open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ކީރިތި ރަސޫލާ ( ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމް) ގެ އިޖުތިހާދުކުރެއްވުން.

**ކީރިތި ރަސޫލާ (ޞ) އިޖުތިހާދު ކުރެއްވިތަ؟**

އިޖުތިހާދަކީ ގަދަ އަޅައި މަސައްކަތް ކޮށްގެން ނެރޭ އެއްޗެކެވެ.  އިސްލާމީ ޝަރީޢާ ޢިލްމުގެ އަހުލުވެރިންގެ ގާތުގައި އިޖުތިހާދު ކުރުމަކީ ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ނުވަތަ ކީރިތި ރަސޫލާ(ޞ) ގެ ޙަދީޘުގެ ނައްޞުގެ ދަލީލެއްގެ އަލީގައި ތިމާގެ ވިސްނުމާއިފިކުރު ހޭދަކޮށްގެން  ޝަރުޢީ ޙުކުމެއް ނެރުމެވެ.  
ނުވަތަ އެއީ ތަފުޞީލީ ދަލީލުތަކުގެ އަލީގައި ޝަރުޢީ ޙުކުމް ހޯދުމަށް ކުރާ މަސައްކަތެވެ. 

އިޖުތިހާދު ކުރުމުގައި ޢިލްމުވެރިން ތަފާތު ގޮތްތައް ހިމަނާފައި ހުރެއެވެ. އޭގެތެރޭގައި; 
ނައްޞުގެ ބޭރުފުށުގެމާނައާއި ގުޅޭ އެހެން މައްސަލައަކަށް އޭގައިވާ ޙުކުމް ކަނޑައެޅުން.
ނައްޞުގައި ފޮރުވިފައިވާ މާނަ ނެންގެވުން އަދި އޭގެ ޢިއްލަތަށް ބައްލަވާ އެއާއި ގުޅޭ ކަންކަމަށް އޭގައިވާ       ޙުކުމް ކަނޑައެޅުން، މިއީ ޤިޔާސުގައި ޢަމަލު ކުރާ ގޮތެވެ. 
ނައްޞުގެ ތަފާތު ދަލީލު ތަކުން ނެގޭ ޢާއްމު ޤަވާޢިދު ތަކަށް ބިނާކޮށް ޙުކުމް ކަނޑައެޅުން،  މިއީ އިސްތިޙުސާނާއި މަޞާލިޙުލް މުރުސަލާއާއި  ސައްދުއްޒަރާއިޢު ފަދަ ނަންނަމުގައެވެ. 

އިސްލާމީ ޝާރީޢާގެ އަސްލަކީ ކީރިތި ޤުރުއާނާއި މާތް ރަސޫލާ(ޞ) ގެ ސުންނަތެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ (ޞ) ގެ ސުންނަތަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ ދެވަނަ މަސްދަރު ކަމުގައި ވާއިރު އިތުރު އެކަލޭގެފާނުގެ އިޖުތިހާދު ކުރައްވާއިގެން އެއްޗެއް ވިދާޅުވި ކަމުގައިވާނަމަ, އެވެސްވާނީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ ބައެއްކަމުގައެވެ. މިހާހިސާބުން ކީރިތި ރަސޫލާ(ޞ) ގެ ސުންނަތަކީ ކޮބައިތޯ ބަލާލަމާހެއްޔެވެ؟

 އުޞޫލުލް ފިޤުހު ޢިލްމުވެރިންގެ އަރިހުގައި ސުންނަތް:

އެއީ ޤުރުއާން ފިޔަވައި ކީރިތި ރަސޫލާ(ޞ)ގެ އަރިހުން ވާރިދުވެފައިވާ ބަސްފުޅުތަކާއި ޢަމަލުފުޅުތަކާއި   އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ   ކުރިފުޅުމަތީގައި އެކަމެއްހިނގިއިރު،  ނުވަތަ  އެކަމެއްގެ ޚަބަރު ލިބިލެއްވުމުންވެސް މަނާނުކުރައްވާ ކަންކަމެވެ. އަދި ބައެއް ދަންނަބޭކަލުންގެ ނަޒަރުގައި އެކަލޭގެފާނުގެ ޚުލުޤީ (އަޚުލާޤީ) ސިފަފުޅުތައްވެސް ހިމެނިގެން ވެއެވެ.

 ޙަދީޘު ޢިލްމުވެރިންގެ އަރިހުގައި ސުންނަތް:

އެއީ ކީރިތި ރަސޫލާ(ޞ)ގެ އަރިހުން  ވާރިދުވެފައިވާ ބަސްފުޅުތަކާއި ޢަމަލުފުޅުތަކާއި  އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ކުރިފުޅުމަތީގައި އެކަމެއް ހިނގިއިރު ނުވަތަ އެކަމެއްގެ ޚަބަރު ލިބިލެއްވުމުންވެސް މަނާނުކުރައްވާ ކަންކަމާއި  އެކަލޭގެފާނުގެ ޚުލުޤީ ސިފަފުޅުތަކާއި  ( އޯގާތެރިކަމާއި ތެދުވެރިކަން ފަދަ ސިފަފުޅުތައް ) އެކަލޭގަފާނުގެ ޚަލްޤީ ސިފަފުޅުތަކެވެ.

 ކީރިތި ރަސޫލާ (ޞ) އިޖުތިހާދު ކުރެއްވި ބައެއް މައްސަލަތައް.

 ބަދުރު ހަގުރާމައިގެ އަސީރުންނާއި މެދު ކަންކުރާނެގޮތް
ބަދުރުހަނގުރާމައިން އަތުލައިގަނެގެން އަސީރުން ގެނެވުނު ހިނދު އެމީހުނާއި މެދު ޢަމަލުކުރަންވީ ގޮތެއް އެކަލޭގެފާނަށް އެނގިވަޑައިގެންފައެއް ނެތެވެ. އަދި އެކަން ބަޔާން ކޮށްދެއްވައި ވަޙީއެއްވެސް ބާވައެއް ނުލައްވައެވެ. އެހެންކަމުން އިތުރުއެކަލޭގެފާނު އިޖުތިހާދުކުރައްވާ އަދި އެކަމާގުޅެ ގޮތުން އަބޫބަކުރުގެފާނާއި ޢުމަރުގެފާނުކުރެން ލަފާއެއްސެވިއެވެ. މިގޮތުން ދެބޭފުޅުންގެ ލަފާ ހޯއްދެވުމަށްފަހު އެކަލޭގެފާނު ޢަމަލުކުރެއްވީ އަބޫބަކުރުގެފާނުގެ ލަފައާއި އެއްގޮތަށެވެ. އެއީ އަސީރުންގެ އަތުން ފިދުއައެއް އަތުލުމަށްފަހު އެމީހުންމަރާނުލާ ދޫކޮށްލެއްވުމެވެ. 
ނަމަވެސް އެއަށް ފަހު އެކަމާއިގުޅޭ ވަޙި ބާވައިލެއްވުނީ  އަސީރުންގެ އަތުން ފިދާއެއް އަތުލައި ދޫކޮށްލުމަށްވުރެ މޮޅުގޮތަކީ އެމީހުން ޤަތުލުކުރުން ކަމުގައެވެ. 

 ޙުކުމްތައް ކަނޑައެޅުއްވުން 
އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި (ކީރިތި ރަސޫލާ (ޞ) ގެ ޒަމާނުގައި) ޙުކުމްތަށް ބާވައިލެއްވިފައި ހުރި އެންމެ އާންމު އެއްގޮތަކީ ޙާދިޘައަކާ ގުޅިގެން އެކަމުގެ ޙުކުމް ބާވައިލެއްވުމެވެ.
އިސްކަންދަރިއްޔާ

މެސެޑޯނިއަން ދަރިކޮޅު ރަސްކަލުން އެލެގްޒެންޑަރ ޛި ގްރޭޓް މީލާދީގެ 332 އަހަރު ކުރިން މިޞްރަށް ވަޑައިގެން މިޞްރުގެ އުތުރުގައި މެދުތެރޭ ކަނޑުގެ އައްސޭރި ފަށަށް ވާގޮތަށް އޮންނަ އިސްކަންދަރިއްޔާ ބިނާކުރެއްވި އެވެ. އިސްކަންދަރިއްޔާ މިނަންދެވުނީ އެލެގްޒެންޑަރ ޛި ގްރޭޓްގެ ނަމާއި ގުޅުވައިގެންނެވެ. އިސްކަންދަރިއްޔާއަކީ މިޞްރުގައި މެދުތެރޭ ކަނޑަށް ވާގޮތަށް އޮންނަ މައި ބަދަރު ކަމުގައި އޭރު ބެލެވުނެވެ. އަދި އިސްކަންދަރިއްޔާ ވެފައިވަނީ ގްރީކުންގެ ޙަޟާރަތުގައި ވެސް ވަރަށް ފާހަގަކޮށްލެވޭ މުހިއްމު ޝަހަރަކަށެވެ. މެސެޑޯނިއަން ދަރިކޮޅު ރަސްކަލުން އެލެގްޒެންޑަރ ޛި ގްރޭޓް މީލާދީގެ 332 އަހަރު ކުރިން މިޞްރަށް ވަޑައިގެން މިޞްރުގެ އުތުރުގައި މެދުތެރޭ ކަނޑުގެ އައްސޭރި ފަށަށް ވާގޮތަށް އޮންނަ އިސްކަންދަރިއްޔާ ބިނާކުރެއްވި އެވެ. އިސްކަންދަރިއްޔާ މިނަންދެވުނީ އެލެގްޒެންޑަރ ޛި ގްރޭޓްގެ ނަމާއި ގުޅުވައިގެންނެވެ. އިސްކަންދަރިއްޔާއަކީ މިޞްރުގައި މެދުތެރޭ ކަނޑަށް ވާގޮތަށް އޮންނަ މައި ބަދަރު ކަމުގައި އޭރު ބެލެވުނެވެ. އަދި އިސްކަންދަރިއްޔާ ވެފައިވަނީ ގްރީކުންގެ ޙަޟާރަތުގައި ވެސް ވަރަށް ފާހަގަކޮށްލެވޭ މުހިއްމު ޝަހަރަކަށެވެ.
އިބްރާހިމް އިސްމާޢިލް

އިބްރާހިމް އިސްމާޢިލް (އިބްރާ) އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މާލޭ މެމްބަރެވެ.
ޕްރޮފެސަރ ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު

:''އެހެނިހެން ބޭނުންތަކަށް ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު ބައްލަވާލައްވާ!

 އަކީ އޮސްޓްރޭލިޔާގެ ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް މެލްބަންއަށް އޮމާންގެ ރަސްގެފާނު ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ޕްރޮފެސަރއެކެވެ. 

## ނަސަބު
ޕްރޮފެސަރ ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު އަކީ އައްސުލްޠާން މުޡައްފަރު މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު ގެ ފުތް އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް އިސްކަންދަރު ގެ ފުތް އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޣިޔާޘުއްދީނު  ގެ ފުތް އަލްއަމީރު އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރިކިލެގެފާނު ގެ ދި އައްނަބީލާ ޢާއިޝަތުދީދީ (ދޮށީދީދީ)ގެ ފުތް މީދޫ ގަނޑުވަރު އަޙްމަދުދީދީ ގެ ދި ޛުލައިޚާދީދީ ގެ ދި މަރްޔަމްދީދީ ގެ ފުތް މުޙައްމަދު ސަޢީދު ގެ ފުތް ޕްރޮފެސަރ ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު އެވެ.
ރާޣޖެ

ދފހމދފލމފގޖމކލމފޖކލދފހދފނުދފނނނނނޖޖނފޖކހނދ×ޖގސޖހނސޖނދޖފނބމބނބޖބނދޖކހޖހދޖބނދޖބނބޖބނޖބނޖބގނބޖނބޖބނދފޖކބނދފޖކގދބދދގ
ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު

:ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު، މިނަން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވަރަށް ގިނަ މީހުންނަށް ކިޔައެވެ.

* ޕްރޮފެސަރ ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު
* އަލްއުސްތާޛު ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު
* ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު (މަނަދޫ)
އަލްއުސްތާޛު ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު

:''އެހެނިހެން ބޭނުންތަކަށް ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު ބައްލަވާލައްވާ!

ފަޟީލަތުލްއުސްތާޛު ޢަބްދުﷲ ސަޢީދަކީ  ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކުރީގެ އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރެވެ. މި މަޤާމާ އެމަނިކުފާނު ޙަވާލުވެ ވަޑައިގަތުމުގެ ކުރީގައި ހުންނެވީ ބަންޑާރަނާއިބު އޮފީހުގެ ނާއިބު ކަމުގެ މަޤާމުގައެވެ. އެމަނިކުފާނަކީ ރާއްޖޭގެ އެންމެ ފުންނާބު އުސް ޤާނޫނީވަކީލުންގެ ތެރޭގއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ.ޤާނޫނުގެ ޢިލްމާއި ދީނީ ޢިލްމުގައި އަރާހުންނެވި ބޭފުޅެކެވެ.ޤުރްއާން ހިތު ދަސްކުރައްވައިގެން ހުންނެވި ޙާފިޡެކެވެ.ފެކަލްޓީއޮފް ޝަރީޢާ އެންޑްލޯ ގެ ފުރަތަމަ ޑީންކަންކުރެއްވީ އޭނާއެވެ. ރާއްޖޭގައި ޤާނޫނީ ތަޢުލީމްގެބިންގާ މިޒަމާނާއެއްގޮތަށް އަޅައި ހަރުދަނާކުރުމުގައި އެންމެ މަތީދަރޖައަށް ހިއްސާކުރައްވި އެއްބޭފުޅަކީ އޭނާއެވެ.ބަންޑާރަ ނާއިބު އޮފީހުގެ ސްޓޭޓް އެޓަރނީ ކަމުގެ މަޤާމާއި ޑިރެކްޓަރކަމުގެ މަޤާމް އަދާކުރައްވާފައިވެއެވެ. އެސިސްޓެންޓް ޑިރެކްޓަރ ޖެނެރަލް ޕަބްލިކް ޕްރޮސެކިޔުޝަންސް ގެ މަޤާމުގައި ހުންނެވުމަށްފަހު  ޔޫރަޕް ގައި ޕީއޗްޑީއަށް ކިޔަވާވިދާޅުވާން  2005ވަނަ އަހަރުގެ ފަހުކޮޅުން ފެށިގެން ފައްޓަވާފައިވެއެވެ.  އަލްއުސްތާޛް ޢަބްދުﷲ ސަޢީދަކީ ޤާނޫނީ ޢިލްމުވެރި އަކަށް، ފިޤްހު އިލްމުވެރިއަކަށް ވުމުގެ އިތުރަށް ތާރީޚް އިލްމަށް ވަރަށް މޮޅުބޭފުޅެކެވެ. އެމނިކުފާނަކީ ވަރަށްގިނަޢިލްމީ ދާއިރާތަކުގައި މަޢުލޫމާތު ނުހަނު މުއްސަނދި ބޭފުޅެއްމެއެވެ. އަލްއުސްތާޛް ޢަބްދުﷲ ސަޢީދަކީ އަރަބިބަސް، އުރްދޫބަސް، ފާރިސީބަސް އިނގިރޭސި ބަސް ރަނަގަޅަށް ދެނެވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ. އޭނާ ތަޢުލީމް ޙާޞިލުކުރެއްވި ޤައުމުތަކުގައި އިންޑިއާ، މިޞުރު، ސިންގަޕޫރު އަދި ޔޫރަޕިއަން ޔޫނިއަންގެ ބައެއް  ޤައުމުތައް ހިމެނެއެވެ.

## ނަސަބު
އަލްއުސްތާޛު ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު އަކ އައްސުލްޠާނު މުޙައްމަދު ޣިޔާޘުއްދީނު ރަދުން ގެ އަލްއަމީރު އިބްރާހިމްފާމުލަދޭރިކިލެގެފާނުންގެ ޢާއިޝަތު ދޮށީދީދީއާއި ކާވެނިބައްލަވައިގެން ލިބުނު ގަޑުވަރު ޙަސންދީދީގެއަލްޚަޠީބު ޢަބްދުﷲ ދީދީ އަލްޤާޟީ އިބްރާހިމް މަޖުދުއްދީނުގެ ޚަދީޖާމަނިކެ އާއި ކާވެނިބައްލަވައިގެން ލިބިވަޑައިގަތް ދަރިކަލުން ހުސައިންދީދީގެމުހައްމަދު ސަޢީދުގެ ދަރިކަލުންނެވެ . މަންމައަކީ އަލްއަލްޤާޟީ އިބްރާހިމް މަޖުދުއްދީނު އުއްތަމަފަނޑިޔާރުމަނިކުފާނުގެ ހައްވާމަނިކެގެ އާމިނަތުދީދީއާއި އެޅެގޭ އައްނާއިބު އިބްރާހިމްދީދީގެ އައްނާއިބު ޢަބްދުﷲ ދީދީގެ ގެ ދަރިކަނބަލުން ޙައްވާދީދީއާއި ގަޑުވަރު އައްޝައިޚް ހުސައިންތަކުރުފާނުގެ އަލްއައްލާމަތުއްޝައިޚު އަލްޙާފިޡު އިބްރާހީމް ތަކުރފާނު އަޚޫހުލް ޤާޟީ މޫސާ ބަދުރުއްދީން (އައިސާބީގެދަރު ދޮންބެއްޔާ) ގެ ފަޟީލަތުއްޝައިޚު އަޙްމަދުދިދީ (އައިސާބީގެ ދަރު އަޙްމަދުދީދީ) ގެ މުހައްމަދުދީދީއާއި ކާވެނިބައްލަވައިގެން ލިބިވަޑައިގަތް ދަރިކަނބަލުން ފާޠުމަތު ދީދީއެވެ ޢަބްދުﷲ ސަޢީދުގެ ގެ މަތިފުށް ހަތަރު ފަރާތުންމެ،އަލްޢައްލާމަތު މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީނުލްކަބީރު އިބްނުއްނާއިބު ޙަސަން އިބްނު މުހައްމަދުލް މިޞްރީ ބޮޑުފަނޑިޔާރު ތަކުރުފާނާއި އައްސުލްޠާނު މުހައްމަދު ޣިޔާޘުއްދީނާއި އަލްފަޤީހު އަލްވަރަޢުއްޒާހިދު ޔޫސުފުނާއިބުކަލޭގެފާނާއި ގުޅިފައިވެއެވެ.
ޏ. އަތޮޅު

**ފުވައްމުލަކަކީ** ދިވެހިރާއްޖޭގައި އޮތް އެންމެ ކުޑައަތޮޅެވެ. މި އަތޮޅުގައި އޮންނަނީ އެންމެ ރަށެކެވެ. މިއަތޮޅު އެކުލެވިގެންވަނީ އެންމެ ރަށެއްގެ މައްޗަށެވެ. ފުވައްމުލަކަކީ ރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށްތަކާއި ވަރަށް ތަފާތުރަށެކެވެ. މާކަނޑުގެ މެދުގައި ވަކިން އުފެދިފައިވާ ރަށަކަށްވާތީ މުޅިރަޑުގެ ވަށައިގެން ފުއްޓަރު އޮވެއެވެ. އަދި މާކަނޑުން ބިޔަރާޅުތައްނަގާ ބިންދައެވެ. ފުވައްމުލަކުގައި ޒަމާނީ ބަނދަރެއް ހެދި 2003 ވަނަ އަހަރު އެބަނދަރު ހުޅުވި ބޭނުން ކުރަން ފެށުމުގެ ކުރިން ފުވައްމުލަކަށް އަރާ ފޭބުމަކީ ވަރަށް ބިރުވެރިކަމެކެވެ. އަރާފޭބުމުގެ ތެރޭގައި ހިނގި ހާދިސާ ތަކުގައި އެތައްފުރާނައެއްވަނީ ނެތި ގޮސްފައެވެ.

ޤިސްމު:Atolls of the Maldives
ޤިސްމު:Indian Ocean atolls
ނައްނުގަތި

**ނައްނުގަތި** () އަކީ ދެކުނު އޭޝިއާ އަދި އިރުމަތީ އޭޝިއާގެ ސަރަޙައްދު ތަކުގައި އުޅޭ ހަރުފައެކެވެ. މިއީ ވިހަލާ ހަރުފައެއްނޫނެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ރައީސްކަން ކުރެއްވި ބޭފުޅުން

* އަލްއުސްތާޛު އަޙްމަދު ކާމިލް ދީދީ
27 ޖޫން 1942 ން 29 އޮކްޓޯބަރ 1944

* އަލްއަމީރު މުޙަންމަދު ފަރީދު ދީދީ
21 އޮކްޓޯބަރ 1933 ން 25 ޖޫން 1942

* އަލްއަމީރު ޢަލީ ކުޑަރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނު
8 ނޮވެންބަރު 1945 ން 3 މާރޗް 1948

* އަލްއަމީރު އިބްރާހީމް ޢަލީ ދީދީ
30 އޮކްޓޯބަރ 1944 ން 7 ނޮވެންބަރު 1945

* އަންނަބީލު އިބްރާހީމް ފަރީދު ދީދީ
1 މާރޗް 1954 ން 3 އޮކްޓޯބަރ 1959

* އައްޝައިޚް މަލިން މޫސާ މާފަތްކަލޭގެފާނު
13 އޭޕްރިލް 1952 ން 21 އޮކްޓޯބަރު 1953

* އައްޝައިޚް އަޙްމަދު ޝާޠިރު
1 އޯގަސްޓް 1972 ން 11 ނޮވެންބަރ 1982

* ޞާހިބުއްސަޢާދާ އަލްފާޟިލް އަޙްމަދު ޒަކީ
3 އޯގަސްޓް 1959 ން 1 އޮގަސްޓް 1972

22 ފެބްރުއަރީ 1990 ން 11 ނޮވެމްބަރ 1993

* އަލްއުސްތާޛު ޢަބުދުﷲ ޙަމީދު
11 ނޮވެމްބަރ 1993 ން 13 ސެޕްޓެމްބަރ 2004

* އަލްފާޟިލް އަޙްމަދު ޒާހިރު
13 ސެޕްޓެމްބަރ 2004 ން 06 އޯގަސްޓް 2008

* އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު ޝިހާބު

12 އޯގަސްޓް 2008 ން 28 މެއި 2009

* އަލްފާޟިލް ޢަބްދުﷲ ޝާހިދު

28 މެއި 2009 ން 28 މެއި 2014

* އަލްފާޟިލް ޢަބްދުﷲ މަސީޙް މުޙައްމަދު

28 މެއި 2014 އިން 1 ނޮވެންބަރު 2018

* ޤާސިމް އިބްރާހީމް

1 ނޮވެންބަރު 2018 އިން 27 މެއި 2019

* މުޙައްމަދު ނަޝީދު

27 މެއި 2019 އިން ފެށިގެން
ފ.ނިލަންދޫ އާސާރީ މިސްކިތް

ނިލަންދޫ އާސާރީ ސަރަހައްދުގައި ހުންނަ އާސާރީ މިސްކިތަކީ ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ތާރީކްގައި ވަރަށް ފާހަގަ ކޮށްލެވޭނެ މިސްކިތެކެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި މިިމިސްކިތަކީ ދިވެހި ރާއްޖެ އިސްލާމް ކުރެއްވި އިރު ހުންނެވި ރަދުން އައްސުލްތާން މުޙައްމަދު ބިން ޢަބުދުﷲ ބިނާކުރެއްވި 3 މިސްކިތުގެ ތެރެއިން އެއް މިސްކިތެވެ. އަނެއް ދެމިސްކިތަކީ މާލޭ ހުކުރު މިސްކިތާއި، ދަރުމަވަންތަ މިސްކިތެވެ. ކުރިން ނިލަންދޫ އާސާރީ މިސްކިތުގައި ކުރިން ހުކުރު ކޮށްފައި ވެއެވެ.

ޤިސްމު:ނިލަންދޫ (ފ. އަތޮޅު)
ޤިސްމު:(ފ. އަތޮޅު)
ޤިސްމު:ދިވެހި ތާރީޚް
ޢަބުދުﷲ އިސްމާޢިލް ލައިބްރަރީ

**ޢަބުދުﷲ އިސްމާޢިލް ލައިބްރަރީ** މިނަމުގައި ލައިބްރަރީ އެއް ވެސް 25 އެޕްރީލް 1981 ގައި ފ.އަތޮޅު  މަގޫދޫގައި ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ އަލްއުސްތާޛު މައުމޫނު ޢަބްދުލް ޤައްޔޫމްހުޅުއްވައިދެއްވި އެވެ. މިއީ ދިވެހިރާއްޖެ ދުށް މަޝްހޫރު ހިސާބު ޢިލްމުވެރިޔާ ޢަބުދުﷲ އިސްމާޢީލް ނުވަތަ ތުއްތު ގެ ހަދާނުގައި ބިނާކުރެވިފައިވާ ތަނެކެވެ. 1999 ވަނަ އަހަރު ގެ ޖެނުއަރީ މަހުގެ 18 ވަނަ ދުވަހު ފ.އަތޮޅުގެ ވެރިކަން ފ. މަގޫދޫ އިން ފ.ނިލަންދޫ އަށް ބަދަލުވުމާއި ގުޅިގެން މިލައިބްރަރީ ވެސް ވަނީ ނިލަންދޫ އަށް ބަދަލު ކުރެވިފައެވެ.ތަފާތު ދާއިރާގެ ފޮތްތައް މިލައިބްރަރީ އިން ލިބެން ހުރެއެވެ. ރަށުގެ ޢާންމުންނާއި ސުކޫލް ކުދިންނަށް މިތަނުން ފޮތް ގެންގޮސްގެން ކިޔުމުގެ ފުރުޞަތު ހުޅުވާލެވިފައި ވެއެވެ.

ޤިސްމު:ނިލަންދޫ (ފ. އަތޮޅު)
ޤިސްމު:(ފ. އަތޮޅު)
ޝަހީދު އާދަމް ނަސީރު

އަކީ ދިވެހި ޤައުމަށްޓަކައި 3 ނޮވެމްބަރ، 1988 ގައި ދިވެހި ޤައުމުގެ ދިފާއުގައި ހަނގުރާމަކޮށް ޝަހީދުވި ދިވެހި ދަރިއެކެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހި ޝަހީދުން
ޝަހީދު ކުޑަ އާދަމް ކުޑަ ތުއްތު

އަކީ ދިވެހި ޤައުމަށްޓަކައި 3 ނޮވެމްބަރ، 1988 ގައި ދިވެހި ޤައުމުގެ ދިފާއުގައި ހަނގުރާމަކޮށް ޝަހީދުވި ދިވެހި ދަރިއެކެވެ. 
ލާންސް ކޯޕްރަލް ކުޑަ އާދަމް ކުޑަތުއްތު ޒޯން ޑިއުޓީގައި މެދު ޒިޔާރަތްމަގުގައި އުޅުއްވަމުން ގެންދަވަނިކޮށް ދިން ބަޑީގެ ހަމަލާއިން ވަޒަން އަރައި ޝަހީދުވީ އެވެ. ލާންސް ކޯޕްރަލް ކުޑަ އާދަމް ކުޑަތުއްތު ޝަހީދުވެގެން ވެއްޓިފައިވަނީ އިސްލާމީ މަރުކަޒުގެ ކައިރިން މެދުޒިޔާރަތް މަގަށެވެ.
ލާންސް ކޯޕްރަލް ކުޑަ އާދަމް ކުޑަ ތުއްތު ޝަހީދުވެފައިވަނީ ސިފައިންގެ ޑިއުޓީގައި ހުންނަވަނިކޮށް ކަމަށްވާތީ ދިވެހި ދަތުލަތުން އެކަމުގެ އަގު ވަޒަންކުރައްވާ ލާންސް ކޯޕްރަލްއެއްގެ މަގާމުން ސާޖެންޓެއްގެ މަގާމުގެ ކުރިއެރުން ދެއްވައި ހުރަވީ ރިހި މެޑަލް އައި ތިނެއް ނޮވެމްބަރުގެ މެޑަލް އާއި ޖިހާދުގެ ރަތް މެޑަލްދެއްވި އެވެ.
ޝަހީދުވީ އުމުރުފުޅުން 49 އަހަރާއި 10 މަހާއި 1 ދުވަހުންނެވެ. ދާއިމީ އެޑްރެހަކީ ހ.އަންހީޓު އެވެ. ބައްޕައަކީ ކުޑަ އާދަމް، މުލަކު އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހި ޝަހީދުން
ޝަޙީދު ކުޑަނެވި ތުއްތު މަނިކު

އަކީ ދިވެހި ޤައުމަށްޓަކައި 3 ނޮވެމްބަރ، 1988 ގައި ދިވެހި ޤައުމުގެ ދިފާއުގައި ހަނގުރާމަކޮށް ޝަހީދުވި ދިވެހި ދަރިއެކެވެ.

ޝަހީދު ކުޑަނެވި ތުއްތު މަނިކުގެ ޚިދުމަތްތަކުގެ އަގު ވަޒަން ކުރައްވައި ދިވެހި ދަޢުލަތުން ވަނީ މެޑަލް ފޯ އެކްސެޕްޝަނަލް ބްރޭވަރީ، 3 ނޮވެންބަރުގެ މެޑަލް އަދި ޖިހާދުގެ ރަތް މެޑަލް އަރުވާފައެވެ. އަދި މިނިވަން 25 ގެ ޢާންމު ޚިދުމަތުގެ އިނާމު 1990 ވަނަ އަހަރު ކުޑަނެވި ތުއްތު މަނިކުގެ ހަނދާނަށް ވަނީ އަރުވާފައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހި ޝަހީދުން
މާމުއި

މާމުއި އަކީ މާމުއި ކުޅަދުރު އުފައްދާ ފޮނި ދިޔައެކެވެ. މާމުއި ކުޅަދުރު މާމުއި އުފައްދަނީ މަލާއި މަލުގެ ކަރުގަނޑުންނެވެ. މާނައަކީ ތަފާތު މަލުގެ ފިޔަ އާއި، މަލުގެ ކަރުގަނޑުން ދިޔަ ނަގައި، މާމުއި ކުޅަދުރުގެ ހަތާ އަށް ޖަމާކޮށްގެން މާމުއި އުފެއްދުމެވެ. މާމުއި އަށް ފޮނިކަން ގެނެސްދެނީ އޭގައި ހިމެނޭ ފްރަކްޓޯޒް އަދި ގުލްކޯޒް ގެ ސަބަބުންނެވެ. ކުދިކުދި ޖަރާސީމް ތަކަށް މާމުއިގެ ތެރޭގައި އާލާވެ ބޮޑުވެ ދިރުމަކީ އުދަގޫ ކަމެކެވެ. އެއީ މާމުއިގައި ހިމެނޭ ފެނުގެ އެކްޓިވިޓީ ދަށްވީމައެވެ.
އިބްރާހީމް އަޙްމަދު

**އައްޝައިޚް އިބްރާހީމް އަޙްމަދަކީ** ފ.ނިލަންދުއަށް އުފަން ޢިލްމީ ބޭފުޅެކެވެ. އޭނާވަނީ ސަރުކާރުގެ ތަފާތު މަޤާމުތައް ފުރުއްވައިފައެވެ. އަދި އުވިގެންދިޔަ ޚާއްޞަ މަޖިލީހުގެ ފ. އަތޮޅުގެ މެންބަރުކަން ވެސް އިބްރާހީމް އަޙްމަދު ކުރައްވައިފައިވެއެވެ. އިބްރާހީމް އަޙްމަދު ފުރަތަމަ ޑިގުރީ ޙާޞިލުކުރެއްވީ ތާރީޚުގެ ދާއިރާއިން އެކުވެރި ޢަރަބި އިމާރާތުގެ ޔުނައިޓަޑް އަރަބް އެމިރޭޓްސް ޔުނިވަރސިޓީގައި 1997ވަނަ އަހަރުއެވެ. މާސްޓާރސް ޑިގުރީ ޙާޞިލުކުރެއްވީ ފިޤްހާއި އުޞޫލުލްފިޤްހުން މެލޭޝިޔާގެ އިންޓަރނޭޝަނަލް އިސްލާމިކް ޔުނިވަރސިޓީގައި 2013ވަނަ އަހަރުއެވެ. މީގެއިތުރުން 2008ވަނަ އަހަރު އިމާމުން ތަމްރީނުކުރުމުގެ ކޯހަކާއި، 2016ވަނަ އަހަރު ފަތުވާ ދިނުމުގެ މަސައްކަތާ ބެހޭ ޓްރެއިނިންގ ކޯހެއް އަޒްހަރުގައި ފުރިހަމަކުރައްވައިފައިވެއެވެ.

އައްޝައިޚް އިބްރާހީމް އަޙްމަދު ލިޔުއްވައިފައިވާ ފޮތްތަކުގެ ތެރޭގައި، [**سيرة الرّســول صـلّى الله علـيـه وسـلّم**] އާއި، [ރަށްވެހިކަމާއި ގޮންޖެހުން] މި ފޮތާއި، [މައްކާގެ މުޤައްދަސް ތަންތަން] މި ފޮތާއި، ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީގައި ކިޔަވައިދޭ [ރަސޫލާއާއި ޚަލީފާއިންގެ ސީރަތު] މި ފޮތާއި، [އިސްލާމިކް ހިސްޓްރީ 1] މި ފޮތާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ޔުނިވަރސިޓީގައި ކިޔަވައިދިނުމުގައި ބޭނުންކުރަމުންގެންދާ [ޞަލީބީ ހަނގުރާމަ] މި ފޮތާއި، ވިލާ ކޮލެޖުގައި ކިޔަވައިދިނުމުގައި ބޭނުންކުރަމުންދާ [އިސްލާމީ ޝަރީޢާގެ ތާރީޚާއި މަސްދަރުތައް] މި ފޮތް ހިމެނެއެވެ. މީގެއިތުރުން، ކީރިތި ރަސޫލާގެ ޙަދީޘްފުޅުތަކުގެ އަލީގައި، ފުރާވަރު ކުދިންނަށް އަމާޒުކޮށްގެން [ޢިބުރަތުގެ ސިލޭހަ] ގެ ނަމުގައި އިސްލާމީ ތާރީޚީ ތެދު ވާހަކަތަކެއް ކުރުކޮށް ލިޔުއްވައިފައިވެއެވެ.

އައްޝައިޚް އިބްރާހީމް އަޙްމަދަކީ، ހުކުރުނަމާދާއި ޢީދު ނަމާދު އިމާމުވެ ކުރައްވާ ބޭފުޅެކެވެ. އަދި ނުބައްލަވައި ޚުޠުބާ ވިދާޅުވުމުގެ ހުއްދަ ވެސް ލިބިވަޑައިގެންފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.

އައްޝައިޚް އިބްރާހީމް އަޙްމަދު ދީނީ ހޭލުންތެރިކަން ކުރިއެރުވުމަށް ކުރެއްވި މަސައްކަތްޕުޅުގެ އަގުވަޒަންކުރައްވައި އިސްލާމްދީނުގެ ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމާއި، ޚިދުމަތްކުރުމާއި، ދީނީ ޢިލްމު އުނގަންނައިދިނުމުގެ ދާއިރާއިން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ދެއްވާ ހިތްވަރުދިނުމުގެ ޤައުމީ އިނާމު 2016ވަނަ އަހަރު ވަނީ ލިބިވަޑައިގެންފައެވެ.

## އަދާކުރެއްވި ވަޒީފާތައް
* ދިވެހި މުދައްރިސް: މަޢުހަދުއްދިރާސާތިލްއިސްލާމިއްޔާ
* ޤުރްއާން މުދައްރިސް: މަޢުހަދުއްދިރާސާތިލްއިސްލާމިއްޔާ
* އެސިސްޓެންޓް ލެކްޗަރަރ: ކުއްލިއްޔަތުއްދިރާސާތިލްއިސްލާމިއްޔާ
* އެގްޒަމިނޭޝަން އޮފިސަރ: ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޕަބްލިކް އެގްޒަމިނޭޝަންސް
* ޢާންމު މެންބަރު: ޖުޑީޝަލް ސަރވިސް ކޮމިޝަން
* މިނިސްޓަރުގެ ނާއިބު: މިނިސްޓްރީ އޮފް އިސްލާމިކް އެފެއާޒް
* މެންބަރު: ފިޤްހު އެކަޑަމީ
* ނާއިބު ރައީސްކަމާއި މެންބަރުކަން: އިސްލާމީ ފަތުވާ ދޭ އެންމެ މަތީ މަޖިލިސް

ޤިސްމު:ނިލަންދޫ (ފ. އަތޮޅު)
ޤިސްމު:(ފ. އަތޮޅު)
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދީނީ ޢިލްމުވެރީން
ނައިޓްރޯޖަން

ނައިޓްރޯޛަން އަކީ ކެމިކަލް އުންސުރެކެވެ. މިއުންޞުރުގެ އެޓަމިކް ނަންބަރަކީ 7 އެވެ. އަދި މިއުންޞުރުގެ އިގިރޭސި ރަމްޒު އަކުރަކީ N އެވެ. އެޓަމިކް މާސް އަކީ 14.00674µ އެވެ. މިއީ ކުލަހެއް، ވަހެއް، ރަހައެއް ނެތް ގޭހެކެވެ. ޖައްވުގައި ހިމެނޭ ގޭހުގެ 78 އިންސައްތަ އަކީ ނައިޓްރޯޖަން އެވެ. އެމޯނިޔާ، އޯގަނިކް ނައިޓްރައިޓްސް، ސަޔަނައިޑް، އަދި ނައިޓްރިކް އެސިޑް ފަދަ ކެމިކަލް ތަކުގައި ނައިޓްރޯޖަން އެކުލެވިގެން ވެއެވެ. 

ނައިޓްރޯޖަން އެންމެ ފުރަތަމަ ހޯދީ ސްކޮޓްލޭންޑް ގެ އިލްމް ވެރިއެއް ކަމުގައިވާ ޑެނިއަލް ރުތަފޯޑް އެވެ. އެއީ 1772 ވަނަ އަހަރު ގައެވެ.
ޙުސައިން ޝަމީމް

**ޙުސައިން ޝަމީމް** ( ހ.ޝޭޑީކޯނަރ، މާލެ ) އަކީ މަޝްހޫރު ގާނޫނީ ވަކީލެކެވެ. މިޞްރުގެ އަލް އަޒްހަރު ޔުނިވަސިޓީ އިން ގާނޫނީ ދާއިރާއިން ފުރަތަމަ ޑިގްރީ ޙާޞިލް ކުރެއްވުމަށްފަހު ޙުސައިން ޝަމީމް މާލެ ވަޑައިގަތީ 2005 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

## ތަޢުލީމް ޙާޞިލް ކުރެއްވުން
ޙުސައިން ޝަމީމްގެ ތަޢުލީމީ މަރުހަލާ ފެށުނީ އިސްކަންދަރު ސުކޫލުންނެވެ. އެއަށްފަހު ޖަމާލުއްދީން މައުހަދު އަރަބިއްޔާ ގައި ކިޔަވާ ވިދާޅުވިއެވެ. މަތީ ތައުލީމް އުގެނުމަށް މިޞްރަށް ވަޑައިގަތީ އޮކްޓޯބަރު 1999 ގައެވެ. 
* އިސްކަންދަރު ސްކޫލް : ޕްރައިމަރީ ތައުލީމް
* ޖަމާލުއްދީން ސްކޫލް : ޕްރައިމަރީ ތައުލީމް
* މަދަރުސަތުލް ޢަރަބިއްޔަތުލް އިސްލާމިއްޔާ : މެދުމަދަރުސީ ތަޢުލީމް
* މަޢުހަދުއް ދިރާސާތުލް އިސްލާމިއްޔާ : ސާނަވީ އަދި މަތީ ސާނަވީ ތަޢުލީމް
* ފެކަލްޓީ އޮފް ލޯ - އަލް އަޒުހަރު ޔުނިވަސިޓީ : ފުރަތަމަ ޑިގްރީ

## އަދާކުރެއްވި ސަރުކާރުގެ ވަޒީފާތައް
* ސްޓޭޓް އެޓާނީ - ބަންޑާރަ ނާއިބުގެ އޮފީސް : 2005 - 2007 
* ޑެޕިއުޓީ ޑިރެކްޓަރ - ބަންޑާރަ ނާއިބުގެ އޮފީސް : 2007 - 2008 
* ސީނިއަރ އެސިސްޓެންޓް ޕަބްލިކް ޕްރޮސެކިއުޓަރ : ޑިސެމްބަރ 2008 - ފެބުރުއަރީ 2009
* ލޭބަރ ޓްރައިބިއުނަލް ގެ މެންބަރުކަން
* ޑެޕިއުޓީ ޕްރޮސެކިއުޓަރ ޖެނެރަލް : ފެބުރުއަރީ 2009 - މިހާރު ވެސް

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޕްރޮވިންސްތައް

ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިމެނެނީ ޖުމްލަ 7 ޕްރޮވިންސް އެވެ. ދިވެހިރާއްޖެ ތަފާތު 7 ޕްރޮވިންސަކަށް ބަހާލެވުނީ 11 ނޮވެމްބަރު 2008 ގައި އެމްޑީޕީ އިއްތިހާދުން ދިވެހި ސަރުކާރު ހިންގެވުމާއި ހަވާލުވުމަށްފަހު ގައެވެ. އެގޮތުން އުފެދުނު ޕްރޮވިންސްތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ. 

## މަތި އުތުރު ޕްރޮވިންސް
މަތި އުތުރު ޕްރޮވިންސްގެ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރަކީ މުޙައްމަދު ޙުނައިފް އެވެ. 
މިޕްރޮވިންސްގައި ހިމެނޭ އަތޮޅު ތަކަކީ 
* ތިލަދުންމަތީ އުތުރުބުރި ނުވަތަ ހއ.އަތޮޅު 
* ތިލަދުންމަތީ ދެކުނުބުރި ނުވަތަ ހދ.އަތޮޅު
* މިލަދުންމަޑުލު އުތުރުބުރި ނުވަތަ ށ.އަތޮޅު 

## އުތުރު ޕްރޮވިންސް
އުތުރު ޕްރޮވިންސްގެ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރަކީ މ.ނޫހިރި ތިލްމީޒާ ޙުސައިން އެވެ. 
* މިލަދުންމަޑުލު ދެކުނުބުރި ނުވަތަ ނ.އަތޮޅު
* މާޅޮސްމަޑުލު އުތުރުބުރި ނުވަތަ ރ.އަތޮޅު
* މާޅޮސްމަޑުލު ދެކުނުބުރި ނުވަތަ ބ.އަތޮޅު
* ފާދިއްޕޮޅު ނުވަތަ ޅ.އަތޮޅު

## މެދު އުތުރު ޕްރޮވިންސް

* މެދު އުތުރު ޕްރޮވިންސްގެ ވެރިކަންކުރާ ރަށަކީ ކ. މާފުށީ،

* މެދު އުތުރު ޕްރިވިންސްގެ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރަކީ މ.ވެލިދޫގޭ މުޙައްމަދު ނަޢީމް އެވެ. 

* މާލެ އަތޮޅު ނުވަތަ ކ.އަތޮޅު

* އަރިއަތޮޅު އުތުރުބުރި ނުވަތަ އއ.އަތޮޅު

* އަރިއަތޮޅު ދެކުނުބުރި ނުވަތަ އދ.އަތޮޅު

* ފެލިދެ އަތޮޅު ނުވަތަ ވ.އަތޮޅު

## މެދު ޕްރޮވިންސް
މެދު ޕްރޮވިންސްގެ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރަކީ ދ.ކުޑަހުވަދޫ ބޮޑުގޭ ފާރޫޣް މުޙައްމަދު ޙަސަން އެވެ. 
* މުލަކަތޮޅު ނުވަތަ މ.އަތޮޅު
* ނިލަންދެއަތޮޅު އުތުރުބުރި ނުވަތަ ފ.އަތޮޅު
* ނިލަންދެއަތޮޅު ދެކުނުބުރި ނުވަތަ ދ.އަތޮޅު
## މެދު ދެކުނު ޕްރޮވިންސް
މެދު ދެކުނު ޕްރޮވިންސްގެ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރަކީ އަހުމަދު މުޖުތަބާ އެވެ. 
* ކޮޅުމަޑުލު ނުވަތަ ތ.އަތޮޅު
* ހައްދުންމަތި ނުވަތަ ލ.އަތޮޅު

## މަތި ދެކުނު ޕްރޮވިންސް
މަތި ދެކުނު ޕްރޮވިންސްގެ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރަކީ މއ.ތިނަދޫގޭ ޢުމަރު ޖަމާލް އެވެ. 
* ހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރި ނުވަތަ  ގއ.އަތޮޅު
* ހުވަދުއަތޮޅު ދެކުނުބުރި ނުވަތަ  ގދ.އަތޮޅު 

## ދެކުނު ޕްރޮވިންސް
ދެކުނު ޕްރޮވިންސްގެ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރަކީ މުޙައްމަދު ނަޞީރު އެވެ. 
* ފުވައްމުލައް (ޏ. އަތޮޅު)
* އައްޑުއަތޮޅު ނުވަތަ  ސ.އަތޮޅު
އުތުރު ޕްރޮވިންސް

އުތުރު ޕްރޮވިންސްގެ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރަކީ މ.ނޫހިރި ތިލްމީޒާ ޙުސައިން އެވެ. 
* މިލަދުންމަޑުލު ދެކުނުބުރި ނުވަތަ ނ.އަތޮޅު
* މާޅޮސްމަޑުލު އުތުރުބުރި ނުވަތަ ރ.އަތޮޅު
* މާޅޮސްމަޑުލު ދެކުނުބުރި ނުވަތަ ބ.އަތޮޅު
* ފާދިއްޕޮޅު ނުވަތަ ޅ.އަތޮޅު

އުތުރު ޕްރޮވިންސް ގެ އިދާރީ ވެރިރަށަކީ ޅ.ފެލިވަރު އެވެ. ޅ. ފެލިވަރު އަކީ މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށެއްގެ ގޮތުގައި ހަމަޖައްސައި، އެރަށަކީ އުތުރު ޕްރޮވިންސްގެ އިދާރީ ނުވަތަ މަރުކަޒީ ވެރިރަށުގެ ގޮތުގައި ހަމަޖައްސާފައިވަނީ 10 ފެބުރުއަރީ 2009 ގައެވެ.
ޢަބްދުﷲ ޚަލީލް

thumb|ޑރ. ޢަބްދުﷲ ޚަލީލް
ޑރ **ޢަބުދުﷲ ޚަލީލް** ( ބަގީޗާގެ ، ފ.ނިލަންދޫ ) އަކީ ފ.ނިލަންދޫ އަށް އުފަން އިލްމީ ބޭފުޅެކެވެ. އޭނާ އަކީ މެލޭޝިޔާގެ އިންޓަނޭޝަނަލް އިސްލާމިކް ޔުނިވަސިޓީގައި އިކޮނޮމިކްސްގެ ދާއިރާއިން މާސްޓާރސް ޑިގްރީ ފުރިހަމަ ކުރައްވާފައިވާ ފަރާތެކެވެ. އަދި ބުރޫނާއީ ޔުނިވަސީޓީގައި އިކޮނޮމިކްސް އިން ޕީއެޗްޑީ ހައްދަވާފައި ވެއެވެ. އުމުރުން 31 އަހަރުގައި 2007 ވަނަ އަހަރުގެ މެދުތެރޭގައި ދިވެހިރާއްޖޭގައި އެންމެ ހަގު އުމުރުގައި އަތޮޅު ވެރިއެއްގެ މަގާމް އިސްވެ ވަޑައިގަތުމުގެ ޝަރަފް ޢަބުދުﷲ ޚަލީލް ހޯއްދެވި އެވެ.

ޢަބުދުﷲ ޚަލީލް އަކީ މީހުންނާއި ގުޅުން ބާއްވާ އިޖްތިމާޢީ ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަ ކުރެވޭ ފަރާތެކެވެ. އަތޮޅުވެރިކަން ކުރެއްވި ދުވަސްވަރު އެއަތޮޅުތަކަށް ތަރައްގީ ގެނައުމަށް ވަރަށް ބޮޑެތި މަސައްކަތްތަކެއް ކުރައްވާފައިވާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.

ޑރ. ޢަބްދުﷲ ޚަލީލް މިހާރު ހުންނެވީ މިނިސްޓަރ އޮފް ފޮރިން އެފެއާޒްގެ މަޤާމުގައެވެ.

## އާއިލާ
އަބުދުﷲ ޚަލީލް އަކީ ފ.ނިލަންދޫ ދޮންފަތްބަގީޗާގެ މޫސާ އަހުމަދު އާއި ހަމަ އެރަށު ފިނިފެންމާގޭ ހަފީޒާ ހަމީދުގެ ދޮށީ ފިރިހެން ދަރިފުޅެވެ. އާއިލާގައި ޚަލީލުގެ އިތުރުން 11 މެންބަރުން ހިމެނެއެވެ. އަނބިކަނބަލުން ނަކީ ފ.ނިލަންދޫ ފޮނިލުބޯގޭ ފަރީދާ ޢަބުދުލް ޢަޒީޒް އެވެ. އެދެމަފިރިންނަށް 2007 ވަނަ އަހަރުގެ ޑިސެމްބަރު މަހުގެ ތެރޭގައި ފިރިހެން ކުއްޖަކު ލިބިފައި ވެއެވެ. އެއީ ޒައިން ޢަބުދުﷲ ޚަލީލް އެވެ. މިހާރު 4 ކުދިން ލިބިލައްވާފައި ވެއެވެ. އެއީ ޒައިންގެ އިތުރުން، ޒާމިން، ޒީޝާ އަދި ޒައިދު އެވެ.

## ތަޢުލީމް ޙާޞިލް ކުރެއްވުން
* ފ.އަތޮޅު ތަޢުލީމީ މަރުކަޒު - މެދުމަދަރުސީ ތައުލީމް
* މަދަރުސަތުލް އަހުމަދިއްޔާ - ސާނަވީ ތަޢުލީމް
* ސެންޓަރ ފޮރ ހަޔަރ އެޑިޔުކޭޝަން - މަތީ ސާނަވީ ތައުލީމް
* އިންޓަނޭޝަނަލް އިސްލާމިކް ޔުނިވަސިޓީ - މެލޭޝިޔާ - ފުރަތަމަ ޑިގްރީ - އިކޮނޮމިކްސް
* އިންޓަނޭޝަނަލް އިސްލާމިކް ޔުނިވަސިޓީ - މެލޭޝިޔާ - މާސްޓާރސް ޑިގްރީ - އިކޮނޮމިކްސް
* ބުރޫނާއީ ޔުނިވަސިޓީ - ބުރޫނާއީ- ޕީއެޗްޑީ އިން އިކޮނޮމިކްސް

## އަދާކުރެއްވި ވަޒީފާތައް
* ސެކެޓްރީ - މޯލްޑިވްސް ޕޯޓްސް އޮތޯރިޓީ
* ސީނިއަރ އަންޑަރ ސެކެޓްރީ - މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިނޭންސް
* އަތޮޅުވެރިޔާ - އަރިއަތޮޅު އުތުރުބުރި
* އަތޮޅުވެރިޔާ - ނ.އަތޮޅު 
* ސެކެޓްރީ ޖެނެރަލް - ސިވިލް ސާރވިސް ކޮމިޝަން
* ރައްޔިތުން މަޖުލީހުގެ ފ.ނިލަންދޫ ދާއިރާގެ މެންބަރުކަން (2014ން 2019 އަށް)
* މިނިސްޓަރ އޮފް ހެލްތު (17 ނޮވެންބަރު 2023 - 30 ސެޕްޓެންބަރު 2024)

## އިތުރު ފާލަންތައް

ޤިސްމު:ނިލަންދޫ (ފ. އަތޮޅު)
ޤިސްމު:(ފ. އަތޮޅު)
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
އަހުމަދު ޢަލީ ސަވާދު

ޑރ އަހުމަދު އަލީ ސަވާދު އަކީ ނިއުޒިލޭންޑްގައި ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ގާނޫނީ ދާއިރާ އިން ފުރިހަމަ ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.

ޑރ **އަހުމަދު ޢަލީ ސަވާދު** ރާއްޖެ ވަޑައިގަތީ 2008 ވަނަ އަހަރުގެ ފަހުކޮޅު އެވެ. އެއީ މަތީ ތައުލީމް ޙާޞިލް ކުރެއްވުމަށްފަހު ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި އުޅުއްވާތާ 16 އަހަރު ވުމަށްފަހު ގައެވެ. 2008 ވަނަ އަހަރު ދިވެހިރާއްޖޭގައި ބޭއްވުނު ގިނަ ސިޔާސީޕާޓީތަކުން ބައިވެރިވި ފުރަތަމަ ރިޔާސީ އިންތިޚާބުގައި ޖުމްހޫރީ ޕާޓީގެ ފަރާތުން ބައިވެރިވި ރިޔާސީ ކެންޑިޑޭޓް ގާސިމް އިބްރާހީމްގެ ރަނިންމޭޓް ކަން ޑރ އަހުމަދު ޢަލީ ސަވާދު ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. އަހުމަދު ޢަލީ ސަވާދު އަކީ އެމްޑީޕީ އިއްތިހާދުން އެކުލަވާލާފައިވާ މިހާރުގެ ސަރުކާރުގެ މިނިސްޓަރ އޮފް ޓޫރިޒަމް ، ކަލްޗަރ އެންޑް އާޓްސް އެވެ.

## އާއިލާ
ޑރ އަހުމަދު ޢަލީ ސަވާދު އަކީ މަޝްހޫރު ދިވެހި ބޭސްވެރިޔާ ޢަލީ ޙުސައިން ( ހ.ސީސައިޑް) ގެ ދަރިއެކެވެ. ޑރ އަޙުމަދު ޢަލީ ސަވާދުގެ ޢާއިލާ ރާއްޖޭގެ އެންމެ އުތުރުން ފެށިގެން ދެކުނުގެ ރަށްތަކަށްވެސް ފެތުރިފައި ވެއެވެ. އެގޮތުން ބައްޕަ ފަރާތު މާމަ އަކީ ހދ. ކުޅުދުއްފުށި އަދި ހއ. ތަކަންދޫ އަށް ނިސްބަތްވާ ފަރާތެކެވެ. ބައްޕަ ފަރާތު ކާފަ އަކީ ސ.ހުޅުދޫ މީހެކެވެ. މަންމަ ފަރާތު މާމަ އަކީ ޏ، ފުވައްމުލަކު މީހެކެވެ. އަދި މަންމަ ފަރާތު ކާފަ އަކީ މާލޭ މީހެކެވެ. ޑރ އަހުމަދު ޢަލީ ސަވާދު ގެ އަނބިކަނބަލުންނަކީ ސ.ހުޅުދޫ ޑރ ސަނިއްޔާ ނާޖީ އެވެ. އެއީ ދަތުގެ ޑޮކްޓަރެކެވެ.

## ތައުލީމީ ޙަޔާތް
* ޕީއެޗްޑީ - ގާނޫނީ ދާއިރާ - ފެކަލްޓީ އޮފް ލޯ - އޮޓާގޯ ޔުނިވަސިޓީ - ނިއުޒިލޭންޑް . 
ޕީއެޗްޑީ އަށް ތީސިސް ލިޔުއްވި މަޢުޟޫ އަކީ **Reservations to human Rights Treaties and the Cultural Relativist Paradigm: Examining Islamic Reservations **
* މާސްޓަރސް އޮފް ލޯ - ގާނޫނީ ދާއިރާ - ނޭޝަނަލް ލޯ ސްކޫލް - އިންޑިޔާ ޔުނިވަސިޓީ - ބެންގަލޫރު - އިންޑިޔާ 
މާސްޓާރސް އަށް ލިޔުއްވި މައުޟޫ އަކީ **Reservations to Human Rights” **. އެންމެ މަތީ މާކްސް ލިބުނު ތީސިސް އަކަށް ވުމުގެ އިތުރުން ފުރަތަމަ ދަރަޖައިގެ ރަންމެޑެލް މިތީސިސް އަށް ލިބިފައި ވެއެވެ. 
* ބެޗްލާރސް އޮފް ލޯ - ބެންގަލޫރު ޔުނިވަސިޓީ - ބެންގަލޫރު - އިންޑިޔާ 
* ބެޗްލާރސް އޮފް އާޓްސް - ޕޮލިޓިކަލް ސައިންސް - ހިސްޓްރީ - އިކޮނޮމިކްސް - ބެންގަލޫރު ޔުނިވަސިޓީ - ބެންގަލޫރު - އިންޑިޔާ
* ޕޯސްޓް ގްރެޖުއޭޓް ޑިޕްލޮމާ - ނޫސްވެރިކަން - އޭޝިޔާން ކޮލެޖް އޮފް ޖާނަލިޒަމް - ބެންގަލޫރު - އިންޑިޔާ

## މަސައްކަތުގެ ތަޖުރިބާ
ޑރ އަހުމަދު ޢަލީ ސަވާދުގެ މަސައްކަތުގެ ތަޖުރިބާ އަށް ބަލާއިރު ތަޢުލީމު ޙާޞިލްކުރި ހުރިހާ ދާއިރާއަކުން ތަޖުރިބާ ހޯއްދަވާފައިވެއެވެ. އެގޮތުން 2000 ން 2004 އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތަފާތު ކުންފުނިތަކާއި ފަރާތްތަކަށް ގާނޫނީ ލަފާ ދީފައި ވެއެވެ. އަދި އޭގެ ކުރިން އިންޑިޔާ ޔނިވަސިޓީގެ ނޭޝަނަލް ކޮލެޖް އޮފް ލޯ ގައި ގާނޫނީ މަސައްކަތްތައް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އިންޑިޔާ ޓައިމްސް އަދި އިންޑިޔަން އެކްސްޕްރެސް މި ދެ ނޫހުގައި ޖާނަލިސްޓް ޓްރޭނީ އެއްގެ ގޮތުގައި ހަރަކާތްތެރި ވެފައި ވެއެވެ.

ޑރ އަހުމަދު ޢަލީ ސަވާދު ވަނީ ނިއުޒިލޭންޑް އޮޓާގޯ ޔުނިވަސިޓީގެ ފެކަލްޓީ އޮފް ލޯ ގައި ތަފާތު މަގާމްތައް އަދާކުރައްވާފައެވެ. އެގޮތުން ، ރިސާރޗަރ، ރިސާރޗް އެސިސްޓެންޓް، ޓިޗިންގެ އެސިސްޓެންޓް، އަދި ކޯޑިނޭޓަރެއްގެ މަގާމް ފުރުއްވާފައި ވެއެވެ. ** ޞިއްޙަތު، އިންސާނީ ހައްގުތައް، އަދި ތަގާފީ ތަފާތުކުރުންތައް** މިމައުޟޫގެ މައްޗަށް ކޯހެއް ކޯޑިނޭޓްކޮށް ހިންގާފައި ވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އިސްލާމީ ޝަރީޢަތާއި، އިންސާނީ ހައްގުތަކާއި ބެހޭ ވަރަށް ގިނަ ދަރުސްތައް ދެއްވާފައި ވެއެވެ.

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ދެކުނު ޕްރޮވިންސް

ދެކުނު ޕްރޮވިންސްގެ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރަކީ މުޙައްމަދު ނަޞީރު އެވެ. 
* ފުވައްމުލައް (ޏ. އަތޮޅު)
* އައްޑުއަތޮޅު ނުވަތަ  ސ.އަތޮޅު
މަތި ދެކުނު ޕްރޮވިންސް

މަތި ދެކުނު ޕްރޮވިންސްގެ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރަކީ މއ.ތިނަދޫގޭ ޢުމަރު ޖަމާލް އެވެ. 
* ހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރި ނުވަތަ  ގއ.އަތޮޅު
* ހުވަދުއަތޮޅު ދެކުނުބުރި ނުވަތަ  ގދ.އަތޮޅު
މެދު ދެކުނު ޕްރޮވިންސް

މެދު ދެކުނު ޕްރޮވިންސްގެ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރަކީ އަހުމަދު މުޖުތަބާ އެވެ. 
* ކޮޅުމަޑުލު ނުވަތަ ތ.އަތޮޅު
* ހައްދުންމަތި ނުވަތަ ލ.އަތޮޅު
އެސްޕިރިން

އެސްޕިރިން އަކީ ތަދު ކެނޑުވުމަށާއި، ހުންތިރިކޮށްދީ، އަދި ދުޅަ ތިރިކޮށްދިނުމަށް ބޭސްވެރިކަމުގެ ދުނިޔޭގައި ބޭނުންކޮށް އުޅޭ ބޭހެކެވެ. އެސްޕިރިން އަށް ބޭސްވެރިކަމުގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރެވޭ ނަމަކީ އެސީޓައިލް ސެލިސައިލިކް އެސިޑް އެވެ. އެސްޕިރިން ގައި ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ލޭގަނޑުވިޔަ ނުދީ ހިފެހެއްޓުމުގެ ބާރު ވެސް އެކުލެވިގެން ވެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ހިތް ހުއްޓުން، ސްޓްރޯކް ޖެހުން، ފަދަ ހާލަތްތަކުގައި ފަރުވާގެ ގޮތުގައި އެސްޕިރިން ބޭނުންކޮށް އުޅެއެވެ. ހާޓް އެޓެކް އެއް ޖެހުމުން ދެވަނަ ހާޓް އެޓެކް އެއް ޖެހުމުގެ ފުރުޞަތު ކުޑަ ކުރުމުގެ ގޮތުން ވެސް އެސްޕިރިންގެ ދަށް ޑޯޒެއް ދީ އުޅެއެވެ. 

އެސްޕިރިން ބޭނުންކުރުމުން ކުރިމަތިވެދާނެ ނުރަގަޅު އަސަރު ތަކުގެ ތެރޭގައި ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް ގައި ހިމެނޭ ކުޑަ ގޮހޮރު، ބޮޑު ގޮހޮރު އަދި މައިދާ ފަދަ ބައިތަކުގައި ފާރު އުފެދުން، އަދި ކަންފަތް ބައްވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.
ފުރަމޭގެ ކެންސަރު

ފުރަމޭގެ ކެންސަރު() އަކީ ދުނިޔޭގައި އެންމެ އާންމު ކެންސަރުގެ ވައްތަރުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ވައްތަރެކެވެ. ފުރަމޭ ގެ ކެންސަރު ޖެހެނީ ފުރަމޭ ދުޅަވުން، އަދި ފުރަމޭ ހަލާކުވުން ފަދަ ކަމެއް މެދުވެރިވެގެންނެވެ. ފުރަމޭގެ ކެންސަރު ޖެހޭމީހުންގެ 20-10 އިންސައްތަ އޮޕަރޭޝަންކޮށްގެން ރަގަޅު ކުރެވެއެވެ.

ފުރަމޭ ދުޅަވުން ފަދަ ބަލިތައް އާންމު ނޫން ގައުމުތަކުގައި ފުރަމޭގެ ކެންސަރު ޖެހިފައި ގިނައިން ހުންނަނީ ހަށިގަނޑުގެ ކޮންމެވެސް އެހެން ބަޔަކަށް ކެންސަރު ޖެހި އޭގެ އަސަރު ފުރަމޭއަށް ކުރުން ފަދަ ގޮތަކަށެވެ. ފުރަމޭގެ ކެންސަރަށް ކުރެވޭ ފަރުވާ ބިނާވެފައި އޮންނަނީ ކެންސަރާއި ގުޅިގެން އުފެދޭ ޓިއުމަރު ނުވަތަ ގޮށްގަނޑު ގެ ސައިޒާއި، ޓިއުމަރު ހުރި ހާލަތެއްގެ މައްޗަށެވެ.

ފުރަމޭ އަކީ ނޭވާލުމަށް އެހީވުމަށް ބަނޑުގެތެރޭގައިވާ ޑައިފްރަމް އޭ ކިޔާ މަސްގަނޑުގެ ދަށުގައި ބަނޑޭކިިޔާ ބައިގެ މަތީ ބައިގެ ކަނާތްފަރާތުގައިވާ ގުނަވަނެކެވެ. ފުރަމޭގައިވާ ސެލްތަކަކީ ވަރަށް ޚާއްޞަ ސެލްތަކެކެވެ. އެސެލްތައް ބާވުމުން އެސެލްތައް އަލުން އާކުރުމުގެ ގާބިލިއްޔަތު ފުރަމެޔަށް ލިބިފައި ވެއެވެ. މިބަލި އޭޝިޔާގައި އާންމުވެފައިވަނީ ހެޕަޓައިޓިސްގެ ސަބަބުންނެވެ. 
ފުރަމޭގެ ކެންސަރު ދެގޮތަކަށް ޖެހިދާނެ އެވެ. އެއްގޮތަކީ ފުރަމޭ ގައި ކެންސަރު އުފެދުމެވެ. އަނެއް ގޮތަކީ ހަށިގަނޑުގެ އެހެން ކޮންމެެވެސް ތަނެއްގައި އުފެދޭ ކެންސަރުގެ ސެލްތައް ފުރަމޭގެ ތެރެއަށް ދަތުރުކޮށް އެތާގައި ހާލި ހެދުމެވެ. ފުރަމޭގެ ކެންސަރު ގިނައިން ޖެހެނީ ފިރިހެނުންނަށެވެ. 
## ސަބަބު
* ހެޕަޓައިޓިސް ބީ ނުވަތަ ހެޕަޓައިޓިސް ސީގެ ޖަރާސީމް ހަށިގަނޑުގެތެރެއަށް ވަނުން
* ބަނގުރާ ބުއިމުގެ ސަބަބުން ފުރަމޭގައި ލަކުނުލުން
* ގުދުރަތީ ބައެއް ކާނާގައި ވެސް ކެންސަރު އުފައްދާ ބައެއް މާއްދާތައް ހުރުމާއެކު މިފަދަ ކާނާ ގިނައިން ބޭނުންކުރުން
## އަލާމާތްތައް
* ބަނޑުގައި ރިހުން : މިރިހުން ބައެއް ފަހަރު ގަދަވެއެވެ. އަދި އަނެއްބައި ފަހަރު އަބަދު ހުންނަ ރިހުމަކަށް ބަދަލުވެގެން ދެއެވެ.
* ވަރުދެރަވުމާއި ބަރުދަން ލުއިވުން
* ކާހިތްނުވުން
* ހަޖަމުގޯސްވުން
* ބަނޑުހިކުން
* ބަނޑުގައި އަތްޖައްސާލުމުން ހަރުތަނެއް އޮންނަކަން އިހްސާސްވުން
* ބަނޑުގައި ފެންހެދުން
* ލޭގެ އަލްފާ ފީޓޯޕްރޮޓީން ޓެސްޓްހަދާއިރު މިމާއްދާ އިތުރުވެފައިވުން
## ފަރުވާ
* އޮޕަރޭޝަން ކުރުން
* ރޭޑިއޭޝަން ދިނުން
* ކީމޯތެރަޕީ ދިނުން
ބަލީގެ އަސަރުކޮށްފައިވާ މިންވަރެއްގެ މައްޗަށް ބަލައި ފަރުވާ ކުރިޔަށް ގެންދާނެ ގޮތެއް ކަނޑައަޅާނީ ފަރުވާދޭ ޑޮކްޓަރެކެވެ.
## މަރުޖިޢުތައް
* ކެންސަރު ދެނެގަންނާނީ ކިހިނެއް؟ - މުހައްމަދު އިސްމާޢީލްފުޅު، މއ.މާފުނަ - 2005

ޤިސްމު:ބަލިތައް
އިބްރާހީމް ޚަލީލް

**އިބްރާހީމް ޚަލީލް** ( ފުލޫނިޔާގެ / ފ.ނިލަންދޫ ) އަކީ އެމްޑީޕީގެ ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން ފ.އަތޮޅު އަށް ކަނޑައެޅުއްވި ފުރަތަމަ ކައުންސިލަރެވެ. އަދި މިއީ ފ.އަތޮޅުގެ ހަޔާތުގައި ވެސް ފ.އަތޮޅުގެ ވެރިކަން ކުރެއްވި ފުރަތަމަ ކައުންސިލަރެވެ. އިބްރާހީމް ޚަލީލް އަކީ ގިނަ ކުދިންތަކަކަށް ކިޔަވާ ދެއްވި ކުޅަދާނަ ދިވެހި މުދައްރިސެކެވެ. އަދި އޮފީސްތައް ހިންގެވި ވެރިއެކެވެ.

އިބްރާހީމް ޚަލީލް އަކީ ފ.ނިލަންދޫގެ ތައުލީމީ ދާއިރާއަށް ގިނަ ޚިދުމަތް ތަކެއް ކޮށްދެއްވި ޢަލީ ޝަމީމް އިބްރާހީމް ގެ ދަރިއެކެވެ.

## އަދާކުރެއްވި ވަޒީފާތައް
* މުދައްރިސް : ފ.އަތޮޅު ތަޢުލީމީ މަރުކަޒު
* އެސިސްޓެންޓް ހެޑްމާސްޓަރ : ފ.އަތޮޅު މަދަރުސާ
* ކުޑަ ކަތީބު : ފ.ނިލަންދޫ 
* މުދައްރިސް : މަޖީދިއްޔާ ސްކޫލް
* ކައުންސިލަރު : ފ.އަތޮޅު

ޤިސްމު:ނިލަންދޫ (ފ. އަތޮޅު)
ޤިސްމު:(ފ. އަތޮޅު)
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ފިޓްޖެހުން

ފިޓްޖެހުން()  އަކީ ކުޑަ ހިނދުކޮޅަކަށް ސިކުނޑިއަށް އަންނަ ކުއްލި ބަދަލުތަކަކާއި ގުޅިގެން މީހާގެ ހަށިގަނޑަށް ގެނެވޭ އާދަޔާ ޚިލާފު ކުއްލި ހަރަކާތެކެވެ. ފިޓްޖެހިގެން އުޅޭ ވަގުތުގައި އާންމު ގޮތެއްގައި ސިކުނޑިއާއި ހަށިގަނޑާއި ދެމެދު އޮންނަ ގުޅުން ނެތިގެން ދެއެވެ. ނުވަތަ ސިކުނޑިއާއި ހަށިގަނޑާއި ދެމެދު އޮންނަ މުއާމަލާތް ކުރުން ހުއްޓިގެން ދެއެވެ.

ފިޓް ޖެހުމުގެ ތަފާތު ގިނަ ވައްތަރު ތަކެއް ވެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު ފިޓްޖެހުމުގެ ނުރައްކާތެރި ހާލަތެއް ތަޖުރިބާ ކުރެވެމުންދާއިރު މީހާ ވެއްޓި އަތާއި ފަޔަށް ކުއްލި ހަރަކާތްތަކެއް އާދެއެވެ. މިފަދަ ވަގުތެއްގައި މީހާ ހޭނެތިފައި އޮތުމުގެ ސަބަބުން ވާނުވާނޭގި، އަދި ކަންތައްތައް އިހްސާސެއް ނުކުރެވެއެވެ. މަދު ހާލަތެއްގައި ހަށިގަނޑުނޫވުން އަދި ކުޑަކަމުދެވުން ނުވަތަ ބޮޑު ކަމުދެވުން ފަދަ ކަމެއް މެދުވެރިވާގޮތް ވެއެވެ. މާ ނުރައްކާ ނޫން ފިޓް ޖެހުމުގެ ވައްތަރުތައް ދެމިގެންދަނީ ކުޑަ ހިނދުކޮޅަކަށެވެ. ނުވަތަ މިނިޓެއް ދޮޅު މިނިޓެއް ވަންދެނެވެ.

މިގޮތުން އާންމުކޮށް ފިޓް ޖެހުމުގެ ކުރީގައި މީހާ ކުރަމުން ދިޔަ ކަންތައް ހުއްޓާލައި، އެކަމާ ނުގުޅޭ އާދަޔާ ޚިލާފު ހަރަކާތްތަކެއް އަތާއި ފައިން ކުރެވެން ފެށެއެވެ. ކުދި ފިޓްތައް ތަޖުރިބާ ކުރެވޭއިރު މީހާ ކުރިން ކުރަމުން ގެންދިޔަ ކަންތައް ހުއްޓާލައި ދުރުބަލަން އިނދެވެއެވެ. މިފަދަ ހާލަތް ތަކުގައި މީހާ އަށް ވާނުވާ ނޭގިދެއެވެ. އަދި ފިޓް ޖެހި ނިމުމުން ފިޓް ޖެހުނުކަން ވެސް ނޭގިދެއެވެ.

ބައެއް މީހުންނަށް މިދެވައްތަރު ( ނުރައްކާތެރި، އަދި ނުރައްކާތެރި ނޫން ) ގެ ފިޓްޖެހުން ވެސް ތަޖުރިބާ ކުރެވެއެވެ. އަދި ބައެއް މީހުންނަށް ފިޓްޖެހުމުގެ ނުރައްކާތެރި ނޫން ވައްތަރު ގިނަ ދުވަސްވާވަރަކަށް ނުރައްކާތެރި ވައްތަރަށް ބަދަލުވެގެންދާ ގޮތް ވެސް ވެއެވެ.

ހުރިހާ އުމުރެއްގެ މީހުންނަށް ވެސް ފިޓް ޖެހެއެވެ. ބައެއް ކުދިންނަށް ކުޑައިރު ފިޓް ޖެހުނު ނަމަވެސް ބޮޑުވުމުން މިފަދަ ކަމެއް ތަޖުރިބާއެއް ނުކުރެވއެވެ. މިއާއި ޚިލާފަށް ނުރައްކާތެރި ނޫން ފިޓް ކުޑައިރު ޖެހި، އަދި އުމުރުން ދުވަސްވާ ވަރަކަށް ނުރައްކާތެރި ނޫން ފިޓް ޖެހެމުން ދެއެވެ. އެކިމީޙުންނަށް ފިޓް ޖެހޭ ވަގުތާއި އަދަދު ތަފާތުވެދެއެވެ. ބައެއް މީހުންނަށް ކޮންމެ ދުވަހަކު ވެސް ފިޓް ޖެހިދާނެއެވެ. އަނެއް ބައި މީޙުންނަށް ކޮންމެ މަހަކު 2 ނުވަތަ 3 ފަހަރު ފިޓް ޖެހެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ފާނަ ބަސަނދު

**ފާނަ ބަސަނދު** ()އަކީ ހަމުގެ ބައްޔެކެވެ. މިއީވަރަށް އަވަހަށް ފެތުރޭ ބައްޔެކެވެ. މިބަލީގެ ފަނި، ހަށިގަނޑަށް ވަންނަތާ 11 ދުވަހާ 81 ދުވަހާ ދޭތެރޭގައި ގަދައަށް ހުން އާދެއެވެ. ހުން އަންނަތާ 42 ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި ރަތްކުލައިގެ ބިހިތަކެއް ނަގައެވެ. މިބިހިތައް ބޮޑެތިވެ ފޮޅުތަކަކަށް ބަދަލުވެ، ކުރަމަގާލިލައި، 21 ދުވަސް ފަހުން ކުރަމަގާލިތައް ނެއްޓިދެއެވެ.

ފާނަ ބަސަނދު އަކީ ވަރަށް ފަސޭހައިން ގައިން ގަޔަށް އަރާ ވަރަށް ނުރައްކާތެރި ބައްޔެކެވެ. މިއީ ޢާންމުކޮށް ކުޑަކުދިންގެ މެދުގައި ފެތުރޭ ނުރައްކާތެރި ބައްޔެކެވެ.

ފާނަ ބަސަނދު ޖެހެނީ ވެރިސެއްލާ ޒޯސްޓަރ() ކިޔާ ވައިރަސް އެއްގެ ސަބަބުންނެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ތަރި

އޭގެ އަމިއްލަ ޒާތުގައި އަލި ހުންނަ ޖުރުމެއް. ތަރީގައި އަލި އުފެދެނީ، އޭގައި ހިނގަމުންދާ ނިއުކުލިއަރ ތަފާޢުލުތަކެއްގެ ސަބަބުންނެވެ. މިސާލު: އިރު. އިރަކީ، ތަރިއެކެވެ. އެހެން ތަރިތަކަށްވުރެ ބިޔަކޮށް، އަދި މާ އަލިގަދަކޮށް، އިރު ފެންނަނީ، ދުނިޔެއާ އިރާ ދެމެދުގައިވާ ދުރުމިން ކުޑަކަމުންނެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ދިރިއުޅޭ މި ދުނިޔެއަކީ، އިރުގެ ވަށައިގެން ދައުރުކުރާ ޕްލެނެޓެކެވެ. މަޤުބޫލު ދާއިރާއަކުން ކުރިއަރާފައިވާ މީހާއަށް، މަޖާޒީ މާނައިގައި ތަރިއެކޭ ކިޔެއެވެ.
ދުންތަރި

ދުންތަރިއަކީ، ފަޒާގެ ތެރޭގައި ދައުރުކުރަމުންދާ ފަލަކީ ޖުރުމެކެވެ. އެހެނީ، ކޮންމެ ދުންތަރިއަކަށް އެ ދަތުރުކުރަމުން ދާނެ މަގެއް ކަނޑައެޅިފައި ވެއެވެ. ބައެއް ދުންތަރި، ދަތުރުކުރާ އޯބިޓް ކަނޑައެޅިފައިވަނީ، އިރުގެ ނިޒާމު (ސޯލާ ސިސްޓަމް) ގެ ތެރޭގައެވެ. އަދި ބައެއް ދުންތަރިތަކަކީ، ފަޒާގެ ދުރު ހިސާބުތަކުން އިރުގެ ނިޒާމަށް ޒިޔާރަތްކުރާ ޖުރުމްތަކެކެވެ.
ހޯއްގޮއްވާ ކެއްސުން

ހޯއްގޮއްވާ ކެއްސުން() އަކީ ބޯޑްޓެއްލާ ޕާރޓަސިސް ކިޔާ ބެކްޓީރިޔާ އެއްގެ ސަބަބުން ފެތުރޭ ބައްޔެކެވެ. މިބަލި ފެތުރެނީ ނޭވާލުމުގެ ޒަރީޢާއިންނެވެ. ޢާންމުކޮށް މިބަލިޖެހެނީ ތުއްތު ކުދިންނާއި، ކުޑަކުދިންނަށްކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ނަމަވެސް ބޮޑެތި މީހުންނަށް ވެސް މިބަލި ޖެހެއެވެ.

މިބަލި ޖެހުމުން ކުރިމަތިވާ އުދަގޫ ތަކުގެ ތެރޭގައި ހޯއްގޮޮއްވާ ކެއްސުން، އަރިދަފުސް އައުން، ހުން އައުން ފަދަ އުދަގޫތައް ހިމެނެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު ކެއްސުން ގަނޑު ނިމިގެންދަނީ ހޮނޑުލުން ކުރިމަތިވުމަށްފަހު ގައެވެ.

މިބަލިން ރައްކާތެރިވުމުގެ ގޮތުން ތުއްތު އިރުގައި ޑީޕީޓީ ވެކްސިން ދެވެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ކަރުފޮޅު

ކަރުފޮޅު() އަކީ  ކޮރިނަބެކްޓީރިއަމް ޑިފްތީރިއާ() ކިޔާ ބެކްޓީރިޔާ އެއްގެ ސަބަބުން ފެތުރޭ ބައްޔެކެވެ. މިބަލީގެ އަސަރު އާންމު ގޮތެއްގައި ކުރަނީ ހަށިގަނޑުގެ ބައެއް ގުނަވަންތަކުގެ އެތެރެއިން ލެވިފައިވާ ތެތް ދުލިފަށް ތަކަށާއި، ހަންގަނޑު އަށެވެ. މިބަލި ފެތުރެނީ ނޭވާލުމުގެ ޒަރީޢާއިންނެވެ. އަދި ބެކްޓީރިޔާ އާއި ތަޣައްޔަރުވެފައި ހުރި ކިރު ފަދަ ތަކެތި ބުއިމުން ވެސް މިބަލި ޖެހިދާނެއެވެ. 

ކަރުފޮޅު ޖެހުމުން ކުރިމަތިވާ އާންމު އުދަގޫ ތަކުގެ ތެރޭގައި ހުންއައުން، ނުތަނަވަސްވުން، ކާހިތްނުވުން، ބޮލުގައި ރިހުން، އަދި ކުޑަކަމުދާ ތަކެތީގައި އަލްބިޔުމިން ހުންނަކަން ފާހަގަ ކުރެވޭނެ އެވެ. ދެން ކުރިމަތިވާ އެހެން އުދަގޫތައް ބިނާވެފައި އޮންނަނީ ކަރުފޮޅުގެ އަސަރު ކުރާ ހަށިގަނޑުގެ ގުނަވަނެއް ނުވަތަ ހިސާބެއް ގެ މައްޗަށެވެ. 

މިބަލިން ރައްކާތެރިވުމުގެ ގޮތުން ތުއްތު އިރުގައި ޑީޕީޓީ ވެކްސިން ދެވެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ޓައިފޮއިޑް ހުން

ޓައިފޮއިޑް ހުން() އަކީ *ސަލްމޮނެއްލާ ޓައިފި*() ކިޔާ ބެކްޓީރިޔާއެއްގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ފެތުރޭ ބައްޔެކެވެ. ސަލްމޮނެއްލާ ޓައިފި ބެކްޓީރިޔާގައި ތަފާތު 3 އެންޓިޖެން އެއް އެކުލެވިގެން ވެއެވެ. ޓައިފޮއިޑް ހުން ފަތުރާ މަޞްދަރަކީ ޓައިފޮއިޑް ހުން ޖެހިފައިވާ ތިބޭމީހުންނާއި، އަދި ޓައިފޮއިޑް ހުން ޖައްސާ ބެކްޓީރިޔާ ހަށިގަނޑުގައި ހުރި މީހުންނެވެ.

## ބަލިޖެހޭ ގޮތްތައް
* ޓައިފޮއިޑް ހުން ޖައްސާ ބެކްޓީރިޔާ *ސަލްމޮނެއްލާ ޓައިފި* އާއި ތަޣައްޔަރުވެފައިވާ އަތް އަގަޔަށްލުން
* ޓައިފޮއިޑް ހުން ޖައްސާ ބެކްޓީރިޔާ *ސަލްމޮނެއްލާ ޓައިފި* އާއި ތަޣައްޔަރުވެފައިވާ ހުރި ފެން ކިރު އަދި ކިރުން އުފައްދާފައި ހުންނަ ބާވަތްތައް ބޭނުންކުރުން
* ޓައިފޮއިޑް ހުން ޖައްސާ ބެކްޓީރިޔާ *ސަލްމޮނެއްލާ ޓައިފި* އާއި ތަޣައްޔަރުވެފައިވާ މޭވާ ތަރުކާރީ ފަދަ ތަކެތި ބޭނުންކުރުން
* މެހި ފަދަ ތަކެއްޗަކީ ޓައިފޮއިޑް ހުން ފެތުރުމުގައި މެކޭނިކަލް ދައުރެއް އަދާކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ސަބަބަކީ އެކަތިން އަނެކައްޗަށް ޓައިފޮއިޑް ހުން ޖައްސާ ބެކްޓީރިޔާ މެހިފަދަ ތަކެތީގެ އެހީގައި ވާޞިލްވާތީ އެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ހިމަބިހި

**ހިމަބިހި** () އަކީ މީސްލްސް ވައިރަސް () ގެ ސަބަބުންޖެހޭ ގައިން ގަޔަށް އަރާ ބައްޔެކެވެ. މިބަލި ފެތުރެނީ ނޭވާލުމުގެ ޒަރީޢާއިން ( ކެއްސާ ކިނބިހި އެޅުމުގެ ތެރޭގައި ) މިބަލި ޖައްސާ ވައިރަސް ސަލާމަތުން ހުރި މީހެއްގެ ހަށިގަނޑަށް ވާސިލްވުމުންނެވެ.

ހިމަބިހި ޖެހުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހުންއައުން، ނޭފަތުން އަރިދަފުސް އަދި ފެން ފޭބުން، ލޮލުރޯގާޖެހުން، އަދި އަނގައިގެތެރޭގައި ރަތް ކުލައަކަށް ހުންނަ ތިކިތަކެއް ނުވަތަ ފޮޅުތަކެއް ފާޅުވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.

ހިމަބިހި ޖެހޭތާ 4 ވަނަ ދުވަސް ހިސާބުގައި ހަށިގަނޑުން ތުނި ބިހި، ނުވަތަ ފެންބިހި ތަކެއް ފާޅުވާން ފަށައެވެ. މިފެންބިހި ތައް ފުރަތަމަ ފާޅުވަނީ މޫނު މަތީގައެވެ. އެއަށްފަހު އަތް ފައި އަދި ބުރަކައްޓާއި މޭމަތީގައި މިބިހިތައް ނަގަން ފަށައެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް 5 ދުވަސްވަންދެން މިބިހިތައް ދެމިހުރެއެވެ.

ހިމަބިހިން ރައްކާތެރިވުމަށް ކުޑަކުދިންގެ އުމުރުން 9 މަހުގައި މީސްލްސް ވެކްސިން ދިނުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ޖަރުމަނު ހިމަބިހި

ޖަރުމަނު ހިމަބިހި ()އަކީ ރުބެއްލާ ވައިރަސް ގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. މިބަލި ވެސް އާންމު ގޮތެއްގައި ޖެހެނީ ނޭވާލުމުގެ ޒަރީޢާއިން ބަލި ޖައްސާ ވައިރަސް ހަށިގަނޑަށް ވާޞިލްވުމުންނެވެ. އަދި ބަލި ޖެހިފައިވާ މާބަނޑު އަންހެނާގެ ކިބައިން ބަނޑުގައިވާ ކުޑަ ދަރިފުޅަށް ވެސް މިބަލީގެ އަސަރު ކުރުވާގޮތް ވެއެވެ. 
ޖަރުމަނު ހިމަބިހިން ރައްކާތެރިވުމަށް ތުއްތު ކުދިންގެ އުމުރުން 18 މަހުގައި އެމްއެމްއާރް ވެކްސިން ދިނުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ. 
ޤިސްމު:ބަލިތައް
އެކުމާފާނު މަޝްރޫޢަށް ފުރިހަމަ ކުރަންޖެހޭ ދާއިރާތައް

=މިރާއްޖޭގެ ބައި=

## ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޕްރޮވިންސުތަކާއި އަތޮޅުތައް

 ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަށްތަކުގެ ލިސްޓު
* ނިލަންދެއަތޮޅު އުތުރުބުރި
* އައްޑުއަތޮޅު
* ހައްދުންމަތި
* ހަތިފުށި (ހއ. އަތޮޅު)
 ހިތަދޫ (އައްޑުއަތޮޅު)

## ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަށްރަށް

* މާލެ

## ދިވެހި މަސްމަހާމެހި

* ކުރު މަސް

## ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ޝަޚުޞިއްޔަތުތައް

* ޢައްލާމާ އަޙްމަދު ޝިހާބުއްދީނު
* އައްޝައިޚް އަލްޙާފިޡް އިބްރާހީމް އައްޑޫ ދޮންބެއްޔާ
* އަޙްމަދު ޒަކީ
* ޢަބްދުއްސައްތާރު މޫސާދީދީ

## ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްރަސްކަލުންނާއި ރައީސުން

* ޢަބްދުލް މަޖީދު
* މުޙައްމަދު އަމީން
* މުޙައްމަދު ފަރީދު
* އިބްރާހީމް ނާޞިރު
* މައުމޫން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް
* މުޙައްމަދު ނަޝީދު

## ދިވެހިރާއްޖޭގައި ވަޒީރުކަން ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅުން

* އިބްރާހީމް ޝިހާބު

## ދިވެހިރާއްޖޭގެ އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރުންނާއި ޢިލްމުވެރިން، އަދީބުން

* ޙުސައިން ޞަލާޙުއްދީނު
* މަޙްމޫދު ރަންފުތު ފަނޑިޔާރު
* މޫސާ ބަދްރުއްދީނު
* އިބްރާހީމް މަޖްދުއްދީނު
* އިސްމާޢީލު ބަހާއުއްދީނު
* އަލްޤާޟީ ޢަލީ ދީދީ
* ޢަބްދުﷲ ޖަލާލުއްދީނު
* މުޙައްމަދު ޖަމީލުދީދީ
* ޙުސައިން ޢަފީފުއްދީނު
* ޙަސަން ތާޖުއްދީނު
* މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީނު
* ޙުސައިން ޤުޠުބުއްދީނު
* މުޙައްމަދު ރަޝީދު އިބްރާހީމް
* މޫސާ ފަތުޙީ
* ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު

=އަވަށްޓެރިންގެ ބައި=

## މަލިކު

* މަލިކު
* މައުލަވީ މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް ޢުމަރީ

## ސާކު ސަރަޙައްދުގެ ޤައުމުތައް

* އިންޑިޔާ

## އަވަށްޓެރި ޤައުމުތަކުގެ ސްޓޭޓުތަކާއި ޕްރޮވިންސުތައް

* ލަކްޝަދީބު
* ކެރެލާ

## އަވަށްޓެރި ޤައުމުތަކުގެ މުހިއްމު ސިޓީތައް

* ލާހޫރު
* އިސްލާމް އާބާދު
* ކަރާޗީ
* ރާވަލްޕިންޑީ
* މުލްތާން
* ޕިޝާވަރު
* ފައިޞަލްއާބާދު
* މުޒައްފަރުއާބާދު
* ސިޔާލްކޯޓް
* ޖައިޕޫރު
* ޕޫނާ
* މުންބާއީ
* ކޮޗިން
* ތިރުވަނަންތަޕޫރަމް
* ލަކަނޫ
* ޗެންނާއީ
* ޞޫރަތު
* ކޮޅުނބު

## އަވަށްޓެރި ޤައުމުތަކުގެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ތަންތަން

* ތާޖް މަޙަލް

## އަވަށްޓެރި ޤައުމުތަކުގެ އަދީބުންނާއި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ބޭފުޅުން

* ރަބިންދްރަނާތު ޓޭގޯރ
* ޢައްލާމާ އިޤްބާލު

=އެވެރިންގެ ބައި=

## ދުނިޔޭގެ ބައެއް މުހިއްމު ޤައުމުތައް

* މިޞްރު

## މުހިއްމު ސިޓީތައް

* ދިމިޝްޤު

## މުހިއްމު އަދީބުންނާއި ޝަޙުޞިއްޔަތުތައް

* ނަޖީބު މަޙްފޫޡު

## ނަބީ ރަސޫލުން

* މުޙައްމަދުގެފާނު

## ބޮޑެތި ދީންތައް

* އިސްލާމް
* ނަޞާރާދީން
* ޔަހޫދީދީން
* ހިންދޫދީން
* ބުދުދީން
* ސިކުންގެދީން
* ޖައިނިޒަމް
* ޝިންޓޮއިޒަމް
* ކޮންފޫޝަނިޒަމް
* ޒޮރޮއިސްޓްރިޒަމް

=އެކުމާފާނުގެ ހަމަތައް މުރާޖަޢާކޮށްލެއްވުމަށް =

Here are some pages that might be helpful:
*The five pillars of Wikipedia
*How to edit a page
*Help pages
*Tutorial
*How to write a great article
*Manual of Style
ކޮލެރާ

ކޮލެރާ () އަކީ ބޭރަށް ހިންގުމުގެ ވައްތަރެކެވެ. ކޮލެރާ ޖެހެނީ ވިބްރިއޯ ކޮލެރާ () ކިޔާ ބެކްޓީރިޔާ އެއްގެ ސަބަބުންނެވެ. ކޮލެރާ ފެތުރެނީ ކޮލެރާ ޖައްސާ ބެކްޓީރިޔާ އާއި ތަޣައްޔަރުވެފައިވާ ކާނާ ބޭނުންކުރުމުންނާއި، އަދި ބެކްޓީރިޔާ ތަޣައްޔަރުވެފައިވަނިކޮށް އަނގަޔަށް އަތްލުން ފަދަ ކަމެއް ކުރުމުންނެވެ. ކޮލެރާ ފެތުރުމުގައި މެހިފަދަ ދިރޭތަކެތި މެކޭނިކަލް ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ

ކޮލެރާ ޖެހުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހޮނޑުލުން، ބޭރަށް ހިންގުން، ހުންއައުން، ހަށިގަނޑުން ފެންހުސްވުން، އަކުނިވަޔަށް ދެމުން، ކުޑަކަމުދާތަކެތީގެ މިންވަރު މަދުވުން، އެއްގޮތަކަށްވެސް ކުޑަކަމު ނުދެވުން، ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
އަލްޒައިމާ ބަލި

**އަލްޒައިމާ ބަލި** () އަކީ ސިކުނޑިގެ ހަދާނާއި ބެހޭ ބަޔަށް ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. މިބަލި ޖެހުމުން ސިކުނޑީގައިވާ ހަދާނާއި ބެހޭ މަރުކަޒަށް އަސަރުކޮށް، ހަދާން ހުރުމަށް ބަދަލު އައިސް ވިސްނުމަށް ބަދަލު ގެނުވައެވެ. ގިނަ ޢިލްމުވެރިން އެއްބަސްވާ ގޮތުގައި އެޕޯލިޕޯޕްރޮޓީން-އީ އުފެއްދުން އިތުރުވުން، ނުވަތަ އެޕްރޮޓީން ސިކުނޑީގައި ޖަމާވުމަކީ އަލްޒައިމާ ބަލި ޖެހުމަށް މަގުފަހިވާ ކަމެކެވެ. މިބުނި ޕްރޮޓީންގެ ބޭނުމަކީ ލޭގެ ކޮލެސްޓްރޯލް ދައުރުވުމަށް އެހީތެރިވުމެވެ. މިޕްރޮޓީން ކޮންމެ މީހެއްގެ ހަށިގަނޑު ގައި ވެސް ހުރެއެވެ. ނަމަވެސް މިޕްރޮޓީންގެ އަލްޒައިމާ ބަލި ޖައްސާ ވައްތަރުގެ ޕްރޮޓީން ހުންނަނީ އާބާދީގެ 15 އިންސައްތަ މީހުންގެ ހަށިގަނޑުގައެވެ. މިޕްރޮޓީންތައް ޖަމާވުމުން ސިކުނޑީގައި ހުންނަ ސެލްތައް ހަލާކުކޮށްލައެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ތުރުތުރުއަޅާ ބަލި

**ތުރުތުރުއަޅާ ބަލި** ()އަކީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމް އަށް އަންނަ ބަދަލުތަކެއްގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. ތުރުތުރުއަޅާ ބަލީގެ އުދަގޫތައް އިތުރުވެ ކުރިއަރަމުން އަންނާނީ މަޑުމަޑުންނެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ދެއަތުގެ އިގިލިތަކުގައި ތުރުތުރުއެޅުން އުފެދޭގޮތް ވެއެވެ. އަދި ހަރަކާތްތައް ލަސްވެ، ހަރަކާތްތައް ފުރިހަމަކުރުމަށް އުދަގޫ ވެއެވެ.

ތުރުތުރުއަޅާ ބަލި ހުންނަ މީހުން ހިނގާއިރު އަތް ނުތަޅުވާކަން ފާހަގަ ކުރެވޭނެއެވެ. ވާހަކަ ދައްކާއިރު އަޑުމަޑުވެ، ލަސްގޮތެއް ހުންނާނެއެވެ. ތުރުތުރުއަޅާ ބަލީގެ އުދަގޫތައް އެބަލީގައި ދުވަސްވާވަރަކަށް މަޑުމަޑުން އިތުރުވެ، އެބަލީގެ ޙާލަތު ގޯސްވެގެންދާގޮތް ވެއެވެ.

## އަލާމާތްތައް

* ތުރުތުރުއެޅުން : މިގޮތުން ބަލިޖެހިފައިވާ މީހުންގެ އަތުގެ އިގިލިތަކާއި އަތްތިލައިގައި ތުރުތުރުއެޅުން ހުންނަކަން ފާހަގަ ކުރެވޭނެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ސަލާމްކުރުން ފަދަ ހަރަކާތްތައް ފުރިހަމަ ކުރުމުގައި އުދަގުލާއި ކުރިމަތިލާން ޖެހެއެވެ. 
* ހަރަކާތް ލަސްވުން : ބަލިޖެހިފައިވާ މީހުންނަށް ތަފާތު ކުދިކުދި ކަންތައްތައް ކުރުމުގައި އުދަގުލާއި ކުރިމަތިލާން ޖެހެއެވެ. އެގޮތުން ހިނގާއިރު ކުރުކުރު ފިޔަވަޅު އަޅައިގެން ހިގަން ޖެހުން، އަދި ހިގައިގަތުން ފެށުމަށް އުދަގޫވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ކުރިމަތިވެއެވެ. 
* މަސްތައް ހަރުއެރުން: އަތްފައި އަދި ކަރުގެ މަސްތައް ހަރުއެރުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ބައެއް ފަހަރު އަތްފައި ހަރަކާތް ކުރުމަށް އުދަގޫވެ، ތަދު އިހްސާސް ކުރެވެއެވެ. 
* ކޮޅަށް ހުންނައިރު ހަމަހިފަހައްޓަން އުދަގޫވުން: ބަލިޖެހިފައި ތިބޭމީހުންނަށް ކޮޅަށް ހުންނައިރު ހަމަހިފަހައްޓަން އުދަގޫވުމަކީ ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމެކެވެ. މާނައަކީ ކޮޅަށް ހުންނައިރު ވަރަށް ފަސޭހައިން އަރިއަޅާލާގޮތްވެއެވެ. 
* އުޓޮމެޓިކް ހަރަކާތްތައް ހުއްޓުމަކަށް އައުން: މިބަލި ޖެހުމުން އަހަރެމެންގެ މާބޮޑު ބާރަކާ ނުލާ ނުވަތަ އެނގުމަކާ ނުލާ އުޓޮމެޓިކުން ކުރެވޭ ހަރަކާތްތައް ހުއްޓުމަކަށް އާދެއެވެ. މިސާލަކަށް ހިނިތުންވުން، އެސްފިޔަ ޖެހުން، ހިނގާއިރު އަތްހެލުވުން ފަދަ ހަރަކާތްތައް ކުރެވޭލެން ކުޑަވެ، ނުވަތަ އެއްގޮތަކަށް ވެސް ނުކުރެވޭ ގޮތް ވެއެވެ. ބައެއް މީހުން އެސްފިޔަ ޖެހުމެއްނެތި ދެލޯ ބޮޑުކޮށްގެން ބަލަން ހުރެފާނެއެވެ. 
* ވާހަކަ ދެއްކުމަށް ބަދަލުއައުން: ވަރަށް ގިނަ މީހުންނަށް ވާހަކަ ދެއްކުމުގައި އުދަގޫތަކާއި ކުރިމަތިލާން ޖެހެއެވެ. އެގޮތުން އަޑުމަޑުވެ، އަވަސް އަވަހަށް ވާހަކަ ދެއްކޭނެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު އާގަނެ، ވާހަކަ ނުދެއްކިފައި ހުރެދާނެއެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރު ބަސްތައް ތަކުރާރު ވެސް ކޮށްދާނެއެވެ. އަނެއް ބައި ފަހަރު ވާހަކަ ދައްކަން ފެށުމުގެ ކުރިން ބުނަންބޭނުންވާ އެއްޗެއް ބުނަންނޭގި ޝައްކުވެފައި ހުރެދާނެއެވެ. 

## ސަބަބުތައް
 
ތުރުތުރުއަޅާ ބަލި ޖެހޭ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ ސިކުނޑީގައި ކެމިކަލް މެސެންޖަރ އެއް ކަމުގައިވާ *ޑޮޕަމިން* ނުހުރުމެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
އަތޮޅުކުރިއަރުވާ ކޮމިޓީ

އަތޮޅު ކުރިއަރުވާ ކޮމިޓީއަކީ އަތޮޅުގެ ތަރައްޤީއަށްޓަކައި ކުރެވޭ ކަންތައްތަކުގައި އަތޮޅުވެރިޔާއަށް މަޝްވަރާދީ އަތޮޅުގެ ރައްޔިތުންގެ ފައިދާއާއި މަންފާއަށްޓަކައި މަސައްކަތް ކުރުމަށް އެކުލަވާލެވިފައިވާ މުޢައްސަސާއެކެވެ. މިކޮމިޓީގައި ހިމެނިވަޑައިގަންވާނީ ރަށްރަށުގެ ވެރިންފެންވަރުގެ ބޭފުޅުންނެވެ. މިއަތޮޅުގައި އަތޮޅުކޮމިޓީގެ ފަރާތުން އަތޮޅުތަރައްޤީގެ ޕްރޮގްރާމް ހިންގައެވެ. މިޕްރޮގްރާމަކީ އަތޮޅުގެ ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުކުރުމަށްޓަކާ ލުއިލޯނު ދޫކުރުމުގެ އިތުރަށް އުމްރާނީ ތަރައްޤީއާއި ގުޅުންހުރި ތަފާތު ހަރަކާތްތަކެއް ހިނގަމުންދާ ޕްރޮގްރާމެކެވެ
ހ. އިން ފެށޭ މަޒުމޫނުތައް

## މަސްތައް

## އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
* ހަން
* ހަރު ތަލި
* ހައިޕޯތަލަމަސް
* ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
* ހިރުގަނޑު
* ހިއުމަން ކޮރިއޮނިކް ގޯނާޑޮޓްރޮޕިން
* ހިއުމަން ޕްލަސެންޓަލް ލެކްޓަޖަން
* ހިމަގްލޯބިން
* ހިތު މަސް
* ހިތް
* ހިޕަޓިކް ފްލެކްޝަރ
* ހުންކޮށި
* ހުރަސް ފަލަ ގޮހޮރު
* ހެލްޕަރ ޓީ ސެލް

## ރަށްތައް

## ބަލިތައް
* ހައިޑްރޯނެފްރޯސިސް
* ހައިޕަރތައިރޮއިޑިޒަމް
* ހައިޕޯތައިރޮއިޑިޒަމް
* ހިމަބިހި
* ހީޓް ސްޓްރޯކްޖެހުން
* ހުންއައުން
* ހެދުނުގެ ބަލި
* ހޯއްގޮއްވާ ކެއްސުން
* ހަރަކާތުގެ ބަލި
* ހޮނޑުލުން
ހިމިތި

ހިމިއްޗަކީ 14 މެއި 1970 އާ ހަމައަށް މީހުން ދިރިއުޅެމުން އައި ރަށެކެވެ. އެރަށުގައި ދިރިއުޅެމުންދިޔަ މީހުން އެކި ރަށްރަށަށް ހިޖުރަކޮށް އެރަށުގައި އެންމެފަހުން ތިބި 23 މީހުން އެރަށުން ފައިބާ އެރަށް ފަޅުވެފައިވަނީ މިދެންނެވި ތާރީޚުގައެވެ. އެރަށުގެ ގިނަމީހުން ހިޖުރަކޮށްފައިވަނީ މާލެ އަތޮޅު މާފުއްޓަށާއި މިއަތޮޅު ފީއަލި، ނިލަންދޫ އަށެވެ. މިނޫން ބައެއް ރަށްރަށަށްވެސް އެރަށުގެ ބައެއް މީސްމީހުން ހިޖުރަކޮށްފައި ވެއެވެ. ހިމިތީން މީހުން ފޭބި ސަބަބެއް ކަމުގައިވަނީ އެރަށުގައި މީހުން މަދުވެ ދިރިއުޅުމަށް ދަތިވެގެންނެވެ.

ހިމިއްޗަކީ މީހުން ދިރިއުޅުނުއިރު އެރަށުގައި ދުއްވި އޮޑިފަހަރު ސިލޯނަށާއި، އިންޑިޔާއަށް އަދި ބަންގާޅަށް ދަތުރުކޮށްގެން މުދާގެނެސްފައިވާ ރަށެއް ކަމަށް ބުނެވޭ ރަށެކެވެ. ހިސާބު ޢިލްމާއި ނިޔަމިކަމުގެ ޢިލްމަށް ރާއްޖޭގެ ތާރީޚުގައި މަޝްހޫރު ޢަބުދުﷲ އިސްމާޢީލް ނުވަތަ އިސްމާޢީލްކަލޭފާނުގެ ތުއްތަކީވެސް ހިމިތީ ބޭފުޅެކެވެ.

ޤިސްމު:Atolls of the Maldives
ޤިސްމު:Indian Ocean atolls
ޤިސްމު:(ފ. އަތޮޅު)
ދަތުގައި ރިހުން

**ދަތުގައި ރިހުން** ()ނިސްބަތް ކުރެވެނީ ދަތުގައި ނުވަތަ ދަތުގެ ވަށައިގެންވާ ހިސާބުގައި ރިހުމަށެވެ.

## ސަބަބުތައް
ދަތުގައި ރިހުން މެދުވެރިވާ ސަބަބުތަކުގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.

* ދަތް ފަނިކެއުން
* ހިރުގަނޑުގެ ބަލިތައް
* އެންމެ އެތެރޭ ކޮލުދަތް ނިކުންނަށް ފެށުން
* ދަތުގެ އެތެރޭގައި ދޮސް އަށަގަތުން ނުވަތަ އިންފެކްޝަން އުފެދުން
މަދުން ނަމަވެސް ހިތުގެ ބައެއް ބަލިތަކުގެ  ސަބަބުން މޭގައި އުފެދޭ ރިހުމުގެ އަސަރު ދަތްތަކާއި ހިސާބަށް ކުރާގޮތްވެއެވެ. މިހެން ދިމާވަނީ ހިތުގެ ބަލިތަކުގެ ސަބަބުން މޭގައި އުފެދޭ ރިހުމަކީ އެކި ހިސާބުތަކަށް ފެތުރޭ ތަދު() އަކަށް ވާތީ އެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
ބަނޑުގައި ރިހުން

**ބަނޑުގައި ރިހުން** ()އަކީ ވަރަށް ގިނަ މީހުންނަށް ދިމާވާ މައްސަލަ އެކެވެ. މިއީ ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް ނުވަތަ ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް ނުވަތަ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް ފަދަ ބައިތަކަށް އަސަރުކުރުމުން ކުރިމަތިވެދާނެ އުދަގުލެކެވެ. ބައެއް ފަހަރު ބަނޑުގައި ރިހުމަކީ ވަގުތީ ކަމެއްގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ އުދަގުލަކަށް ވެސް ވެދާނެއެވެ. އަދި އަނެއް ބައި ފަހަރު މިއީ ނުރައްކާތެރި ބައްޔެއްގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ އުދަގުލެއް ކަމަށް ވެސް ވެދާނެއެވެ..

## ސަބަބުތައް
* ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމްއާއި ގުޅުންހުރި ސަބަބުތައް
** އިންފްލެމޭޝަންތައް : މައިދާ ދުޅަވުން، އެޕެންޑިކްސް ދުޅަވުން، ބޭރަށް ހިންގުން، އަލްސެރޭޓިވް ކޮލައިޓިސް، ކާތަކެތި ހިގާ ހޮޅި ދުޅަވުން
** ބެދުންތައް : ހާނިޔާ އުފެދުން ، ބަނޑުހިކުން، ފުރަގަސް ފަރާތު ބަލި، ޓިއުމަރު އުފެދުން
** ލޭހޮޅި ތަކާއި ގުޅުންހުރި ބަލިތައް : ސިކްލް ސެލް ބަލި، އެމްބޮލިޒަމް، ތްރޮމްބޯސިސް
** ހަޖަމުކުރުމާއި ގުޅުންހުރި ބަލިތައް : ގޮހޮރުގެ ފާރު، ލެކްޓޯސް އަށް ތަޙައްމަލު ނުކުރެވުން
* ބިލިއަރީ ނިޒާމް އާއި ގުޅުން ހުރި ބަލިތައް
** އިންފްލެމޭޝަންތައް : ފިތް ދުޅަވުން، ފިތަށްލޭފޮނުވާ ލޭހޮޅި ދުޅަވުން
** ބެދުންތައް : ފިތުގައި ހިލައުފެދުން، ފިތުގައި ޓިއުމަރު އުފެދުން
* ފުރަމޭގެ ބަލިތައް : ފުރަމޭ ދުޅަވުން، ފުރަމޭގައި ދޮސްޖަމާވެ އެތެރޭގައި މުލިހި ހެދުން
* ޗިސްމޭގެ ބަލިތައް : ޗިސްމޭ ދުޅަވުން
## ބަލިވެ އިނުމާއި ބަނޑުގައި ރިހުން
ބަލިވެއިނުމާއި ވިދެގެން ރަހިމުބޮޑުވަމުން އަންނައިރު ރަހިމު ހިފެހެއްޓުމަށްޓަކައި އޭގެ ވަށައިގެންލެވިފައިވާ ލިގަމެންޓް(Ligament)ތައް ދެމި،ވާންވެ،ބާރުވާގޮތް ވެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން މައިމީހާއަށް ދަށްބަނޑުގައި ރިހުން އިހްސާސް ކުރެވެއެވެ. އާންމުގޮތެއްގައި ރިހުން ހުންނަނީ ބަނޑުގެ އެއްފަރާތެއްގައެވެ. ގިނަމީހުންނަށް މިމައްސަލަ ކުރިމަތިވަނީ 24-18ވަނަ ހަފްތާއާއި ދޭތެރޭގެ މުއްދަތެއްގައެވެ.

ތިރީގައި މިބަޔާންކޮށްލަނީ މިކަމުން ސަލާމަތްވުމަށް ކުރެވިދާނެ ބައެއް ކަންތައްތަކެވެ.

* ބަނޑުގައި ރިއްސަށް ފެށުމުން ކުރިއަށް ލެބިލުން 
* ވީވަރަކުން އަރާމުކުރުން 
* ތަނެއްގައި އޮށޯވެ އޮންނައިރު އެއްގޮތަކަށް އަބަދު ނޯވެ، އޮންނަގޮތް ބަދަލުކުރުން
* ބަނޑުގައި ރިހުން މެދުނުކެޑި ހުރިނަމަ ޑޮކްޓަރަކާއި މަޝްވަރާކުރުން

ޤިސްމު:ބަލިތައް