام" އަލްމަސްޖިދުލް ޙަރާމް، ބިނާ ކުރެވިފައި ވަނީ ގެފުޅުގެ ވަށާގެންނެވެ.ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުން މުސްލިމުން ނަމާދުކުރުމަށް ކުރިމަތިލާ މިސްރާބަކީ ކަޤުބާ އެވެ. ކަޢުބާ ނުވަތަ ގެފުޅަށް މިސްރާބު ކުރުމަށް ކިޔަނީ "قبلة" **ޤިބްލަ**، އެވެ.   

މުސްލިމުންގެ ފަސްވަނަ ރުކުން ކަމުގައިވާ ޙައްޖުގެ މަތިވެރި އަޅުކަމާއި، ޢުމްމްރާގެ އަޅުކަން އަދާކުރުމުގައި އެތައް ބިލިއަން މުސްލިމުނެއް ކައުބާގެ ވަށައިގެން ޠަވާފް ކުރެއެވެ.

އުސްމިނުގައި 13.1 މީޓަރު އަދި ދޮރުކޮޅު ހުންނަ ބިތުގައި 12.84 މީޓަރު ހުރިއިރު އޭގެ އަނެއްފަރާތު ބިތުގެ މިނަކީ 13.16 މީޓަރެވެ. ހިޖްރު އިސްމާއިލް ހުރި ބިތުގައި 11.28 މީޓަރު ހުރިއިރު އޭގެ އަނެއްފަރާތު ބިތުގެ މިނަކީ 11.53 މީޓަރެވެ.

ތަޅުން އަޅާފައިވަނީ މާބުލުންނެވެ. އެތެރެފާރުގެ މެދާ ހިސާބަށް ހުރީ ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ މޫރިތި އާޔަތް ތަކުން ޖަރީ ކޮށްފައިވާ މާބުލްގެ ފަށަލައެކެވެ.ފާރުގެ މަތީބައިގާ ހުރީ ޤުރުއާނުގެ އާޔަތްތަށް ރަންއަކުރުން ޖަރީކޮށްފައިވާ ފެހިކުލައިގެ ފަރުދާއެކެވެ.
ހޮވާލެވިފައިވާ ހޮވުންތަކުގެ ލިސްޓު

މި ފާލަންތަކުން ވަޑައިގެން ލިޔުންތައް ތައްޔާރު ކުރެއްވުމުން، ކޮންމެ މަހެއް ފެށުމުން މައި ޞަފްޙާ ގައިވާ ހޮވާލުންތައް އަމިއްލަ ޒާތުގައި ބަދަލުވާނެއެވެ. އަދި މަހުގެ ނަން ވެސް އަމިއްލައަށް ބަދަލުވާނެއެވެ. ވީމާ، ކޮންމެ މަހަކު އެއްފަހަރު މައި ޞަފްޙާ އަށް ބަދަލު ގެންނާކަށެއް ނުޖެހޭނެއެވެ.

## ފާއިތުވި އަހަރު ތަކުގެ ލިސްޓް
* 2007
* 2008
* 2009
* 2010
* 2011

### 2012 ސެޕްޓެމްބަރ މަހަށް ހޮވާލެވިފައިވާ
* 
* ޢާއްމު މަޢުލޫމާތު
* 

### 2012 އޮކްޓޯބަރ މަހަށް ހޮވާލެވިފައިވާ
* 
* 
* 
* 

### 2012 ނޮވެމްބަރ މަހަށް ހޮވާލެވިފައިވާ
* 
* 
* 
* 

### 2012 ޑިސެމްބަރ މަހަށް ހޮވާލެވިފައިވާ
* 
* 
* 
* 

## އަދި އިތުރަށް ބައްލަވާލައްވާ
ރަތް ކަނޑު

**ރަތް ކަނޑު** އޮންނަނީ އޭޝިޔާ ބައްރާއި އެފްރީކާ ބައްރުގެ ދެމެގައެވެ. ރަތް ކަނޑުގެ އައްސޭރިއަށް ބޯޑަރު ކުރެވިފައިވާ ބޮޑެތި ގައުމުތަކުގެ ތެރޭގައި މިޞްރު އަދި ސަޢޫދީ އަރަބިއްޔާ ހިމެނެއެވެ. ރަތް ކަނޑު ދެކުނުން ގުޅިފައިވަނީ އިންޑިޔާ ކަނޑާއެވެ. އެއީ ބާބު އަލްމަންދިބް އަދި އަދަން ކަނޑު އޮޅި އޮތް ހިސާބުންނެވެ. އުތުރުން ނިމިފައިވަނީ އަގަބާ ކަނޑު އޮޅި އަށާއި ސުއޭޒް ކަނޑު އޮޅި އަށެވެ. ސުއޭޒް ކަނޑުއޮޅި ނިމޭ ހިސާބުގައިވަނީ މެދުތެރޭ ކަނޑާއި ރަތް ކަނޑު ގުޅުވައިދޭ ސުއޭޒް ކެނަލް އެވެ.

ރަތް ކަނޑުގެ ބޮޑު މިނުގައި 174،000 އަކަ ކިލޯ މީޓަރު ހުރެއެވެ. ދިގުމިނުގައި 1200 މޭލު ހުންނައިރު އެންމެ ފުޅާ ހިސާބުގެ ފުޅާ މިނުގައި 190 މޭލު ހުރެއެވެ. ރަތް ކަނޑުގެ އެންމެ ފުންކަމަށް ބެލެވޭ ސެންޓްރަލް މީޑިއަން ޓްރެންޗް އޭ ކިޔާ ހިސާބުގެ ފުންމިނުގައި 8200 ފޫޓް ހުރެއެވެ. އަދި އެވްރެޖް ފުންމިން އުޅެނީ 1640 ފޫޓް ގައެވެ. 1000 އަށްވުރެ ގިނަ ދިރޭ ތަކެތީގެ ބާވަތްތަކާއި 200 އަށްވުރެ ގިނަ މުރަކައާއި ގަލުގެ ބާވަތްތައް ރަތް ކަނޑުގެ ދިރުމުގައިވާ ކަމަށް ބުނެވެއެވެ. ރަތްކަނޑަކީ **ގްލޯބަލް 200** ހިމެނޭ އިކޯ ރީޖަން އެކެވެ.

## ނަން
ރަތް ކަނޑު މިނަމާއި އެކަނޑުގެ ފެންގަނޑުގެ ކުލައާ ގުޅުމެއް ނެތެވެ. ސަބަބަކީ ރަތް ކަނޑުވެސް އޮންނަނީ އެހެން ކަނޑުތަކެކޭ އެއްގޮތަށް ނޫކުލައިގައި ކަމަށްވާތީ އެވެ. ބައެއް މީހުން ބުނާގޮތުން ރަތް ކަނޑޭ ކިޔެނީ މޫސުމުގެ ވަކި ދުވަސްވަރެއްގައި ރަތް ކަނޑުގެ އައްސޭރި ފަށަށް ލައްގާ *ޓްރައިކޯޑެސްމިއަމް އެރީތްރިއަމް* އޭ ކިޔޭ ސިއެނޯބެކްޓީރިއާ އެއްގެ ސަބަބުންނެވެ. އަނެއް ބަޔަކު ބުނާގޮތުން ރަތް ކަނޑު މިނަން ގުޅިފައިވަނީ ރަތްކަނޑުގެ ވަށައިގެން އައްސޭރި ފަށުން ފެންނަށް ހުންނަ ރަތްކުލައިގެ ފަރުބަދަ ތަކާއެވެ.

އިބްރީ ބަހުން *ޔާމް ސަފް* ގެ މާނައަކީ *ރީޑް ސީ* އެވެ. އަދި މިބަސް ގްރީކް ބަހަށް ތަރުޖަމާ ކުރެވިފައިވަނީ *އެރިތްރާ ތަލައްސާ* މިހެންނެވެ. މާނައަކީ *ރަތް ކަނޑު* މިއެވެ. މިހާރުގެ އިބްރީ ބަހުގައި ރަތްކަނޑަށް *ޔާމް ސަފް* މިނަމުން މުޚާތަބު ކުރެވެއެވެ.

## ތާރީޚް
ރަތް ކަނޑު ފުރަތަމަ ހޯދައި އެތަން ބަލައި ހެދި މީހުންނަކީ ގަދީމީ ޒަމާނުގެ މިޞްރު މީހުން ކަމަށްވަނީ ގަބޫލު ކުރެވިފައެވެ. ރަތްކަނޑު އޮތް ސަރަހައްދާއި މެދު ޔޫރަޕްގެ މީހުންގެ ހިތްތަކުގައި ޝައުގުވެރިކަން އުފެދިގެން އައީ މީލާދީގެ 15 ވަނަ ގަރުނުގެ ފަހުންނެވެ. ރަތް ކަނޑާއި މެދުތެރޭ ކަނޑު ގުޅުވައިދޭ ސުއޭޒް ކެނަލް ފުރަތަމަ ހުޅުވާފައިވަނީ 1869 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެންބަރު މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. އެދުވަސްވަރު ފަރަންސޭސި ވިލާތް، އިގިރޭސި ވިލާތް އަދި އިޓަލީ ވިލާތުގެ މުދާ އުފުލާ އުޅަދުތައް ސުއޭޒް ކެނަލް ހުރަސްކޮށް ދަތުރު ކޮށްފައި ވެއެވެ. 1967 ވަނަ އަހަރު މިޞްރާއި އިސްރާއީލާއި ދެމެދު ކުރެވުނު 6 ދުވަހުގެ ހަގުރާމަ އަށްފަހު 1975 ވަނަ އަހަރާއި ޖެހެންދެން ސުއޭޒް ކެނަލް އޮތީ ބަންދުކޮށްފައެވެ.

## އޯޝެނޯގްރަފީ
* ޖައްވު
* ލޮނުކަން
* ރާޅުބާނި
* އޮއިވަރު
* ވައިޖެހޭ ގޮތް

## ޖިއޮލޮޖީ

## ދިރިއުޅޭ ބާވަތްތައް
## އެކުލެވިގެންވާ މަޢުދަންތައް

## ފަތުރުވެރިކަން

## ލޮނު ފެނަށް ބަދަލުކުރާ ޕްލާންޓްތައް

## ރަތްކަނޑުގެ އައްސޭރީގައި ބޯޑަރު ކުރެވިފައިވާ ގައުމުތަކާއި ޝަހަރުތައް

ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ބޮޑުތިލަދުންމަތި

**ބޮޑުތިލަދުންމައްޗަކީ** ހއ، ހދ، ށ، ނ. މި ހަތަރު އަތޮޅު ކަމުގައި ބެލެވޭ ޤުދުރަތީ އަތޮޅެވެ.
އިހަވަންދިއްޕޮޅު

**އިހަވަންދިއްޕޮޅަކީ** ރާއްޖޭގެ ޤުދުރަތީ އަތޮޅުތަކުގެ ތެރޭން މިހާރު އެއްމެ އުތުރަށް އޮތް އަތޮޅެވެ.

އަތޮޅުގެ އެއްމެ ދިގު ގޮތަކީ މާތުރާކުނު އުތުރު ބޭރުން ދިގުފަރު ދެކުނު ބޭރަށެވެ. އަދި އިހަވަން ދިއްޕޮޅަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެންމެ މަސްވެރި ސަރަހައްދެވެ. އަދި ޖިއޮގްރަފިކަލީގޮތުން އެންމެ ފައިދާ ބޮޑު ލޮކޭޝަންގައި އޮތް އަތޮޅެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ އުފެދުން

ޖިއޮލޮޖިކަލް ގޮތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ އަތޮޅުތަކާއި ރަށްތަކާއި ފަރުތައް އުފެދިފައިވާ ގޮތާއި، އެ ތަންތަނުގެ ހަގު ދޮށިކަން އެއްމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ހޯދި ބެލިފައެއް ނުވެއެވެ.
ޑެޑްސީ

މިއީ ދުނިޔޭގައިވާ އެންމެ ލޮނުކަން ގަދަ ކަނޑެވެ. މިއީ އިސްރާއީލާއި އުރުދުން އާއި ދެމެދު އޮންނަ ފެންލޮނު ކުޅިއެކެވެ. **މަރު ކަނޑު**ގެ ނަމުން މަޝްހޫރުވެފައިވާ މިތަނަކީ ބިމުގައިވާ އެންމެ ތިރި ހިސާބެވެ. މިތަން އޮންނަނީ ކަނޑުގެ ސަތަހައަށްވުރެ 1371 ފޫޓް އަޑީގައެވެ. ނުވަތަ ތިރީގައެވެ. މިއީ ލޮނުފެން އެކުލެވޭ އެންމެ ބޮޑު ކުޅި އެވެ. މިއީ ދުނިޔޭގެ ދެވަނަ އަށް އެންމެ ލޮނުކަން ގަދަ ފެން އެކުލެވޭ ތަނެވެ. ފެނުގެ ލޮނުމިން 30 އިންސައްތަ މިތަނުގައި ހުންނައިރު ސައިންސްވެރިން ބުނާގޮތުން އެއީ އާދައިގެ ކަނޑުތަކުގެ ލޮނުކަމަށްވުރެ 8.6 ގުނަ އިތުރު އަދަދެކެވެ. ޑެޑްސީ ގެ ދިގުމިނުގައި 42 މޭލު އަދި ފުޅާމިނުގައި 11 މޭލު ހުރެއެެވެ. އުރުދުންގެ ރިފްޓް ވެލީ ގައި އޮންނަ ޑެޑްސީ ބެހިގެންދާ މައި ގޮތްޕަކީ އުރުދުން ކޯރެވެ. 

ޑެޑްސީ އަކީ މެދުތެރޭ ކަނޑުގެ އައްސޭރީގައިވާ އަހުލުވެރިން ވަރަށް ކުރިއްސުރެ ޒިޔާރަތް ކުރަމުން އަންނަ ތަނެކެވެ. ދުނިޔޭގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ބޭނުންކުރެވެން ފެށުނު ޞިއްޙީ ރިސޯޓް ތަކުގެ ތެރޭގައި ޑެޑްސީގެ އައްސޭރީގައި ހެދިފައިވާ ރިސޯޓްތައް ހިމެނެއެވެ. 

އިބްރީ ބަހުން ޑެޑްސީ އަށްކިޔަނީ *ޔާމް-ހަ-މެލެޚް* އެވެ. މާނައަކީ *ލޮނުގެ ކަނޑެވެ*. ހަމަ މިހެން *ޔާމް-ހަ'މެވެތު* އޭ ވެސް ކިޔައެވެ. މާނައަކީ *މަރުގެ ކަނޑެވެ*. ކުރީ ޒަމާނުގައި *އިރުމަތީ ކަނޑު* އަދި *އަރާވާ ކަނޑު* ވެސް ޑެޑްސީ އަށް ކިޔައި އުޅުނެވެ. ޢަަރަބި ބަހުން *ބަހުރުލް މައްޔިތު* ނުވަތަ *މަރުގެ ކަނޑު* އޭ ކިޔާއިރު މަދުން ނަމަވެސް * ލޫތުގެ ކަނޑު* އޭ ކިޔައިވެސް އުޅެއެވެ. ތާރީޚީގޮތުން ބަލާއިރު ޑެޑްސީ އަށް *ޒޮއާރު ކަނޑު* ވެސް ކިޔަައިފައި އެބަހުއްޓެވެ.

ޑެޑްސީ އޮންނަނީ *ގްރޭޓް ރިފްޓް ވެލީ* ގައެވެ. 6000 ކިލޯ މީޓަރުގެ ގްރޭޓް ރިފްޓް ވެލީ ތުރުކީ ގެ ޓޯރަސް ފަރުބަދައިން ފެށިގެން ދެކުނު އެފްރިކާގެ ޒެމްބަޒީ ވާދީ އާއި ހަމައަށް ދެމިގެން ގޮސްފައި ވެއެވެ. 

ކުރިންވެސް ބުނެވުނު ހެން އުރުދުން ކޯރަކީ ޑެޑްސީ އާއި ގުޅިފައިވާ މައި ފެނުގެ މަޞްދަރެވެ. ޑެޑްސީގެ އުތުރުގެ ސަރަހައްދަށް އަހަރަކު ތެރޭގައި ވެހެނީ 100 މިލިމީޓަރުގެ ވާރޭ ކަމަށް ހިސާބުތަކުން ދައްކައެވެ. އަދި ދެކުނު ހިސާބުތަކަށް މިނިސްބަތް އުޅެނީ އަހަރަކު 50 މިލިމީޓަރު ގައެވެ. ޑެޑްސީގެ ހުޅަގު ދެކުނު ފަރާތުގައިވާ 700 ފޫޓް އުސްމިން ހުރި ފަރުބަދައަކީ މަޝްހޫރު *ޞަދޫމް ފަރުބަދަ* އެވެ.

ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
އަބްރަހާ

**އަބްރަހާ** އަކީ ޙަބުޝްކަރައިގެ ޔަކްސޫމީ ވެރިއެކެވެ. މީނާއަކީ ގެފުޅު މުގުރައިލަން މައްކާއަށް ދިޔަ މީހުންގެ ވެރިޔަކަށް ހުރި މީހާއެވެ.
ކޫފާ

**ކޫފާ** އަކީ ޢިރާޤު ގެ ޝަހަރެކެވެ. ޢަލީގެފާނު ގެ ދައުރުގައި އިސްލާމީ އުއްމަތުގެ ވެރިރަށަކީ މިއެވެ.
ނީލަ ކޯރު

ނީލަ ކޯރު () ގެ ބޮޑު ބައެއް އޮންނަނީ މިޞްރުގައެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ދުނިޔޭގެ އެންމެ ދިގު ކޯރުގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭ ކޯރަކީ ވެސް ނީލަ ކޯރެވެ. އެފްރިކާގެ އުތުރު ސަރަހައްދުގެ ގައުމުތަކުން ފެށިގެން ދެކުނަށް ގޮސް ދެކުނު ބައެއް ގައުމުތަކަށް ވެސް ނީލަ ކޯރުގެ ފެން ކޯރުތައް ބެހިގެން ގޮސްފައި ވެއެވެ. ނީލަ ކޯރުގެ މައިގަނޑު އޮންނަނީ މިޞްރުގައެވެ. އަދި ބެހިފައިވާ ގޮފިތައް އޮންނަނީ މިޞްރުގެ ދެކުނަށް އެފްރިކާ ބައްރުގައިވާ ތަފާތު ގައުމުތަކުގައެވެ. 

ނީލަ ކޯރު އޮންނަނީ މައިގަނޑު ދެބަޔަކަށް ބެހިފައެވެ. އެއީ ހުދުނީލަ ކޯރު އަދި ނޫނީލަ ކޯރު އެވެ. ބޮޑަށް ދިގީ ހުދު ނީލަކޯރު ކަމަށް ވިޔަސް ދަނޑުވެރިކަމަށާއި އެހެނިހެން ބޭނުންތަކަށް ބޮޑަށް ބޭނުންކުރެވިފައިވަނީ ނޫނީލަކޯރުގެ ފެން ކަމުގައި ބުނެވެއެވެ. ނީލަކޯރުގެ މިބުނި ދެބައިހެން ކަހަލަ ގޮތަކަށް ފެށިފައި އިންނަނީ ސޫދާންގެ ވެރިރަށް ޚުރްޠޫމް އިންނެވެ. 

### ހުދު ނީލަކޯރު

### ނޫ ނީލަކޯރު
## އިތުރު ފޮޓޯތައް

Image:Nile.jpg|View of the Nile from a cruiseboat, between Luxor and Aswan in Egypt
Image:Dhows on the Nile.jpg|A dhow traversing the Nile near Aswan
Image:EternalNile.JPG|Marsh along the Nile
Image:Africa11 016.jpg|The Nile in Uganda
Image:Africa4 009.jpg|A river boat crossing the Nile in Uganda


## މީޑިއާ

Image:Nile-River1.ogg|River and mountain scenery on the Nile
Image:Nile-River-Cruise.ogv|People living on the banks of the Nile


ޤިސްމު:ދުނިޔޭގެ އަޖައިބުތައް
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުޣުރާފީ މަޒުމޫނުތަކުގެ ލިސްޓު

* ދިވެހިރާއްޖޭގެ އުފެދުން
* އަތޮޅުތައް އުފެދިއެތުރިފައިވާގޮތް
* ރާއްޖޭގެ ޤުދްރަތީ އަތޮޅުތައް
* އަތޮޅުތަކުގެ ނަން
* ދިވެހިރާއްޖެ އޮތްތަން
* ޖުޣުރާފީގެ ބައެއް އިޞްޠިލާޙު
އަތޮޅުތައް އުފެދިއެތުރިފައިވާގޮތް

އިންޑިޔާ ކަނޑުގެ މެދުތެރޭ އުތުރުބައިގާ ދިވެހިރާއްޖެ އުފެދިފައި އޮތް އިރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ އުތުރުން އޮތީ ލަކުޑިދީބު (ލަކްޝަދީބު) އެވެ.
ރާއްޖޭގެ ޤުދްރަތީ އަތޮޅުތައް

ރާއްޖޭގެ ޤުދްރަތީ އަތޮޅުތަކުގެ މައްޗަށް ބަލާއިރު މެދުތެރޭ އިންޑިޔާ ކަނޑުގައި 14 ޑިގިރީ އުތުރުން ފެށިގެން އައްޑު އަތޮޅާ ދެމެދުގައި ހިމެނޭ ސަރަޙައްދަށް ބަލާލުން ބޭނުމެވެ.