open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
އިމްރާން މުޙައްމަދު

އަނިޔާގައި ހުއްޓަސް މިވަގުތު އެންމެ ޑިމާންޑް ބޮޑުވެފައިވާ ކުޅުންތެރިޔަކީ ވިކްޓްރީ އާއި ގައުމީޓީމުގެ ގޯލް ބަލަހައްޓަމުން ގޮސްފައިވާ އިމްރާން މުހައްމަދެވެ. އިމްރާން ޑިމާންޑް މިހާބޮޑުވެގެން ދިޔައީ ހަގީގަތުގައިވެސް އިމްރާން މޮޅުވުމުންނެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު އިމްރާންގެ ޓްރާންސްފަރގެ ކަންތައް ގޮސްފައިވަނީ ގިނަބަޔަކު ހީކުރިގޮތާ ތަފާތުކޮށެވެ.

ނިއުރޭޑިއަންޓުން އިމްރާނަށް ހުށަހަޅާފައިވަނީ 3 ލައްކަ 50 ހާސް ރުފިޔާ އާއި 2 ކޮޓަރީގެ އެޕާޓްމެންޓެކެވެ. މިހާރު މާލޭގައި ގޯތިގެދޮރުގެ ކުލި އުޅޭގޮތަށް ބަލާއިރު 2 ކޮޓަރީގެ ފެންވަރު ރަނގަޅު އެޕާޓްމެންޓެއްވެސް ލިބެނީ ގާތްގަނޑަކަށް މަހަކު 15 ހާސް ރުފިޔާއަށެވެ. ހަމަގައިމުވެސް މަހަކު 12 ހާސް ރުފިޔާއަށްވުރެ ކުޑަކޮށް ފެންވަރު ރަނގަޅު 2 ކޮޓަރީގެ އެޕާޓްމެންޓެއް ނުލިބޭނެއެވެ. އެހެންވީމާ އެޕާޓްމެންޓުގެ ކުލިވެސް އަހަރަކު 1 ލައްކަ 80 ހާސް ރުފިޔާ ނުވަތަ 1 ލައްކަ 50 ހާސް ރުފިޔާއަށް އަރާނެއެވެ. އެހެންވެއްޖެނަމަ އިމްރާނަށް މަހަކު 5 ލައްކަ ރުފިޔާ ނިއުއިން ޚަރަދު ކުރަންޖެހޭނެކަމަށް ބަލަމާ ހެއްޔެވެ.

ދެންއޮތީ ވިކްޓްރީގެ ވާހަކައެވެ. ވިކްޓްރީން އިމްރާން ބަހައްޓާނެ ކަމަށާއި އިމްރާން ބުނި މުސާރައެއް ދޭނެކަމުގައިވެސް އެބަބުނެއެވެ. އެހެންވެއްޖެނަމަ ކޮންމެގޮތެއްވިޔަސް 5 ލައްކަ ރުފިޔާއަށްވުރެ މައްޗަށް އިމްރާންގެ އަގު އުފުލިގެންދާނެއެވެ. އިމްރާނެ ސޮއި މިފަހަރު ނިއުރޭޑިއަންޓުން ހޯދިޔަސް ނޫނީ ވިކްޓްރީން ހޯދިޔަސް އަހަރަކު އިމްރާނަށް ހޭދަކުރަންޖެހޭ ޚަރަދު 5 ލައްކައަށްވުރެ ކުޑަވުމަކީ ވަރަށް ދުރުކަމެކެވެ. މިކަން މިހެންވެއްޖެނަމަ ކުލަބުތަކުން ހާމަކޮށްފައިވާ އަގުތަކަށް ބަލާއިރު މިވަގުތު ރާއްޖޭގެ އެންމެ އަގުބޮޑު ކުޅުންތެރިޔާއަށް އިމްރާން ވެގެންދާނެއެވެ. ނަމަވެސް ނިއުރޭޑިއަންޓުގައި ހުއްޓައި ވީބީއަށް ގެންގޮސްފައިވާ އަލީ އަޝްފާގް (ދަނގަޑޭ) ގެ އަގު 5 ލައްކައަށް ވުރެވެސް މަތިވާނެކަމުގައި ލަފާކުރެވެއެވެ. އެހެންވެ އެންމެ އަގުބޮޑު ކުޅުންތެރިޔަކަށް ވާނީ އިމްރާންތޯ ނޫނީ ދަނގަޑޭތޯ މިއީ އުފެދޭނެ ދުވާލެކެވެ.

ދެންއޮތީ ރާއްޖޭގެ އެންމެމޮޅު ކީޕަރުގެ ސޮއި ހޯދުމުގެ ރޭހުގައި ކުރިހޯދަނީ ނިއުރޭޑިއަންޓްތޯ ނޫނީ ވިކްޓްރީތޯ ބެލުމެވެ. ފަހަރުގައި ތަންކޮޅެއް ލަސްވެސް ވެދާނެއެވެ. ނޫނީ އަވަހަށްވެސް އެކަން އެނގިދާނެއެވެ. ކޮންމެ ޓީމަކަށް އިމްރާންގެ ސޮއި ލިބުނަސް އިމްރާނަށް ކުރަންޖެހޭ ޖުމްލަ ޚަރަދު 5 ލައްކައަށްވުރެ ކުޑަނުވާނެކަން ޔަގީނެވެ.

## ކުޅެފައިވާ ކްލަބްތައް
* ވިކްޓްރީ ސްޕޯޓްސް ކްލަބް

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ވީބީ ސްޕޯޓްސް ކްލަބްގެ ވެބްސައިޓް
*ނޭޝަނަލް ފުޓްބޯލް ޓީމް.ކޮމް

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޤިސްމު:ދިވެހި ކުޅިވަރު
ރަތް ރީނދޫ މަސް

ރަތް ރީނދޫމަސް ()ނުވަތަ () އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގައި ވަަރަށް މަދުން އުޅޭ މަހެކެވެ. މިމަސް ދިވެހި މަސްވެރިން ބާނާފައި ހުއްޓައި އަދި އެއްގޮތަކަށް ވެސް ފެނިފައެއް ނެތެވެ. މިމަހުގެ ފުރަތަމަ ރިކޯޑެއް ރާއްޖޭގައި ކުރެވިފައިވަނީ 23 ނޮވެމްބަރ 1987 ގައި މާލެ އަތޮޅު ހިންމިޔާ ފަރު ކައިރީގައި 150 މީޓަރާއި 200 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައި ލޭނު އަޅައިގެން ހިފި މަސްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނުނު މީގެ ދެމަހެވެ. މިއީ ދުނިޔޭގެ މަސްވެރިކަމާ ބެހޭ އިދާރާތަކުން މިސަރަހައްދުގައި ނޫޅޭކަމަށް ބަލާފައިވާ މަހެކެވެ. ވުމާއެކު މިއީ އިންޑިޔާ ކަނޑުގެ ދިވެހިރާއްޖެ ހިމެނޭ ސަރަހައްދުން މިމަސް ފެނުނުކަމަށް ރިކޯޑް ކުރެވުނު ފުރަތަމަ ފަހަރުއެވެ.

މިމަހަށް ރަތް ރީނދޫމަސް ކިޔާފައިވަނީ މަހުގެ ޢާންމު ބައްޓަން ރީނދޫމަސް އާއި އެެއްގޮތްކަމުންނާއި، މަހުގެ ކުލައަކީ ރަތްކުލަ ކަމަށްވެފައި، މިމަސް އެންމެ ފަސޭހައިން ދެނެގަނެވޭނީ މިދެކުލަ ގުޅުވައިގެން ނަންދިނުމުން ކަމަށް ފެންނާތީ އެވެ. ކެއުމަށް ރަގަޅު މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވާކަމަށްވަނީ 30 ސމ އަށެވެ. މަހުގެ ޢާންމު ކާނާއަކީ ކުދިމަހާއި ކަކުންޏާއި ޑިނގާއެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމައްޗާއި، ދެއަރިމަތީގެ ކުލައަކީ ރަތްކުލަ ނުވަތަ ގަދަ ފިޔާތޮށި ކުލައެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތް ހުންނަނީ ހުދުކުލައިގައެވެ. މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި ދިގަށް ރީނދޫ ކުލައިގެ 10 ނުވަތަ 12 ރޮނގު ހުރެއެވެ. ކޮތަރިތައް ހުންނަނީ ވެސް ރީނދޫ ކުލައެއްގައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މުޚުތާރު ނަޞީރު

ޒޯންލީގް ފުޓްބޯޅަ މުބާރާތުން ވިދާލައިގެންދިޔަ މުޚްތާރު ނަސީރު (ޓޫކިލޯ) އަކީ 2007 ވަނަ އަހަރު އެއްފެންވަރެއްގައި ވަރަށް ރަނގަޅު ކުޅުމެއް ތަމްސީލްކުރި ކުޅުންތެރިޔެކެވެ. 2003 ވަނަ އަހަރު ޒޯންލީގުގައި މަހިބަދޫ ޓީމުން ވިދާލުމަށްފަހު ކުލަބު ވެލެންސިއާއާ 2004 ވަނަ އަހަރު ގުޅުނު ޓޫކިލޯއަކީ އަދިވެސް ވެލެންސިއާގައި މުހިންމު ކުޅުންތެރިޔެކެވެ. ނަމަވެސް ނިމިގެންދިޔަ އަހަރަކީ ޓޫކިލޯގެ އެންމެ ރަނގަޅު އަހަރު ކަމުގައިވެސް ގިނަބަޔަކު ބުނެއެވެ.

## މޮޅަށްކުޅެ އެވޯޑެއް ނުލިބިދިޔަ އަހަރު
2007 ވަނަ އަހަރުގެ ފުޓްބޯޅަ މޫސުމުގައި ކުޅުންތެރިން ކުޅުނު ކުޅުމަށް އިންސާފް ކުރުމަށް ފަހު މިހާތަނަށް ދެފަރާތަކުންވަނީ އެވޯޑް ދީފައެވެ. ނަތީޖާ ފާޅުކޮށްފައެވެ. އެއީ އެފްއޭއެމް އާއި ދުވަހު ނޫހެއް ކަމުގައިވާ ހަވީރެވެ. ނަމަވެސް މިދެފަރާތުން ބޭއްވި އެއްވެސް އެވޯޑް ނައިޓެއްގައި ޓޫކިލޯއަށް އެވޯޑެއް ނުލިބުނެވެ. އަދި ސްޓޭޖަށް އެރުމުގެ ފުރުޞަތުވެސް ނުލިބެއެވެ. އެފްއޭއެމްގެ އެންމެމޮޅު 5 ކުޅުންތެރިންގެ ތެރޭގައި ނުހިމެނު ނަމަވެސް ހަވީރުގެ އެންމެމޮޅު 6 ކުޅުންތެރިންގެ ލިސްޓްގައި ޓޫކިލޯގެ ނަން އޮތެވެ. ނަމަވެސް ދެހަފްލާވެސް ނިމިގެންދިޔައީ ޓުކިލޯއަށް ނާކާމިޔާބު ދެހަފްލާއަށް ވެގެންނެވެ. އެހެންކަމުން 2007 ވަނަ އަހަރު ވަރަށް ރަނގަޅު ކުޅުމެއް ދެއްކި ޓޫކިލޯ އަދި ހުރީ ހުސްއަތާއެވެ. އެވޯޑް ތަކުގެ ތެރެއިން ބާކީ ދެންއޮތީ އެންމެ އެވޯޑެކެވެ. އެއީ އާފަތިސް ނޫހުން ދެމުން އަންނަ އެވޯޑެވެ. އެހެންކަމުން އާފަތިހުންދޭ އެވޯޑެއް ޓޫިލޯއަށް ނުލިބިއްޖެނަމަ ހަގީގަތުގައިވެސް ޓޫކިލޯ 2008 ވަނަ އަހަރުގެ ސީޒަނާ ކުރިމަތިލާންޖެހޭނީ ހުސްއަތާއެވެ. ހަމައެކަނި 2007 ގައި އޭނާ ކުޅުނު މޮޅުކުޅުމުގެ ހަނދާންތަކާއެކުގައެވެ.

2008 ވަނަ އަހަރު ބޭއްވި ސާފު ޗެމްޕިއަން ޝިޕް ގެ ފައިނަލްގައި ދިވެހިރާއްޖެ މޮޅުވުމަށް ޖަހައިދިން ގޯލް ޖަހައިދިނީ ފަހުހާފު ނިމެން ކައިރިވެފައި ވަނިކޮށް، މުޚުތާރު ނަޞީރު 2 ކިލޯ އެވެ.

## ކުޅެފައިވާ ކްލަބްތައް
* ކްލަބް ވެލެންސިޔާ
* މަހިބަދޫ ފުޓްބޯޅަ ޓީމް
## އިތުރު ފާލަންތައް

*ރާއްޖެކުޅިވަރު ވެބްސައިޓްގައި ޢަލީއުމަރުގެ ޞަފްޙާ
*ވީބީ ސްޕޯޓްސް ކްލަބްގެ ވެބްސައިޓް
*ނޭޝަނަލް ފުޓްބޯލް ޓީމް.ކޮމް

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޤިސްމު:ދިވެހި ކުޅިވަރު
ބަނބުޅަބޮސް

thumb|250x250px|ބަނބުޅަބޮސް
ބަނބުޅަގޮސް()ނުވަތަ  ()އަކީ ބޮނޑުލުބޯ ޒާތުގެ މޭވާއެކެވެ. މީގައިދޭނީ ހިތިފޮނި ރަހައެކެވެ. މީގައި ބޯ ތޮށިގަނޑެއް އޮންނާނެއެވެ. މިމޭވާ އާންމުކޮށް ހުންނަނީ މަޑުފެހި އަދި ރީނދޫ ކުލައެއްގައެވެ. މިއީ އާންމު ގޮތެއްގައި ދެކުނު އޭޝިޔާގެ ގައުމުތަކުގައި ހެދޭކަމަށް މަޝްހޫރު ވެފައިވާ މޭވާ އެކެވެ. 

މިއީ ހުތް މޭވާތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އެންމެ ބޮޑު މޭވާ އެވެ. މިމޭވާގެ ވަށަމިނުގައި 25-15 ސމ ވަރު ހުރެއެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ބަނބުޅަބޮސް ގެ ބަރުދަނުގައި 2-1ކިލޯ ހުރެއެވެ. އިންޑިޔާ، ޕާކިސްތާން އަދި އަފްޣާނިސްތާން ފަދަ ގައުމުތަކުގައި މިމޭވާ އަށް ކިޔަނީ *ޗެކޯޓާރާ* އެވެ. މިމޭވާގެ ތޮށި ޗައިނީޒް ޑިޝް ތަކުގައި ވަރަށްގިނައިން ބޭނުންކުރާކަން ފާހަގަ ކޮށްލަން ޖެހެއެވެ. 
ގަދީމީ ބޭސް ވެރިކަމުގައި ފިޓްޖެހުން ހުއްޓުވުމަށާއި، ކެއްސުން ކުޑަކޮށްދިނުމަށް ބަނބުޅަބޮސް ބޭނުންކޮށްފައި ވެއެވެ. ހަންގަނޑުގައި އުފެދިފައި ހުންނަ ދުޅައާއި ފާރު ފަސޭހަކޮށްދިނުމަށް ބަނބުޅަބޮސް ގަހުގެ ފަތް މުގުރައިގެން ބޭހުގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކޮށްފައި ވެއެވެ. ބްރެޒިލްގައި ބަނބުޅަގޮސް ގަހުގެ ބައިތައް ބޭނުންކޮށްގެން ކޯފް ސިރަޕް އުފައްދާފައި ވެއެވެ. 

## ފޮޓޯ ގެލެރީ

ފައިލު:Pummelos.jpg|Pomelos
ފައިލު:Pummelo cut.jpg|Pomelo after being cut
ފައިލު:Pummelo sectioned.jpg|Pomelo after being sectioned
ފައިލު:Pomelo flesh.jpg
ފައިލު:Citrus maxima0.jpg|Pomelo on tree
ފައިލު:Mid-Autumn Festival 33, Chinatown, Singapore, Sep 06.JPG|Ipoh pomelos on sale at Chinatown, Singapore
ފައިލު:Pomelo3.jpg|Fruit on tree; from the Philippines
ކަޅުހުއްތުމޭވާ

ކަޅުހުއްތުމޭވާ()ނުވަތަ  ()އަކީ މޭވާގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ ވަރަށް ފޮނި، މީރު މޭވާއެކެވެ. މިމޭވާގައި ކާން ބޭނުންކުރަނީ އެތެރޭގައި އޮންނަ އޮށްތަކުގެ ބޭރުގައި އޮންނަބައެވެ. މިގިނައިން ބޭނުންކޮށް އުޅެނީ ފަނި ގިރުމަށެވެ. މިއީ ދެކުނު އޭޝިޔާއާއި، ވެސްޓް އިންޑީޒް އަދި އެމެރިކާގެ ބައެއް ހިސާބުތަކުގައި ހެދޭކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވިފައިވާ ގަހެކެވެ. ކަޅުހުއްތު މޭވާ ގަސް އާންމުކޮށް ހެދެނީ 12-10 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ އުސްމިނަށެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގަސްގަހާގެހި
ޤިސްމު:ގަސްގަހާގެހި
ޕިސްތާ

ޕިސްތާ ()އަކީ ފެހިކުލައިގައި ހުންނަ ކުދި މޭވާ އެކެވެ.މިއީ ޕިސްތާ ގަހުގައި އަޅާ މޭވާ އެކެވެ. މިމޭވާގެ އެތެރޭގައި ހުންނަ އޮށަކީ ޕިސްތާ ބަދަން އެވެ. ޕިސްތާ ގަސް ހެދެނީ އާންމުކޮށް 10 މީޓަރުގެ އުސްމިނަށެވެ. ޕިސްތާ ގަސް އާންމުކޮށް ހެދެނީ ފަރުބަދަ މަތީ ހިސާބުތަކުގައެވެ. ޚާއްޞަކޮށް އިރާން، ތުރުކުމަނިސްތާން އަދި އަފްޣާނިސްތާންގައި މިގަސް ހެދޭކަަމަށް ފާހަގަ ކުރެވިފައި ވެއެވެ. ޕިސްތާ ގަހުގެ ދެޖިންސުގެ ގަސް ހުރެއެވެ. 

ޕިސްތާ ބަދަނުގެ ބަރުދަނުގައި 1 ގްރާމް ވަރުހުރެއެވެ. ޕިސްތާ ގަހަކުން އަހަރަކު 50 ކިލޯ ގްރާމްގެ ޕިސްތާ ބަދަން، އުފައްދައެވެ. މާނައަކީ އަހަރަކު 50 ހާސް ޕިސްތާ އުފެދެއެވެ. ޕިސްތާ ގަސް ދުނިޔޭގައި ހުންނަތާ މިހާރު 80 މިލިއަން އަހަރު ވެދާނެ ކަމަށް ބުނެވެއެވެ.
ޕިސްތާ ބަދަން

250px|thumb|left|ޕިސްތާ ބަދަން
ޕިސްތާ ބަދަން ()އަކީ ޕިސްތާ ގަހުގައި އަޅާ މޭވާ ޕިސްތާ ގެ އޮށެވެ. މިއީ ހަރުތޮށިގަނޑެއް ބޭރުން ލެވިފައި ހުންނަ ބަދަނެކެވެ. މިބަދަނުގެ ބޭރުގައި މަޑު ފެހިކުލައިގެ ފަށެއް ހުރެއެވެ. މިފެހިކުލަ ޕިސްތާ ދޮންވެ ހަރުވެ، ފުރިހަމަ ބަދަނަށްވުމުން މަޑު ރީނދޫ ނުވަތަ ރަތްކުލައަކަށް ބަދަލުވެއެވެ. މިބަދަން ހުންނަނީ ދިގުކޮށެވެ. 
ޕިސްތާ ބަދަނުގެ ބަރުދަނުގައި 1 ގްރާމް ވަރުހުރެއެވެ. ޕިސްތާ ގަހަކުން އަހަރަކު 50 ކިލޯ ގްރާމްގެ ޕިސްތާ ބަދަން، އުފައްދައެވެ. މާނައަކީ އަހަރަކު 50 ހާސް ޕިސްތާ އުފެދެއެވެ. ޕިސްތާ ގަސް ދުނިޔޭގައި ހުންނަތާ މިހާރު 80 މިލިއަން އަހަރު ވެދާނެ ކަމަށް ބުނެވެއެވެ.
މުގު ތޮޅި

250px|thumb|left|މުގުތޮޅި
މުގު ތޮޅި ()ނުވަތަ  ()އަކީ ގަހެއްގައި އަޅާ ތޮޅީގެ ބާވަތެކެވެ.މިއީ ފެހިއޮށުގެ ބާވަތެއް ކަމުގައި ބެލެވެއެވެ. މުގުތޮޅި ދުނިޔޭގައި ހެދޭތާ މިހާރު 3 ހާސް އަހަރު ވަރުވެދާނެ ކަމަށް ސައިންސްވެރިން ލަފާކުރެއެވެ. މުގުތޮޅި އާންމުކޮށް ހައްދަނީ ހޫނު ހިސާބުތަކުގައެވެ. ހޫނު ގައުމު ތަކުގެ ތެރެއިން 25 އަށްވުރެ ގިނަ ގައުމުގައި މުގު ތޮޅި ހައްދައި ވިޔަފާރީގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރެއެވެ. 

މުގު ތޮޅި ތަފާތު ގޮތްގޮތަށް ބޭނުންކުރެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ތޮޅި ހިއްކައިގެންނާއި، ތޮޅި ރޯކޮށް ހުއްޓައި، އަދި ތޮޅި މުގުރައިގެން ފުށުގެ ގޮތުގައި ވެސް ބޭނުންކުރެއެވެ. 
250px|thumb|left|މުގުތޮޅި
ޒައިތޫނި

ޒައިތޫނި ()ނުވަތަ ()އަކީ ޒައިތޫނި ގަހުގައި އަޅާ މޭވާ އެވެ.ޒައިތޫނި ގަހަކީ ދިގުކޮށް ހެދޭ ގިނަދުވަހަށް ދެމިހުންނަ ގަހެކެވެ. މިގަހުގައި އަޅާ ވަތްކަށް ކިޔަނީވެސް ޒައިތޫންޏެވެ. މިއީ ހަށިގަނޑަށް ފައިދާހުރި އެއްޗެކެވެ. މީގެ އޮށުން ނަގާ ތެލަކީވެސް ފައިދާހުރި ތެލެކެވެ. ޒައިތޫނި ތެޔޮ ހަދަނީ ޒައިތޫނީގެ އޮށުންނެވެ. ޒައިތޫނި ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނައިން ހައްދާ ހިސާބަކީ މެދުތެރޭ ކަނޑުގެ ވަށައިގެންވާ ގައުމުތަކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް މެދުއިރުމަތީގެ ގައުމުތަކުގައި މިއީ ވިޔަފާރީގެ ގޮތުގައި ހައްދައި އުޅޭ ވައްތަރެކެވެ.
ބާމިޔާ

left|thumb
ބާމިޔާ()ނުވަތަ ()އަކީ އަރި އަރިޔަށްހުންނަ، ދަވަގިނަ، ތޮޅިއެކެވެ. ބާމިޔާ ތޮޅިޔަކީ ވަރަށްމޮޅު ތަރުކާރީއެކެވެ. ދިވެހި ބަހުން ބާމިޔާ ގަސް، އަދި ބާމިޔާ ތޮޅި އަށް ވެސް އާންމުކޮށް ކިޔައިއުޅެނީ **ބާމިޔާ** އެވެ. ބާމިޔާ ގަހަކީ އާންމުކޮށް 2 މީޓަރުގެ އުސްމިނަށް ހެދޭ ގަހެކެވެ. ބާމިޔާ ގަހުގެ ފަތުގެ ދިގުމިނުގައި 20-10 ސެންޓިމީޓަރު ވަރުހުރެއެވެ. ބާމިޔާ ގަހުގެ މަލުގެ ވަށަމިނުގައި 8-4ސެންޓިމީޓަރު ވަރުހުރެއެވެ. ދިވެހިން އާންމު ގޮތެއްގައި ބާމިޔާ ބޭނުންކުރަނީ ރިހަ ކައްކައިގެން ކެއުމަށެވެ.
ޒުވާރި

ޒުވާރި ނުވަތަ ()އަކީ ގޮދަނުގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ވައްތަރެކެވެ. ޒުވާރީގެ ވަރަށް ގިނަ ވައްތަރު ތައް ހުރެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ފޮނި ޒުވާރި، އަދި މިނޫން ވައްތަރުތައް ހިމެނެއެވެ. ދިވެހިން ޒުވާރި ކައިއުޅެނީ ތަވަލުގައި ފިހެގެންނާއި، އަދި މަޑުކޮށްގެންނެވެ. މީގެ އިތުރުން ޒުވާރި އަކީ އެއިން ފުށް ހަދައިގެން ތަފާތު ވައްތަރުގެ ފޮނި ބޯކިބާ އެޅުމުގައި ބޭނުންކުރެވޭ އެއްޗެކެވެ. އެކިވައްތަރުގެ ޒުވާރި ގަސް ހެދެނީ އެކި އުސްމިނަށެވެ. ދުނިޔޭގެ އެކި ހިސާބުތަކުގައި ޒުވާރި ހެދޭއިރު އެކިކުލައިގައި ހުންނަ ޒުވާރި ހުރެއެވެ.
ދޮނަޅަ

ދޮނަޅަ()އަކީ ފަތްދިގު އެއްތަނޑަށް ހެދޭގަހެއްގައި އަންނަ ކުރާގަނޑެއްގައި ހުންނަ ފުއްތަކެކެވެ. މީގެފުއްތައް ހުންނާނީ ބޮޑު ސާގުފުކެއް ވަރަށެވެ. މިއީ ގޮވާމުގެ ބާވަތެކެވެ. ދޮނަޅައިގެ ވެސް ވަރަށް ގިނަ ވައްތަރުތައް ހުރެއެވެ. ދޮނަޅަ ބޭނުންކުރަނީ ތަވާގައި ފިހެގެންނާއި، އެއިން ފުށް ހަދައިގެންނެވެ. ދޮނަޅައިގެ ބައެއް ބާވަތްތަކަކީ ވިޔަފާރީގެ ގޮތުގައި ފުށް ހެދުމަށް ބޭނުންކުރާ ބާވަތްތަކެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ދޮނަޅަ ހެދެނީ ހޫނު ގައުމުތަކުގައެވެ. ބައެއް ވައްތަރުގެ ދޮނަޅަ ބޭނުންކޮށްގެން ސަރުބަތު ވެސް ހަދައެވެ.
މަތިވައް ކައްޓަލަ

މަތިވައް ކައްޓަލަ()ނުވަތަ  ()އަކީ ބިލެތް ކައްޓަލަ ވެޔޮފާޑަށް ހެދޭ ވަށްފަތެއް ހުންނަ ވެލެއްގައި އަޅާ ފަލަމަޑީގެ ބާވަތެކެވެ. މަތިވައް ކައްޓަލަ އެންމެ ވައްތަރުވާނީ އަލުވި އާއެވެ. ދިވެހިބަހުން **މަތިވައް** މިހެން ވެސް ކިޔައި އުޅެއެވެ. ތަހުލީލު ކުރާ ލެބޯޓަރީ ތަކުގައި ސްޓީރޮއިޑް ހޯރމޯން އުފެއްދުމަށް ބައެއް މާއްދާތައް މިވައްތަރުގެ މަތިވައް ކައްޓަލަ އިން ނަގައެވެ. މަތިވައް ކައްޓަލަ ވެސް ބޭނުންކުރަނީ އަލުވި އަދި ކައްޓަލަ ފަދަ ތަކެތި ބޭނުންކުރާ ގޮތަށެވެ.
ބިލެއް ކައްޓަލަ

ބިލެއް ކައްޓަލަ()ނުވަތަ  ()އަކީ ބިލެތާ ވައްތަރުގޮތަކަށް ފަތްހުންނަ ވެލެއްގައި އަޅާ ހިމަ، ދިގު، ތަރުކާރީއެކެވެ. މިއީ ފަލަމަޑީގެ ބާވަތެއް ވެސް މެއެވެ. މިވެލުގެ ގޮނޑިޔަށްވެސް ކިޔަނީ މިނަމުންނެވެ. ބިލެއް ކައްޓަލަ އަކީ އުތުރު އެމެރިކާގެ ގައުމުތަކުގައި ހެދޭކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވިފައިވާ މޭވާ އެކެވެ. ދިވެހި ރާއްޖޭގައި ވެސް ބިލެއް ކައްޓަލަ ހައްދައި ބޭނުން ކުރެއެވެ. ފުރަމޭ އަދި އެންޑަކްރިން ނިޒާމްގެ ބަލިތައް ހުންނަ މީހުންނަށް ބިލެއް ކައްޓަލަ އަކީ ރަގަޅު އެއްޗެއް ކަމުގައިވަނި ބެލެވިފައެވެ. އަދި ދަރިންނުލިބުމާއި، އިއްދައިން ކެނޑުން، އަދި މައްސަރުގެ ކަންތަކުގައި ދިމާވާ އުދަގޫތަކަށް ފަރުވާ އެއްގެ ގޮތުގައި ބިލެއް ކައްޓަލަ ބޭނުން ކުރެވެއެވެ.
ގެދަ

250px|thumb|left|ގެދަ ނުވަތަ ގެދަފިލާ
ގެދަ()ނުވަތަ ()ގެދަ އަކީ ތިރިކޮށްހެދޭ ފަތްބޯކޮށް ހުންނަ ކުދި ފަތްޕިލާ ވެއްޔެކެވެ. ގެދަ އަށް ގެދަފިލާ މިހެންވެސް ކިޔައި އުޅެއެވެ. ގެދައިގެ ރަތް ކުލަ އަދި ހުދުކުލަ ހުރެއެވެ. މިއީ ބޭހަށާއި ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ އެއްޗެކެވެ. ގެދަ އަކީ ބައެއް ގައުމު ތަކުގައި ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ ފަތެކެވެ. ގެދައިގެ ރަހަ އަކީ ހުތް، ލޮނު ރަހައެކެވެ. ގެދައިގައި އޮމެގާ-3 ފެޓީ އެސިޑް ހުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ވިޓަމިން ސީ، ވިޓަމިން ބީ އަދި ކެރަޓިނޮއިޑް ވެސް ހުރެއެވެ. އަދި ހަމަމިއާއެކު ދަގަނޑު، މެގްނީޒިއަމް، ކެލްސިއަމް އަދި ޕޮޓޭސިއަމް އެކުލެވިގެން ވެއެވެ.
އަލަނާސި

250px|thumb|left|އަލަނާސި
އަލަނާސި()ނުވަތަ  () އަކީ މޭވާގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ ޅަބޯކެޔޮގަހެއްކަހަލަ ގަހެއްގެކުރިން ނުކުންނަ ރަތްކުލައެއްގެ ފޮނި މޭވާއެކެވެ މިހުންނާނީ ބޮޑެތި އުންތަކެއް ފަޅައިފައެވެ. މިމޭވާގެމަތީކުރިވެސްދާނީ ހެދެމުންނެވެ. ނަމަވެސް އެކުރިޔަކު ދެނެއް މޭވާއެއް ނުގަންނާނެއެވެ. މީވަރަށްމީރު އަދި މީރުވަސްދުވާ މަޝްހޫރު މޭވާއެކެވެ. 

އަލަނާސި އަކީ ވެސް އާންމު ގޮތެއްގައި ހޫނު ގައުމުތަކުގައި ހެދޭ އެއްޗެކެވެ. އަލަނާސި ގަސް އާންމުކޮށް ހެދެނީ 1.5-1 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ އުސްމިނަކަށެވެ. އަލަނާސި ގަހުގެ ފަތުގެ ދިގުމިނުގައި 100-30 ސެންޓިމީޓަރާއި ދެމެދުގެ ދިގުމިނެއް ހުރެއެވެ.
ބޯވެލި

ބޯވެލި()ނުވަތަ  ()އަކީ ކާން ބޭނުންކުރާ ފަތްޕިލާވެލީގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ ދަނބުކުލައިގެ އޮށެއްއަޅާ ފަތްބޯކޮށް ހުންނަވެލެކެވެ. ބޯވެލި ފަތް ހެދެނީ އާންމުގޮތެއްގައި 30 ސެންޓި މީޓަރުގެ އުސްމިނަށެވެ. މިއީ މެދުތެރޭ އަދި ދެކުނު އޭޝިޔާ ގެ ގައުމުތަކުގައި ހެދޭކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވިފައިވާ ފަތްޕިލާ ވެލީގެ ބާވަތެކެވެ. ދިވެހިން މިފަތް ކައިވެސް އުޅެއެވެ. ބޯވެލީގެ ފަތުގެ ސައިޒު ހުންނަނީ އެކިވަރަށެވެ. އަދި ފަތުގެ ބައްޓަން ވެސް ހުންނަނީ ކުކުޅު ބިސް ބުރަށެވެ. ނުވަތަ ތިނެސްކަނަށް ވާގޮތަށެވެ. ބޯވެލި ފަތް ގަހުގައި އަޅާ މާ ހުންނަނީ ފެހި ރީނދޫ ކުލައެއްގައެވެ. އަދި މަލުގެ ބޮޑުމިނުގައި ހުންނަނީ 4-3 މިލިމީޓަރު ވަރެވެ.
ކަންކުން

250px|thumb|left|ކަންކުން
ކަންކުން()ނުވަތަ  ()އަކީ ފަތްޕިލާވެލީގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކާން ބޭނުންކުރާ ފަތެކެވެ. ދުނިޔޭގެ އެކިހިސާބުތަކުގައި ކަންކުން ފަތް އަށް ތަފާތު ނަންނަމުން ކިޔައި އުޅެއެވެ. ކަންކުން ފެނުގައި ވެސް ހެދެއެވެ. އަދި ބިމުގައި ހައްދާނަމަ އާންމުކޮށް ހައްދަނީ ތެތް ވެލިގަނޑު ހުންނަ ހިސާބުތަކުގައެވެ. ކަންކުން ފަތުގެ ތަނޑީގައި 3-2 މިލިމީޓަރު ހުރެއެވެ. ކަންކުން ފަތުގެ ދިގުމިނުގައި 15-5 ސެންޓިމީޓަރު ވަރުހުރެއެވެ. އަދި ފުޅާ މިނުގައި 8-2 ސެންޓި މީޓަރު ވަރުހުރެއެވެ. އަދި ކަންކުންފަތުގެ މަލުގެ ވަށަމިނުގައި 5-3 ސެންޓިމީޓަރު ވަރު ހުރެއެވެ.
މާބުޅާ

250px|thumb|left|މާބުޅާ ފަތް

މާބުޅާ()ނުވަތަ  ()އަކީ ބޭހަށާއި ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ ފަތްޕިލާވެއްޔެކެވެ. މިގަހުގެ ފަތުގައި ވަރަށް މަޑުކެހެރި ގޮތެއް ހުންނާނެއެވެ. މާހުންނާނީ ރީނދޫ ކުލައިގައި ވަށްކޮށެވެ. މީގައި އަޅާ ވަކި ހުންނާނީ ވަށްކޮށް ފިތްފިތަށެވެ. އެއިން ކޮންމެ ފިތެއްގައި ދެތިން އޮށް އޮންނާނެއެވެ. މާބުޅާ ގަސް އާންމުކޮށް ހެދެނީ 1 މީޓަރުގެ އުސްމިނަށެވެ. މާބުޅާ ފަތް ހުންނަނީ ހިތުގެ ބައްޓަމަށެވެ. މާބުޅާ ފަތުގެ ފުޅާ މިނުގައި 25-15 ސެންޓި މީޓަރު ވަރު ހުރެއެވެ. އަދި މާބުޅާ މަލުގެ ވަށަމިނުގައި 4 ސެންޓިމީޓަރު ވަރުހުރެއެވެ.
ބަނބުކެޔޮ

250px|thumb|left|ބަނބުކެޔޮ
ބަނބުކެޔޮ އަކީ ފަލަމަޑީގެ ބާވަތެކެވެ. ބަނބުކެޔޮ އަޅަނީ ފަތް ބޮޑެތިބިޔަ ގަހެއްގައެވެ. މިހުންނަނީ ސައްކޭލަށް ވުރެ އޮމާންކޮށް އެގޮތަށް ބޭރުގައި އުން ޖަހާފައެވެ. ބަނބުކެޔޮ ގަސް 20 މީޓަރަށްވުރެ ވެސް އުހަށް ހެދޭކަމަށް ވެއެވެ. މިއީ ސައްކެޔޮ އާއި އެއްއާއިލާގެ ފަލަމަޑީގެ ބާވަތެކެވެ. ބަނބުކޭލަކީ ރާއްޖޭގައި އެއިން ވަރަށް ގިނަ ބޭނުންތައް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. އެގޮތުން ބަނބުކެޔޮ ފެނު ކައްކައިގެންނާއި، ބަނބުކޭލުން ރިހަ ކައްކައިގެންނާއި، ތަފާތު ބާވަތްތަކުގެ ފޮނި ކާތަކެތި ހަދައިގެން ބޭނުން ކުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ބަނބުކެޔޮ ކުދިކޮށް ކޮށައި ތެލުލައިގެން ތެލުލި ބަނބުކެޔޮ ނުވަތަ ތަރަފަނަ ހަދައެވެ.
ކުރުކުރު ކައްޓަލަ

ކުރުކުރު ކައްޓަލަ އަކީ ކުރުކުރުވެލުގައި އަޅާ ވަކެވެ. ކުރުކުރު އަކީ ފަލަމަޑީގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ މަތިވައް ފަތްހެން ފަތްހުންނަ ވެލެއްގެ ގޮނޑިއެކެވެ. މީގެ ބޭރުހުންނަނީ ކަޅު މުށިކުލައެއްގައެވެ. ތޮށިގަނޑުގައި ނަރުވާތަކެއް ފަޅައިފައިހުރެއެވެ. މިވެލުގައި އަޅާ އެއްޗެއްސަށް ކިޔައި އުޅެނީ ކުރުކުރުކައްޓަލައެވެ. އެ ހުންނަނީ ކުދިކޮށެވެ.
ސިކުނޑި ބަދަން

ސިކުނޑި ބަދަން()އަކީ ވަތްވަތަށް ހުންނަ ބަދަނެކެވެ. މިބަދަން ހުންނަނީ ސިކުނޑިއަކާ ވައްތަރު ގޮތަކަށެވެ. އެހެންވެ މިވައްތަރުގެ ބަދަނަށް ސިކުނޑި ބަދަން ކިޔަނީ އެވެ. ސިކުނޑި ބަދަން އާއިލާގައި ތަފާތު ވައްތަރުގެ ބަދަން ތައް ހުރެއެވެ. ސިކުނޑި ބަދަން އާއިލާގައި ހިމެނޭ ހުރިހާ ވައްތަރެއްގެ ބަދަނަކީ ވެސް ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ އެއްޗެކެވެ. ސިކުނޑި ބަދަން އާއިލާގެ ގަސްތައް 10 މީޓަރުން ފެށިގެން ގޮސް 40 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ އުސްމިނަށް ހެދޭކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވިފައި ވެއެވެ. ސިކުނޑި ބަދަން ބޭނުންކޮށްގެން ތެޔޮ އުފައްދައި ވިޔަފާރީގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރެއެވެ. އަދި މިބަދަނަކީ އޮމެގާ-3- ފެޓީ އެސިޑް އެކުލެވޭ ރަގަޅު މަސްދަރެކެވެ.
ދިގު ތޮޅި

ދިގު ތޮޅި()ނުވަތަ  ()އަކީ ތަރުކާރީގެ ބާވަތެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭ ތޮޅި އެކެވެ. މިއީވެލެއްގައި އަޅާ ފެހިކޮށް ދިގުކޮށް ހުންނަ ތޮޅިއެކެވެ.ދިގު ތޮޅީގެ ދިގުމިނުގައި އާންމު ގޮތެއްގައި ބައި ފޫޓް ވަރުހުރެއެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރު 1ފޫޓަށްވުރެ ދިގުމިނަށް ވެސް ހުރެއެވެ. ދިގު ތޮޅީގެ ތަފާތު ވައްތަރު ތައް ވެސް ހުރެއެވެ. ރިހަ ކެއްކުމަށާއި، ސަލަޑްގެ ވައްތަރުތައް ހެދުމަށް ދިގު ތޮޅި ކޮށައިގެން ބޭނުންކޮށް އުޅެއެވެ. މެލޭޝިޔާ އަދި ތައިލޭންޑް ހިސާބުގެ ކެއުމުގައި ދިގުތޮޅި ވަރަށް ގިނައިން ބޭނުންކުރެވޭކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.
ސަބުދެލި

ސަބުދެލި()ނުވަތަ  ()އަކީ  ގަހެއްގައި އަޅާ ފޮނިމޭވާ އެކެވެ. މި ދޮންވީމާ ފުށްގޮތެއް ހުރެއެވެ. މީގެ ބޭރުތޮށި ހުންނަނީ ވިލާތު އަލުވީގެ ތޮށީގައި ހުންނަ ކުލަޔާ ގާތް ކުލައެއްގައެވެ. ސަބުދެލި ގަސް ފުރަތަމަ ފެނުނީ މެކްސިކޯ އިންނެވެ. އެއަށްފަހު ފިލިޕީންސް އިންނެވެ. ސަބުދެލި ގަހަކީ 40-30 މީޓަރުގެ އުސްމިނަށް ހެދޭ ގަހެކެވެ. ސަބުދެލީގެ ތަފާތު ވައްތަރު ތައް ހުރެއެވެ. ބައެއް ވައްތަރުގެ ސަބުދެލި ހުންނަނީ ވަށްކޮށެވެ. އަނެއް ބައި ވައްތަރު ހުންނަނީ ދިގުކޮށެވެ. ވަށް ސަބުދެލީގެ ވަށަމިނުގައި 8-4 ސމ ވަރު ހުރެއެވެ. އަދި ސަބުދެލީގެ އެތެރޭގައި 10-2 ވަރަކަށް އޮށް ހުރެއެވެ
އުއްދަނޑި

250px|thumb|left|ރަތް އުއްދަނޑިތަކެއް
އުއްދަނޑި()ނުވަތަ () އަކީ ފަތް ހިމަދިގުކޮށް ހުންނަ ފީނިވާގަހެކެވެ. މިއީ އޮނުހެދޭހެން ބަދަބަދައަށް ހެދޭ ގަހެކެވެ. މީގެ ބޭރު ހިލަތޮށި ނޫންހައި ތަނެއް ފޮނިވާނެއެވެ. ހަކުރު ގިނައިން ހަދަނީ މީގެ ދިޔައިންނެވެ. މީގެ ރަތާ ހުދާ ދެބާވަތް ހުރެއެވެ. އުއްދަނޑި އަކީ ދުނިޔޭގެ ވަރަށް ގިނަ ހިސާބު ތަކުގައި ހައްދާ އެއްޗެކެވެ. އުއްދަނޑި އާންމުކޮށް ހެދެނީ 6-2 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ އުސްމިނަކަށެވެ. 6 ޖިންސް އަކުން ތަފާތު 37 ވައްތަރެއްގެ އުއްދަނޑި ހުންނަކަމަށް މިހާތަނަށް ހޯދިފައި ވެއެވެ. 

2005 ވަނަ އަހަރު ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނައަދަދަކަށް އުއްދަނޑި ހައްދާފައިވާނީ ބްރެޒިލް ގައެވެ.
ލުނބޯ

ލުނބޯ() އަކީ ނާރިނގު އާއިލާގެ ހުތްމޭވާއެކެވެ. ބައެއްކަހަލަ ކާތަކެތީގައި ހުތް ރަހަލެއްވުމަށާއި ބޭސްވެރިކަމަށް މިބޭނުން ކުރެއެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމުގައި އެކި ބޭނުންތަކުގައި ހުތުގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރާ އެއްޗެކެވެ.ލުބޯގެ ތަފާތު ވައްތަރުތައް ހުރެއެވެ.

ލުބޯގައި ވިޓަމިންސީ އެކުލެވިގެން ވެއެވެ. އަދި ފްލޭވަނޮއިޑް ކަމްޕައުންޑް ތައް ވެސް ހުރެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ކެންސަރު ފެތުރިގެން ދިއުން ކުޑަކޮށްދެއެވެ. އެއީ ފްލޭވަނޮއިޑް ގެ ސަބަބުން ކެންސަރުގެ ސެލްތައް ފެތުރުން ކުޑަކޮށްދޭތީ އެވެ. އެހެންކަމުން ލުނބޯ އަކީ ހަށިގަނޑަށް ވަރަށް ފައިދާހުރި މޭވާއެއް ކަމުގައި ވަނީ ބެލވިފައެވެ.

ޤިސްމު:ކާތަކެތި
ޤިސްމު:މޭވާ
ޤިސްމު:ގަސްގަހާގެހި
ގޮމަށި

ގޮމަށިނުވަތަ () ލުނބޯ ޢާއިލާގެ އެއްޗެކެވެ. މިހުންނަނީ ލުނބޮޔަށްވުރެ ދިގުބުރަކަށެވެ. ގޮމަށިގަހަކީ ލުނބޮގަހަށްވުރެވާކޮށް ހެދޭއެއްޗެކެވެ. ލުނބޯޔަށްވުރެ ގޮމަށިއަޅާލެއް ގިނައެވެ. ތޮށީގައި ހިތިވަސްގަދައެވެ. ގޮމަށީގެ ވަރަށް ގިނަ ވައްތަރުތައް ހުރެއެވެ.

ގޮމަށި އާންމުކޮށް ބޭނުންކުރަނީ ޖޫސް ހެދުމަށެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް ކަހަލަ ކާތަކެތި ހެދުމުގައި ވެސް ބޭނުންކ ުރެއެވެ. ގޮމަށީގެ ޕީއެޗް ހުންނަނީ 2-3 ހިސާބުގައެވެ. ގޮމަށީގައި އެކުލެވޭ އެންމެ މުހިއްމު މާއްދާ އަކީ ވިޓަމިން ސީ އެވެ.

ޤިސްމު:ކާތަކެތި
ޤިސްމު:މޭވާ
ނާރިނގު

thumb|ނާރިނގު
ނާރިނގު()ނުވަތަ  ()އަކީ ހުތް މޭވާ އެކެވެ. ދިވެހި ބަހުން **އޮރެންޖް**، އަދި **ފޮނި ލުނބޯ** ވެސް ކިޔަނީ ހަމަ ނާރިނގު އަށް ނިސްބަތް ކޮށެވެ. ނާރިނގު ފުރަތަމަ ފެނިފައިވަނީ ދެކުނު އޭޝިޔާގެ ގައުމު ތަކުންނެވެ. ދުނިޔޭގައި މިހާރު އެންމެ ގިނައިން ނާރިނގު ހައްދަނީ ބްރެޒިލްގައެވެ. ބަނބުޅަބޮސް އަކީ ވެސް މިއާއިލާގެ މޭވާ އެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ލުނބޯ، ގޮމަށި އަދި ނިޔަނދުރު ފަދަ މޭވާ ތަކަކީ އެތަކެތީގެ ހުތްކަމުގެ ސަބަބުން މަޝްހޫރު މޭވާ ތަކެވެ. މިހުރިހާ މޭވާތަކުން ވެސް ޖޫސް ހަދައިގެން ބޭނުން ކުރެއެވެ. 

ނާރިނގު ގެ ވެސް ތަފާތު ވައްތަރު ހުރެއެވެ. ދިވެހި ބަހަށް ނާރިނގު ނެގިފައިވަނީ ސާންސްކްރިތު، ފާރިސީ، ނުވަތަ އަރަބި ބަހުން ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ. ސަބަބަކީ މިދެންނެވި ބަސްތަކުން ނާރިނގު އަށް ކިޔާނަން ދިވެހި ބަހުން މިކިޔާ ނާރިނގު އާއި އެއްގޮތް ކަމެއް ހުންނާތީ އެވެ.
ދަނބު

250px|thumb|left|ދަނބު
ދަނބު()ނުވަތަ  ()އަކީ ބިޔަކޮށްހެދޭ ފަތްތައް ހިމަދިގު ލަކުޑިމޮޅު ގަހެއްގައި އަޅާ މޭވާ އެކެވ.ދަނބު އަކީ ހުތްފޮނި ރަހަދޭ އެއްޗެކެވެ. ޅަކޮށްހުންނައިރު ހުންނާނީ ފެހިކުލައިގައެވެ. ދޮންވީމާ ހުންނާނީ ދަނބުކުލައިގައެވެ. ދަނބު ގަހަށް ވެސް ދަނބު ކިޔައެވެ. ދަނބުކުލަ ނިސްބަތް ވަނީ މިމޭވާ އަށެވެ. ދަނބު އެންމެ ގިނައިން ހައްދަނީ ދެކުނު އޭޝިޔާގެ ގައުމުތަކުގައެވެ. ޚާއްޞަ ކޮށް އިންޑިޔާ، ޕާކިސްތާން، އަދި އިންޑޮނޭޝިޔާ ފަދަ ގައުމު ތަކަކީ ދަނބު ހެއްދުމުގައި ފާހަގަ ކޮށްލެވޭ ގައުމުތަކެވެ. 

ގަދީމީ ބޭސްވެރިކަމުގެ ފަރުވާގެ ތެރޭގައި ދަނބު ބޭނުން ކުރެވިފައި ެވއެވެ.

ޤިސްމު:ކާތަކެތި
ޤިސްމު:މޭވާ
ނިޔަނދުރު

ނިޔަނދުރު()ނުވަތަ  ()އަކީ ލުނބޮޔަށްވުރެ ތޮށިގަނޑުބޯ، ތޮށިގަނޑުގައި ފިތްހުންނަ، މެދުވަރު ފަޅޮލުގެ ބޮޑުމިނުގެ ހުތްމޭވާއެއް، މިއީ ކާއިރުމީރު އެކަމަކު ފަހުން ހިތިރަހަލާ އެއްޗެކެވެ.
ދޮންކެޔޮ

250px|thumb|left|ދޮންކެޔޮ
ދޮންކެޔޮ()އަކީ ދޮންނުވާއިރު ފަލަމަޑީގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރާ، ދޮންވުމުން މޭވާއެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރާ އެއްޗެކެވެ. ދޮންކޭލުގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ބޮންތިރަތްކެޔޮ،ސަންޕާކެޔޮ، ފުސްކެޔޮ، މާޅޮސްކެޔޮ، ބޮޑުކެޔޮ، އޮށިކެޔޮ، ރަތްކެޔޮ، ކަނދިލިކެޔޮ، ސުވާސާކެޔޮ، ފުސްމާޅޮސްކެޔޮ، ފަދަ ވައްތަރުތައް ހިމެނެއެވެ. މިހުރިހާ ވައްތަރެއްގެ ދޮންކެޔޮ ވެސް ރާއްޖޭގައި ހުރެއެވެ.

ދޮންކެޔޮ އަކީ ހަށިގަނޑަށް ފައިދާހުރި އަނގަޔަށް މީރު މޭވާއެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭ އެއްޗެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ލޭމަދުވުން ފަދަ ބަލިތައް ހުންނަ މީހުންނަށް ދޮންކެޔޮ ބޭނުންކުރުމަށް އިރުޝާދު ދެވެއެވެ.

ޤިސްމު:ކާތަކެތި
ޤިސްމު:މޭވާ
ފޭރު

ފޭރު() އަކީ ގަހެއްގައި އަޅާ މޭވާ އެކެވެ. ފޭރުގެ އޮށް ހުންނާނީ ކަރުގަނޑޫގެ ތެރޭގައެވެ. ފޭރުގެ ވަރަށް ގިނަ ވައްތަރުތައް ހުރެއެވެ. މިހާތަނަށް 100 އަށްވުރެ ގިނަ ވައްތަރު ފާހަގަ ކުރެވިފައި ވެއެވެ. ދިވެހި ބަހަށް ފޭރު މިނަން ނެގިފައިވަނި ބަންގާޅީ ބަހުން ކަމަށްލަފާކުރެވެއެވެ. ބަންގާޅީ ބަހުން ފޭރަށް ކިޔަނީ ޕޭރަ މިހެން ކަމަށް ވާތީ އެވެ. ދިވެހިން ފޭރު ބޭނުން ކުރަނީ ކެއުމަށާއި، ފަނިގިރުމަށެވެ. ހުސްފޭރު ދޮންކޮށާއި، ގަބުޅިކޮށް ހުންނައިރު ވެސް ދިވެހިން ކައިއުޅެއެވެ. ފޭރުގަހުގެ ބައިތަކަކީ ކުރީ ޒަމާނުގެ ގަދީމީ ބޭސްވެރިކަމުގައި ބޭނުންކޮށް އުޅުނު ބާވަތްތަކެއް ކަމަށް ވެއެވެ. ފޭރުގެ ވައްތަރު ތަކުގެ ތެރޭގައި ހުދު ފޭރު، ރަތް ފޭރު، ރަންގު ފޭރު އަދި މިނޫނަސް ތަފާތު ކުލަ ކުލައިގައި އެތެރެ ހުންނަ ފޭރުތައް ހިމެނެއެވެ.

ޤިސްމު:ކާތަކެތި
ޤިސްމު:މޭވާ
ޖަންބު

250px|thumb|left|ޖަންބު ކޯންޏެއް
ޖަބުރޯލް()ނުވަތަ () އަކީ ހުތްފޮނިރަހަދޭ މޭވާއެކެވެ. ޖަންބު ދޮންވީމާ ހުންނަނީ މަޑުފިޔާތޮށި ކުލައެއްގައެވެ. މީގައި އޮންނަނީ ބޮޑު އެއް އޮށެވެ. މިމޭވާ ގަންނަ ގަހުގެ މަލުގެ ފިޔަހުންނާނީ ފިޔާތޮށި ކުލައަށްވުރެގަދަ ރަތްކުލައަށްވުރެމަޑު ކުލައެއްގައެވެ. ހިމަނަރުތަކެއް ހެންނެވެ.ޖަންބަކީ ޖަބުރޯލް އެކޭ އެއްގޮތަށް ހުހަށް ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މޭވާ އެކެވެ. ރާއްޖޭގައި ޖަންބު ހެދެނީ ވަރަށް މަދުންކަން ފަހަގަ ކުރެވެއެވެ.
ތޫތު

250px|thumb|left|ތޫތު
ތޫތު()ނުވަތަ ()އަކީ ތޫތު ގަހުގައި އަޅާމޭވާ އެވެ.ތޫތު ގަހަކީ ތުނޑުލީ ފަތްތަކެއް ހުންނަ ވާކޮށް ހެދޭގަހެކެވެ. މިގަހުގައި އަޅާނީ ހިމަދިގުކޮށް ހުންނަ އިންޗިއެއް ނުވަތަ ދޮޅުއިންޗީގެ ބޮޑުމިނުގެ ހުތްފޮނިރަހަލާ މޭވާއެކެވެ. މިދޮންވީމާ ހުންނާނީ ކަޅުރަތް ކުލައިގައެވެ. ދޮންނުވާއިރު ފެހި ނުވަތަ ހުދުކުލައިގައި ތޫތު ހުރެއެވެ. ތޫތު ގަސް އާންމުކޮށް ހެދެނީ 20-10 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ އުސްމިނަކަށެވެ. 

ސީނީ ބޭސްވެރިކަމުގައި ހަކުރު ބަލި އަދި ބަނޑުހިކުން ފަދަ ބަލިތަކަށް ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ތޫތު ބޭނުން ކުރެއެވެ.

ޤިސްމު:ގަސްގަހާގެހި
ގޯނބިލި

ގޯނބިލި()ނުވަތަ  ()އަކީ ބިލަމަގު ގަހާ ވައްތަރު، އެއަށްވުރެ މައްޗަށް ހެދޭ ގަހެއްގައި އަޅާ، ވަށްކޮށް، ފަތިކޮށް ފިތްފިތް ހުންނަ މޭވާއެކެވެ. މީގައި ދޭނީ ހުތް ރަހައެކެވެ. ގޯނބިލި ގަސް އާންމުކޮށް ހެދެނީ 9-2 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ އުސްމިނަށެވެ. ގޯނބިލި ގިނައިން އަޅަނީ ކޯނި ކޯންޏަށް ވާގޮތަށެވެ. އަދި ގިނަފަހަރު ގޯނބިލި ނިކުމެފައި ހުންނަނީ ގަސް ގަނޑުންނެވެ. 

ދިވެހިރާއްޖޭގައި ގޯނބިލި ހުހައި ވެސް ކައި އުޅެއެވެ. އަދި ހުތުގެ ގޮތުގައި ވެސް ގޯނބިލި ބައެއް ފަހަރު ސަލަޑް ހަދާއިރު ބޭނުން ކުރެއެވެ.
ބަރަބޯ

ބަރަބޯ()އަކީ ތަރުކާރީގެ ބާވަތެކެވެ. ބަރަބޮލަކީ ސިފަޔާއި ބޮޑުމިނާއި ކުލަ ތަފާތުކޮށް ހުންނަ ތަރުކާރީއެކެވެ. ވަށްކޮށް ފަތާކޮށާއި އަދި ވަށްކޮށް ދިގުކޮށްވެސް ހުރެއެވެ. ބަރަބޯ ހުންނަނީ އެކި ބޮޑުމިނުގައެވެ. ބަރަބޮލުގެ ތެރޭގައި ފެހިކުލައިގެ ބަރަބޮލާއި މުށިކުލައިގެ ބަރަބޯހުރެއެވެ. ލައްލައް ޖަހައިފައި ފެހިކުލައިގައި ހުންނަ ބަރަބޮލާއި މަޑުމުށި ކުލައެއްގައި ހުންނަ ބަރަބޯވެސް ހުރެއެވެ. ބަރަބޯވެލަކީ، ވަރުގަދަކޮށް ފެތުރިހެދޭ ފަތް ބޮޑެތިކޮށް ވެޔޮގަނޑުގައި ހަރުކެހެރިއެއް ހުންނަ، އަދި އިސްފިރޭނުތަކެއްހެން އޮޅިފައި ހުންނަ ނަރުވާތަކެއް ހުންނަ ވެލެކެވެ. ބަރަބޮލުގެ ތަފާތު އެތައް ވައްތަރެއް ހުރެއެވެ.
ބަށި

250px|thumb|left|ބަށި
ބަށި()ނުވަތަ  ()އަކީ ތަރުކާރީގެ ބާވަތެކެވެ.ބަށީގެ ވަރަށް ގިނަ ބާވަތްތައް ހުރެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ދަނބުބަށި، ހުދުބަށި، ދިގުބަށި، އަދި ވަށްބަށި،ރަންގު ބަށި،ކަޅުބަށި، ރީނދޫ ބަށި ފަދަ ވައްތަރުތައް ހިމެނެއެވެ. ބައްޓަކީ އެއިން ތަފާތު ބޭނުންތައް ދިވެހިން ކޮށްއުޅޭއެއްޗެކެވެ. އެގޮތުން ރިހަކައްކައިންނާއި، މަސްމޮޑެގެންނާއި، ތެލުލައިގެން ބަށި ބޭނުންކޮށް އުޅެއެވެ. 

ލޭގައި ކޮލެސްޓިރޯލްގެ މިންވަރު މަތިވެފައިވާނަމަ ބަށި ބޭނުންކުރުމުން އެކަމުގެ އުދަގޫ ކުޑަކޮށްދޭ ކަމަށް ބައެއް ދިރާސާތަކުން ސާބިތު ވެފައި ވެއެވެ. ބަށީގައި ޕޮޓޭސިއަމް އަދި ފޮލިކް އެސިޑް އެކުލެވިގެން ވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ކޮލެސްޓިރޯލްގެ މިންވަރު ހަމަހަމަކަންމަތީ ބެހެއްޓުމަށް ބަށި އެހީތެރި ވެދެއެވެ.
ޏަމްޏަމް

ޏަމްޏަމް()ނުވަތަ () އަކީ ހުތްރަހަ ގަދަ މޭވާއެކެވެ. މި ނުކުންނާނީ ބިލަމަގު ނުކުންނަ ގޮތަށް ގަސްގަނޑުންނެވެ. މިއީ ފަތިކޮށް ބޭރު ގޮށްގޮށަށް އުފުލިފައި ހުންނަ މޭވާއެކެވެ .ޏަމްޏަމް ގަހަކީ ބިލަމަގު ގަހާ ދާދި އެއްވަރަށް ހެދޭ ގަހެކެވެ. މި ގަހުގެ ފަތުގެ ނާރު ހުންނަނީ ފަތުގެ އެއްފަރާތަށް ބޮޑުކޮށެވެ. ކޮންމެ ތަނޑެއްގައި ދެފަތް ހުރެއެވެ. މިގަހުގެ ފަތަކީ ފެހިކުލައިގެ ބޯފަތެކެވެ. ފަތުގައިލަނީ ފެން ރަހައެވެ

ޤިސްމު:ކާތަކެތި
ޤިސްމު:މޭވާ
ކަށިކެޔޮ

ކަށިކެޔޮ()ނުވަތަ () އަކީ ކަށިކެޔޮގަހުގައި އަޅާ މޭވާ އެވެ. މިއީ ވަރުގަދަ ދަޅިގަނޑެއްގައި ވަކަކާޖެހި ވަކެއް ފިތިބާރުކޮށް ހުންނަ ވައްތަކަކުން އެކުލެވިފައި ހުންނަ އެއްޗެކެވެ. ކަށިކެޔޮ ގަހަކީ ގޮފިތަކެއްލައިފައި ބޮނޑި އަކަށް ހެދޭ ބިޔަވާ ގަހެކެވެ. މިގަހުގެ ފަތް ހުންނަނީ ވަރަށް ދިގުކޮށް ދެފަރާތް އެއްވަރަށް މެދަށް އަޑިވެލާފައި ކޮޅަށް ތޫނުކޮށެވެ. ފަތުގެ ކައިރިފަށުގައްޔާއި މެދުގައި ތޫނުކަށިތަކެއް ހުރެއެވެ. ގަސްހަރުލާފައި ހުންނަނީ ފައިބާ ބިމަށް ހިފައިފައި ހުންނަ ވަރަށް ވަރުގަދަ އަޅޯތަކަކުންނެވެ. މިއީ ތިލަގައި، މޫދުވާ ކަފި މޫތަކެއް ހުންނަ ގަހެކެވެ. ކަށިކެޔޮލު އާއިލާގެ 600އަށްވުރެ ގިނަވައްތަރު މިހާތަނަށް ހޯދިފައި ވެއެވެ.
މުރަނގަ ތޮޅި

250px|thumb|left|މުރަނގަ ތޮޅި
މުރަނގަ ތޮޅި()އަކީ މުރަނގަ ގަހުގެ ތޮޅި އެވެ. މުރަނގަ ގަސް () ހިމަދިގު ތޮޅިއެއް އަޅާ، ފަތް ދިގު ގަހެކެވެ. މިތޮޅި އަކީ މުރަނގަ ތޮޅި އެވެ މިގަހުގެ ތޮޅިއާއި ފަތަކީ ވަރަށް ފައިދާހުރި ކާއެއްޗެކެވެ. މިގަހުގެ ފަންސަނގަކީ ބޭހަށް ބޭނުންކުރާ އެއްޗެކެވެ. މުރަނގަ ތޮޅިން ރިހަ ކައްކާއިރު ފަތް ތެތުލައިގެންނާއި ހުހަށް ވެސް ކެއުމުގައި ބޭނުން ކުރެއެވެ. 

މުރަނގަ ތޮޅި އަކީ އޭގައި ތަފާތު ވައްތަރުގެ ވިޓަމިންތައް އެކުލެވޭ ތޮޅި އެކެވެ. މިއީ ދެކުނު އޭޝިޔާގެ ގައުމު ތަކުގައި ކެއުމުގައި ވަރަށް ގިނައިން ބޭނުންކުރާ ތޮޅި އެކެވެ. މުރަނގަ ގަހުގެ މާ، ފަތް، ތޮޅި، ތޮށި ފަދަ ތަކެއްޗަކީ ދިވެހި ބޭސްވެރިކަމާއި ހަކީމީ ބޭސްވެރިކަމުގައި ބޭނުންކުރާ ބާވަތްތަކެކެވެ.
ފެހި އޮށް

ފެހި އޮށް()ނުވަތަ  ()އަކީ ފެހިއޮށް ތަރުކާރީގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭ އޮށެއްގެ ވައްތަރެކެވެ. ފެހި އޮށް ހުންނަނީ  މިއީ ފެހި ކުލައިގައ ި ވަށްކޮށް ހުންނަ އޮށެކެވެ. ދިގު ތޮޅި އަދި މުގު ތޮޅި ފަދަ ތޮޅި ތަކުގެ އޮށް ވެސް ފެހި އޮށުގެ ގޮތުގައި ގުނެއެވެ. ނުވަތަ ފެހި އޮށުގެ ގޮތުގައި ބެލެވެއެވެ. ފެހި ތޮޅީގެ ވަރަށް ގިނަ ވައްތަރު ތައް ހުރެއެވެ. ފެހި ތޮޅީގެ ހުރިހާ ވައްތަރެއް ވެސް ބޭނުންކުރަނީ ރިހަ ކެއްކުން ފަދަ ކަންކަމުގައެވެ. މީގެ އިތުރުން ފެހި ތޮޅީގެ އެކި ވައްތަރުތައް ދަޅުގައި ބަންދުކޮށްގެން ވެސް ބާޒާރުގައި ވިއްކަން ހުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ފެހިތޮޅީގެ ވައްތަރުތައް ފެނު ކައްކައިގެން ވެސް ބޭނުން ކުރެވެއެވެ.
ވިލާތު ބަށި

250px|thumb|left|ވިލާތު ބަށި
ވިލާތު ބަށި()ނުވަތަ  ()އަކީ ވިލާތު އަލުވި ނުވަތަ އަލުވި ގަހުގެ ފަތާއި ގާތްގޮތަކަށް ފަތް ހުންނަ، ވާކޮށް ހެދޭ ގަހެއްގެ މޭވާއެކެވެ. މިދޮންވީމާ ހުންނަނީ، ރަތްކުލަ ނުވަތަ ރީދޫ ކުލައިގައެވެ . ދިވެހި ބަހުން ވިލާތު ބައްޓަށް މިހާރު **ޓޮމާޓޯ** ވެސް ކިޔައި އުޅެއެވެ. ވިލާތު ބަށީގެ ތަފާތު އެތަކެއް ވައްތަރުތައް ހުރެއެވެ. އެންމެ އާންމުކޮށް ހުންނަނީ ރަތް ކުލަ، އަދި ރީނދޫ ކުލައިގެ ވިލާތު ބައްޓެވެ. 

ވިލާތު ބަށި ބޭނުންކުރަނީ ރިހަ ކެއްކުމާއި، ސަލަޑް ފަދަ ތަކެތި ހެދުމާއި، އެހެނިހެން ކުޅި ފާނޑުގެ ތަކެތި ތައްޔާރު ކުރުމުގެ ތެރޭގައެވެ. މީގެ އިތުރުން ވިލާތު ބަށި ބޭނުންކޮށްގެން ޓޮމާޓޯ ޕޭސްޓް އުފައްދައި ބޭނުން ކުރެއެވެ.
ފީރު މުރަނގަ ތޮޅި

250px|thumb|left|ފީރު މުރަނގަ
ފީރު މުރަނގަ ()ނުވަތަ  ()އަކީ ހުދުކުލައިގެ މަލެއް އަންނަ ހިމަދިގު ތޮޅިތަކެއް އަޅާ ފަތްކުދި މެދުމިނުގެ ގަހެކެވެ. ފީރު މުރަނގަ ތޮޅި އަކީ ތަރުކާރީގެ ބާވަތެކެވެ. ފީރު މުރަނގަ އާންމުކޮށް ހެދެނީ ހޫނު ހިސާބު ތަކުގައެވެ. ޚާއްޞަ ކޮށް ދެކުނު އޭޝިޔާގެ ގައުމުތަކުގައެވެ. ފީރު މުރަނގަ ހެއްދުމުގައި އެންމެ މަޝްހޫރު އެއްގައުމަކީ އިންޑިޔާ އެވެ. 

ފީރު މުރަނގަ ގަހުގެ މާ ބައެއް ގައުމުތަކުގައި ތަރުކާރީގެ ގޮތުގައި ކައިއުޅެއެވެ. ފީރު މުރަނގަ ތޮޅި، އަދި ފީރު މުރަނގަ ގަހުގެ ފަތަކީ ވެސް ތެލުލައިގެން ކެއުމުގެ ތެރޭގައި ބޭނުންކުރެވޭ އެއްޗެކެވެ. ފީރު މުރަނގަ ތޮޅި ގިނައިން ބޭނުންކުރެވެނީ މުރަނގަ ތޮޅި ބޭނުންކުރާ އުސޫލުން ރިހަ ކެއްކުމަށެވެ.
ފިޔާ

250px|thumb|left|ފިޔާ
ފިޔާ()ނުވަތަ  () އަކީ ކާ ތަކެތީގެ ރަހަމީރު ކުރުމަށާއި ބޭހަށް ބޭނުންކުރާ ތަރުކާރީއެކެވެ. މިއީ ބިމުގެ އަޑިއަށް ފައިބާ އެއްޗެކެވެ. މީގެ ބޮޑެތި ބާވަތާއި ކުދި ބާވަތް ހުރެއެވެ. ފިޔާގެ އެތައް ގިނަ ވައްތަރު ހުރެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ރަތްފިޔާ، ހުދު ފިޔާ، ކުދި ފިޔާ އަދި ބޮޑެތި ފިޔާ އާއި މިނޫން ވައްތަރުތައް ހުރެއެވެ. ފިޔާ އަކީ ދިވެހިންގެ ކެއުމުގައި ތަފާތު ގޮތްގޮތަށް ބޭނުން ކުރެވޭ އެއްޗެކެވެ. 
ފިޔާ ބޭނުން ކުރެވޭ ގޮތްތަކުގެ ތެރޭގައި ފިޔާ މީރުކޮށްގެން ރިހަކައްކުމުގައި ބޭނުންކުރުން، ނުވަތަ ތަފާތު ވައްތަރުގެ ކުޅިމަސް ހެދުމުގައި ބޭނުން ކުރުން، ފިޔާ ބޭނުންކޮށްގެން ތަފާތު ވައްތަރުގެ ސަލަޑްތައް ހެދުން ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ބައެއް ފަހަރު ފިޔާ ކެއުމުގައި ވެސް ބޭނުން ކުރެއެވެ. ކެއުމުގައި ބޭނުންކުރަނީ ހުހަށް ބަތާއެކު ކެއުމަށެވެ. ފިޔައަކީ ވެސް އޭގައި ތަފާތު އެތައް ފައިދާތަކެއް އެކުލެވޭ އެއްޗެއް ކަމުގައި ވަނީ ފާހަގަ ކުރެވިފައެވެ.
ކޮޕީ ފަތް

ކޮޕީ ފަތް()އަކީ ފަތްބޮޑެތިކޮށް އަދިބޯކޮށް ހުންނަ ކުޑަވަރެއްގެ ގަހެއްގައި އަޅާ ތަރުކާރީ އެއްގެ ގޮތުގައި ކެއުމަށް ބޭނުން ކުރެވޭ ފަތްޕިލާވެލީގެ ބާވަތެކެވެ. ކޮޕީ ފަަތަކީ ތަފާތު ބާވަތްތަކުގެ ސަޓަނި ހެދުމަށާއި، އަދި ކެއުމުގައި ބޭނުންކޮށް އުޅޭ ވަރަށް މީރު ފަތެކެވެ. 

ކޮޕީ ފަތުގައި ޞިއްޙަތަށް ފައިދާހުރި އެތަކެއް މާއްދާތަކެއް އެކުލެވިގެން ވެއެވެ. އޭގެތެރޭގައި ބީޓާ ކެރަޓީން، ލިއޫޓިން، ވިޓަމިން ބީގެ ބައެއް ވައްތަރުތައް، ވިޓަމިން ސީ، އަދި ޕްރޮޓީން، ފެޓް، ކާބޯހައިޑްރޭޓް ފަދަ ބާވަތްތައް ހިމެނެއެވެ.
ކުއްޅަފިލާ

250px|thumb|left|ކުއްޅަފިލާ
ކުއްޅަފިލާ()އަކީ ބިމުން ފަޅައިގެން ބޮނޑިބޮނޑިއަށް ހެދޭ ވިނައެކެވެ. މީގެ ފަތްތައް ހުންނާނީ ކޮޅަށެވެ. މިއީ ކާންބޭނުން ކުރާ ފަތެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި މިފަތް ބޭނުންކުރަނީ ބަތްފަދަ ތަކެތި ކާއިރު ބޭނުންކުރާ ފަތެއްގެ ގޮތަށާއި، އަދި ސަޓަނި ހަދައިގެން ކެއުމަށެވެ. ކުއްޅަފިލާ ފަތް އާންމުކޮށް ހެދިފައިވަނީ ޖަންގަލީގެ ތެރޭގައި އައްސޭރި ފަށާއި ކައިރި ހިސާބުތަކުގައެވެ. އެހެންކަމުން ކުއްޅަފިލާ އަކީ ދޮންވެލީގައި ވެސް އަދި ކަޅުވެލީގައި ފަސޭހަ ކަމާއެކު ހެއްދޭނެ ފަތެކެވެ. ކުއްޅަފިލާ އާންމު ގޮތެއްގައި ހެދިފައި ހުންނަނީ ބިންމަތީގައި ވިނަ ފެތުރިފައި ހުންނަހެން ފެތުރިފައެވެ.
ކަޅުކައްޅަ

ކަޅުކައްޅަ()ނުވަތަ()އަކީ ޅަނދޮޅުކޮށް ހެދޭ ދުރުދުރުގައި ފަތް ހުންނަ ގަހެކެވެ. މިގަހުގެ ފަތް އެތުރިފައި ހުންނަނީ ގޮފީގެ ދެފަރާތުގައި އެއްފަތް އަނެއްފަތާ ދިމާވާގޮތަށެވެ. މިއީ ބޯކޮށް ހުންނަ އާވިރަހަލާ ފަތެކެވެ. ފަތުގައި ހުންނަނީ ގަދަ ފެހިކުލައެވެ. މިގަހުގެ ގަސްގަނޑުގެ ކުލައަކީވެސް ގަދަފެހިކުލައެވެ. މިއީ ވަރަށް ކިރު ގިނަ ގަހެކެވެ. ކަޅުކައްޅަ ފަތަކީ ކެއުމުގައި ބޭނުންކުރެވޭ ފަތެކެވެ. އާންމުކޮށް ބޭނުންކުރެވެނީ ސަޓަނި ހަދައިގެން ކެއުމަށެވެ.
ކޮލި ފްލާވަރު

250px|thumb|left|ކޮލި ފްލާވަރު
ކޮލި ފްލާވަރު ()އަކީ ތަރުކާރީގެ ބާވަތެކެވެ. ކޮލި ފްލާވަރު އަކީ ބޮނޑި ކޮޕީ ، ކޮފީ ފަތް އަދި ބުރޮކޯޅި އާއިލާގައި ހިމެނޭ ތަރުކާރީ އެވެ. ވަރަށް ގިނަ ކުލަތަކުގެ ކޮލި ފްލާވަރު ހުރެއެވެ. އެންމެ އާންމު ވައްތަރު ތަކުގެ ތެރޭގައި ފެހި ކޮލި ފްލާވަރު، ދަނބު ކޮލި ފްލާވަރު، ހުދު ކޮލި ފްލާވަރު ، އަދި އޮރެންޖް ކޮލި ފްލާވަރު ހިމެނެއެވެ. 

ކޮލި ފްލާވަރު އަކީ ވަރަށް ގިނަ ޞިއްޙީ ފައިދާތައް އެކުލެވޭ އެއްޗެކެވެ. ކޮލި ފްލާވަރު ގައި ހިމެނޭ ހަށިގަނޑަށް ފައިދާހުރި މާއްދާ ތަކުގެ ތެރޭގައި ފޮލިކް އެސިޑް، އަދި ވިޓަމިން ސީ ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ތަފާތު ކެންސަރު ވައްތަރުތަކާއި ދުރުކޮށްދޭ، މާއްދާތައް ކޮލި ފްލާވަރު ގައި ހިމެނެއެވެ.
މައްސާގު

މައްސާގު()()އަކީ ފަތްޕިލާވެލީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ ބާވަތެކެވެ. މައްސާގުގެ ދެވައްތަރެއް ހުރެއެވެ. އެއީ ހުދު މައްސާގު އަދި ރަތް މައްސާގު އެވެ. މައްސާގު ފަތް ބޭނުންކުރަނީ ފަތް މޮޑެގެންނާއި، ބަތްފަދަ ތަކެއްޗާއި އެކުގައެވެ. މައްސާގު ގަހުގައި މާ އަޅައެވެ. އެގޮތުން ރަތް މައްސާގު ގައި ރަތް ކުލައިގެ މާގަނޑު އަޅާއިރު، ހުދު މައްސާގު ގައި ހުންނާނީ ފެހި ނުވަތަ ހުދުކުލައިގެ މާގަނޑެކެވެ. މައްސާގު އަކީ ދުނިޔޭގެ ވަރަށް ގިނަ ހިސާބު ތަކުގައި ހެދޭ ފަތެކެވެ. މައްސާގު އެންމެ ގިނައިން ހައްދާ އެއްގައުމުގެ ގޮތުގައި ފާހަގަ ކުރެވެނީ ނައިޖީރިޔާ އެވެ. މައްސާގުގެ އާއިލާގެ އެހެން ބައެއް ވައްތަރުތައް ހުރެއެވެ. 

ޤިސްމު: ގަސްގަހާގެހި
ދިގު ތިޔަރަ

ދިގު ތިޔަރަ ()ނުވަތަ ()އަކީ ފަތްޕިލާވެލީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ ބާވަތެކެވެ. ދިގު ތިޔަރަ ފަތް ރާއްޖޭގައި ބޭނުން ކުރެވެނީ ތެލުލައިގެންނާއި، އަދި ހުހަށް ބަތްފަދަ ތަކެއްޗާއި އެކުގައި ކެއުމަށެވެ. މީގެ އިތުރުން ބައެއް ކަހަލަ ސަޓަނި ގަނޑު ތައްޔާރުކުރާއިރު ވެސް މިފަތް ބޭނުންކުރެއެވެ. ދިގު ތިޔަރަ ފަތްގަސް އާންމު ގޮތެއްގައި ހެދެނީ އެންމެ އުސްވެގެން 2 މީޓަރުގެ އުސްމިނަށެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ދިގު ތިޔަރަ ހެދެނީ ހޫނު ހިސާބުތަކުގައި ކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.
ކުދީނާ

250px|thumb|left|ކުދީނާ
ކުދީނާ () ނުވަތަ އިނގިރޭސި ބަހުން މިންޓް ލީވްސް އަކީ ބިމުންމައްޗަށް ވަރަށް ކުޑަކޮށް ހެދޭ ގަހެކެވެ. މިގަހުގެ ފަތަކީ ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ ފަތެކެވެ. މިއީ ޒަވިވަހެއްދުވާ އާވި ކުޅިރަހައެއްދޭ ފެހިކުލަގަދަ ފަތެކެވެ. މިފަތް ހުންނަނީ ދެކޮޅު ވަށްކޮށް މެދަށް ފުޅާކޮށްނެވެ. ހަވާދާއި ޝަރުބަތާއި، ސަޓަނި ހެދުމަށާއި ބޭހަށްވެސް މިފަތް ބޭނުންކޮށް އުޅެއެވެ. 

ކުދީނާ ފަތުގެ ވަރަށް ގިނަ ވައްތަރުތައް ހުރެއެވެ. މިހުރިހާ ވައްތަރެއް ވެސް ކުރިން ބުނި ގޮތަށް ބޭނުންކޮށް އުޅެއެވެ. ގަނދަކޯޅި އަކީ ވެސް ހަމަ މިއާއިލާގެ ފަތެކެވެ.
ގަނދަކޯޅި

ގަނދަކޯޅި އަކީ ކުޅިތުޅާގަހާ ވައްތަރުގޮތަކަށް ހުންނަ ގަހެކެވެ. މިގަހުގެމާ ހުންނާނީ އެއްތަނޑެއްގައި ކުދިކުދި ފިޔަތަކެއް ފޮޅިފައެވެ. މީގެ ދެވައްތަރެއް ހުރެއެވެ. އެއީރަތް ގަނދަކޯޅިއާއި، ހުވަނދު ގަނދަކޯޅިއެވެ. މިއީ ވަރަށް ގަދަ ޒަވިވަހެއް ހުންނަ އެއްޗެކެވެ. މީގެ ފަތާއި އޮށް ބޭހަށް ބޭނުންކުރެއެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރު މީގެ ފަތް ކެއުމަށް ވެސް ބޭނުން ކުރެއެވެ. 

ގަނދަކޯޅި ގަސް އާންމުކޮށް ހެދެނީ 60-30 ސެންޓި މީޓަރާއި ދެމެދުގެ އުސްމިނަށެވެ. ފަތުގެ ދިގުމިނުގައި 5-3 ސެންޓި މީޓަރުގެ ދިގުމިން ހުރެއެވެ. އަދި 3-1 ސެންޓި މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުޅާމިން ހުރެއެވެ.
ހިކަނދިފަތް

250px|thumb|left|ހިކަނދިފަތް
ހިކަނދިފަތް ()ނުވަތަ ()އަކީ ރިހައާއި އަސާރައާއި ސަޓަނިފަދަ ތަކެތި މީރުކުރާން އަޅާފަތެކެވެ. ހިކަނދިފަތް ގަސް އާންމުކޮށް ބޮޑުވަނީ 6-4 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ އުސްމިނަކަށެވެ. ހިކަނދި ފަތް ގަހުގެ ގަސްގަނޑުގެ ވަށަމިނުގައި 40 ސެންޓި މީޓަރު ހުރެއެވެ.ހިކަނދި ފަތް ކޯންޏެއްގައި އާންމުކޮށް 21-11 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ފަތް ހުރެއެވެ. ހިކަނދި ފަތުގެ ވަކި ފަތެއްގެ ދިގުމިނުގައި 4-2 ސމ ވަރު ހުރެއެވެ. އަދި ފުޅަމިނުގައި 2-1 ސމ ވަރުހުރެއެވެ. ހިކަނދިފަތް ގަހުގައި ހުންނަ މާ ހުންނަނީ ހުދުކުލައިގައެވެ. ހިކަނދިފަތް ގަހުގައި ކުޑަ ވަތްކެއް އަޅައެވެ. މިވަކި ހުންނަނީ ފެހި ކުލައިގައެވެ. ދޮންވުމުން ހުންނަނީ ދަނބު ނުވަތަ ރަތް ކުލައެއްގައެވެ.
ރާނބާފަތް

ރާނބާފަތް(Pandanus amaryllifolius) އަކީ ރިހަ ކައްކާއިރާއި އަދި ބައެއް ކަހަލަ ކާތަކެތި ހަދާއިރު ރަހަ ޖެއްސުމަށްޓަކައި ބޭނުންކުރެވޭ ފަތެކެވެ. ރާނބާ އަކީ ރާނބާފަތް އަޅާ ގަހެވެ.  މިގަހުގެ ސިފަވައްތަރުވާނީ ކަށިނެތް ކަށިމާ ގަހަކާއެވެ. މިގަހުގެ ފަތުގައި މީރުވަހެއް ދުވައެވެ. އަދި މިގަހުގެ ފަތް ތަކެތީގައި މީރުވަސް ދުއްވުމަށާއި ކާތަކެތީގައި މީރު ރަހަލެއްވުމަށް ބޭނުންކުރެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު ކަނދި ފަދަ ތަކެތި ތައްޔާރު ކުރާއިރު ވެސް ރަހަ ޖެއްސުމަށް ރާނބާ ފަތް ބޭނުންކުރާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.
ރަންގުމޫ

ރަންގުމޫ ()ނުވަތަ  ()އަކީ  އަޑިއަށް ނުވަތަ ބިމުގެ ތެރެއަށް ގޮނޑިލައިގެން ހެދޭ ތަރުކާރީގެ ބާވަތެކެވެ. މިހާރު ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ރަންގުމޫ މަޝްހޫރު ވެފައި އޮންނަނީ **ބީޓް ރޫޓް** ގެ ނަމުންނެވެ. ރަންގުމޫ ގަސް ބޮޑުވަނީ އާންމު ގޮތެއްގައި 2-1 މީޓަރުގެ އުސްމިނަށެވެ. ހިތުގެ ބައްޓަމަން ހުންނަ ރަންގުމޫ ފަތުގެ ފުޅާމިނުގައި 20-2 ސެންޓި މީޓަރުވަރު ހުރެއެވެ. ރަންގުމޫ ގަހުގައި އަޅަނީ ވަރަށް ކުދި މަލެވެ. މިމަލުގެ ވަށަމިނުގައި ހުންނާނީ 5-3 މިލިމީޓަރު ވަރެވެ. 

ރަންގުމޫ ގެ ތަފާތު ވައްތަރުތައް ހުރެއެވެ. ބައެއް ވައްތަރުގެ ރަންގުމޫ ގަހުގެ ފަތް ވެސް ކައިއުޅެއެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ރަންގުމޫ ބޭނުންކޮށް އުޅެނީ ކައްކައިގެން ކެއުމަށެވެ. އަދި ބައެއް ފަަހަރު ކެއްކުމަށްފަހު އެއިން ތަފާތު ސަލަޑް ތައް ހެދުމުގައި ބޭނުންކުރެެއެވެ.
މުޅާ

މުޅާ ()ނުވަތަ  ()އަކީ ގޮނޑިލައިގެން އަޑިއަށް ނުވަތަ ބިންގަނޑުގެ ތެރެއަށް ފައިބާ ތަރުކާރީގެ ބާވަތެކެވެ. މުޅާ ގަހުގެ އަޑިއަށް ފައިބާ ބަޔަށް ކިޔަނީ މުޅާ ގޮނޑިއެވެ. މިހާރު މުޅާ މަޝްހޫރު ވެފައި އޮންނަނީ **ރެޑިޝް** ގެ ނަމުންނެވެ. މުޅާގެ އެކިސައިޒަށް އެކިވަރަށް ހުންނަ ތަފާތު ވައްތަރުތައް ހުރެއެވެ. މުޅާ އަކީ ފިނި މޫސުމުގެ ދުވަސްވަރާއި ހޫނު މޫސުމުގެ ދުވަސްވަރު ހެދިބޮޑުވުމުގައި ތަފާތު ތަކެއް ހުންނަ ތަރުކާރީ އެކެވެ. އެގޮތުން ހޫނު މޫސުމުގައި ހެދޭ ވައްތަރުތަކުގެ މުޅާ ހެދިބޮޑުވާލެން އަވަސްކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވިފައި ވެއެވެ. 

މުޅާ އަކީ ވިޓަމިން ސީ، ފޮލިކް އެސިޑް އަދި ޕޮޓޭސިއަމް އިން މުއްސަދިވެފައިވާ ތަރުކާރީގެ ބާވަތެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ވިޓަމިން ބީ6، މެގްނީޒިއަމް، އަދި ކެލްސިއަމް ފަދަ މާއްދާތައް ވެސް މުޅާގައި އެކުލެވިގެން ވެއެވެ.
ރީނދޫ

250px|thumb|left|ރީނދޫ
ރީނދޫ()ނުވަތަ () އަކީ ފޯލިކޮށް ހުންނަ ދޮންރަތްކުލައިގެ ގޮނޑިއެކެވެ. މިއީ ހަވާދާއި ބޭހަށް ބޭނުން ކުރާއެއްޗެކެވެ. ރާއްޖޭގައި އާންމުކޮށް ރީނދޫ ބޭނުންކުރަނީ ތަފާތު ބާވަތްތަކުގެ ކާތަކެތި ހެދުމަށެވެ. ރީނދޫ އަކީ އިގުރު އާއިލާއަށް ނިސްބަތްވާ ހަވާދުގެ ބާވަތެކެވެ. ރީނދޫ އެންމެ ގިނައިން ހެދޭކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވިފައިވަނީ ދެކުނު އޭޝިޔާގެ ގައުމުތަކުގައެވެ. ރީނދޫ ހެދެނީ ފިނިހޫނު މިން 30-20 ސެންޓި ގްރޭޑް އާއި ދެމެދުގެ ފިނިހޫނު މިން ހުންނަ ހިސާބު ތަކުގައެވެ. ރީނދޫ ހެއްދުމަށް އެންމެ މަޝްހޫރު އެންމެ ފާހަގަ ކޮށްލެވޭ ޝަހަރަކީ އިންޑިޔާގެ މަހާރާޝްތުރާ ސްޓޭޓް އެވެ.
ހެލެނބެލި

250px|thumb|left|ހެލެނބެލި
ހެލެނބެލި()ނުވަތަ  ()އަކީ ހުތްރަހަގަދަ ތޮޅިއެކެވެ. މީގެހުތް ކެއުމަށާއި ބޭހަށް ބޭނުންކުރެއެވެ. ހެލެބެލި ތޮޅި އަޅާ ގަހަށް ވެސް ދިވެހި ބަހުން ކިޔަނީ ހެލެނބެލި އެވެ. ހެލެނބެލި އޮށް، ފަތް، ތޮޅި އަދި ހެލެނބެލި ގަހުގެ އެހެނިހެން ބާވަތްތަކަކީ ވެސް ދިވެހި ބޭސްވެރިކަމުގައި ބޭނުންކޮށް އުޅޭ ބާވަތް ތަކެކެވެ. ހެލެނބެލި އާންމުކޮށް ދިވެހިން ކައިއުޅެނީ އެއިން ތައްޔާރުކޮށްފައި ހުންނަ ގަނޑު ހުތެވެ. ނަމަވެސް ހެލެނބެލި ދޮންވެ ފުރިހަމަވުމުން ވެސް ކައި އުޅެއެވެ. ހެލެނބެލި ދޮންނުވާއިރު ހުންނަނީ ފެހި ކުލައިގައެވެ. ދޮންވެ ފައްކާވުމުން ހުންނަނީ މުށި ކުލައިގައެވެ.
ކާސިންޖީ

ކާސިންޖީ()ނުވަތަ  () އަކީ ލަންސިމޫ ގަސް ހެން ހެދޭ އެއަށްވުރެ ފަތްތުނި ފަތުގައި މީރުވަސްދުވާ ގަހެކެވެ. ކާސިންޖީ ގަހުގެ ފަތާއި އެގަހުގެ ނިރުގަނޑުގެ މައިގަނޑު ތަފާތު ވައްތަރުގެ ސުރުވާ ތައްޔާރު ކުރުމުގައި ބޭނުން ކުރެއެވެ. ޚާއްޞަކޮށް މެލޭޝިޔާ، އިންޑޮނޭޝިޔާ، އަދި ތައިލޭންޑް ފަދަ ގައުމުތަކުގައި ތައްޔާރުކުރާ ކުޅި ސުރުވާގެ ބާވަތްތަކުގައި ވަރަށް ގިނައިން ކާސިންޖީ ބޭނުންކޮށްފައި ހުންނަކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ދިވެހި ރާއްޖޭގައި ކާސިންޖީ ހެދެނީ ވަރަށް މަދުންނެވެ. ވަރަށް ގިނަ ގައުމުތަކުގައި ބޭސްވެރިކަމުގެ ތެރޭގައި ބޭނުންކުރެވޭ ފަތްޕިލާވެއްޔެގެ ގޮތުގައި ކާސިންޖީ ބޭނުންކޮށް އުޅެއެވެ. ކާސިންޖީ އާއިލާގެ ވަރަށް ގިނަ ވައްތަރު ހުރެއެވެ.
މޫނިމާ

މޫނިމާ ()ނުވަތަ  ()އަކީ  ހިޔާބޮޑު، ގަހެއްގައި އަޅާ މޭވާ އެކެވެ. މިގަހުގެ މަލަކީ މަޑުރީނދޫ ކުލައިގެ ވަރަށް ކުދި ހަނި ފިޔަބަރިއެއް ހުންނަ މީރުވަސް ދުވާމަލެކެވެ.މޫނިމާ ގަހުގެ ލަކުނޑިއަށް ވެސް މޫނިމާ ކިޔައެވެ. އަދި މިއީ ވަރަށް ކީލިހަމަ މޮޅު ލަކުޑިއެކެވެ. މޫނިމާ އަޅާ ގަހަށް ވެސް މޫނިމާ ކިޔައެވެ. ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި މޫނިމާ ބޭނުންކުރެވެނީ ހުހަށް ކެއުމަށެވެ. މޫނިމާ އަކީ ކިހަސް ރަހައެއް ހުންނަ މޭވާ އެކެވެ. މޫނިމާ ދޮންނުވާއިރު ހުންނަނީ ފެހިކުލައިގައެވެ. ދޮންވުމުން ރީނދޫ އަދި ރަތް ކުލައިގައި ވެސް މޫނިމާ ހުރެއެވެ. މޫނިމާ ލަކުޑި އަކީ ވަރަށް މޮޅު ލަކުޑިއެއްކަމަށް ބުނެއެވެ.
ސަނާ މުގު

thumb|left|ސަނާ މުގު

ސަނާ މުގު()ނުވަތަ  ()އަކީ ވެސް މުގުގެ ވައްތަރެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭ އެއްޗެކެވެ. މިއީމުގުގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ޕްރޮޓީން ގިނަ ވައްތަރު އެވެ. މިބާވަތުގެ މުގުގެ ފުއް ބޮޑެތިވާނެއެވެ. އެއްކޮޅަށް ކުޑަކޮށް ހިމަވާނެއެވެ.ފާހަގަ ކުރެވިފައިވާ ގޮތުގައި ގަސްގަހާ ގެހީގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރެއިން އިންސާނުން ބޭނުންކުރާ ބާވަތްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ޕްރޮޓީން ގިނަ ބާވަތަކީ ސަނާ މުގު އެވެ. ރާއްޖޭގައި ސަނާމުގު ބޭނުންކުރަނީ ގިނައިން ތަވާ މަތީގައި މާޖައްސައިގެންނެވެ. ނުވަތަ ފިހެގެންނެވެ. މީގެ އިތުރުން ބައެއް ހިސާބު ތަކުގައި ތަފާތު ވައްތަރުގެ ސަލަޑް ތަކުގައި، އަދި ރިހަކެއްކުމަށް ވެސް ސަނާ މުގު ބޭނުންކޮށްފައި ހުރެއެވެ. 

ސަނާމުގު މިބަސް ދިވެހި ބަހަށް ނެގިފައިވަނީ އިންޑިޔާގެ ތަފާތު ބަސްތަކުގެ ތެރެއިން ބަހަކުން ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ.


File:Cicer arietinum 003.JPG
File:Chickpea pods.jpg
File:Cicer arietinum20100417 08.jpg
ކަނަމަދު

250px|thumb|left|ކަނަމަދު
ކަނަމަދަކީ މަދުގަހުގެ މޭވާގެ މަދެވެ. އިނގިރޭސިން  (Tropical Almond) އަކީ މިދިލި ގަހުގެ ވައްކެވެ. އަދި މިދިލި ގަހުގެ ވަކުގެ މަދަށް ވެސް ކިޔަނީ ކަނަމަދު އެވެ. ބައެއް ހިސާބުގައި މިދިލި ގަހުގެ ވަތްކަށް ދޮންމަދު ކިޔައެވެ. އަދި ދޮންމަދުގެ އެތޭރެގައި ހުންނަ މަދަށް ކަނަމަދު ކިޔައެވެ. ކަނަމަދު އަކީ އަނގަޔަށް މީރު ރަހަމީރު އެއްޗެކެވެ. ރާއްޖޭގައި ކަނަމަދު ހުހަށާއި، އަދި ތަފާތު ކާތަކެތި ހެދުމަށް ބޭނުން ކުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ދިޔާ ހަކުރު އަދި ދޯބުރާލި ހަކުރު އާއި އެއްކޮށް ތަތްކޮށް ހަކުރުލައިގެން ވެސް ކަނަމަދު ބޭނުންކުރެއެވެ. މިދިލި ގަހުގެ ދޮންމަދު ގެ ބޭރު ތޮށިގަނޑު ވެސްދިވެހިން ކައިއުޅެއެވެ. އެއީ ދޮންމަދުގެ ގޮތުގައެވެ. 

250px|thumb|left|ކަނަމަދު ކޮތަޅެއް
ދޮންމަދު ނިލިކޮށް ހުންނައިރު ކިޔަނި ގޮނބު އެވެ. ގޮނބުގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ބައެއް ވައްތަރުގެ ގޮނބުވެސް މީހުން ކައިއުޅެއެވެ. ގޮނބު ހުންނަނީ ފެހި ކުލައިގައެވެ. ދޮންވުމުން ހުންނަނީ ރީނދޫ ކުލައިގައެވެ. އެހެންކަމުން ދޮންމަދު ހުންނާނީ ރީނދޫ ކުލައިގައެވެ.
އޮޅު އަލަ

އޮޅު އަލަ()ނުވަތަ  ()އަކީ އަލައިގެ ބާވަތެކެވެ. އޮޅުއަލައިގެ ތަފާތު ބާވަތްތައް ހިމެނެއެވެ. ދިވެހި ބަހުން އޮޅު އަލަ އަށް **ފުރައްދެ އަލަ** މިހެން ވެސް ކިޔައި އުޅެއެވެ. އޮޅު އަލަ އާންމުކޮށް ހެދެނީ ބޮޑެތި އޮޅުއޮޅުގައެވެ. ނަމަވެސް އޮޅުން ބޭރުގައި ވެސް އޮޅު އަލަ ހެދެއެވެ. ދިވެހި ރާއްޖޭގައި އެންމެ ގިނައިން އޮޅު އަލަ ހައްދާކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވެނީ ހުވަދޫ ހިސާބު އެވެ. 

* ގޮބޮޅި އަލަ

ގޮބޮޅި އަލަ() ނުވަތަ  ()އަކީ އޮޅުއަލައިގެ ބާވަތެކެވެ. ގޮބޮޅި އަލަ އާންމުކޮށް ހެދޭނީ، ތަންކޮޅެއް ތިރިކޮށެވެ. ގޮބޮޅި އަލަ ހެދިފައި ހުންނަނީ ކުދި ފީނި ފީންޏަށް ވާގޮތަށެވެ. އޮޅު އަލައިގެ އެހެން ވައްތަރުތަކާ ޚިލާފަށް ގޮބޮޅި އަލައިގެ ނިރުފަޅާލެއް ގިނަވާނެއެވެ. ގޮބޮޅި އަލަ ސައިޒުން ވެސް ކުދިވާނެއެވެ. ހުންނާނީ ރުކުގައި އަޅާފައި ހުންނަ ބޮޑެތި ގޮބޮޅި އާއި އެއް ސައިޒަކަށެވެ.
ގޮބޮޅި އަލަ

ގޮބޮޅި އަލަ() ނުވަތަ  ()އަކީ އޮޅުއަލައިގެ ބާވަތެކެވެ. ގޮބޮޅި އަލަ އާންމުކޮށް ހެދޭނީ، ތަންކޮޅެއް ތިރިކޮށެވެ. ގޮބޮޅި އަލަ ހެދިފައި ހުންނަނީ ކުދި ފީނި ފީންޏަށް ވާގޮތަށެވެ. އޮޅު އަލައިގެ އެހެން ވައްތަރުތަކާ ޚިލާފަށް ގޮބޮޅި އަލައިގެ ނިރުފަޅާލެއް ގިނަވާނެއެވެ. ގޮބޮޅި އަލަ ސައިޒުން ވެސް ކުދިވާނެއެވެ. ހުންނާނީ ރުކުގައި އަޅާފައި ހުންނަ ބޮޑެތި ގޮބޮޅި އާއި އެއް ސައިޒަކަށެވެ.
ދޯޅަނބު

**ދޯޅަނބު** އަކީ ގޮމަށިނުވަތަ ()  އަދި ލުނބޯ ޢާއިލާގެ އެއްޗެކެވެ. ދޯޅަނބު ހުންނާނީ ގޮމަށްޓާ ވައްތަރު ގޮތަކަށެވެ. އަދި ދޯޅަނބު ބޭނުންކުރަނީ ވެސް ގޮމަށި ފަދަ ތަކެތި ބޭނުންކުރާ އުޞޫލުން ތަފާތު ކާތަކެތީގައި ހުތް ރަހަ ޖެއްސުމަށެވެ. މިފަދަ މޭވާ އިން ޖޫސް ތައްޔާރުކޮށްގެން ބޭރު ގައުމުތަކުގެ ބާޒާރުގައި ވިއްކަން ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:ކާތަކެތި
ޤިސްމު:މޭވާ
ކަޅު މުގު

ކަޅު މުގު()ނުވަތަ  ()އަކީ މުގުގެ ވައްތަރެކެވެ. މިވައްތަރުގެ މުގު އެންމެ ގިނައިން ހައްދަނީ ދެކުނު އޭޝިޔާގެ ގައުމުތަކުގައެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ރިހަ ކައްކާއިރު ބޭނުންކުރާ އިރު ހުންނަ ގޮތަށް މުގު އުފައްދުމުގައި މިވައްތަރުގެ މުގު ވެސް ބޭނުން ކުރެއެވެ. ބުނެވޭ ގޮތުގައި ކަޅު މުގު އަކީ ހަކުރު ބަލި ހުންނަ މީހުން ބޭނުންކުރަން ރަގަޅު އެއްޗެކެވެ. މާގިނައިން ކަޅު މުގު ނުވަތަ މުގު ގެ ބާވަތްތައް ބޭނުން ކުރުމަކީ ބަނޑުގައި ވައިހެދި ވައިބޭރުވުން ކުރިމަތި ކުރުވާނޭ ކަމެކެވެ. އިންޑިޔާ ޕާކިސްތާން، އަދި ބަނގްލަދޭޝް ފަދަ ގައުމުތަކުގެ ކެއުމުގައި ވަރަށް ގިނައިން މުގު ގެ ބާވަތްތައް ބޭނުންކުރާ ކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ކަޅު މުގު އަށް ބައެއް ފަހަރު **ހުދު މުގު** މިހެންވެސް ކިޔައި އުޅޭއެވެ.
ނޫމުގު

thumb|left|ނޫމުގު
thumb|left|

ނޫމުގު()ނުވަތަ  ()އަކީ މުގުގެ ބާވަތެކެވެ. މިހުންނަނީ ކަޅު ފެހިކުލަ އެއްގައެވެ. މިއީ އާންމުކޮށް އިންޑިޔާގައި ހެދޭ މުގުގެ ވައްތަރެއްކަމަށް ވަނީ ފާހަގަ ކުރެވިފައެވެ. ކުދިކުދިކޮށް ހުންނަ ނޫމުގުގެ ހުންނަނީ ވަށްކޮށެވެ. ނޫގު މުގަކީ ވެސް އެހެނިހެން މުގުގެ ބާވަތްތަކެކޭ އެއްފަދައިން ރިހަ ކެއްކުމަށާއި އެހެނިހެން ތަފާތު ކާނާގެ ބާވަތްތައް ހެދުމުގައި ބޭނުންކުރެވޭ އެއްޗެކެވެ. 

ނޫ މުގުއަށް ބައެއް ފަހަރު **ފެހި މުގު** އޭ ވެސް ކިޔައެވެ. މިހެންކިޔަނީ ނޫމުގުގެ ކުލައަކީ ގަދަ ފެހި ކުލައެއް ކަމަށްވާތީ އެވެ. ނޫމުގު އެންމެ އާންމުކޮށް ހުންނަނީ ޗައިނާގެ ހިސާބުގެ ކެއުންތަކުގައި ކަމަށް ބުނެވެއެވެ.
އަސޭމިރުސް

އަސޭމިރުސް()ނުވަތަ  ()އަކީ ވަށްކޮށް ކަޅުކޮށް ހުންނަ ކުދި މިރުހެކެވެ. މިއީ ވަރަށް ކުޅި ގަދަ އެއްޗެކެވެ. އަސޭމިރުހުގައި ހުންނަނީ ޒަވި ފާނޑެއްގެ ރަހަ އެކެވެ. އަސޭމިރުހަކީ ވެސް ހަވާދު ހެދުމަށް ބޭނުން ކުރާ ބާވަތެކެވެ. އަސޭމިރުހުގެ ތަފާތު ވައްތަރުތައް ހުރެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ކަޅު އަސޭމިރުސް، ހުދު އަސޭމިރުސް، ރަތް އަސޭމިރުސް، އަދި ފެހި އަސޭމިރުސް ހިމެނެއެވެ. އަސޭމިރުސް ފުރަތަމަ ހައްދާފައިވަނީ ދެކުނު އިންޑިޔާގެ ހިސާބު ތަކުގައެވެ. ދިވެހިންގެ ތަފާތު ކެއުން ތަކުގައި ވެސް އަސޭމިރުސް ބޭނުން ކުރަމުން ގެންދެއެވެ.
ދިރި

ދިރި()ނުވަތަ  ()އަކީ ހަވާދުގެ ބާވަތެކެވެ.  މިހުންނަނީ ދަވިއްގަނދަށްވުރެ ތަންކޮޅެއް ކުދިކޮށް ހިމަކޮށެވެ. ދިރި އަކީ ހަވާދުގެ ބާވަތެއް ކަމުން އާންމު ގޮތެއްގައި ދިރި ދިވެހި ރާއްޖޭގައި ބޭނުންކޮށް އުޅެނީ ތަފާތު ވައްތަރުގެ ހަވާދު ތައްޔާރު ކުރުމަށެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ދިރި ބޭނުންކުރަނީ މުގުރައިގެން ފުށަށް ހަދައިގެންނެވެ. އިންޑިޔާ، މެކްސިކޯ، ތުރުކީ ފަދަ ގައުމުތަކުގެ ކެއުމުގައި ދިރި ވަރަށް ގިނައިން ބޭނުންކުރާ ކަމަށް ވެއެވެ. މިހާރު ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނަ އަދަދަކަށް ދިރި ހައްދަނީ އިންޑިޔާ، ސްރީލަންކާ،ސީރިޔާ، ޕާކިސްތާން އަދި ތުރުކީގައެވެ. ކުރިން އެންމެ ގިނައިން ދިރި ހައްދާފައިވަނީ އިރާން ގައެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ދިރި ހައްދާފައިވަނީ ވެސް އިރާން ގައެވެ.
ދަވިއްގަނދު

250px|thumb|left|ދަވިއްގަނދު

ދަވިއްގަނދު()ނުވަތަ  ()އަކީ ހަވާދުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ބާވެތެކެވެ. ދަވިއްގަނދު އަކީ ދިރިއަށްވުރެ ފުއްތައް ބޮޑެތި ޒަވިރަހަ ގަދަ އެއްޗެކެވެ. ދަވިއްގަނދު އަކީ ހަވާދުގެ ބާވަތެއް ކަމުން އާންމު ގޮތެއްގައި ދަވިއްގަނދު ދިވެހި ރާއްޖޭގައި ބޭނުންކޮށް އުޅެނީ ތަފާތު ވައްތަރުގެ ހަވާދު ތައްޔާރު ކުރުމަށެވެ.

ދަވިއްގަނދު ގަސް 2.5 މީޓަރުގެ އުސްމިނަށް ވެސް ހެދޭކަމަށް ވެއެވެ. ދަވިއްގަނދު ގަހުގެ މާ ހުންނަނީ ބޮނޑި ބޮނޑި އަށް ނުވަތަ ކޯނި ކޯންޏަށް ވާކަހަލަ ގޮތަކަށެވެ.
ކޮތަނބިރި

ކޮތަނބިރި()ނުވަތަ  ()އަކީ ހަވާދުގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ އަސޭމިރުސް ފުކެއް ވަރަށް ވަށްކޮށް މަޑު ރީނދޫ ކުލައިގައި ހުންނަ ފުކެކެވެ. ކޮތަނބިރި ގަހުގެ ފަތުގެ ކުލަ ހުންނަނީ މަޑު ފިޔާތޮށި ނުވަތަ ހުދު ކުލައިގައެވެ. މިގަހުގެ މާ ހުންނަނީ ބޮޑިކޮށެވެ. ކޮތަނބިރި އަކީ ހަވާދުގެ ބާވަތެއް ކަމުން އާންމު ގޮތެއްގައި ކޮތަނބިރި ދިވެހި ރާއްޖޭގައި ބޭނުންކޮށް އުޅެނީ ތަފާތު ވައްތަރުގެ ހަވާދު ތައްޔާރު ކުރުމަށެވެ. 

ކޮތަނބިރި ހަވާދު ތައްޔާރުކުރުމުގައި ބޭނުންކުރާއިރު ކޮތަނބިރި ފަތަކީ ކެއުމަށާއި، ތަފާތު ވައްތަރުތަކުގެ ސުރުވާ، އަދި ސަޓަނި ފަދަ ތަކެތީގައި ރަހަ ޖެއްސުމަށް ބޭނުންކުރެވޭ އެއްޗެކެވެ.
ބާދިރީ

250px|thumb|left|ބާދިރީ

ބާދިރީ()ނުވަތަ  ()އަކީ ގޮވާމުގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ އޮނުފަތްހެއް ހިމަދިގުކޮށް ފަތްހުންނަ ގަހެއްގައި ނިކުންނަ ދިގުކުރާ ގަނޑެއްގައި އަޅާ އޮށްޓަރެކެވެ. މީގެ ކުލައަކީ ގަދަމުށިކުލައެވެ. މިގަސްހެދެނީ ގާތްގަނޑަކަށް 4 ފޫޓު 5 ފޫޓަށެވެ. މިއީ ކުދިބަތް ހުންނަ ފާޑަށް އެއަށްވުރެ ބޮޑެތިކޮށް ހުންނަ ގޮވާމެކެވެ. މީލާދީގެ 2 ހާސް އަހަރު ކުރިން އިންޑިޔާއިން ބާދިރީ ފެނުނު ކަމަށް ތާރީޚް ހެކިދެއެވެ. 

ދިވެހި ބަހަށް ބާދިރީ މިނަން ނެގިފައިވަނީ އިންޑިޔާގައި ބާދިރީ އަށް ބޭނުންކުރެވޭ ނަމެއް ކަމުގައިވާ **ބާޖިރީ** އިން ކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.
ގޮދަން

250px|thumb|left|ގޮދަން
ގޮދަން()ނުވަތަ  ()އަކީ އޮއްޓަރު ގޮވާމުގެ ބާވަތެކެވެ. ގޮދަން އާންމުކޮށް ހެދެނީ ހޫނު ހިސާބުތަކުގައެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ގޮދަން ހެެދުނީ ފާރިސް ކަރައިގައެވެ. ގޮދަން ފުށް ހަދަނީ ގޮދަން މުގުރައިގެންނެވެ. ގޮދަން ފުށަކީ ދިވެހިންގެ ކެއުމުގައި ތަފާތު ކާތަކެތި ތައްޔާރު ކުރުމަށް ބޭނުން ކުރެވޭ އެއްޗެކެވެ. ގޮދަނުގެ ތަފާތު އެތައް ވައްތަރުތަކެއް ހުންނަކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ގޮދަނުގައި ޕްރޮޓީން، ފެޓް، އަދި ކާބޯހައިޑްރޭޓް، ދަގަނޑު، އަދި ފައިބަރު ގިނަ އަދަދަކަށް އެކުލެވިގެން ވެއެވެ.
ހިމަ ގޮދަން

ހިމަ ގޮދަން()ނުވަތަ  ()އަކީ ގޮވާމުގެ ބާވަތެކެވެ. ހިމަ ގޮދަނަކީ ވަރަށް ގިނައިން ޖަނަވާރުތަކަށް ކާންދިނުމަށް ވެސް ބޭނުން ކުރާ އެއްޗެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ޕާން، ފާރޮށި ފަދަ ތަކެތި ތައްޔާރު ކުރުމަށް ހިމަ ގޮދަނުގެ ފުށް ބޭނުން ކުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ބިޔަރު، އަދި ބަގުރަލުގެ ތަފާތު ބުއިންތައް ތައްޔާރު ކުރުމަށް ވެސް ހިމަ ގޮދަން ބޭނުންކޮށް އުޅެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ތަފާތު ވައްތަރުގެ ފިނި ބުއިންތައް ދަޅުގައި ތައްޔާރު ކުރާއިރު ހިމަ ގޮދަން ބޭނުންކޮށްފައި ހުރެއެވެ.
ރަވާ

ރަވާ އަކީ ގޮދަނުގެފުށުން ރެވިއޮށެއްހާ ވަރަށް ހަދައިފައި ހުންނަ ފުއްތަކެކެވެ. މިހުންނަނީ ހުދުކުލައިގައެވެ. މީ ޢާންމުގޮތެއްގައި ސޫޖީ ކައްކަން ބޭނުންކުރާ އެއްޗެކެވެ. ރަވާ އަކީ ގޮވާމުގެ ބާވަތެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭ އެއްޗެކެވެ. ރަވާއިން ސޫޖީ ކެއްކުމުގެ އިތުރުން ރަވާ ފުށުން ފޮނި ބޯކިބާ އަޅާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. މީލާދީގެ 6 ގަރުނުގެ ކުރިން ވެސް ޗައިނާގައި ރަވާ ހައްދައި އުޅުނު ކަމަށް ތާރީޚް ހެކިދެއެވެ. ރަވާ ގަސް ހެދޭކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވިފައިވަނީ 7-4 ފޫޓާއި ދެމެދުގެ އުސްމިނަށެވެ.
ކުދިބަތް

ކުދިބަތް()ނުވަތަ  ()އަކީ ގޮވާމުގެ ބާވަތެކެވެ. މިގަންނަނީ ނާބަންނަ ހުއީގެ މާގަނޑުކަހަލަ ރީތި، އެއްކޮޅަކަށް ހިމަކުރާ ގަނޑެއް ގައެވެ. ކުދިބަތް ފުރަތަމަ ފެނުނީ މީގެ 7ހާސް އަހަރު ކުރިންކަމަށް ތާރީޚު ހެކިދެއެވެ. މިހާރު އެންމެ އާއްމުކޮށް ކުދިބަތް ހައްދާކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވޭ ގައުމު ތަކަކީ އިންޑިޔާ، ރަޝިޔާ، ތުރުކީ، ރޫމޭނިޔާ އަދި މެދުއިރުމަތީގެ ގައުމު ތަކެވެ. 

ބުނެވޭގޮތުގައި ކުދިބަތް ގަސް ހެއްދުމަށް ފެން ބޭނުންވަނީ ވަރަށް މަދުންނެވެ. އަދި ކުދިބަތް ވަރަށް ކުރު މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ހެދިބޮޑުވެ، ފޯދި އެއިން ގޮވާން ލިބޭކަމަށް ވެއެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ކުދިބަތް ގަސްތައް ހެދެނީ 4 ފޫޓުގެ އުސްމިނަށެވެ. ކުދިބަތް ގަހުގައި އަޅާފައި ހުންނަނީ ކުރާގަނޑު ގަނޑަށް ވާގޮތަށެވެ. ގުރާ ފަދަ ކުދި ދޫނި ތަކަށް ކާންދިނުމަށް ވެސް ކުދިބަތް ބޭނުން ކުރެއެވެ.