އަޝްބީލިޔާ ( ސްޕޭން )

އަޝްބީލިޔާ އޮންނަނީ އަންދަލުސް ނުވަތަ ސްޕޭން ގައެވެ. ކަނޑުގެ ސަތަހައަށް ވުރެ 45ފޫޓް މަތީގައި އޮންނަ މިރަށުގެ ޖައްވަކީ ހޫނު ޖައްވެކެވެ.

- މުސްލިމުން އަޝްބީލިޔާ ފަތަހަކުރީ ހިޖުރައިން 94ވަނަ އަހަރުގެ ޝަޢުބާން މަހުގެ ތެރޭގައި މޫސާ ބިން ނަސީރު ވެރިއަކަށް ހުންނަވައިގެންނެވެ. އެއީ މީލާދީން 713ވަނަ އަހަރުގައެވެ. ފަތަހަކުރިތާ އެއް މަސް ފަހުން އެރަށުގެ ފުރަތަމަ ވެރިއެއްގެ ގޮތުގައި *ޢީސާ ބިން ޢަބުދުﷲ އައްޠަވީލް* ކަނޑައެޅުއްވިއެވެ.

- ހިޖުރައިން 95ވަނަ އަހަރު *ޢަބުދުލް ޢަޒީޒު ބިން މޫސާ ބިން ނަޞީރު* ސްޕޭންގެ ވެރިއަކަށް އިސް ކުރެއްވުމާއި އެކު *އަޝްބީލިޔާ* ސްޕޭންގެ ވެރިރަށުގެ ގޮތުގައި ހަމަޖެއްސެވިއެވެ.

- ހިޖުރައިން 97ވަނަ އަހަރު އަޝްބީލިޔާ ގައި *ޢަބުދުލް އަޒީޒު ބިން މޫސާ ބިން ނަޞީރު* ޤަތުލުކުރެއްވުމާއި ގުޅިގެން ސްޕޭންގެ ވެރިކަމަށް *އައްޔޫބު ބިން ޙަބީބު ބިން އައްލަޚުމީ* އިސްކުރެވުނެވެ. އެއަށް ފަހު ސްޕޭންގެ ވެރިކަން *ޤުރުޠުބާ*އަށް ބަދަލުކުރެއްވިއެވެ.

- ހިޖުރައިން 214ވަނަ އަހަރު އަޝްބީލިޔާ ގައި ޢަބުދުއް ރަޙުމާނު އަލްއައުސަތު ފުރަތަމަ ފަހަރަށް މިސްކިތެއް ބިނާކުރެއްވިއެވެ. މިމިސްކިތުގެ ނަމަކީ *މަސްޖިދު މުޙައްމަދު ބިން ޢުމަރު ބިން ޢައްދީސް* އެވެ.

- ހިޖުރައިން 226ވަނަ އަހަރު *ނޫރުމާން*އިން އަޝްބީލިޔާ އަށް އަރައި އެރަށުގެ މިސްކިތް އަންދާލިއެވެ. ނަމަވެސް އަންދަލުސްގެ ލަޝްކަރުން *ނޫރުމާން*އިންނާއި ހަގުރާމަ ކުރައްވައި ބަލިކުރެއްވިއެވެ. މިހާދިސާ ހިގީ އަޝްބީލިޔާގެ އުތުރުގައި އޮންނަ *ޠަލްޔާޠާ* ކިޔޭ ހިސާބެއްގައެވެ.

- ހިޖުރައިން 231ވަނަ އަހަރުގައި އަޝްބީލިޔާގެ ފުރަތަމަ ފާރު ބިނާކުރެވުނުއެވެ. ހަމަ އެއަހަރު *ދާރު އައްޞިނާޢާ* ވެސް ބިނާކުރެވުނެވެ.

- ހިޖުރައިން 300ވަނަ އަހަރުގައި *ބަނީ ހުއްޖާޖު*ން އަދި *ބަނީ ޚުލްދޫން*އިން ގެންނަށް އުޅުނު އިންގިލާބު *ޢަބުދުއް ރަޙުމާން ބިން ނާޞިރު* ވެރިއަކަށް ހުންނަވައިގެން ނިމުމަކަށް ގެންނެވިއެވެ.

- ހިޖުރައިން 301ވަނަ އަހަރު އަޝްބީލިޔާގެ ފާރު ތަޅާލެވުނެވެ. އަދި *އިމާރާ*އޭ ކިޔުނު ގަނޑުވަރު ބިނާ ކުރެއްވިއެވެ.

- ހިޖުރައިން 414ވަނަ އަހަރު *މުޙައްމަދު ބިން ޢައްބާދު* އަޝްބީލިޔާގެ ވެރިކަމަށް އެރުން ވެގެން ދިޔައީ *ބަނީ ޢައްބާދު*އޭ ކިޔުނު ދައުލަތުގެ ފެށުންކަމުގައެވެ.

- ހިޖުރައިން 448 ވަނަ އަހަރު އަޝްބީލިޔާއާއި ޤުރުޠުބާ *މުރާބިޠީން*ގެ އަތްދަށަށް ދިޔައެވެ. އެއަށް ފަހު އަޝްބީލިޔާގެ ވެރިކަމަށް މުރާބިޠީންގެ ކޮމާންޑަރ *ސައިރު ބިން އަބީ ބަކުރު* އިސްވެވަޑައިގަތެވެ. އެއަށް ފަހު *ބަނީ ޢައްބާދުގެ ގަނޑުވަރު* ސުންނާފަތިކޮށް ނައްތާލެވުނެވެ.

- ހިޖުރައިން 549ވަނަ އަހަރު *މުރާބިޠީން*ގެ ވެރިކަން ނިމުމަށްއައެވެ. އެއީ *މުވައްޙިދު*ންގެ ކޮމާންޑަރ *ބުއްރާޒު ބިން މުޙައްމަދު ބިން އަލްމަސޫފީ* އަޝްބީލިޔާގެ ވެރިކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތުމުންނެވެ.

- ހިޖުރައިން 580ވަނަ އަހަރުގައި *އަބޫ ޔަޢުޤޫބު ޔޫސުފް* އަޝްބީލިޔާގައި ޕޯޗުގީޒުންނާއި ދެކޮޅަށް ހަގުރާމަކުރުމަށް ތައްޔާރުވެވަޑައިގަތެވެ. ޕޯޗުގީޒުގައި ކުރެވުނު *ޝަފްތަރައިން* ހަގުރާމައިގައި *އަބޫ ޔަޢުޤޫބު ޔޫސުފް* ޝަހީދުވެވަޑައިގަތެވެ. އެއަށްފަހު ވެރިކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ދަރިކަލުން *ޔަޢުޤޫބު* އެވެ.

- ހިޖުރައިން 646ވަނަ އަހަރުގެ ޝައުބާންމަހުގެ ތެރޭގައި *ފަރުޑިނާންޑް 3* އަޝްބީލިޔާ ހިޞާރުކޮށް އޭގެ 1އަހަރާއި 5މަސް ފަހުން އަޝްބީލިޔާއަށް ވެރިވިއެވެ.މުސްލިމުންގެ އަތުން އެއްކޮށް އަޝްބީލިޔާ ބީވެގެން ދިޔައީ ހިޖުރައިން 647 ވަނަ އަހަރުގައެވެ.

 އަޝްބީލިޔާގެ ބައެއް އާޘާރުތައް:

1- މުހައްމަދު ބިން ޢުމަރު ބިން ޢައްދީސް މިސްކިތް: މިމިސްކިތް ހުރިތާގައި މިހާރު ހުންނަނީ *ސަލްފަޑޯރ*އޭ ކިޔޭ ފައްޅިއެކެވެ.

2- *ދާރު އައްޞިނާޢާ*: މިތަނަށް މިހާރު ކިޔަނީ ސިނާސް ހައުސް އެވެ.

3- ރަނުގެ ބުރުޖު: މިތަން ބިނާކުރެއްވީ އަޝްބީލިޔާގެ ވެރިއެއްގެ ގޮތުގައި އެއްދުވަސްވަރެއްގައި ހުރި *އަބުލް ޢަލާއު އިދްރީސް* އެވެ.

4- *ބުޙައިރާ* ގަނޑުވަރާއި ބަގީޗާ" މިތަން ބިނާކުރެއްވީ *އަބީ ޔޫސުފް ޔައުޤޫބު* އެވެ.