open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ބީ ލިމްފަސައިޓް

thumb|left|ލޭގެ ހުދު ސެލްގެ ވައްތަރެއް ކަމުގައިވާ ބީ ލިމްފަސައިޓް
ބީ ލިމްފަސައިޓް ނުވަތަ () އަކީ ދިފާޢީ ނިޒާމްގައި ޝާމިލްވާ ލޭގެ ހުދު ސެލްގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ސެލް އެކެވެ. ބީ ލިމްފަސައިޓް އިން ހަށިގަނޑަށް ވަންނަ ޖަރާސީމަށް ދެކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރާނެ ހަށިދަމަނަ(Antibodies) އުފައްދައެވެ. އެހެންކަމުން *ހަށިދަމަނަ އުފައްދައިގެން ހަށިގަނޑު ދިފާޢުކުރުން*(Humoral immunity) ފުރިހަމަ ކުރުމުގައި ހިއްޞާވަނީ ބީ ލިމްފަސައިޓް ތަކެވެ. މިސެލްތަކަށް ބީސެލް އޭ ވެސް ކިޔައެވެ. *ހެލްޕަރ ޓީ-ސެލް*ތައް *ބީ-ސެލް*ތައް ހީވާގިކުރުވުމުން، ނުވަތަ ހަށިގަނޑަށް ބެކްޓީރިއާއެއް ވަދެ އެއާ ކުރިމަތިލާހިނދު *ބީސެލް*ތައް *ޕްލާޒްމާ ސެލް*( Plasma cells ) އޭ ކިޔޭ ސެލްތަކަކަށް ބަދަލުވެއެވެ. *ޕްލާޒްމާ ސެލް*ތަކުން ވަރަށް މަތީ ދަރަޖައަކަށް ހަށިދަމަނަ އުފައްދައެވެ. މިހަށިދަމަނަ ތަކަށް*އިމިއުނޯގްލޯބިއުލިންް*(Immunoglobulin)އޭ ކިޔައެވެ. 5 ބާވަތެއްގެ *އިމިއުނޯގްލޯބިއުލިން* ހުރެއެވެ. އެއީ IgG,IgM,IgE,IgA,IgD މި5ބާވަތެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
މޮނަސައިޓް

މޮނަސައިޓް ނުވަތަ () އަކީ ދިފާޢީ ނިޒާމްގައި ހިމެނޭ ލޭގެ ހުދު ސެލްގެ ވައްތަރެކެވެ. ލޭގެ ހުދު ސެލްތަކުގެ 40-20 އިންސައްތަ ހިއްޞާކުރަނީ މޮނަސައިޓް ތަކެވެ. ލޭގެ ޒަރީޢާއިން އުފަންވާ އިންފެކްޝަން އަށަގަންނަތާ 12-8 ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި އިންފެކްޝަން އަށަގަތް ހިސާބަށް މޮނަސައިޓް ވާޞިލް ވެއެވެެ. 

## ދިރިހުންނަ މުއްދަތު
މޮނަސައިޓްތައް އެވްރެޖްގޮތެއްގައި ލޭގައި ހޭދަކުރަނީ 20-10ގަޑިއިރާއި ދެމެދުގެ ވަގުތެން ވަންދެނެވެ. އެއަށްފަހު ޓިޝޫތަކަށް ވާސިލްވެ، މެކްރަފޭޖްތަކަށް ބަދަލުވެއެވެ. މެކްރަފޭޖްތައް މަސްތަކުން ފެށިގެން ގޮސް އަހަރުތައް ފާއިތުވަންދެންވެސް ދިރިދެމިހުރެއެވެ. 

## މޮނަސައިޓްގެ ވަޒީފާ
 
* މޮނަސައިޓް ތައް ޓިޝޫތަކަށް ވަނުމަށްފަހު ބޮޑުވެ، *މެކްރަފޭޖް*( Macrophage)ތަކަށް ބަދަލުވެއެވެ. މެކްރަފޭޖް ދިރިހުންނަ މުއްދަތުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 100ވަރަކަށް ބެކްޓީރިއާ ދިރުވާލައެވެ. ހަމަމިހެން ހަށިގަނޑުގައި މަރުވެ، ހަލާކުވެ، ނުވަތަ ދުވަސްވެފައިވާ ސެލްތައް ނައްތާލައެވެ. 

* މެކްރަފޭޖް ފުރަމޭ، ހުންކޮށި،ފުއްޕާމޭ، ކުޑަ ގޮހޮރު ފަދަ ގުނަވަންތަކާއި، އަދި ހަންގަޑުއާއި،ލިމްފްގޮށް ތަކުގައި ވެސް ހުރެއެވެ. މިގޮތަށް ހަށިގަނޑުގެ އެކި ހިސާބުތަކުގައި މެކްރަފޭޖް ފެތުރިފައިވާ ނިޒާމަށް ކިޔަނީ * ރެޓިކިއުލޯ އިންޑޯތީލިއަލް ސިސްޓަމް*(RES ) އެވެ. 

* ހަށިގަނޑަށް ވަންނަ ބެކްޓީރިއާ ފަދަ ޖަރާސީމްތައް އަތުލައި މަރާލުން ނުވަތަ ނައްތާލުމުގައި ނޫޓްރަފިލްތަކާއި، މޮނަސައިޓްތައް އެކިގޮތްތައް ބޭނުންކުރެއެވެ. ފުރަތަމަ ނޫޓްރަފިލްތައް ލޭގެމަގުން އެއްކިބާވެ، ކުދިލޭހޮޅި( Capillaries ) ތަކުގެ އެތެރޭގައިވާ ތެތް ދުލިފަށަލައިގެ ބަތާނަ(Endothelium)ގައި ޖަމާވެ، ހަރުލައެވެ. މިގޮތަށް ހަރުލުމަށް ކިޔަނީ *މާރޖިނޭޝަން*( Margination) އެވެ. އެއަށްފަހު ލޭހޮޅީގެ ހަނިމަގަކުން ހުރަސްކޮށް ޓިޝޫތަކުގެ ތެރެއަށް މިސެލްތައް ވާސިލްވެއެވެ. މިގޮތަށް ވާސިލްވުމަށް ކިޔަނީ*ޑައަޕީޑިސިސް*( Diapedesis ) އެވެ. ދެން އިންފެކްޝަން ނުވަތަ ބަލި އުފެދިފައިހުރި ދިމާލަށް މިސެލްތައް މިސްރާބު ޖަހައެވެ. މިހާލަތުގައި ސެލްތައް ހަރަކާތްކުރަނީ *އެމީބާ*ހެން *ސޫޑޮޕޯޑިއާ*ގެ އެހީގައެވެ. މިސެލްތައް ބަލި، އިންފެކްޝަން، ނުވަތަ އިންފްލެމޭޝަން ހުރި ދިމާލަށް ގެންދަނީ ކެމިކަލް މާއްދާތަކެއްގެ އެހީގައެވެ. މިބުނި ކެމިކަލް މާއްދާތައް އުފައްދަނީ ދިފާއުކުރުމުގެ ނިޒާމުން ނުވަތަ ބެކްޓީރިއާއިންނެވެ. މިގޮތަށް ގެންދިއުމަށް ކިޔަނީ *ކީމޯޓެކްސިސް*( Chemotaxis ) އެވެ. އެއަށްފަހު މިސެލްތައް ބެކްޓީރިއާގެ ވަށާލައެވެ. ދެން ހަޖަމުކުރުމަށް އެހީވެދޭ އެންޒައިމް ( Digestive enzyme )ތަކުގެ އެހީގައި ބެކްޓީރިއާ މިސެލްގެ ތެރެއަށް ދަމާލައެވެ. މިބީދައިން ބެކްޓީރިއާ ކާލުމަށް ނުވަތަ ދިރުވާލުމަށް ކިޔަނީ *ފާގަސައިޓޯސިސް*( Phagocytosis ) އެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
ހެލްޕަރ ޓީ ސެލް

thumb|left|ޓީ ލިމްފަސައިޓްގެ ވައްތަރުތައް
ހެލްޕަރ ޓީ ސެލް ނުވަތަ () ތަކުގެ ބޭރު ފަށަލައިގައި ސީޑީ4 ކިޔާ ފްރޮޓީންއެއް ހުރެެއެވެ. އެހެންކަމުން މިސެލްތަކަށް *ސީޑީ4 ޓީ ސެލް* އޭ ވެސް ކިޔައި އުޅެއެވެ. އަދި މިސެލްތަކުން *ސައިޓަކައިން*(Cytokine) ކިޔާ މާއްދާއެއް ބޭރުކުރެއެވެ. ސައިޓަކައިން ހަށިދަމަނަ އުފައްދާ *ޕްލާޒްމާ ސެލް*(Plasma cell) އުފެއްދުމަށް ބީ ލިމްފަސައިޓް އަށް ބާރު އަޅައެވެ. މީގެ އިތުރުން *ސައިޓަޓޮކްސިކް ޓީ ސެލް*(Cytotoxic T-cell) ތަކާއި އަދި *ސަޕްރެޝަރ ޓީ ސެލް*(Suppressor T-cell) ތައް އުފެއްދުމަށް ބާރުއެޅުމާއެކު، މެކްރަފޭޖްތައް ހީވާގި ކުރުވައެވެ. އޭޑްސް ބަލި ހަމަލާދެނީ މި ސެލްތަކަށެވެ. ނަތީޖާއެއްެގެ ގޮތުން ހަށިގަނޑުގެ ދިފާޢީ ނިޒާމްގެ ބާރު ފަސޭހަކަމާއެކު ދަށްކޮށްލައެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
ސައިޓަޓޮކްސިކް ޓީ ސެލް

thumb|left|ޓީ ލިމްފަސައިޓްގެ ވައްތަރުތައް
ސައިޓަޓޮކްސިކް ޓީ ސެލް ނުވަތަ () ތަކުން ހަށިގަނޑަށް ވަންނަ ބެކްޓީރިއާ މަރާލުމަށް އެހީވެދޭ ކެމިކަލްއެއް ބޭރުކުރެއެވެ. ސައިޓަޓޮކްސިކް ޓީ ސެލް ހަށިގަނޑުގައި ކެންސަރުގެ ސަބަބުން އުފެދޭ ޓިއުމަރު ސެލް، އަދި ވައިރަސްއާއި ތަޣައްޔަރު ވެފައިވާ ސެލްތައް ހަލާކުކޮށްލުމުގައި އެހީތެރި ވެއެވެ. ސައިޓަޓޮކްސިކް ޓީ ސެލް ތަކުގެ ބޭރު ފަށަލައިގައި *ސީޑީ8* ކިޔާ ގްލައިކޯ ޕްރޮޓީން އެއް ހުރެއެވެ. އެހެންކަމުން މިސެލްތަކަށް *ސީޑީ8 ޓީ ސެލް* އޭ ވެސް ކިޔައި އުޅެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
މެމަރީ ޓީ ސެލް

**މެމަރީ ޓީ ސެލް** ނުވަތަ ()  ތައް ހަށިގަނޑަށް ބެކްޓީރިއާއެއް ނުވަތަ ވައިރަސްއެއް ފަދަ އެއްޗެއް ވަނުމާއެކު، އޭގެ ނަމޫނާތައް ރައްކާކުރެއެވެ. އަދި އެފަދަ އެއްޗަކާއި، އިދިކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރާނެ ހަށިދަމަނަ ހަށިގަނޑުގައި އުފައްދައެވެ. މީގެ ބޭނުމަކީ ދެވަނަފަހަރަށް އެފަދަ އެއްޗެއް ހަށިގަނޑަށް ވަދެފިނަމަ، ދިފާޢީ ނިޒާމު އެއާއި އިދިކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރާ މިންވަރު އަވަސްކުރުމެވެ.

މެމަރީ ޓީ ސެލްގެ ދެވައްތަރެއް ހުރެއެވެ. އެއީ *ސެންޓްރަލް މެމަރީ ޓީ ސެލް* އަދި *އިފެކްޓަރ މެމަރީ ޓީ ސެލް* އެވެ. މެމަރީ ޓީ ސެލް ގެ ބޭރު ފަށަލައިގައި *ސީޑީ4* ނުވަތަ *ސީޑީ8* މިއިން ކޮންމެ ވެސް އެއް ޕްރޮޓީންއެއް އިނުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
ރެގިއުލޭޓަރީ ޓީ ސެލް

ރެގިއުލޭޓަރީ ޓީ ސެލް ނުވަތަ () ތަކުގެ ބޭނުމަކީ ދިފާޢުކުރުމގެ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް ވަކިމިންވަރެއްގައި ހިފަހައްޓައި ކޮންޓްރޯލް ކުރުމެވެ. މިސެލްތަކަށް *ސަޕްރެޝަރ ޓީ ސެލް* އޭ ވެސް ކިޔައި އުޅެއެވެ. ރެގިއުލޭޓަރީ ޓީ ސެލްގެ މައިގަނޑު ދެވައްތަރެއް ހުރެއެވެ. އެއީ *ނެޗުރަލީ އޮކަރިންގ ޓީ ސެލް* އަދި *އެޑަޕްޓިވް ޓީ ސެލް* އެވެ. ނެޗުރަލީ އޮކަރިންގ ޓީ ސެލް އާއި އެހެނިހެން ޓީ ސެލްތަކާއި ހުރި ތަފާތަކީ މިސެލްގެ ތެރޭގައި *ފޮކްސްޕީ3*(FoxP3) ކިޔާ މޮލިކިއުލް އެއް ހުރުމެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
ނެޗުރަލް ކިލަރ ޓީ ސެލް

**ނެޗުރަލް ކިލަރ ޓީ ސެލް** ނުވަތަ ()  އަކީ ދިފާޢީ ނިޒާމްގެ ބައިތައް ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރުމަށް ބޭނުންވާ ސެލް އެކެވެ. ނެޗުރަލް ކިލަރ ޓީ ސެލް ހީވާގި ކުރުވުމުން ހަށިގަނޑަށް ވަންނަ ބެކްޓީރިއާ މަރާލުމަށް އެހީވެދޭ ކެމިކަލްއެއް ބޭރުކުރެއެވެ. އަދި މިސެލްތަކުން *ސައިޓަކައިން*(Cytokine) ކިޔާ މާއްދާއެއް ބޭރުކުރެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
އަފެރިސިސް

އަފެރިސިސް ނުވަތަ () އަކީ ހަދިޔާކުރެވުނު ލެއިން ވަކި ބައެއް ނެގުން ނުވަތަ ވަކިކުރުމެވެ. އަފެރިސިސް ހެދެނީ ކޮންމެ 4މަހުން 1ފަހަރުއެވެ. މިބީދައިން ލޭނެގުމަށް ނުވަތަ ހަދިޔާކުރުމަށް އެކެއް ނުވަތަ ދެގަޑިއިރު ހޭދަވެއެވެ. މިގޮތުން އެންމެ އާންމުކޮށް ވަކިކުރެވެނީ ލޭގެ ޕްލާޒްމާ، ޕްލޭޓްލިޓް، އަދި ލޭގެ ހުދު ސެލް ތަކެވެ. މިގޮތަށް ލޭ ނެގުމަށްފަހު ލޭގެ ކޮންމެ ޔުނިޓެއް ތަފާތު ބައިތަކަށް ވަކިކުރެވެއެވެ. އަދި މިއިން ކޮންމެ ބައެއްމެ، އެބައެއް ބޭނުންވެފައިވާ މީހުންނަށް ފޯރުކޮށް ދެވެއެވެ. އެހެން ކަމުން ލޭގެ އެންމެ ޔުނިޓަކުން ވެސް އެތައް ބަޔަކަށް މަންފާ ލިއްބައިދެއެވެ. 

## ވަކިކުރެވޭ މާއްދާތައް

#### ލޭގެ ރަތް ސެލް

ލޭބޭރުވުމާއި، ލޭމަދުވުމުގެ މައްސަލަ ދިމާވެފައިވާ މީހުންގެ ހަށިގަނޑުގައި އޮކްސިޖަން ގެންގޮސްދޭ މިންވަރު މަތިކުރުމަށްޓަކައި އެފަދަމީހުންގެ ހަށިގަނޑަށް ލޭގެ ރަތް ސެލް ތައް ވާސިލްކޮށް ދެވެއެވެ. ލޭގެ އެންމެ ޔުނިޓަކުން ކޮންމެ ޑެސިލިޓަރެއްގައި 1ގްރާމްގެ ހިމަގްލޯބިން އިތުރުކޮށް، 2 ނުވަތަ 3އިންސައްތަ *ހީމަކްރައިޓް* މައްޗަށް ޖައްސައެވެ. ލޭގެ ރަތް ސެލްތައް ރެފްރިޖެރޭޓަރ ފަދަ އެއްޗެއްގައި 42ދުވަސްވަރު ވަންދެން ރައްކާކޮށްފައި ބެހެއްޓިދާނެ އެވެ. ގަނޑުކޮށްފައި 10އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ވެސް ބެހެއްޓިދާނެ އެވެ. 

#### ލޭގެ ޕްލާޒްމާ
ލޭގަނޑުވުމަށް އެހީތެރިވެދޭ މާއްދާތައް މަދުވުމާއި އެކު، ލޭބޭރުވުމުގެ މައްސަލަ ކުރިމަތިކުރުވާ ބަލިތަކަށް ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ޕްލާޒްމާ އެފަދަމީހުންގެ ހަށިގަނޑަށް ފޯރުކޮށްދެވެއެވެ. މިފަދަ ޕްލާޒްމާ ގަނޑުކޮށްފައި އަހަރެއްހާ ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ވެސް ބެހެއްޓިދާނެ އެވެ. އާދައިގެ ފިނިހޫނުމިނެއްގައި ނަމަ އެންމެ ގިނަވެގެން ރައްކާކޮށްފައި ބެހެއްޓޭނީ 5ދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ. 

#### ޕްލޭޓްލިޓް
ޕްލޭޓްލިޓް ފޯރުކޮށްދެވެނީ ފުރިހަމަގޮތުގައި ޕްލޭޓްލިޓްތައް މަސައްކަތްނުކުރުމާއި، ޕްލޭޓްލިޓްގެ އަދަދު މަދުވުން(Thrombocytopenia) ފަދަ ހާލަތް ތަކުގައެވެ. ލޭގެ ކޮންމެ ޔުނިޓަކުން ޕްލޭޓްލިޓްތަކުގެ އަދަދު ކޮންމެ މައިކްރޯލިޓަރެއްގައި 5،000ހާސް ވަރު އިތުރުކޮށްދެއެވެ. 

#### އަލްބިއުމިން
ޕްލާޒްމާގައި ހިމެނޭ ޕްރޮޓީންގެ 60އިންސައްތަ އަކީ އަލްބިއުމިން އެވެ. ފުރަމޭ(Liver)އިން އުފައްދާ އަލްބިއުމިން ބޭނުންކުރެވެނީ ލޭގެ މިންވަރު އިތުރުކުރަށް ބޭނުންވާ ހާލަތްތަކުގައެވެ. މިސާލަކަށް ފުރަމޭ ހަލާކުވުން(Liver failure)، ފިހުން، އަދި މާބޮޑަށް ލޭފޭބުން ފަދަ ހާލަތްތަކުގައެވެ.

#### އިމިއުނަގްލޯބިއުލިން
ރަބީޒް، އިދިފުށަށް ދަމާބަލި، އަދި ފުރަމޭ ދުޅަވުން ފަދަ ބަލިތަކުން ސަލާމަތްވުމަށް އިމިއުނަގްލޯބިއުލިން ތަކުގެ ބޭނުން ހިފައެވެ.

#### ލޭގެ ހުދު ސެލް
ލޭހަދިޔާކުރާތާ 24ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި އަނެކާގެ ހަށިގަނޑަށް ފޯރުކޮށްދޭން ޖެހެއެވެ. 

#### ކްރިޔޯ ޕްރެސިޕިޓޭޓް އެންޓި ހީމަފިލިކް ފެކްޓަރ
މީގައި ކްލޮޓިން ފެކްޓަރތައް ހިމެނޭލެއް މަދެވެ. މިއުފައްދަނީ ގަނޑުކޮށްފައި ހުރި ތާޒާ ޕްލާޒްމާ އިންނެވެ. 

#### ފެކްޓަރ8 ކޮންސެންޓްރޭޓް
ހީމަފީލިއާ-އޭ ކިޔާބައްޔަކަށް ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރެވެއެވެ. ހީމަފީލިއާ-އޭ ޖެހެނީ ކްލޮޓިންގ ފެކްޓަރ-8 މަދުވުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. 

#### ފެކްޓަރ9 ކޮންސެންޓްރޭޓް
ހީމަފީލިއާ-ބީ ނުވަތަ *ކްރިސްމަސް ބަލި*(Christmas disease)އަށް ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވެއެވެ. ހީމަފީލިއާ-ބީ ޖެހެނޭ ކްލޮޓިންގ ފެކްޓަރ-9މަދުވުމުގެ ސަބަބުންނެވެ.
ނޭފަތުގެ މަގު

**ނޭފަތުގެ މަގު** ނުވަތަ ()  އަކީ ނޭފަތުގެ ހިނދުރީގެ އެތެރެއެވެ. މިއީ މޫނުގެ މެދުގައި ނޭފަތުގެ ތެރޭގައި ވައި ޖަމާވެފައި ހުންނަ ތަނެކެވެ. ނޭވާލުމުގެ ތެރޭގައި ނޭފަތުގެ މަގު ހުރަސްކޮށް ވައި ދައުރުވާ ދައުރުވުމުގައި އެވައި ފިނި ނުވަތަ މަޑު ތެތްކަމެއް ހުންނަ އެއްޗަކަށް ހަދައެވެ. އަދި މިހިސާބުގައި ހިމެނޭ ކުދިކުދި ލޯލި އިސްތަށި ތަކުގެ އެހީގައި ވައިގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ހިރަފުހާއި، އެހެނިހެން ހަށިގަނޑާ ބީރައްޓަހި މާއްދާތައް ވަކިކޮށް ހަށިގަނޑުން ބޭރުކުރުވައެވެ. ހަމަ މިގޮތަށް ނޭފަތުގެ މަގުގައި އުފެދޭ ދަވަ މިބުނި ލޯލި އިސްތަށި ތަކުގެ އެހީގައި ފަހަތަށް ގެންގޮސް އަރުތެރެއަށް ފޯރުކުރުވައި، ދިރުވާލައެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ނޭވާލާ ނިޒާމް
އަޑު ފޮށި

އަޑު ފޮށި ނުވަތަ () އަކީ އިންސާނުންނާއި ބައެއް ޖަނަވާރުންގެ ކަރުގެ އެތެރޭގައި އިންނަ ގުނަވަނެކެވެ. އަޑު ފޮށީގެ މަސައްކަތަކީ ވައި ނޮޅި ހިމާޔަތްކޮށްދީ އަޑު އުފެއްދުމުގައި ބައިވެރިވުމެވެ. އަޑު ފޮށި އިންނަނީ ވައި ނޮޅިގެ މަތިން އަރުތެރެގެ ތިރިން ކާތަކެތި ހިގާ ހޮޅި އާއި އަރުތެރެ ގުޅޭ ހިސާބުގައެވެ. ކާތަކެތި ދިރުވުމުގެ ތެރޭގައި އަޑު ފޮށީގެ މަތި ''އެޕިގްލޮޓިސް]]ގެ އެހީގައި ބައްދާލައެވެ. މީގެ ބޭނުމަކީ ކާތަކެތި ވައި ނޮޅިގެ ތެރެއަށް ވަދެ، ފުއްޕާމޭ އާއި، ހަމައަށް ވާޞިލްވިޔަ ނުދިނުމެވެ. ކާއެއްޗެއް އަޑު ފޮއްޓަށް ފޯރައިގެން އަޑު ފޮށި ހީވާގިވެ މުރާލި ވެއްޖެނަމަ ކެއްސުން ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ. މިގޮތުން ކެއްސުން ކުރިމަތިވަނީ އަޑު ފޮއްޓަށް ވާޞިލްވި މާއްދާއިން ފުއްޕާމޭ ހިމާޔަތްކޮށް ރައްކާކުރުމަށް ޓަކައެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ނޭވާލާ ނިޒާމް
ވައި ނޮޅި

**ވައި ނޮޅި** ނުވަތަ ()  އަކީ  ނޭވާލާ ނިޒާމް ގައި އަޑު ފޮށި އިން ފެށިގެން ވައި ނޮޅީގެ ކަފިއާއި ހަމައަށް އިންނަ ނޭވާ ދައުރުކުރާ ހޮޅިއެކެވެ. ނޭފަތުން އެތެރެއަށް ވަން އޮކްސިޖަން ފުއްޕާމޭއާ ހަމައަށް ވާޞިލްވުމުގެ ތެރޭގައި ވައިދައުރުކުރަނީ މިހޮޅީގެ ތެރެއިންނެވެ.  އެތެރޭގެ ދިގު ހުރަސް މިނުގައި 25-20 މިލިމީޓަރު ހުންނަ މިހޮޅީގެ ދިގުމިނުގައި 16-10ސެންޓިމީޓަރު ވަރު ހުރެއެވެ. ވައި ނޮޅީގެ އެޕިތީލިއަމްގެ ވައްތަރަކީ *ސޫޑޯސްޓްރެޓިފައިޑް ސިލިއޭޓެޑް ކޮލަމްނާ އެޕިތީލިއަމް*(Pseudostratified ciliated columner epiththelium)  އެވެ. މީގެ އިތުރުން ވައި ނޮޅީގެ ތެތް ދުލިފަށަލައިގައިވާ *ގޮބްލެޓް ސެލް*(goblet cell) ތަކުން ދަވަ ބޭރުކުރެއެވެ. ކުރިން ބުނި އެޕިތީލިއަމް އަކީ ނަރުވާ އެކުލެވޭ އެޕިތީލިއަމް އެއް ކަމަށްވުމުން ވައި ނޮޅީގެ ތެރެއަށް ހަށިގަނޑާ ބީރައްޓަހި މާއްދާއެއް ވާޞިލްވެއްޖެނަމަ އެނަރުވާ ތަކުގެ އެހީގައި މައްޗަށް ގެންގޮސް އަޑު ފޮށި ހުރަސްކޮށް އަރުތެރެ އަށް ފޮނުވާލައެވެ. އެއަށްފަހު އަރުން އެދިރުވާލުމުން މައިދާއަށް ވާޞިލްވެ ނެތިދެއެވެ.

ވައި ނޮޅީގެ މަތިން ތިރިއަށް *ސީ އަކުރުގެ ބައްޓަމަން*(C-shaped)  ހުންނަ މަޑުކަށިން އުފެދިފައިވާ ބުރު ނުވަތަ ރިންގް ތަކެއް ހުރެއެވެ. މިރިންގް ތަކުގެ އަދަދު އުޅެނީ 20-15 އާދެމެދުގައެވެ. މި ރިންގްތަކުގެ ބޭނުމަކީ ނޭވާ ހިގާ މަގު ފިތުނަނުދީ ރައްކާތެރިކަމާއެކު ބެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވުމެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ނޭވާލާ ނިޒާމް
ވައި ނޮޅީގެ ކަފި

ވައި ނޮޅީގެ ކަފި ނުވަތަ () އަކީ ވައި ނޮޅި އިން ފުއްޕާމޭ އަށް ވައި ފޮނުވައިދިނުމަށް ވައި ނޮޅީގެ ނިމޭ ހިސާބުން ކަފިވެގެން ދެފަރާތުގެ ފުއްޕާމޭގެ ތެރެއަށް ވަދެފައިވާ ވައިދައުރުވާ ކަފި ތަކެކެވެ. މިގޮތުން ވައި ނޮޅިން ކޮންމެ ފަރާތެއްގެ ފުއްޕާމޭ އަށް ކަތްޕެއް ވަދެފައިވެއެވެ. 

ކަނާތު ވައި ނޮޅީގެ ކަފި ކުރުވެފައި، ފުޅާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. އަދި މިކަފި އިންނަނީ ވައި ނޮޅި އާއި ތަންކޮޅެއް ބޮޑަށް ސީދާވާގޮތަށެވެ. ކަނާތު ވައި ނޮޅީގެ ކަފި އިންނަނީ ފުއްޕާމޭގެ ތެރޭގައި އިތުރު 3 ބަޔަށް ކަފިވެފައެވެ. ވާތު ވައި ނޮޅީގެ ކަފި އިންނަނީ ފުއްޕާމޭގެ ތެރޭގައި އިތުރު 2 ބަޔަށް ކަފިވެފައެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ނޭވާލާ ނިޒާމް
ކުދި ވައިކޮތަޅު

ކުދި ވައިކޮތަޅު ނުވަތަ () އަކީ ފުއްޕާމޭ ގެ ތެރޭގައި ލެޔާއި ފުއްޕާމެޔާއި ދެމެދު ހިގާ ގޭސްތައް ބަދަލުކުރުމުގެ މަސައްކަތް(އޮކްސިޖަން ލެޔަށް ފޯރުކޮށްދީ، ކާބަން ޑައިއޮކްސައިޑް ފުއްޕާމޭގެ ތެރެއަށް ދޫކުރުން) ހިންގާ މައިމަރުކަޒެވެ. 

ފުއްޕާމޭގެ ތެރޭގައި 300 މިލިއަން ކުދި ވައިކޮތަޅު ހުރެއެވެ. މިވައިކޮތަޅު ތަކުގެ ބޯމިނުގައި 0.2 މައިކްރޯމީޓަރު ހުރެއެވެ. ކުދި ވައިކޮތަޅުގެ ފާރުގައި މައިގަނޑު 3 ވައްތަރެއްގެ ސެލް ހުރެއެވެ. 
* ފުރަތަމަ ވައްތަރުގެ ސެލް: މިއީ ވައިކޮތަޅުގެ ފާރު ބިނާވެގެންވާ ސެލްތަކެވެ. 
* ދެވަނަ ވައްތަރުގެ ސެލް: މިސެލްތަކުން *ސާރފެކްޓަންޓް* ކިޔާ މާއްދާއެއް ދޫކުރެއެވެ. 
* ތިންވަނަ ވައްތަރުގެ ސެލް: މިސެލްތަކުން ބެކްޓީރިއާ ފަދަ ހަށިގަނޑާ ނުގުޅޭ މާއްދާތައް މަރައި ނެތިކޮށްލައެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ނޭވާލާ ނިޒާމް
ނޭފަތުގެ ހިނދުރި

ނޭފަތުގެ ހިނދުރި އަކީ ނޭފަތުން ބޭރަށް ހުޅުވިފައި އިންނަ ހުޅުވުމެވެ. ނޭވާލުމުގެ ތެރޭގައި އޮކްސިޖަން ހަށިގަނޑަށް އެތެރެވެ، އަދި ކާބަން ޑައިއޮކްސައިޑް ހަށިގަނޑުން ބޭރުވެގެން ދަނީ ނޭފަތުގެ ހިނދުރި ހުރަސްކޮށެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ނޭވާލާ ނިޒާމް
ކަނާތު އެޓްރީއަމް

**ކަނާތު އެޓްރީއަމް** ނުވަތަ () އަކީ  ހިތް ބެހިފައިވާ 4 ބައިގެ ތެރެއިން ކަނާތް ފަރާތުން މަތީގައި އިންނަ ބައެވެ. ކަނާތު އެޓްރީއަމް އަށް *އިންފިރިއާ ވީނާ ކޭވާ*(Inferior vena cava) އަދި *ސްޕީރިއާ ވީނާ ކޭވާ*(Superior vena cava)  އިން *އޮކްސިޖަން އެކުނުލެވޭ* ހަށިގަނޑުގެ އެކި ހިސާބުތަކުން ގެނެސްދެއެވެ. އެއަށްފަހު މިލޭ *ޓްރައި ކަސްޕިޑް ވޭލް*(Tricuspid valve) ހުރަސްކޮށް ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް އަށް ފޮނުވާލައެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް

**ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް** ނުވަތަ () އަކީ  ހިތް ބެހިފައިވާ 4 ބައިގެ ތެރެއިން ކަނާތް ފަރާތުން ތިރީގައި އިންނަ ބައެވެ. *އޮކްސިޖަން އެކުނުލެވޭ* ލޭ *ޓްރައި ކަސްޕިޑް ވޭލް*(Tricuspid valve) ހުރަސްކޮށް ކަނާތު އެޓްރީއަމް އިން ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް އަށް އާދެއެވެ. މިގޮތުން ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް އަށް ވާޞިލްވި ލޭ ދެން ފޮނުވާލަނީ *ޕުލްމަނަރީ ވޭލް*(Pulmonary valve) ހުރަސްކޮށް ފުއްޕާމެޔަށް ލޭފޮނުވާ ލޭނާރު(Pulmonary artery) ގެ ޒަރީޢާއިން ފުއްޕާމޭ އަށެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
ވާތު އެޓްރީއަމް

**ވާތު އެޓްރީއަމް** ނުވަތަ () އަކީ  ހިތް ބެހިފައިވާ 4 ބައިގެ ތެރެއިން ވާތް  ފަރާތުން މަތީގައި އިންނަ ބައެވެ. ކުރިން ކަނާތު ވެންޓްރިކަލް އިން ފުއްޕާމޭއަށް ފޮނުވާލި އޮކްސިޖަން އެކުނުލެވޭ ލޭ ފުއްޕާމޭގެ ތެރޭގައި އޮކްސިޖަންއާ އެއްވެއެވެ. އެއަށްފަހު އޮކްސިޖަން އިން މުއްސަދިކުރެވުނު ލޭ ފުއްޕާމޭ އިން ހިތަށް ލޭފޮނުވާ ލޭނާރު(Pulmonary vein) ގެ ތެރެއިން ގޮސް ވާތު އެޓްރީއަމް އަށް ވާޞިލްވެއެވެ. އެއަށްފަހު މިލޭ *މައިޓްރަލް ވޭލް*(Mitral valve) ހުރަސްކޮށް ވާތު ވެންޓްރިކަލް އަށް ފޮނުވާލައެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
ވާތު ވެންޓްރިކަލް

ވާތު ވެންޓްރިކަލް ނުވަތަ () އަކީ ހިތް ބެހިފައިވާ 4 ބައިގެ ތެރެއިން ވާތް ފަރާތުން ތިރީގައި އިންނަ ބައެވެ. ވާތު އެޓްރީއަމް އަށް ފުއްޕާމޭ އިން ފޮނުވާލި އޮކްސިޖަން އިން މުއްސަދި ލޭ *މައިޓްރަލް ވޭލް*(Mitral valve) ހުރަސްކޮށް ވާތު ވެންޓްރިކަލް އަށް ވާޞިލްވެއެވެ. އެއަށްފަހު *އަޔޯޓިކް ވޭލް*(Aortic valve) ހުރަސްކޮށް، ހިތުން ހަށިގަނޑުގެ ބައިތަކަށް ލޭ ފޮނުވައިދޭ އެންމެ ބޮޑު ލޭހޮޅި އެއޯޓާ އަށް ވާޞިލްވެ، ހަށިގަނޑުގެ ބައިތަކަށް ތަފާތު ލޭހޮޅި ތަކާއި، ލޭނާރުތަކުގެ އެހީގައި ފެތުރިގެން ދެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
މައްޗަށްއަރާ އެއޯޓާ

މައްޗަށްއަރާ އެއޯޓާ ނުވަތަ () އަކީ އެއޯޓާ ހިތުން ނިކުމެފައިވާ ހިސާބުން ފެށިގެން އެއޯޓާގެ އަރޗް އާއި ދެމެދުގައިވާ ބަޔެވެ. މިބައިގެ ދިގުމިނަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 5 ސެންޓިމީޓަރު އެވެ. މިއީ އެއޯޓާ ބެހިފައިވާ މައިގަނޑު 3 ބައިން ފުރަތަމަ ބައޭ ވެސް ބުނެވިދާނެއެވެ. އެއޯޓާ ހިތުން ނިކުމެފައިވާ އިންނަނީ ހިތުގެ ވާތު ވެންޓްރިކަލް އިންނެވެ. މައްޗަށްއަރާ އެއޯޓާ އިން ކުރިފަޅައި ނިކުމެފައިވާ ދެ އާޓަރީ އަކީ ދެ *ކޮރަނެރީ އާޓަރީ*(Coronary artery) އެވެ. މިއީ ހިތުގެ ބައިތަކަށް ލޭ ފޯރުކޮށްދޭ މައިގަނޑު ދެ ލޭނާރެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
އެއޯޓާގެ އާރޗް

thumb|left|އެއޯޓާގެ ބައިތައް ދައްކައިދޭ ކުރެހުމެއް
thumb|left|އެއޯޓާގެ ބައިތައް ދައްކުވައިދޭ ކުރެހުމެއް
އެއޯޓާގެ އަރޗް ނުވަތަ () އަކީ މިއީ މައްޗަށްއަރާ އެއޯޓާ އާއި ތިރިއަށްފައިބާ އެއޯޓާ އާއި ދެމެދުގައިވާ އެއޯޓާގެ ބައެކެވެ. މިބައި އިންނަނީ *ޔޫ އަކުރު* އިދިކޮޅަށް ބެހެއްޓުމުން ހުންނަ ފަދަ ގޮތަކަށެވެ. މާނައަކީ މެދަށް ގުދުކޮށް ދެކޮޅަށް ލެބިފައި އިންނަ ގޮތަށެވެ. އެހެން ގޮތަކަށް ބުނާނަމަ މިއީ އެއޯޓާ ބެހިފައިވާ މައިގަނޑު 3 ބައިން ދެވަނަ ބަޔޭވެސް ބުނެވިދާނެއެވެ. އެއޯޓާގެ އަރޗްގެ މަތީ ބޯޑަރުގެ ދިގުމިނުގައި 2.5 ސެންޓިމީޓަރު ވަރުހުރެއެވެ.

## އެއޯޓާގެ އަރޗް އިން ނިކުމެފައިވާ ލޭހޮޅިތައް

* ވާތު ސަބްކްލެވިއަން އާޓަރީ
* ވާތު ކޮމަން ކެރޮޓިޑް އާޓަރީ
* ބްރޭކިއޯ ސެފަލިކް އާޓަރީ

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
ތިރިއަށްފައިބާ އެއޯޓާ

ތިރިއަށްފައިބާ އެއޯޓާ ނުވަތަ () އަކީ  މިއީ އެއޯޓާގެ އަރޗް ގެ ނިމޭ ހިސާބުން ފެށިގެން ގޮސް *ކޮމަން އިލިއެކް އާޓަރީ* ތަކަށް ކަފިވަންދެން އެއޯޓާގައި އިންނަ ބަޔެވެ. މިއީ އެއޯޓާ ބެހިފައިވާ މައިގަނޑު 3 ބައިން ފަހު ބަޔޭވެސް ބުނެވިދާނެއެވެ. މޭގެ ގުނަވަންތަކާއި، ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމްގެ ގުނަވަންތައް ވަކިކޮށްދޭ *ޑައަފްރަމް*އަށް ރިޢާޔަތްކޮށް އެއޯޓާގެ މިބައި ދެބަޔަކަށް ބަހާލެވެއެވެ. މިބައިގައި *ޑައަފްރަމް* އަށްވުރެ މަތީގައިވާ ބަޔަށް ކިޔަނީ ތޮރަސިކް އެއޯޓާ އެވެ. *ޑައަފްރަމް* އަށްވުރެ ތިރީގައިވާ ބަޔަށް ކިޔަނީ އެބްޑަމިނަލް އެއޯޓާ އެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
ތޮރަސިކް އެއޯޓާ

**ތޮރަސިކް އެއޯޓާ** ނުވަތަ () އަކީ  ތިރިއަށްފައިބާ އެއޯޓާ ގައި *ޑައަފްރަމް* އަށްވުރެ މަތީގައިވާ ބަޔެވެ. އެހެން ކަމުން މިބައި ހިމެނޭނީ މޭގެ ގުނަވަންތައް ހިމެނޭ ހިސާބުގައެވެ. މިބައި ފެށެނީ މޭމައްޗާ ދިމާލުން މައިބަދައިގައިވާ ކަށިކޮޅުތަކުގެ ތެރެއިން 4 ވަނަ ކަށިކޮޅުގެ ތިރީ ބޯޑަރާއި ހަމައިންނެވެ. ނިމެނޭ މޭމައްޗާ ދިމާލުން މައިބަދައިގައިވާ ކަށިކޮޅުތަކުގެ ތެރެއިން 12 ވަނަ ކަށިކޮޅާ ހިސާބުންނެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
އެބްޑަމިނަލް އެއޯޓާ

**އެބްޑަމިނަލް އެއޯޓާ** ނުވަތަ () އަކީ  ތިރިއަށްފައިބާ އެއޯޓާ ގައި *ޑައަފްރަމް* އަށްވުރެ ތިރީގައިވާ ބަޔެވެ. އެހެން ކަމުން މިބައި ހިމެނޭނީ ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް ގެ ގުނަވަންތައް ހިމެނޭ ހިސާބުގައެވެ. މިބައި ފެށެނީ ތޮރަސިކް އެއޯޓާ ނިމޭ ހިސާބުންނެވެ. މާނައަކީ މޭމައްޗާ ދިމާލުން މައިބަދައިގައިވާ ކަށިކޮޅުތަކުގެ ތެރެއިން 12 ވަނަ ކަށިކޮޅާ ހިސާބުންނެވެ. އެބްޑަމިނަލް އެއޯޓާ ނިމޭ ހިސާބުން އިންނަނީ *ކޮމަން އިލިއެކް އާޓަރީ*(Common iliac artery) ތަކަށް ކަފިވެގެން ގޮސްފައެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
ރީސަސް ލޭގެ ގުރޫޕްގެ ނިޒާމް

**ރީސަސް ލޭގެ ގުރޫޕްގެ ނިޒާމް** ނުވަތަ () އަކީ ވެސް ލޭގައި މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ނިޒާމެކެވެ. ލޭގެ ރަތް ސެލްގެ ސަތަހައިގައި ބައިވަރު އާރްއެޗް އެންޓިޖަން(Rh antigen) ތައް ހުރެއެވެ. އެންމެ އާންމުކޮށް ހުންނަ އާރްއެޗް އެންޓިޖަން އަށް ކިޔަނީ *ޑީ-އެންޓިޖަން*(D-antigen) އެވެ. ޑީ-އެންޓިޖަން ހުރިނަމަ އެމީހަކީ އާރް އެޗް ޕޮޒިޓިވް(Rh+ve)މީހެކެވެ. އަދި ޑީ-އެންޓިޖަން ނެތްނަމަ އެމީހަކީ އާރްއެޗް ނެގެޓިވް(Rh-ve)މީހެކެވެ. އާންމުގޮތެއްގައި 85އިންސައްތަ މީހުންނަކީ އާރްއެޗް ޕޮޒިޓިވް މީހުންނެވެ. ބާކީ 15އިންސައްތަ މީހުންނަކީ އާރްއެޗް ނެގެޓިވް މީހުންނެވެ. އޭބީއޯ ލޭގެ ގުރޫޕްގެ ނިޒާމްއާއި، ޚިލާފަށް އާރްއެޗް އެންޓިޖަން އަށް ނިސްބަތްވާ ހަށިދަމަނަތައް އޭގެ ޒާތުގައެއް ނުއުފެދެއެވެ. މިފަދަ ހަށިދަމަނަތައް އުފެދެނީ އާރްއެޗް ނެގެޓިވް މީހެއްގެ ގަޔަށް ލޭއެޅުން، ނުވަތަ ވިހެއުމުގެ ތެރޭގައި އާރްއެޗް އެންޓިޖަން އަށް ހުށަހެޅުމުންނެވެ. މާބަނޑުމީހާ އާރްއެޗް ނެގެޓިވް ވެފައި، ބަނޑުގައިވާ ކުޑަދަރިފުޅު އާރްއެޗް ޕޮޒިޓިވް ނަމަ، މައިމީހާގެ ހަށިގަނޑުގައި މިފަދަ ހަށިދަމަނަތައް އުފެދި، މަހުގެތެރެއިން ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހަށިގަނޑަށް ވާސިލް ވެއެވެ. މިހާލަތުގައި ކުޑަދަރިފުޅަށް *އިރިތްރޯބްލާސްޓޯސިސް ފީޓާލިސް*(Erythroblastosis fetalis )އޭ ކިޔާ ބައްޔެއް ޖެހެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް
ސީކަމް

ސީކަމް() އަކީ ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ފަހުބައި އިލިއަމް އާއި، މައްޗަށްއަރާ ފަލަ ގޮހޮރު ގުޅުވައިދޭ ކޮތަޅެއް ފަދަ ގުނަވަނެކެވެ. ބޮޑު ގޮހޮރުގެ ފެށޭބައި ކަމުގައި ބެލެވިފައިވާ ސީކަމް އާއި، ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ފަހުބައި އިލިއަމް ވަކިކޮށްދެނީ އިލިއޯސީކަލް ވޭލް()  އިންނެވެ. ބޮޑު ގޮހޮރު ފެށެނީ ކަނާތު އުނަގަނޑުގެ ތިރީބައިގައިވާ އިލިއެކް ސަރަހައްދު() އިން ކަމަށްވުމާއި، އަދި ސީކަމް އަކީ ބޮޑު ގޮހޮރުގެ ފެށޭބައި ކަމަށްވުމުން ސީކަމް އިންނާނީ ހަށިގަނޑުގެ ކަނާތް ފަރާތުން ކުރިމަތިން އުނަގަނޑުގެ ތިރީބައިގައެވެ.

ސީކަމް އަކީ ކޮތަޅެއް ފަދަ ތިރިއަށް ބެދިފައި އިންނަ ގުނަވަނެއް ކަމުން ސީކަމްގެ މަތިން މައްޗަށް ގޮސްފައި އިންނާނީ މައްޗަށްއަރާ ފަލަ ގޮހޮރު އެވެ. ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ފަހުބައި އިލިއަމް ބޮޑު ގޮހޮރުގެ ތެރެއަށް ހުޅުވިފައި އިންނަނީ ސީކަމް އާއި، މައްޗަށްއަރާ ފަލަ ގޮހޮރު ގުޅޭ ޖަންކްޝަން ގައެވެ. އެޕެންޑިކްސް ސީކަމްގެ ތެރެއަށް ހުޅުވިފައި އިންނަނީ ސީކަމްގެ ފަހަތުން ހަށިގަނޑުގެ މެދާ ކައިރިވީ ފަރާތުގައި އިލިއޯސީކަލް ވޭލް އަށްވުރެ 1 އިންޗި ތިރިންނެވެ. 

އާންމު ގޮތެއްގައި މުޅި ސީކަމް އިންނަނީ ޕެރިޓޯނިއަމް އިން ނިވާކުރެވިފައެވެ. ކުރިމަތިން، އަރިމަތިން ސީކަމް އިންނަނީ އެންޓިރީއާ އެބްޑަމިނަލް ވޯލްގެ މަސްތަކުގައި ޖެހިފައެވެ. ނަމަވެސް އެންޓިރީއާ އެބްޑަމިނަލް ވޯލް އާއި ސީކަމް ވަކިކޮށްދޭ ހުރަހެއް ލެވިފައި ވެއެވެ. އެއީ ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ކޮއިލް ތަކާއި، ގްރޭޓަރ އޯމެންޓަމް އެވެ. ހަށިގަނޑުގެ މެދާވީ ފަރާތުން ސީކަމް އިންނަނީ ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ކޮއިލް ތަކުގައި ޖެހިފައެވެ. ފަހަތުން ސީކަމް އޮންނަނީ ތަފާތު ދެމަސްގަނޑެއްގައި ޖެހިފައެވެ. އެއީ ސޯސް މޭޖަރ މަސްގަނޑު އަދި އިލިއަކަސް މަސްގަނޑު އެވެ. މީގެ އިތުރުން ސީކަމް ގެ ފުރަގަހުން ގޮސްފައިވާ ބައިތަކުގެ ތެރޭގައި އެކްސްޓަރނަލް އިލިއެކް އާޓަރީ، ޖެނިޓޯ ފެމޯރަލް ނާރު، ފެމޯރަލް ނާރު، އަދި ފައިގެ ފަލަމަސްގަނޑަށް ގޮސްފައިވާ ލެޗުރަލް ކިޔޫޓެނިއަސް ނާރު ހިމެނެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ޤިސްމު:އެތެރެހަށީގެ ގުނަވަންތައް
ޕޮޓޭސިއަމް

ޕޮޓޭސިއަމް() ހިމެނެނީ އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައި ހިމެނޭ ހުރިހާ ދިރުތަކުގައެވެ. އަދި މިއީ ހަށިގަނޑުގައި ދައުރުކުރާ ދިޔަތަކުގައި ވެސް ހިމެނޭ މާއްދާ އެކެވެ. އެހެންކަމުން ޕޮޓޭސިއަމް އަކީ ވެސް ހަށިގަނޑުގެ ހިންގުން ފުރިހަމައަށް ހަރަކާތްތެރިވުމަށްޓަކައި ވަރަށް މުހިއްމު މަޢުދަނެކެވެ. ބޮޑުމީހެއްގެ ހަށިގަނޑުގައި 140 ގްރާމް ޕޮޓޭސިއަމް އެކުލެވެއެވެ. 
ޕޮޓޭސިއަމް ބޭނުންވަނީ ހަށިގަނޑުގެ ދިޔަތަކާއި އެސިޑް-އަލްކަލައިގެ މިންވަރު ހަމަހަމަކޮށް ބެހެއްޓުމަށާއި، ހަށިގަނޑުގެ އެއްތަނުން އަނެއް ތަނަށް ފޮނުވާ މެސެޖްތައް ރައްދުކޮށްދިނުމަށް މަސްތައް ކުރުގަޅުވާ ހެދުމަށެވެ. 
ޕޮޓޭސިއަމް ވެސް ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންކުރެވެނީ ހަށިގަނޑުގެ މާބޮޑު މަސައްކަތަކާއި ނުލައި އޭގެ އަމިއްލަ ޒާތުގައެވެ. ޕޮޓޭސިއަމް ހަށިގަނޑުގައި މަދުވުމުން ލޭމައްޗަށްދިއުން، ހިތާއި ލޭހޮޅިތަކުގެ ނިޒާމަށް ޖެހޭ ބަލިތަކަށް ހުށަހެޅުމާއި ކައިރިކުރެއެވެ. 
ޕޮޓޭސިއަމްގެ ކެލަމިން (ދުވަހެއްގެ ކެއުމުގައި ލަފާދޭ މިންވަރު) އަކީ 2000 މިލިގްރާމް އެވެ. މިމިންވަރު ގިރިބިން ގައިވާ ފިރިހެނުންނާއި އަންހެނުންނަށް ތަފާތެއް ނެތެވެ. 
ހެޔޮހާލުގައި ތިބޭއިރު އާންމުކޮށް ބޭނުންކުރާ ކާބޯތަކެތިން ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ ވަރަށް ޕޮޓޭސިއަމް އާއި ސޯޑިއަމް ލިބެއެވެ. އާދައިގެ ގޮތެއްގައި ޕޮޓޭސިއަމް ހަށިގަނޑުން ބޭރުވަނީ ގައިން ހިއްލާ ދަލާއި، ފަހަރުވާ އާއި އެކުވެގެންނެވެ. އެކަމަކު ބޭރަށްހިންގުން ޖެހިއްޖެނަމަ، ހަށިގަނޑުން ބޭރުވާ ނަޖިހާއި ފެނާއި އެކު، ވަރަށް ގިނަ އަދަދަކަށް ޕޮޓޭސިއަމް އާއި ސޯޑިއަމް ހަށިގަނޑުން ބޭރުވެއެވެ. އެހެންކަމުން ހަށިގަނޑުން ބޭރުވާ ބައި އަލުން އިޢާދަކުރުމަށްޓަކައި މިފަދަ ޙާލަތްތަކުގައި މިދެބާވަތް ހިމެނޭ ދިޔާތަކެތި ވަރަށް ގިނަ އަދަދަކަށް ބޭނުންކުރަން ޖެހެއެވެ. 
ޕޮޓޭސިއަމް އަކީ ވެސް ސޯޑިއަމް އެކޭ އެއްގޮތަށް ބޭނުންކުރާ ވަރަށް ގިނަ ކާނާގައި ހިމެނޭ ބާވަތެކެވެ. ޕޮޓޭސިއަމް ހިމެނޭ ކާނާގެ ތެރޭގައި، ހުރިހާ ވައްތަރެއްގެ މޭވާ، ޚާއްޞަކޮށް ދޮންކެޔޮ، ކުރުނބާ ފެން ހިމެނެއެވެ. އަދި ތަރުކާރީ އާއި ނުކަނޑާހުރި ގޮވާން ހިމެނެއެވެ. 

ނާރުތަކާއި މަސްތަކުގެ މަސައްކަތް ފުރިހަމަކުރުމުގައި ޕޮޓޭސިއަމް އެހީތެރިވެދެއެވެ. ޕޮޓޭސިއަމް އެކުލެވޭ ކާނާގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި އަލުވި، ޕްރޫން ޖޫސް، ހިކިމޭބިސްކަދުރާއި، އެޕްރިކޮޓް ހިމެނެއެވެ. އާދައިގެ ގޮތެއްގައި ކޮންމެ މީހެއްގެ ހަށިގަނޑަށް ދުވާލަކު 3500މިލިގްރާމްގެ ޕޮޓޭސިއަމް ބޭނުންވެއެވެ. ބަލިވެއިނުމާއި ގުޅިގެން ހަށިގަނޑަށް ޕޮޓޭސިއަމް ބޭނުންވާ މިންގަޑަށް ބަދަލެއް ނާދެއެވެ

## ރިފަރެންސް
* ކާނާގެ ފައިދާ - މިނިސްޓްރީ އޮފް ހެލްތު - ދިވެހިރާއްޖެ - 2003

ޤިސްމު:ކާނާގެ ބައިތަކާއި ވައްތަރުތައް
ކެލްސިއަމް

ކެލްސިއަމް() އަކީ ހަށިގަނޑުގައި އެންމެ ގިނަ އަދަދަކަށް ހިމެނޭ މައުދަން އެވެ. އާދައިގެ ފިރިހެނެއްގެ ހަށިގަނޑުގައި 1.5 ކިލޯގްރާމްގެ ކެލްސިއަމް ހުރެއެވެ. އަންހެނެއްގެ ހަށިގަނޑުގައި 1 ކިލޯގްރާމްގެ ކެލްސިއަމް ހުރެއެވެ. ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަ ކެލްސިއަމް ގެ 99 އިންސައްތަ ހުންނަނީ ކަށިތަކާއި ދަތްތަކުގައެވެ. 
ކެލްސިއަމް އަކީ ވަރުގަދަ ކަށްޓާއި، ފުރިހަމަ ދަތްޕިލައެއް އުފައްދާ ގިރިބިންމަތީ ދެމެހެއްޓުމަށް އެންމެ މުހިއްމު އެއް މާއްދާ އެވެ. ކެލްސިއަމް އަކީ މަސްތައް ދެމިކުރުވުށާއި، ހިތުގެ ހިނގުން ދެމެހެއްޓުމަށް އެހީވެދޭ އެއްޗެކެވެ. އެހެންކަމުން ލޭގެ ޕްރެޝަރު ހިފެހެއްޓުމުގައްޔާއި، ހަށިގަނޑުގެ ދިރުތައް އުފައްދައި ދެމެހެއްޓުމުގައި ވެސް މުހިއްމު ރޯލެއް އަދާކުރެއެވެ. ހަޖަމުކުރުމުގެ ނިޒާމް ބެލެހެއްޓުމާއި، ދިފާޢީ ނިޒާމް ހަރުދަނާކުރުމާއި، ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ ތަފާތު އެންޒައިމް ތަކާއި ހޯރމޯންތައް އުފެއްދުމުގައި ވެސް ކެލްސިއަމް އަކީ ވަރަށް ބޭނުންތެރި މާއްދާ އެކެވެ. އެހެންކަމުން ހަށިގަނޑު ހެދިބޮޑުވެ، ފުރާ ފުރިހަމަވުމުގައި ކެލްސިއަމް ގެ ރޯލް ވަރަށް ބޮޑެވެ. ޚާއްޞަކޮށް މާބަނޑު މީހުންނާއި، ގާތުންކިރުދޭ މައިންނާއި، ހެދި ބޮޑުވަމުން އަންނަ ކުދީން ކެލްސިއަމް އެކުލެވޭ ކާނާ ގިނަގިނައިން ބޭނުންކުރުމަކީ ވަރަށް މުހިއްމު ކަމެކެވެ. 

ކާބޯތަކެތިން ހަށިގަނޑަށް އެތެރެވާ ކެލްސިއަމްގެ ތެރެއިން ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންކުރެވެނީ ހަމައެކަނި 40-10 އިންސައްތައާއި ދޭތެރޭގެ އަދަދަކަށެވެ. އަދި މިއަދަދު އަންހެނުން އިއްދައިން ކެނޑުމުން އެންމެ 7 އިންސައްތަ އަށް ދަށްވެއެވެ. 
ފިރިހެނުންނާއި އަންހެނުންގެ ދުވަހެއްގެ ކެއުމުގައި 800 މިލިގްރާމްގެ ކެލްސިއަމް ހިމެނުމަށް ލަފާދެއެވެ. އަދި އިއްދައިން ކެނޑިފައިވާ އަންހެނުން ދުވަހަކު 1500 މިލިގްރާމްގެ ކެލްސިއަމް ކާންޖެހެއެވެ. 
ކެލްސިއަމް މަދުވުމުން ދިމާވާ ގޮތްތަކުގެ ތެރޭގައި ނާރުތަކާއި، ކަށީގެ މައްސަލަތަކާއި، ކަށި ގިރޭ ބަލީގެ އުދަގޫތަކާއި، ގޮހޮރަށް ކެންސަރު ޖެހުން، ލޭމައްޗަށްދިއުން، މާބަނޑުވުމުން ދިމާވާ އުދަގޫތައް ބޮޑުވުން ހިމެނެއެވެ. 
ކެލްސިއަމް ލިބޭ ކާނާގެ ތެރޭގައި، ކިރު، ކިރުގެ ބާވަތްތައް، ކަށްޓާއެކު ހުންނަ ކުދިމަސް، މަދު، ބަދަން، ސަންފްލާވަރ އޮށް، ކޮލި ފްލާވަރު، ބުރޮކޯޅި، އަދި ފެހިކުލަގަދަ ފަތް ހިމެނެއެވެ. މިތަކެތީގެ ތެރެއިން ހަށިގަނޑަށް ކެލްސިއަމް އެންމެ ފަސޭހައިން ނެގެނީ ކިރާއި ކިރުގެ ބާވަތްތަކުންނެވެ. އަދި މެދުމިންވަރެއްގެ ކަސްރަތެއް އާދަކޮށް ކުރާނަމަ ކާނާއިން ކެލްސިއަމް ހަށިގަނޑަށް ނެގޭވަރު އިތުރުވެއެވެ. 
ކެލްސިއަމް، މެގްނީޒިއަމް، ކޮޕަރ، އަދި ދަގަނޑު އާއި ޒިންކް ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންކުރެވޭގޮތް ހެދުމަށްޓަކައި ގޮހޮރުގެ ތެރޭގައި އެއްމާއްދާ އަނެއް މާއްދާއާއި ވާދަކުރެއެވެ. އެހެންކަމުން މީގެ ތެރެއިން އެކައްޗެއް ހަށިގަނޑުގައި ގިނަވެއްޖެނަމަ އެހެން މާއްދާތައް ހަށިގަނޑަށް ލިބުން މަދުވެދެއެވެ. 
ކެލްސިއަމް ގިނަވުމަކީ ވަރަށް މަދުންނޫނީ ދިމާވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. މިހެން ވެއްޖެނަމަ ބޮލުގައި ރިހުން އަދި ހޮނޑުލުން މެދުވެރިވާގޮތް ބައެއް ފަހަރު ވެއެވެ. 

ކެލްސިއަމް އަކީ ދަތްތަކާއި، ކަށިތައް ހެދިބޮޑުވުމަށް ވަރަށް ބޭނުންތެރި މާއްދާއެކެވެ. ހަމަމިހެން ނާރުތަކާއި މަސްތަކުގެ ވަޒީފާ ފުރިހަމަކުރުމަށް ވެސް ކެލްސިއަމް އަކީ މުހިއްމު މާއްދާއެކެވެ.މާބަނޑުމީހަކަށް ދުވާލަކު 1200އާއި 800މިލިގްރާމްއާއި ދެމެދުގެ މިންވަރަކަށް ކެލްސިއަމް ބޭނުންވެއެވެ. 
ކެލްސިއަމް އެކުލެވޭ ކާނާގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ކިރާއި، ކިރު އެކުލެވޭ ބާވަތްތައް، ފެހިކަންގަދަ ތަރުކާރީ، ހިކިބީންސް، ބަދަން، ސީޑްސް، އަދި ބައެއް ބާވަތްތަކުގެ މަސް ހިމެނެއެވެ.

## ރިފަރެންސް
* ކާނާގެ ފައިދާ - މިނިސްޓްރީ އޮފް ހެލްތު - ދިވެހިރާއްޖެ - 2003

ޤިސްމު:ކާނާގެ ބައިތަކާއި ވައްތަރުތައް
މަނި

thumb|left|ހުރަސް އެއްގެ ތެރޭގައި ހަށިގަނޑުން ބޭރުކުރެވިފައިވާ މަނި
މަނި ނުވަތަ () އަކީ އިންސާނުންނަށް ބަލާއިރު އިންސާނުންގެ އޮށް ގެ ތެރޭގައި އުފެދޭ ދަރިފަނި އެކުލެވޭ ހުދުކުލައަކަށް ހުންނަ ދިޔައެކެވެ. ހަށިގަނޑުން މިދިޔަ ބޭރުކުރުމަށްކިޔަނީ *ވަރާލުން* ނުވަތަ *މަނި ބޭރުކޮށްލުން*(Ejaculation) މިހެންނެވެ. 

އާންމު ގޮތެއްގައި މަނި ހުންނަނީ ހުދު ކުލައަށެވެ. ނަމަވެސް ރީނދޫ ކުލައަށް ވެސް މަނި ހުރެދާނެއެވެ. މަނީގައި ލޭހުރިނަމަ އޭގެ ކުލަ މަޑު ރަތްކުލައަކަށް ބަދަލުވެއެވެ. މަނި ބޭރުކޮށްލުމަށްފަހު ފުރަތަމަ މަނި ގަނޑުވެއެވެ. އެއަށްފަހު އަނެއްކާ ދިޔާވެއެވެ. މިގޮތަށް ގަނޑުވުމުން އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަނުގެ ތެރޭގައި މަނިތައް ހިފެހެއްޓިފައި ހުރުމަށް އެހީތެރި ވެދެއެވެ. އަދި އެއަށްފަހު ދިޔާވުމުން މަނި ރަހިމުގެ ތެރެއަށް ގޮސް، ބިހާ ބައްދަލުވުމަށް ކުރާ ދަތުރުކުރުމަށް ފަސޭހަވެގެން ދެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް
ކަރުނަ

ކަރުނަ ނުވަތަ () އަކީ ލޯ ސާފުކޮށްދީ ތެތްކަންމަތީ ބެހެއްޓުމަށް ލޮލުން އުފައްދާ ދިޔައެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ރުއިމުގެ ތެރޭގައި ވެސް ލޮލުން ބޭރުވެގެންދާ ފެނަކީ ކަރުނަ އެވެ. ކަރުނަ އުފައްދަނީ *ކަރުނަ ގޮށް* އިންނެވެ. *ކަރުނަ ގޮށް*(Lacrimal gland) އިންނަނީ ކޮންމެ ލޮލެއްގެ ނޭފަތާ ދުރުކޮޅުން މަތީގައެވެ. 

މައިގަނޑު 3 ގޮތެއްގެ މަތިން ކަރުން އުފެދެއެވެ. 

* އާދައިގެ ކަރުނަ: މިއީ އާންމުކޮށް ލޯ ތެތްކަން މަތީ ބެހެއްޓުމަށް އުފެދިފައި ހުންނަ ކަރުނައެވެ. މީގެ ސަބަބުން ލޯ ސާފުކޮށްދެއެވެ. 
* ކޮންމެވެސް މާއްދާއަކަށް ހުށަހެޅުމުން އުފެދޭ ކަރުނަ: މިއީ ހަށިގަނޑާ ނުރައްޓަހި މާއްދާއެއް ލޮލަށް އެޅުމުން، ނުވަތަ ވަހެއް، ދިލައެއް ފަދަ އެއްޗަކަށް ލޯ ހުށަހެޅުމުން އުފެދޭ ކަރުނަ އެވެ. މިސާލަކަށް ފިޔާ ކޮށާއިރު ލޮލުން އަންނަ ކަރުނަ އަކީ މިވައްތަރުގެ ކަރުނަ އެވެ. 
* ރުއިމުގެ ތެރޭގައި އުފެދޭ ކަރުނަ: މިއީ ހަށިގަނޑަށް އިހްސާސްވާ ތަނދެއް، ނުވަތަ ޖަޒުބާތުގެ ސަބަބުން ރުއިމުން އުފެދޭ ކަރުނައެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ދާ

thumb|left|ދާބޭރުކުރާ ގޮށްތައް ދައްކައިދޭ މަންޒަރެއް

ދާ ނުވަތަ () އަކީ ނުވަތަ ދަލަކީ ދާހިއްލުމުގެ ތެރޭގައި އިންސާނާގެ ހަންގަނޑުން ނިކުންނަ ދިޔާ ފެނެވެ. ދަލުގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ހިމެނެނީ ފެނެވެ. ނަމަވެސް މަދު މިންވަރަކަށް *ސޯޑިއަމް ކްލޮރައިޑް* އެކުލެވޭކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ދަލުގައި މަޑު ލޮނު ރަހައެއް ހުންނަނީ އޭގައި އެކުލެވޭ މިދެންނެވި މާއްދާގެ ސަބަބުންނެވެ. އަދި ބައެއް އެެހެނިހެން މާއްދާތައް ވެސް މަދުމިންވަރަކަށް ހުރެއެވެ. ދާބޭރުކުރަނީ ހަންގަޑުގައި ހުންނަ ދާބޭރުކުރާ ގޮށް ތަކުންނެވެ. 

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ކުޅު

**ކުޅު** ނުވަތަ () އަކީ   އަނގައިގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ކުޅުބޭރުކުރާ ގޮށް ތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ ދިޔައެކެވެ. އެވްރެޖް ގޮތެއްގައި ޞިއްޙަތު ސަލާމަތުން ހުރި މީހެއްނަމަ ދުވާލަކު 700 މިލިލީޓަރުގެ ކުޅު އުފައްދައި ބޭރުކުރާ ކަމަށްވެއެވެ. ކުޅުގެ 98 އިންސައްތަ އަކީ ފެނެވެ. ބާކީ 2 އިންސައްތައިގެ ތެރޭގައި ތަފާތު މަޢުދަންތަކާއި، ދަވަ، އަދި ޖަރާސީމްތައް ނެތިކޮށްލާ މާއްދާތަކާއި، އެންޒައިމް ތައް ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ކުޅުބޭރުކުރާ ގޮށް

thumbnail|left|ކުޅުބޭރުކުރާ ގޮށްތައް ދައްކައިދޭ ކުރެހުމެއް
ކުޅުބޭރުކުރާ ގޮށް ނުވަތަ () އަކީ އަނގައިގެ ދެފަރާތުގައި ހުންނަ ކުޅު އުފައްދައި ބޭރުކުރާ ގޮށްތަކެކެވެ. އަނގަ އަދި ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމްގެ ބައިތައް ތެތްކަންމަތީ ބެހެއްޓުމުގައި ކުޅު މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ކާނާގައި ހިމެނޭ ކާބޯހައިޑްރޭޓް ވަކިކޮށްދީ، ކާތަކެތި މައިދާ އާއި ހަމައަށް ވާޞިލްވުމަށް ކުޅު އެހީތެރިވެދެއެވެ. ކުޅުގައި އެކުލެވޭ ޖަރާސީމް ނެތިކޮށްލުމުގެ ބާރުގެ ސަބަބުން އަނގައިގެ ތެރޭގައި ޖަރާސީމްތައް އުފެދި ބޮޑުވުމުން ރައްކާތެރި ކޮށްދެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި

ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި ނުވަތަ () އަކީ ގުރުދާގައި އުފައްދައި، މަސާނާގައި ޖަމާކޮށް ބެހެއްޓުމަށްފަހު ކުޑަކަމުދާން ޖެހުމުން، ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި ގެ ޒަރީޢާއިން ހަށިގަނޑުން ބޭރުކުރާ ދިޔައެކެވެ. ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި އުފެދުމަކީ ހަށިގަނޑުގައިވާ ތަފާތު މަޢުދަންތަކާއި، އެހެނިހެން މާއްދާތަކުގެ ހަމަ ހިފެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ކަމެކެވެ. މިސާލަކަށް ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ ވަރަށްވުރެ އިތުރަށް ހަށިގަނޑު ކެލްސިއަމް ހުރިނަމަ ކުޑަކަމުދާ ތަކެތީގެ ތެރެއިން އެބައި ބޭރުވެގެންދެއެވެ. 

thumb|left|170px|އިންސާނެއްގެ ކުޑަކަމުދާ ތަކެތީގެ ނަމޫނާއެއް
އެވްރެޖް ގޮތެއްގައި ދުވާލެއްގެ މައްޗަށް 2-1 ލިޓަރުގެ ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި އުފައްދައެވެ. މާމަދުން ނުވަތަ މާގިނައިން ކުޑަކަމުދެވުމަކީ ޞިއްޙީ މައްސަލައެއް ކަމަށް އޮންނަނީ ވެފައެވެ. ދުވާލަކު 2.5 ލިޓަރަށްވުރެ ގިނައިން ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި ބޭރުވެއްޖެނަމަ *މާގިނައިން ކުޑަކަމުދެވުން*(Polyuria) ކުރިމަތިވެފައިވާ ކަމަށް ބަލައެވެ. ދުވާލެއްގެ މައްޗަށް 400މިލިލީޓަރަށްވުރެ މަދުން ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި ބޭރުވެއްޖެނަމަ *މާމަދުން ކުޑަކަމުދެވުން*(Oliguria) ކުރިމަތިވެފައިވާ ކަމަށް ބަލައެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް
ޤިސްމު:އެތެރެހަށީގެ ގުނަވަންތައް
އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު

އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑާއި ގުޅުންހުރި ކަމަށް ފާހަގކުރެވޭ ލިޔުންތައް މިޞަފްޙާގައި މިވަނީ އެވެ. 
### [[ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް]]

### [[ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް]]

### [[ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމް]]

### [[ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް]]

### [[އެންޑަކްރިން ނިޒާމް]]

### [[ނާރުތަކުގެ ނިޒާމް]]

### [[ނޭވާލާ ނިޒާމް]]

### [[ކަށިތަކުގެ ނިޒާމް]]

### އެހެނިހެން

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ސޯޑިއަމް

ސޯޑިއަމް ނުވަތަ () އަކީ ކެމިކަލް ޢުންޞުރެކެވެ. ސޯޑިއަމްގެ ރަމްޒަކީ Na އެވެ. އޭގެ އެޓަމިކް ނަންބަރަކީ 11 އެވެ. ސޯޑިއަމް އަކީ ލޭ އަދި އެހެންވެސް ދިޔަތަކުގައި ހިމެނޭ ޕޮޒިޓިވް ޗާރޖު ކުރެވިފައި ހުންނަ ކެރެވި އެވެ. ބޮޑުމީހެއްގެ ހަށިގަނޑުގައި 90 ގްރާމްގެ ސޯޑިއަމް އެކުލެވެއެވެ. މީގެތެރެއިން ½ އުޅެނީ ހަށިގަނޑުގެ ތެރޭގައި ސެލިތައް ދޮވެވޭ ދިޔަގަނޑުގައެވެ. 3/1 ހުންނަނީ ގިރިގެންނުދާ މަޢުދަންތަކާއި އެކުވެ ކަށިތަކުގައެވެ. 
ސޯޑިއަމް ބޭނުންވަނީ ހަށިގަނޑުގައި ހަށިގަނޑުގެ ދިޔަތަކާއި އެސިޑް-އަލްކަލައިގެ މިންވަރު ހަމަހަމަކޮށް ބެހެއްޓުމަށާއި، ހަށިގަނޑުގެ އެއްތަނުން އަނެއް ތަނަށް ފޮނުވާ މެސެޖްތައް ރައްދުކޮށްދިނުމަށް މަސްތައް ކުރުގަޅުވާ ހެދުމަށެވެ.
ސޯޑިއަމް ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންކުރެވެނީ ހަށިގަނޑުގެ މާބޮޑު މަސައްކަތަކާއި ނުލައި އޭގެ އަމިއްލަ ޒާތުގައެވެ. ސޯޑިއަމް ހަށިގަނޑުން މަދުވުމަކީ ވަރަށް ހޫނު ގަދަ ތަނެއްގައި ވަރަށް ބަރު މަސައްކަތްކުރާ މީހުންނަށް ނޫނީ ދިމާވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. ސޯޑިއަމްގެ ކެލަމިން ( ދުވަހެއްގެ ކެއުމުގައި ލަފާދޭ މިންވަރު ) އަކީ 500 މިލިގްރާމް އެވެ. މިމިންވަރު ފިރިހެނުންނާއި އަންހެނުންނަށް ތަފާތެއް ނެތެވެ. 
ސޯޑިއަމް އަކީ އާންމުކޮށް ބޭނުންކުރާ ގިނަ ކާބޯތަކެތީގައި އެކުލެވޭ ބާވަތެކެވެ. މީގެ ތެރެއިން އެންމެ ގިނައިން ސޯޑިއަމް އެކުލެވެނީ ލޮނުގައެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން ލޮނުގަދަކޮށް ކެއުމަށް އާދަވެފައި ތިބެއެވެ. މިފަދަ މީހުން އުމުރުން ދުވަސްވުމުން ލޭމައްޗަށްދިއުން އަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. 

## މަޞްދަރުތައް

ސޯޑިއަމްގެ މައިގަނޑު މަޞްދަރަކީ ޓެބްލެޓް ސޯލްޓް އެވެ. މާނައަކީ ކައްކާއިރު ބޭނުންކުރާ ލޮނެވެ. 

## ހަށިގަނޑުގައި އެކުލެވޭ ސޯޑިއަމް

ހަށިގަނޑުގައި އެކުލެވޭ ސޯޑިއަމްގެ 70 އިންސައްތަ ހުންނަނީ ހަށިގަނޑުގައި އުފެދޭ ދިޔަތަކާއި، އެހެނިހެން ޓިޝޫތަކުގައެވެ. 30 އިންސައްތަ ހުންނަނީ ކަށިތަކުގައެވެ. ލޭގެ ކޮންމެ ލިޓަރެއްގައި 143-137 މިލިއީކްއަލެންޓް ގެ ސޯޑިއަމް ހުރެއެވެ.




Image:Example.jpg|Caption1
Image:Example.jpg|Caption2
 --> -->


## ސޯޑިއަމްގެ ވަޒީފާ
* ޕްލާޒްމާގެ ވޮލިއުމް އަދި އޮސްމެޓިކް ޕްރެޝަރުގެ ހަމަ ހިފެހެއްޓުން
* މަސްތައް ހަރަކާތް ކުރުމުގައި ބައިވެރިވުން 
* ސިކުނޑިއަށް ތަފާތު މެސެޖްތައް ފޮނުވުމުގައި ބައިވެރިވުން
* އެސިޑް-ބޭސް އެކުލެވޭ މިންވަރު ހަމަހަމަކަމާއެކު ތަންޒީމްކޮށް ބެލެހެއްޓުން 

## ސޯޑިއަމް ހަށިގަނޑުން ބޭރުކުރުން

ސޯޑިއަމްގެ 95 އިންސައްތަ ހަށިގަނޑުން ބޭރުކުރަނީ ކުޑަކަމުދާ ތަކެތިގެ ޒަރީޢާއިންނެވެ.

## ސޯޑިއަމް ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ މިންވަރު
 
ބޮޑެތި މީހުންނަށް ދުވާލަކު 500 މިލިގްރާމްގެ ސޯޑިއަމް ބޭނުންވެއެވެ.

## އިތުރު ފާލަންތައް

* ވެބްއެލެމެންޓްސް.ކޮމް - ސޯޑިއަމް
* ދަ ވުޑެން ޕީރިއޮޑިކް ޓޭބަލް ޓޭބަލްސް އެންޓްރީ އޮން ސޯޑިއަމް
* ޑައިޓަރީ ސޯޑިއަމް
* ''ދަ ބަރކްލީ ލެބޯޓަރީ އައިސޮޓޯޕްސް ޕްރޮޖެކްޓްސް'' އިން ސޯޑިއަމްގެ އައިސޮޓޯޕް ޑޭޓާ
## ރިފަރެންސް
* ކާނާގެ ފައިދާ - މިނިސްޓްރީ އޮފް ހެލްތު - ދިވެހިރާއްޖެ - 2003

ޤިސްމު:ކާނާގެ ބައިތަކާއި ވައްތަރުތައް
ޤިސްމު:Desiccants
ޤިސްމު:Dietary minerals
Sodium
ޤިސްމު:Reducing agents
ޢަލީ ފަވާޒް ޝަރީފް

ޑރ އަލީ ފަވާޒް ޝަރީފް (މ.ވެލަގަލި) އަކީ ނިއުޒިލޭންޑްގެ މާސޭ ޔުނިވަސިޓީގައި ތަޢުލީމީ ދާއިރާއިން ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލްކޮށްފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. މިހާރު މަސައްކަތް ކުރައްވަނީ މޯލްޑީވްސް ކޮލެޖް ފޯރ ހަޔަރ އެޑިޔުކޭޝަން ގައެވެ.

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އަޙުމަދު ޢަލީ ދީދީ

ޑރ އަހުމަދު ޢަލީ ދީދީ އަކީ ތަޢުލީމީ ދާއިރާއިން ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ނުވަތަ ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލްކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. އޭނާ ޕީއެޗްޑި ޙާޞިލްކުރެއްވީ ނިއުޒިލޭންޑް ގެ މާސޭ ޔުނިވަސިޓީގައި 2008 ވަނަ އަހަރު އެވެ. އަހުމަދު ޢަލީ ދީދީ އަކީ ތައުލީމީ ދާއިރާގެ ތަފާތު މަގާމްތައް ފުރުއްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.

### އަދާކުރައްވާފައިވާ ވަޒީފާތައް
* ޑެޕިއުޓީ މިނިސްޓަރ - މިނިސްޓްރީ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަން
* ޑިރެކްޓަރ ޖެނެރަލް - މިނިސްޓްރީ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަން
* ޑިރެކްޓަރ - މިނިސްޓްރީ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަން

## އިތުރު ފާލަންތައް
*މާސޭ ޔުނިވަސިޓީން 2008 ވަނަ އަހަރު ޕީއެޗްޑީ ހެދިމީހުންގެ ލިސްޓް

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އަޙުމަދު ޝާފިޢު

ޑރ **އަޙުމަދު ޝާފިޢު** އަކީ އިގިރޭސި ވިލާތުގެ މެންޗެސްޓަރ ޔުނިވަސިޓީގެ ފެކަލްޓީ އޮފް އިންޖިނިއަރިންގ އެންޑް ފިޒިކަލް ސައިންސަސް ގައި 2005 ވަނަ އަހަރު ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ނުވަތަ ޕީއެޗްޑީ ފުރިހަމަ ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ޑރ އަޙުމަދު ޝާފިއު އިލެކްޓްރިކަލް އެންޑް އިލެކްޓްރޯނިކްސް އިންޖިނިއަރިންގ އިން ފުރަތަމަ ޑިގްރީ ޙާޞިލް ކުރެއްވީ 2001 ވަނަ އަހަރު އިގިރޭސި ވިލާތުގެ ބާރމިނގްހާރމް ޔުނިވަސިޓީގައެވެ. 2001 ވަނަ އަހަރު ޕަވަރ ސިސްޓަމް އިންޖިނިއަރިންގ އިން މާސްޓާރސް ޑިގްރީވެސް ޑރ އަޙުމަދު ޝާފިޢު ޙާޞިލްކޮށްފައި ވެއެވެ.

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ރިޔާޒް ޝަރީފް

ޑރ **ރިޔާޒް ޝަރީފް** އަކީ އެޕްލައިޑް ޓޫރިޒަމް އެކްނޯމެޓްރިކްސްގެ ދާއިރާ އިން ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ހައްދަވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.  ޑރ ރިޔާޒް ޝަރީފް މިހާރު މަސައްކަތްކުރައްވަނީ އޮސްޓްރޭލިޔާގެ އެޑިތް ކޮވާން ޔުނިވަސިޓީގެ ފެކަލްޓީ އޮފް ބިޒިނަސް އެންޑް ލޯ ގައި ކިޔަވާ ދެއްވާ ޕްރޮފެސަރެއްގެ ގޮތުންނެވެ. 

## މަސައްކަތުގެ ތަޖުރިބާ
* އެޕްރީލް 1994 - ޖެނުއަރީ 2001 ( 6 އަހަރު 10 މަސް ) : އެސިސްޓެންޓް ޑިރެކްޓަރި - މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިނޭންސް އެންޑް ޓްރެޜަރީ - ދިވެހިރާއްޖެ
** 1994 - 1997 : އެސިސްޓެންޓް އަންޑަރ ސެކެޓްރީ - މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިނޭންސް އެންޑް ޓްރެޜަރީ - ދިވެހިރާއްޖެ
** 1997 - 2001 : އެސިސްޓެންޓް ޑިރެކްޓަރ - މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިނޭންސް އެންޑް ޓްރެޜަރީ - ދިވެހިރާއްޖެ 
* 2001 - 2004 : ގްރެޖްއޭޓް ރިސާރޗް އެސިސްޓެންޓް - ވެސްޓަން އޮސްޓްރޭލިޔާ ޔުނިވަސިޓީ 
* 2003 - 2005 : ޓިއުޓަރ - ވެސްޓަން އޮސްޓްރޭލިޔާ ޔުނިވަސިޓީ / ކާޓިން ޔުނިވަސިޓީ 
* މާރޗް 2005 - ސެޕްޓެމްބަރ 2005 : ރިސާރޗް ފެލޯ - ވެސްޓަން އޮސްޓްރޭލިޔާ ޔުނިވަސިޓީ 
* ސެޕްޓެމްބަރ 2005 - ފެބުރުއަރީ 2008 ( 2 އަހަރު 6 މަސް ) : ޕޯސްޓްޑޮކްޓޯރަލް ފެލޯ - އެޑިތު ކޮވާން ޔުނިވަސިޓީ 
* ފެބުރުއަރީ 2008 - ޖޫން 2009 ( 1 އަހަރު 5 މަސް ) : ސީނިއަރ އެނަލީސްޓް - އޮފީސް އޮފް އެނާޖީ - ގަވަމެންޓް އޮފް ވެސްޓަން އޮސްޓްރޭލިޔާ 
* ޖޫން 2009 - މިހާރު ( 4 މަސް ) : ޕްރިންސިޕަލް ޕޮލިސީ އޮފިސަރ - ޑިޕާޓްމެންޓް އޮފް ޓްރެޜަރީ އެންޑް ފިނޭންސް - ވެސްޓަން އޮސްޓްރޭލިޔާ 
* މިހާރު މަސައްކަތް ކުރައްވަނީ އޮސްޓްރޭލިޔާގެ އެޑިތް ކޮވާން ޔުނިވަސިޓީގެ ފެކަލްޓީ އޮފް ބިޒިނަސް އެންޑް ލޯ ގައެވެ.

## ތައުލީމީ ކާމިޔާބީތައް
* 1989 - 1992 : ބެޗްލާރސް އޮފް އާޓްސް - ބިޒިނަސް އެންޑް އައިޓީ - ޔުނިވަސިޓީ އޮފް ވޮލްވަރހެމްޓަން
* 1992 - 11993 : ޕޯސްޓް ގްރެޖުއޭޓް ޑިޕްލޮމާ - ފައިނޭންސް - ލޭންކާސްޓަރ ޔުނިވަސިޓީ 
* 1997 - 1999 : މާސްޓަރ އޮފް އާޓްސް - އިންޓަނޭޝަނަލް އިކޮނޮމިކްސް - ޔުނިވަސިޓި އޮފް ސަސެކްސް
* 2001 - 2005 : ޕީއެޗްޑީ - އިކޮނޮމިކްސް /އިކޮނޯމެޓްރިކްސް - ޔުނިވަސިޓީ އޮފް ވެސްޓަން އޮސްޓްރޭލިޔާ

## އިތުރު ފާލަންތައް
*އެޑިތް ކަވާން ޔުނިވަސިޓީގެ ވެބްސައިޓްގައިވާ ޑރ ރިޔާޒްގެ ސްޓާފް ޕްރޮފައިލް

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޙުސްނާ ރާޒީ

ޑރ **ޙުސްނާ ރާޒީ** އަކީ 2006 ވަނަ އޮސްޓްރޭލިޔާގެ ނިއު ސައުތު ވޭލްސް ޔުނިވަސިޓީގައި އާންމު ޞިއްޙަތުގެ ދާއިރާއިން ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ހައްދަވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ކުރިން ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ޞިއްޙީ ދާއިރާގެ ތަފާތު މަގާމްތަކުގައި އުޅުއްވި ޑރ ޙުސްނާ ރާޒީ މިހާރު މަސައްކަތް ކުރައްވަނީ އޮސްޓްރޭލިޔާގެ ނިއު ސައުތު ވޭލްސް ޔުނިވަސިޓީގެ ފެކަލްޓީ އޮފް މެޑިސިންގެ ދަށުން ހިންގާ ސުކޫލް އޮފް ޕަބްލިކް ހެލްތު އެންޑް ކޮމިއުނިޓީ މެޑިސިންގެ އެސޯސިއޭޓް ލެކްޗަރަރ އެއްގެ ގޮތުގައެވެ.

## ތައުލީމީ ކާމިޔާބީތައް
* 1979 - 1983 : ޑިޕްލޮމާ އިން އެޑިޔުކޭޝަން  - ސުކޫލް އޮފް ޕަބްލިކް ހެލްތު އެންޑް ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް އެޑިޔުކޭޝަން - އެމެރިކަން ޔުނިވަސިޓީ އިން ބެއިރޫތު - ލުބުނާން
* 1979 - 1983 : ބެޗްލާރސް އޮފް ސައިންސް  - ސުކޫލް އޮފް ޕަބްލިކް ހެލްތު - އެމެރިކަން ޔުނިވަސިޓީ އިން ބެއިރޫތު - ލުބުނާން
* 1986 - 1988 : މާސްޓާރސް އިން ޕަބްލިކް ހެލްތު - ސުކޫލް އޮފް ޕަބްލިކް ހެލްތު - ޔުނިވަސިޓީ އޮފް ކެލިފޯނިޔާ - ބާރކްލޭ
* 2001 - 2006 : ޕީއެޗްޑީ - ސުކޫލް އޮފް ޕަބްލިކް ހެލްތު އެންޑް ކޮމިޔުނިޓީ މެޑިސިން- ޔުނިވަސިޓީ އޮފް ނިއު ސައުތު ވޭލްސް - އޮސްޓްރޭލިޔާ 
* 2007 : ޕީއެޗްޑީ އެވޯޑް ލިބުން

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ޑރ ޙުސްނާ ރާޒީގެ މައުލޫމާތު ހިމެނޭ ޞަފްހާ- ނިއުސައުތު ވޭލްސް ޔުނިވަސިޓީގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އަޙުމަދު ޢާމިރު ޢަބުދުއް ޝުކޫރު

އަހުމަދު ޢާމިރު ޢަބުދުއް ޝުކޫރު އަކީ އިންޖިނޭރެކެވެ. އަޙުމަދު ޢާމިރު ކިޔެވޭ މިޞްރުގެ އަލް އަޒުހަރު ޔުނިވަސިޓީ އިންނެވެ.

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޤިސްމު:(ފ. އަތޮޅު)
މަރިޔަމް ނާޒިމާ

**މަރިޔަމް ނާޒިމާ** އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ. އޭނާވަނީ ދިވެހި ތަފާތު އެތައް ފިލްމްތަކެއްގައި ހަރަކާތްތެރި ވެފައެވެ. މީގެ އިތުރުން ތަފާތު ވީޑިއޯ ލަވަތަކާއި، ޓީވީ ޑްރާމާ ސިލްސިލާ ތަކުން ވެސް ނިއުމާގެ ހުނަރު ބެލުންތެރިންނަށް ފެނިގެން ގޮސްފައި ވެއެވެ.

## އަމިއްލަ ދިރިއުޅުން
 
މަރިޔަމް ނާޒިމާ އަކީ ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ވެރިރަށް މާލެއަށް އުފަން ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ. މ.ސަލްޖަމްގެ އާއިލާ އަކަށް ނިސްބަތްވާ ނާޒިމާ ފިލްމް ކުޅެން ފެށުމުގެ ކުރިން މީހަކާ އިދެފައިވާ ކަމަށް ބުނެއެވެ. ނަމަވެސް މިކަމުގެ މާބޮޑު ތެދު ޙަގީގަތެއް ނޭގެއެވެ. މިހާރު ނާޒިމާ ކައިވެނި ކޮށްގެން އުޅެނީ ކުރިން ވީޑިއޯ ލަވަތަކުންނާއި މަދު ފިލްމް ތަކުން ފެނިފައިވާ ދިވެހި ޓީވީގެ މުއައްޒަފެއްގެ ގޮތުން ވެސް މަސައްކަތް ކޮށްފައިވާ ޝުޖާއު އާއެވެ.

## ފިލްމީ ދާއިރާއަށް ނިކުތުން
 
މަރިޔަމް ނާޒިމާ ކެމެރާ ކުރިމައްޗަށް ނެރުނީ 1996ވަނަ އަހަރު ޓެޑްރީ މުހަންމަދު ނިޔާޒުއެވެ. ޖޭޒް ގާޑުން ކިޔާ ރެސްޓޯރެންޓެއްގެ އިޝްތިހާރު ނާޒިމާ ކުޅުނީ އޭރުގެ ފިރިމީހާ އާއިއެކުގައެވެ.
މަރިޔަމް ނާޒިމާ ފިލްމީ ދާއިރާ އަށް ނިކުމެފައިވަނީ ކޮރޯނާ އާޓްސް އިން އަބްދުﷲ ޝުޖާއު ޑައިރެކްޓްކުރި ވީޑިއޯ ލަވަ *ފެންނާތީ ބަލަންޏާ ލޯބިން ހީލާނަމޭ ހިތުގައިވޭ* އިންނެވެ. މިލަވައިގައި ނާޒިމާ އާއެކު ހަރަކާތްތެރިވެފައިވަނީ ވީޑިއޯ ލަވަތަކުން ފެންނަ މަޝްހޫރު ބޮޑީ ބިލްޑަރ ދޮންޖޭމް ޢަބުދުﷲ އެވެ.

## ކުޅެފައިވާ ފިލްމްތައް

މަރިޔަމް ނާޒިމާ ވަނީ ތަފާތު އެތައް ފިލްމް ތަކެއްގައި ހަރަކާތްތެރި ވެފައެވެ. މިގޮތުން ނާޒިމާ ކުޅެފައިވާ ފިލްމް ތަކުގެ ތެރޭގައި 2002 ވަނަ އަހަރު ނިކުތް ޑައިރެކްޓަރ ދޮން އަންނާރު ރަޝީދުގެ *އެކަނިވެރިޔާ*ނުވަތަ ހިތު ވިންދު، 2004 ވަނަ އަހަރު ނިކުތް އިމޭޖް ވިލެޖްގެ *ސާހިބާ*، އަދި 2005 ވަނަ އަހަރު ނިކުތް މާޕާގެ *ލޯބި ނުވެވުނު ނަމަ* ފަދަ ފިލްމްތައް ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ބައެއް ޓީވީ ޑްރާމާތަކާއި ލަވަތަކުގައި ވެސް ނާޒިމާ އެކްޓްކޮށްފައި ވެއެވެ. މީގެ ިއތުރުން އަރާ މަގު ދޮން ކަމަނަ

އޯޑިއޯ އަދި ވީޑިއޯ ލަވަ އަލްބަމް ޕްރޮޑިއުސް ކުރުމަކީ ވެސް ނާޒިމާ ކުރާ މަސައްކަތެކެވެ. އެގޮތުން *ފެނިލިޔަސް*ގެ ނަމުގައި ނެރުނު އޯޑިއޯ އަދި ވީޑިއޯ އަލްބަމް ފާހަގަ ކޮށްލެވެއެވެ.

## ލިބިފައިވާ އެވޯޑްތައް
 
މަރިޔަމް ނާޒިމާ އަށް ފިލްމީ ދާއިރާގައި ފާހަގަ ކުރެވޭ ފަދަ އެވޯޑެއް އަދި ލިބިފައެއް ނުވެއެވެ.

## އިތުރު ފޮޓޯތައް

## އަދިވެސް ބައްލަވާ ލައްވާ

## އިތުރު ފާލަންތައް

ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
ޢައިޝަތު ޝިރާނީ

**ޢައިޝަތު ޝިރާނީ** އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ. އޭނާވަނީ ދިވެހި ތަފާތު އެތައް ފިލްމްތަކެއްގައި ހަރަކާތްތެރި ވެފައެވެ. މީގެ އިތުރުން ތަފާތު ވީޑިއޯ ލަވަތަކާއި، ޓީވީ ޑްރާމާ ސިލްސިލާ ތަކުން ވެސް ޝިރާނީގެ ހުނަރު ބެލުންތެރިންނަށް ފެނިގެން ގޮސްފައި ވެއެވެ.ޝިރާނީއަކީ ދިވެހިން އެންމެ އިޙްތިރާމްކުރާ،އެންމެ ބަލައިގަންނަ ފިލްމީ ފަންނާނެވެ.ޝިރާނީ ފިލްމީ ދާއިރާ ދޫކޮށް ދިޔައިރު އަޚްލާގީގޮތުން އެއްވެސް ކުންޔެއްޖެހިފަޔެއް ނުވެޔެ.

## އަމިއްލަ ދިރިއުޅުން
 
ޢައިޝަތު ޝިރާނީ އަކީ މާލެ އަށް އުފަން ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ. ޒަވާޖީ ޙަޔާތެއް ފަށައިގެން އުޅޭ ޢައިޝަތު ޝިރާނީގެ ކުރީގެ ފިރިމީހާ އަކީ މަޝްހޫރު އަލްބަމް ޕްރޮޑިއުސް ކުރުންތެރިޔާ މުޙައްމަދު ޝިހާމް ނުވަތަ ޓާކޫރޭ އެވެ.މިހާރު ކައިވެނިކޮށްގެން އުޅެނީ ދިރާގުގެ އައިޓީ ސެކިއުރިޓީ މެނޭޖަރު،އަޙްމަދު ޝުޖާއުއާއެވެ.ފަހުން ކުރި ކައިވެންޔަށް ފިރިހެން ބޭފުޅަކު ލިބިވަޑައިގަންފައި ވެޔެވެ.

## ފިލްމީ ދާއިރާއަށް ނިކުތުން
 
ޢައިޝަތު ޝިރާނީ ފިލްމީ ދާއިރާ ނިކުތީ ފިލްމީ ތަރި ގިޔާސް އާއެކު ކުޅުނު  *ހިތާ ރޫހުން* މިވީޑިއޯ ލަވަ އިންނެވެ. އެއަށްފަހު ތަފާތު ވީޑިއޯ ލަވަތައް ކުޅެފައިވެއެވެ. ފުރަތަމަ ކުޅުނު ދިވެހި ފިލްމަކީ *ނަސީބު* އެވެ.

## ކުޅެފައިވާ ފިލްމްތައް
 
ޢައިޝަތު ޝިރާނީ ވަނީ ތަފާތު އެތައް ފިލްމް ތަކެއްގައި ހަރަކާތްތެރި ވެފައެވެ. މިގޮތުން 14 އަށްވުރެ ގިނަ ފިލްމުގައި ހަރަކާތްތެރި ވެއެވެ. ޢައިޝަތު ޝިރާނީ ކުޅުނު ފުރަތަމަ ދިވެހި ފިލްމަކީ *ނަސީބު* އެވެ. ޑައިރެކްޓަރ ފާތިމަތު ނަހުލާގެ 4 ފިލްމެއް ޝިރާނީ ކުޅެދީފައި ވެއެވެ. އެފިލްމް ތަކަކީ ޞަބާޙް އާއެކު ކުޅެފައިވާ *ފުން އަސަރު*، *އެތޫފާނީ ރޭ* މޫސާ ޒަކަރިއްޔާ އެކު ކުޅުނު *ލައިލާ*، އަދި ޔޫސުފު ޝަފީޢު އާއެކު ކުޅެފައިވާ *ކަލާޔާ ނުލާ* ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ޝިރާނީ ކުޅެފައިވާ އެހެން ފިލްމް ތަކުގެ ތެރޭގައި *ސަބަބު*،*ދޮންކަމަނަ*، *ހީލަތް* ފަދަ ފިލްމްތައް ހިމެނެއެވެ.

#### ފިލްމް ލިސްޓް
* ނަސީބު
* ޒަޚަމް
* ނަފުރަތު
* ހިތްހެޔޮ ކުރާތި
* ކުލުނު
* ރިހުން
* ލައިލާ
* ފުން އަސަރު
* އެތޫފާނީ ރޭ
* ކަލާޔާ ނުލާ
* ސަބަބު
* ހީލަތް
* ޒަލްޒަލާ
* ނަމޫނާ

ޢައިޝަތު ޝިރާނީ ވަނީ ތަފާތު ޓީވީ ޑްރާމާ ސިލްސިލާތަކުން ވެސް ފެނިފައެވެ. އަދި ވީޑިއޯ ލަވަތަކުން ވެސް ފެނިފައެވެ. މިގޮތުން ފާހަގަ ކޮށްލެވޭ ސިލްސިލާ ތަކުގެ ތެރޭގައި *މަންޒިލް*، *ކައްތިރި* ފަދަ ސިލްސިލާތައް ހިމެނެއެވެ.

## ލިބިފައިވާ އެވޯޑްތައް
 
* ބެސްޓް ސަޕޯޓިންގ އެކްޓްރެސް - މިއަދު ކްރިސްޓަލް އެވޯޑް - 2007 - ޢާއިޝަތު ޝިރާނީ - ކަލާޔާ ނުލާ

## އިތުރު ފޮޓޯތައް

## އަދިވެސް ބައްލަވާ ލައްވާ

## އިތުރު ފާލަންތައް

ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
މަރިޔަމް ނިޝާ

**މަރިޔަމް ނިޝާ** އަކީ ދިވެހި ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ. އޭނާވަނީ ދިވެހި ތަފާތު އެތައް ފިލްމްތަކެއްގައި ހަރަކާތްތެރި ވެފައެވެ. މީގެ އިތުރުން ތަފާތު ވީޑިއޯ ލަވަތަކާއި، ޓީވީ ޑްރާމާ ސިލްސިލާ ތަކުން ވެސް ނިޝާގެ ހުނަރު ބެލުންތެރިންނަށް ފެނިގެން ގޮސްފައި ވެއެވެ.

## އަމިއްލަ ދިރިއުޅުން
 
މަރިޔަމް ނިޝާ ވަނީ މިހާތަނަށް 3 ކައިވެންޏެއް ކޮށްފައެވެ. އަދި 3 ކުދިން ލިބިފައި ވެއެވެ.

## ފިލްމީ ދާއިރާއަށް ނިކުތުން
 
މަރިޔަމް ނިޝާ ފިލްމީ ދާއިރާ އަށް ނިކުތީ ވީޑިއޯ ލަވަ *ގެންދަންޏާ ގެންދަންވާށޭ*، މިވީޑިއޯ ލަވައިންނެވެ. ކުރިން ދިވެހި ޓީވީ އިން ރޯދަމަހު ދެއްކި ލަވަ ޕްރޮގްރާމް މަހުރަބު ގައި ބައިވެރިވެ، މަލިކު މުޙައްމަދު އާއެކު ނިޝާ އެކްޓް ކުރި މިލަވަ އެޕްރޮގްރާމްގެ 1 ވަނަ ލަވަޔަށް ވެސް ހޮވުނެވެ. ފިލްމީ ދާއިރާ އަށް ނިޝާ އަށް ނިކުމެވުނީ މިގޮތުގެ މަތީންނެވެ.

## ކުޅެފައިވާ ފިލްމްތައް
 
މަރިޔަމް ނިޝާ ވަނީ ތަފާތު އެތައް ފިލްމް ތަކެއްގައި ހަރަކާތްތެރި ވެފައެވެ.  މިގޮތުން ނިޝާ ކުޅެފައިވާ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފިލްމުތަކުގެ ތެރޭގައި ޙައްޤު، ލޯބީގަ އަނިޔާ، ފަހުނޭވާ، ހިމޭން ދުނިޔެ، ނާއުއްމީދު، ލޯބި ނުވެވުނުނަމަ، ސަނދުރަވިރޭ އަދި ޒުލޭޚާ ފަދަ ފިލްމުތައް ހިމެނެއެވެ. ޑްރާމާތަކުގެ ތެރެއިން އުންމީދު އަދި ރޭޝަމް ޚާއްސަ ގޮތެއްގައި ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ.

### ދިގު ފިލްމުތައް
* ނަތީޖާ (1994) ------------------- ރިލީޒް ނުކުރޭ
* ދެހިތެއްގެ ލޯބި (1995) - ހަނާ ޝަރީފް
* ބިރު (1995) - ޒީނިޔާ
* މަސްތު (1995)
* ދުޝްމަން (1995) - ނިޝާ
* ޙައްޤު (1996) - ލަމްހާ
* ލޯބީގަ އަނިޔާ (1997) - ސޮފާ
* ހިތް ޝައްކު (1997) - ރީމާ --------------- ރިލީޒް ނުކުރޭ
* އަނިޔާ (1997) ------------------------ ރިލީޒް ނުކުރޭ
* ފަހުނޭވާ (1998) - ފަޒީލާ
* އޮޅުނުވި ހިތް (1998) - ޝީބާ
* މިލަ ހަނދުވަރު (1998) - މަރިޔަމް
* ވިރާޝާ (1999) - ނިޝާ ("ވަނީ ހާސް ނޭވާ" ލަވައިގައި)
* ޤުރުބާނީ (1999) - މަރިޔަމް ނިޝާ
* ހިމޭން ދުނިޔެ (2000) - ސޮފީ
* ޝާލިނީ (2000) - ޝާލިނީ
* މަޖުބޫރު ލޯބި (2000) - ޝިފްނާ
* ހިތި ނިމުން (2001) - ނާޒިމާ
* ނާއުއްމީދު (2001) - ޒޭނާ
* ލޯބި ނުވެވުނުނަމަ (2002) - ލަހުފާ
* ސަނދުރަވިރޭ (2002) - ޔާޝާ / ޝަފްޤާ
* ގިނިހިލަ (2003) - ސަޖުނާ
* އެދިއެދި ހޯދީމޭ (2003) - މީރާ
* ސަނދުރަވިރޭ 2 (2004) - ޔާޝާ / ޝަފްޤާ
* އޭނާ (2004) - އާނީ
* ޒުލޭޚާ (2005) - ޒުލޭޚާ
* ބާރައިގެ ފަސް (2009) - އަފީފާ
* ލޫދިފާ (2011) - ޝާއިރާ
* 14 ވިލޭރޭ (2011) - ސައީދާ

### ކުޅެފައިވާ ކުރު ފިލްމުތައް

* ކޭމާޓް (2004) - ސަންޕާ
* ނޯ މަނީ ފުލް ބެގީ (2008) - ޚާއްސަ ފެނިލުމެއްގައި ("ކަތިލީ ރީތި ނަޒަރެކޭ" ލަވައިގައި)

### ކުޅެފައިވާ ޑްރާމާތައް

* މަންޒިލް (1994) - ނާޒިމާ
* ދިރިއުޅުމަކީ މިއީބާ؟ (1995) - އައިންތު  (އެޕިސޯޑް: "މޯންޑޭ")
* ދިރިއުޅުމަކީ މިއީބާ؟ (1996) - އައިސްތު (އެޕިސޯޑް: "ޗެކް ވަން")
* އުންމީދު (1997) - ނިއުޝާ
* ކުޅޭބޭބެ (1998)
* ޢައިޝާ (1998-1999) - ނީނާ
* މާފްކުރާށޭ (1999)
* ރޭޝަމް (2000) - ޒުލްފާ / ރޭޝަމް
* ހިނިތުންވެލާށޭ ކަލާ (2006-2008) - ޒުބޭދާ

## ލިބިފައިވާ އެވޯޑްތައް
 
* 1997 - 2 ވަނަ ގައުމީ ފިލްމް އެވޯޑް - އެންމެ މޮޅު ބަތަލާ - ޙައްޤު

## އިތުރު ފޮޓޯތައް

## އަދިވެސް ބައްލަވާ ލައްވާ

## އިތުރު ފާލަންތައް

ޤިސްމު:ދިވެހި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ދާއިރާ
އެޕެންޑިކްސް

އެޕެންޑިކްސް() އަކީ ސީކަމްގެ ފަހަތުން ހަށިގަނޑުގެ މެދާ ކައިރިވީ ފަރާތުގައި އިލިއޯސީކަލް ވޭލް އަށްވުރެ 1 އިންޗި ތިރިން ސީކަމްގެ ތެރެއަށް ހުޅުވިފައި އިންނަ ވަރަށް ހަނި ފަންޏެއް ފަދަ ހޮޅި އެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި މިބުނި ގޮތަށް ސީކަމްގެ ފަހަތުން ސީކަމްގެ ތެރެއަށް އެޕެންޑިކްސް ހުޅުވިފައި އިންނަނީ 74 އިންސައްތަ މީހުން ގެއެވެ. 21 އިންސައްތަ މީހުންގެ އެޕެންޑިކްސް އިންނަނީ ޅިނދުގެ ތެރޭގައެވެ. 3.5 އިންސައްތަ މީހުންގެ އެޕެންޑިކްސް އިންނަނީ ސީކަމްގެ ދަށުގައެވެ.

އެޕެންޑިކްސް ނުވަތަ () އަކީ ސީކަމް އާ ގުޅިފައި އިންނަ ހޮޅިއެއް ފަދަ ތަނެކެވެ. ކުޑަ ދަރިފުޅުގެ ހަށިގަނޑުގައި ގުނަވަންތައް އުފެދެމުން އަންނަ އިރު އެޕެންޑިކްސް އުފެދިގެން އަންނަނީ ސީކަމް އިންނެވެ. އެޕެންޑިކްސްގެ ދިގުމިނުގައި ޢާންމު ގޮތެއްގައި 100 މިލިމީޓަރު ހުރެއެވެ. ނަމަވެސް 200 މިލިމީޓަރު ވެސް ބައެއް ފަހަރު ހުރެއެވެ. ވަށަމިނުގައި ހުންނަނީ 8-7 މިލިމީޓަރު އެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ޤިސްމު:އެތެރެހަށީގެ ގުނަވަންތައް
ތުންފަތް

ތުންފަތް ނުވަތަ () އަކީ އަނގަ ލެއްޕުމުގައި ޝާމިލްވާ ޓިޝޫ އެކެވެ. ވާހަކަ ދެއްކުމާއި ކެއިން ބުއިން ފަދަ ހަރަކާތް ތަކުގައި ތުންފަތުގެ ބޭނުން ހިފައެވެ. މީގެ އިތުރުން އިހްސާސްތައް ލިއްބައި ދިނުމުގައި ވެސް ތުންފަތް ބައިވެރި ވެއެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ތިރީ ތުންފަތް މަތީ ތުންފަތަށްވުރެ ފުޅާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް