open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ހުއިފަތު ފިލޮޅު

**ހުއިފަތު ފިލޮޅު** ()ނުވަތަ () އަކީ މިރާއްޖޭގެ ތިލަ ފަޅުފަޅުގައި ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. މިމަސް އާންމުކޮށް ގިނައިން އުޅެނީ ފަޅުތެރޭގައި ހުއިފަޅާފައި ހުންނަ ހިސާބުތަކުގައި، ބައިބަޔަށެވެ. ރަށްރަށުގެ ބޭރުމައްޗާއި، ފުން ވިލުވިލުގައި ވެސް މިމަސް ދިރިއުޅެއެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މީރު މަހެކެވެ. މިރާއްޖޭގެ ރަށްރަށުގެ ފަޅުތެރޭގައި ދާއަޅައިގެން މަސްހިފާއިރު ހުއިފަތު ފިލޮޅު ގިނައަދަދަކަށް ހިފިފައި ހުރެއެވެ.

މަހުގެ ތުންދިގު ވެފައި މަހުގެ ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަ ހުޅުބުތައް ހަރުވެފައި ބޮޑެއްޗެވެ. މަހުގެ ބޮލުގެ މަތީ ބަޔާއި، ކޯތާފަތް، އަދި ކަންފަތްގަނޑުގެ ބުޑުދޮށުގައި ހުޅުބެއް ނުހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ މުށި ކުލައެވެ. މިކުލަ މަހުގެ ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ފަނޑެވެ. މަހުގެ ކަންފަތް ގަނޑުގެ މެދެއްހާ ހިސާބުގައި އަރިމަތީގައި ފަނޑުކޮށް ހުންނަ މުށިކުލައިގެ ލަފެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ތުނބުން ލޮލަށް މުށިކުލައިގެ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގެ ކުލައަކީ އަޅިކުލައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ކަށިތުން ފިލޮޅު

**ކަށިތުން ފިލޮޅު** ()ނުވަތަ ()އަކީ ވަރަށް ގިނައިން ރާއްޖޭގެ މަސްވެރިން ފަރުމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ޚާއްޞަކޮށް އަޑިއަށް ފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅުކަމުގައްޔާއި، ފަޅުފަޅުގައި ދާއަޅައިގެން، ނުވަތަ ރޮނދުލައިގެން ގިނައިން ހިފާއުޅޭ ބާވަތެކެވެ.

މަހުގެ ކަރުތާފަތްގަނޑާއި ބޮލުގެ މަތީބައިގައި ހުޅުބެއް ނުހުރެެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ދެވަނަ ކަށި ތިންވަނަ ކައްޓަށްވުރެ ކުރުވާނެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ މަޑު ވައިލެޓް ކުލައަކަށްދާ މުށިކުލައެވެ. މަހުގެ ދެފަރާތުގައި ތަފާތު ގޮތްގޮތަށް ތަންކޮޅެއް ގަދަކޮށް ހުންނަ ކުރެހުންތަކެއް ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ. މަހުގެ ތުންފަތް ހުންނަނީ ފިޔާތޮށި ކުލައެއްގައެވެ. ނިގޫފަތް ހުންނަނީ ވައިލެޓް ކުލައެއްގައެވެ. މަހުގެ އެންމެ ޚާއްޞަ ސިފައަކީ އޭގެ ކަރުތާފަތްގަނޑުގެ މަތީބައިން ކޮޅުގައި އިންނަ ރަތް ކުލައެއްގެ ލަފެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ގޮން މަސް

ގޮން މަސް()ނުވަތަ () އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅާއި ރަށް ރަށުގެ ބޭރުމަތީގައި ދިރިއުޅޭ މަހެކެވެ. ގޮނުގެ މިބާވަތަކީ އޭގެ ޅައުމުރުގައި ރީނދޫ ކުލައިގައި ކަޅު ތިކިތަކެއް ޖަހާފައި ހުންނަ މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ ޅަމަސް ފަރުފަރުގެ ގާތަކުގެ ނިވަލުގައި ދިރިއުޅުމަށްފަހު ބޮޑުވުމުން ރަށްރަށާއި ފަރުފަރުގެ ބޭރަށް ނުކުމެ އުޅެއެވެ. ގޮނު ނުވަތަ ގޮން މަސް އަކީ ހަތަރު އަރިގޮތަށް ފޮށިގަނޑެއް ހެން ހުންނަ މަހެއް ކަމުން މިމަހުގެ ބަނޑު ތެރޭގައި ހުންނަ ބައިބައި ނަގައި ސާފުކޮށް ހިއްކުމަށް ފަހު ގޭތެރެ ޒީނަތްތެރިކުރުމަށް ފާރުގައި ހަރުކޮށް އުޅެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ހުއިފަތު މަސް

**ހުއިފަތު މަސް** ()ނުވަތަ () އަކީ އެތެރެވަރީގެ ކަނޑުތަކާއި، އަތޮޅުން ބޭރު މާކަނޑުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ ވަރަށް ބުރަހެލި މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ ބޮޑެތި މަސް މާކަނޑުތަކުގައި އުޅޭކަމުގައި ވިޔަސް ކުދިމަސް ރަށްރަށުގެ ފަޅުތެރޭގެ ތިލަ ހިސާބުން ބައެއް މޫސުމްގައި ފެނެއެވެ. މިގޮތުން ފަޅުތެރެއަށް ވަދެއުޅޭ ކުދިމަސް ދުވެއުޅެނީ އަރިއަރިއަށް ތިބެގެން ވަރަށް މަޑުމަޑުންނެވެ. މިގޮތަށްދުވާއިރު އެއީ މަހެއްކަން ދެނެގަތުމަކީ ދަތިކަމެކެވެ. ބޮޑަށް ހީވަނީ މަރުވެފައިވާ ހުއިފަތްކޮޅެއް މޫދުގައި އޮޔާދަނީ ހެންނެެވ. މިމަހަށް ހުއިފަތު މަސް ކިޔާއުޅެނީ މަހުގެ މިސިފަޔަށް ވިސްނާފައެވެ. މިގޮތުން ތިލަ ފަޅުތަކުގައިއުޅޭ ކުދިމަސް މޫދަށްއެރިއުޅޭ ކުޑަކުދިން މަޖަލަކަށް ހިފައި އުޅެއެވެ.

ހުއިފަތުމަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 އާއި 13 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. އަދި 13 އާއި 16 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބަޔާއި، ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގެ މަޑުކަށިތައް ހުންނަ ބައި ހުންނަނީ ކޮޅަށް ވަށްކޮށެވެ. ނިގޫފަތް ވެސް ހުންނަނީ ވަށްކޮށެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ގަދަމުށި ކުލައެވެ. މިމަސް ގިނައިން ކައިއުޅެނީ ކަނޑުފަޅުގެ އަޑީގައި އުޅޭ ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕާއި، ކުދިމަހެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 100 ސމ އަށެވެ. ނަމަވެސް ގިނައިން ފެންނަ އެންމެ ބޮޑެތި މަހުގައި ހުންނަނީ 50 ސމ އެވެ. މިއީ މިއާއިލާގެ މަސްތަކުގެ ތެރެއިން އިންޑިޔާ ކަނޑުގެ މިސަރަހައްދުގައި ދިރިއުޅޭ ހަމައެކަނި ބާވަތެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ދޮން ބުރެކި

**ދޮން ބުރެކި** ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ރަށްރަށާއި ފަރުފަރުގެ ބޭރު މަތީގެ މުރަކަގާތަކުގެ ކައިރީގައި ކުދިއައިން ހަދައިގެން ބައިބަޔަށް އުޅޭ މަހެކެވެ. ދޮންބުރެކި އެއާއިލާގެ އެހެނިހެން މަސްތަކާއެކު އައިންހަދައިގެން އެކުވެގެން އުޅެއެވެ. މިއީ ދިވެހި މަސްވެރިން ދަންނަ އެންވެރިކަމުގެ މަސްވެރި ކަމުގައި މުގުރާން ހިފާއިރު ދަލަށް އަރާ މަހެކެވެ. މިމަސް ދިރޭ އެމުގެ ގޮތުގައި ދިވެހިން ބޭނުންކޮށް އުޅެއެވެ.

ދޮން ބުރެކީގެ ނިގޫފަތް ހުންނަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ދެކަފި ވެފައެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތްގަނޑުގެ އަރިމަތީގައި ދެތިންކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ އަނގަ ލައްޕާފައި ހުންނައިރު ހުންނަނީ ތުންކޮޅަށް ދިގުކޮށެވެ. ދޮން ބުރެއްކަކީ ވަރަށް ލޯމައްޗަށް ފާޅުކަންބޮޑު ކުލައެއްގެ މަހެކެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ ފިޔާތޮށި ކުލައެވެ. އަދި މަހުގެ އަރިމައްޗާއި ބަނޑުދަށުގެ ކުލައަކީ ރީނދޫ ކުލައެވެ. މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައިގެ ހަރުކަށި ތަކާއި މަޑުކަށި ތަކުގެ ތެރެއިން ކުރީކޮޅުގެ ކަށިތަކުގެ ކުލައަކީ ފިޔާތޮށި ކުލައެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކޮތަރިއާއި ކަންފަތްގަނޑާއި ، ނިގޫފަތުގެ ކުލައަކީ ރީނދޫ ކުލައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ފުޅަނގި

ފުޅަނގި()ނުވަތަ () އަކީ ރާއްޖޭގެ ކަނޑުތަކުގައި ގިނައިން އުޅޭ ބާވަތެކެވެ. ވަދު މަސްވެރިންނަށް މަދުމަދުން ވަދުގައި މިމަސް ބޭނެއެވެ. އަދި ބައެއް މޫސުމަށް ރަށްރަށުގެ ފަރުބޭރަށާއި ފަޅުފަޅަށް ބައިބަޔަށް ކުދި ފުޅަނގި އަރާކަމަށްވެއެވެ.

ފުޅަނތްގަކީ ކަނޑުގެ މަތީބައިގައި ކުދި ފަނިކުސަ ކައިގެން ދިރިއުޅޭ ވަރަށް ބޭރަށް ދަތުރުކުރާ މަހެކެވެ. މަހުގެ ކަންފަތް ގަނޑު ވަރަށް ދިގެވެ. އެދިގު ކަންފަތްގަނޑު ދެފިޔަ ފަތުގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކޮށްގެން މަސް އޭގެ ދުޝްމިނުން ކިބައިން ސަލާމަތްވުމަށްޓަކައި އެއްތަނުން އަނެއްތަނަށް އުދުހިފައި ދިއުމަކީ ފުޅަނގީގެ ފާހަގަކުރެވޭ އެންމެ ބޮޑު އެއްސިފައެވެ. ފުޅަނގީގެ މިބާވަތުގެ އަނގައިގައި ކުރު ދެނަރުވާ ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ ގަދަނޫކުލައެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތާއި މަހުގެ އަރިމަތީގެ ކުލައަކީ ރިހި ހުދުކުލަ އެވެ. މަހުގެ ކޮތަރިތަކުގެ ކުލައަކީ އަޅިކުލަ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ސައިބޯނި މަސް

**ސައިބޯނި މަސް** ()ނުވަތަ () އަކީ މާގަނޑު މަސްތަކުގެ ތެރެއިން ރާއްޖޭގައި އެންމެ އާންމު އެއްބާވަތެވެ. މިއީ ވެސް މެރިން އެކްއޭރިއަމް ތަކުގައި ގެންގުޅެން ރީތި މަހެކެވެ. މިމަސް ދިރިއުޅެމުންދަނީ ފަރުފަޅާއި، ފަރުމަތީގައި ބައިބަޔަށް ހިރިހިރީގައި ހުންނަ ގާތަކުގެ ނިވަލުގައެވެ.

މަހުގެ ހަށިގަނޑުގެ މަހުގެ ހުރަހަށް ފުޅާ ރޮނގުތަކެއް ތިން ގަޅިޔަށް ވާގޮތަށް ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ ރީނދޫކުލައެވެ. ނިގުލުގެ ކުލައަކީ ހުދުއަޅި ކުލައެވެ. އަނގަމަތީގެ ކުލައަކީ ރީނދޫ ކުލައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ދިވެހި މާގަނޑުމަސް

**ދިވެހި މާގަނޑުމަސް** ()ނުވަތަ ()އަކީ މާގަނޑުމަސް ތަކުގެ ތެރެއިން ރާއްޖޭގައި ގިނައިން އުޅޭ ބާވަތެކެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ދިވެހިރާއްޖެ އާއި މަލިކުގައި އުޅޭކަމަށް ރިކޯޑް ކުރެވިފައިވާ މަހެކެވެ. ފީނުންތެރިން ދުށުމަށް އެދޭ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި މިމަސް ހިމެނެއެވެ.

މެރިން އެކްއޭރިއަމް ތަކުގައި ބެއިންދުމަށް އެންމެ ރީތި، މަދުން ލިބެން ހުންނަ ބާވަތެކެވެ. މިމަސް އާންމު ގޮތެއްގައި ދިރިއުޅެނީ މާގަނޑެއްގެ ނިވަލުގައި އެމާގަނޑުގެ ކައިރީގައެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ގަދަ އޮރެންޖް ކުލައެވެ. މަހުގެ ލޮލާއި ދިމާއިން މަހުގެ ހުރަހަށް ހުދުކުލައިގެ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ. ބަނޑުދޮށް ފަރާތުގެ ކުލައަކީ ކަޅުކުލައާއި ރީނދޫކުލައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
Curitiba

70px|right

**Curitiba**, ބުރެޒިލްް.

އަކަމިން - 430.9

އާބާދީ - 1,788,559

* http://www.curitiba.pr.gov.br
* http://www.curitiba-brazil.com
ކެޓް ފިޝް

ކެޓް ފިޝް()ނުވަތަ () އަކީ ވެނުގެ ސިފައިގައި ހުންނަ މަހެކެވެ. މިމަސް އާންމު ގޮތެއްގައި އުޅެނީ ވަރަށް ބޯކޮށް ފަޅުގެ ތިލަ ހިސާބުތަކުގައި އައިން ހަދައިގެންނެވެ. މިގޮތަށް އައިން ހަދައިގެން ދަތުރުކުރާއިރު މަސްތައް އޮންނަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ގައިގޯޅިވެ،ވަރަށް ބޮޑަށް ޖެހިފިތިގެން، ގާތްގާތުގައެވެ. މިމަސް ގިނައިން ކައިއުޅެނީ ކުދި ކަކުންޏާއި ކަކުނި ފާނޑުގެ އެއްޗިއްސެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގެ ފުރަތަމަ ކައްޓަކީ ވަރަށް ވިހަ ގަދަ ކަށިތަކެކެވެ. ވީމާ މިމަސް ހިފައި ގެންގުޅޭއިރު މިކަމަށް ވިސްނައިގެން އުޅުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ. މިއީ އާންމު ގޮތެއްގައި ރާއްޖޭގެ މަސްވެރިން ހިފައި އުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. އަދި ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މަހެއްވެސް ނޫނެވެ.

މަހުގެ ތުނބުގައި 4 ޖޯޑު ނަރުވާ ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައިގެ ފުރަތަމަ ކަށި ހުންނަނީ ކޮޅަށް ވަރަށް ތޫނު ކޮށެވެ. މަހުގެ މަތީ ދެވަނަ ކޮތަރިބަޔާއި ނަގޫފަތް، އަދި ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައި ހުންނަނީ ގުޅި އެއްކޮތަރިބައެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ މުށިކުލައެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކުލައަކީ ހުދުކުލައެވެ. މަހުގެ ދެފަރާތުގައި ހުދުކުލައިގެ ފުޅާ 3 ރޮނގު ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ދަނބާ

**ދަނބާ** ()ނުވަތަ () އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ތިލަ ހިސާބުތަކުގައި ގިނަ އަދަަދަކަށް އުޅޭ މަހެކެވެ. މިމަހުގެ ޅަދުވަސްވަރު މަސް ހުންނަގޮތް ބޮޑެތިވީވީހެން ބަދަލުވަމުން ދެއެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ މަސްވެރިން ހިފައިއުޅޭ ބާވަތެއް ނޫނެވެ. ކުޑަކުދިން މަސްހިފަން މޫދަށްއެރި އުޅޭއިރު ވަރަށް ގިނައިން ދަނބާ ހިފާ އުޅެއެވެ.

މަހުގެ ކުލައަކީ މުށިކުލަ އެވެ. މަހުގެ ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ހުންނަނީ ތަންކޮޅެއް ފަނޑު މުށިކުލައެވެ. މަހުގެ ތުނބުން ފެށިގެން ލޮލުގެ މަތީބަޔަށް ދެމިފައި ހުންނަ ނޫކުލައިގެ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައިގެ މަޑުކަށިތަކުގެ ބުނޑުގައި ކަޅުކުލައިގެ ލަފެއް ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުރެެއެވެ. މަހުގެ ބޮލުގައި ނޫކުލައިގެ ކުދި ތިކިތަކެއް ފަނޑުކޮށް ހުރެއެވެ. ކަންފަތް ގަނޑާއި ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގެ ކުލައަކީ ފަނޑު ރީނދޫ ކުލައެވެ. މަތީ ކޮތަރިބައިގެ ކުލައަކީ މުށި ކުލައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ގުއި ބުރަދަ

ގުއިބުރަދަ()ނުވަތަ () އަކީ ރާއްޖޭގެ ތިލަފަޅުތަކުގައި ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. މިބާވަތް ގިނައިން އުޅެނީ ރަށްރަށުގެ ގޮނޑުދޮށާއި، ކައިރި ތޮށިގަނޑުތަކުގެ ނިވަލުގައެވެ. އަދި ޚާއްޞަކޮށް މޫދަށް އުކާލެވޭ ތަކެތި ގިނަ ހިސާބުތަކުގައި މިބާވަތް ގިނައިން އުޅެއެވެ. މިއީ ޖެހޭ ކޮންމެ އެއްޗެއް ކެއުމަށް ޖެހިލުމެއްވާ މަހެއް ނޫނެވެ. ދިވެހިން އާންމު ގޮތެއްގައި މިމަސް ކައެއް ނޫޅެއެވެ. ކުޑަކުދިން މިމަސް ފަޅުފަޅުގެ ތިލަ ހިސާބުތަކުން ގިނައިން ހިފައިގެން ގެންގުޅެއެވެ.

މަހުގެ ކަރުތާފަތްގަނޑުގެ މަތީބައިގައި ހުޅުބު ހުރެއެވެ. ކަރުތާފަތްގަނޑުގެ ކައިރިފަށް ހުންނަނީ އޮމާންކޮށެވެ. މަހުގެ ކަންފަތްގަނޑުގެ ދިގުމިން ބޮލުގެ ދިގުމިނާއި އެއްވަރެވެ. މަހުގެ މަތީ ބައިގެ ކުލައަކީ ރީނދޫ ކުލައެވެ. މިކުލަ ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ފަނޑެވެ. މަހުގެ ހުރަހަށް ފުޅާ 7 ރޮނގު ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތް ގަނޑުގެ ބުޑުދަށުގައި ލަފެއް ހުރެއެވެ. މިމަހުގެ ނިގޫފަތާއި ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކޮތަރިބައިގެ ކުލައަކީ އަޅިކުލައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ބުރަދަ

**ބުރަދަ** ()ނުވަތަ () އަކީ ރާއްޖޭގައި ވަރަށް އާންމު ބާވަތެކެވެ. މިބާވަތް ގިނައިން އުޅެނީ މަޑުހެދިފައި ހުންނަ ގާގަލުގެ ކައިރީގައްޔާއި، ފަޅުބޭރު ތޮށިގަނޑުގެ ކައިރީގައި ބައިބަޔަށެވެ. ކުޑަކުދިން މަޖަލަކަށް މިމަސް ހިފައި އުޅެއެވެ.

ބުރަދަ އަކީ ކުޑަ ސައިޒެއްގެ މަހެކެވެ. މަހުގެ ކޯތާފަތް މަތީގައި 3 ބަރިއަކަށް ހުޅުނބު ހުރެއެވެ. އަދި ކޯތާފަތްގަނޑާއި، ދިމާއިން ބަނޑުދޮށް ފަރާތުގައި ހުންނަ ކޮތަރީގެ ދިގުމިން މަހުގެ ކަންފަތް ގަނޑާއި އެއްވަރެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ މުށި ކުލައެވެ. ބަނޑުދޮށުގެ ކުލަ ފަނޑެވެ. މަހުގެ ހުރަހަށް ރީނދޫ ކުލައިގެ ރޮނގުތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫކޮޅުގައި މަތީބައިގެ ކޮތަރިބައި ނިމޭ ހިސާބުގައި ކަޅުލަފެއް ހުރެއެވެ. އަދި ކަންފަތް ގަނޑު ފަޅާފައިވާ ހިސާބުގައި ވެސް ކަޅު ލަފެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ ކުލައަކީ މުށިކުލައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ހުނިކެ

ހުނިކެ()ނުވަތަ () އަކީ ދިވެހި މަސްވެރިންގެ ތެރޭގައި މަޝްހޫރު މަހެކެވެ. ސަބަބަކީ ދިވެހި ކަނޑުމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނުންކުރާ އެންވެރިކަމުގައި އެމުގެ ބައެއް ބާވަތްތަކާއި އެކު ގިނަ އަދަދަކަށް މިބާވަތް ހިފޭކަމެވެ. ގިނައިން ހިފެނީ ނިލަމެހި ކަހަލަ މުރަކަތަކުގެ ތެރޭގައި އުޅޭ އެންހިފާ އިރުއެވެ. ވުމާއެކު މިބާވަތް އެމުގެ ގޮތުގައި ވެސް ބޭނުންކޮށް އުޅެއެވެ. މިމަސް އާންމުކޮށް އުޅެނީ ރަށްރަށާއި، ފަރުފަރުގެ ބޭރުގައި ކުދިއައިން ހަދައިގެންނެވެ. އަދި ރަށްރަށުގެ ފަޅުގެ ތިލަ ހިސާބުތަކުގައި ވެސް މިބާވަތް އުޅެއެވެ.

ހުނިކެ ގެ އާންމު ކުލައަކީ ނޫ ފެހިކުލައެވެ. މިކުލަ ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ތަންކޮޅެއް ފަނޑެވެ. މަހުގެ ބޮލުގައި ހުންނަ ހުޅުބު ތަކުގައި ރީނދޫ ކުލައިގެ ކުޑަ ތިއްކެއް ހުންނަކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތް ގަނޑުގެ ކޮޅުގައި ކަޅުކުލައިގެ ލަފެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތް ހުންނަނީ އަޅިކުލައެއްގައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ލޮނު ލުބޯ

**ލޮނު ލުބޯ** ()ނުވަތަ () އަކީ އެމުގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ މަސްވެރިންގެ ތެރޭގައި މަޝްހޫރު މަހެކެވެ. މިއީ ދިރޭ އެން ހިފާއިރު އެމުގެ ބާވަތްތަކާއެކު، މަދުމަދުން ހިފޭ ބޭނުންތެރި ބާވަތެއް ކަމަށް ވެއެވެ. މިމަހަށް މިނަންދެވިފައިވަނީ މަހުގެ ކުލައަށް ބަލައިގެން ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. ލޮނު ލުބޯ އާންމުކޮށް ގިނައިން ހިފިފައި ހުންނަނީ ނިލަމެހި ކަހަލަ މުރަކައާއި ދޯޅު، އެން ހިފުމުގެ ތެރޭގައެވެ. މިއީ އެންއޮޑީގައި އަވަހަށް މަރުވާ އެމުގެ ބާވަތެކެވެ. ދިރިތިބިނަމަ ކަނޑަށް ނިކުމެ އެންއުކާއިރު އުކާ ބާވަތެކެވެ.

ލޮނު ލުބޯ އެމުގެ ކުލައަކީ މުށިކުލައަކަށްދާ ރީނދޫ ކުލައެކެވެ. މަހުގެ އަރިމަތީ ގައްޔާއި ބަނޑުދޮށް ފަރާތުގައި ހުންނަ ކުލައަކީ މަޑު ރީނދޫ ކުލައެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ މެދުގެ ކުލައަކީ މަޑު ރީނދޫ ކުލައެވެ. އަދި ނިގޫފަތުގެ މަތީ ކައިރިއާއި، ތިރީ ކައިރީގައި ކުލައަކީ ގަދަމުށި ކުލައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މުރަކަމަސް

މުރަކަ މަސް  ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ތިލަފަޅުފަޅުގައި ވަރަށް ގިނައަދަދަކަށް ދިރިއުޅޭ ރީތި މަހެކެވެ. މަސްގެންގުޅޭ ޓޭންކްއެއްގައި ނުވަތަ ފެންގަނޑެއްގައި ގެންގުޅެން ވަރަށް ރަގަޅު މަހެކެވެ. މުރަކަމަސް އާންމު ގޮތެއްގައި އުޅެނީ ބައިބަޔަށް މުރަކަ ތަކުގެ ތެރޭގައި އޭގެ ނިވަލުގައެވެ. މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި މަހުގެ ހުރަހަށް ފުޅާ ކަޅު ނުވަތަ ގަދަމުށި ކުލައިގެ ތިން ރޮނގު ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތް ހުންނަނީ އަޅި ކުލައިގައެވެ. މަހުގެ ކަންފަތްގަނޑުގެ ކުލައަކީ ހުދުކުލައެވެ. އަދި ކަންފަތްގަނޑުގެ ބުޑު ހުންނަނީ ކަޅުކުލައިގައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ބުރެކި

ބުރެކި()ނުވަތަ () އަކީ ދިވެހި ކަނޑުމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނުންކުރާ ދިރޭ އެމުގެ ތެރޭގައި ޚާއްޞަ ކަމެއް ދެވިފައިވާ މަހެކެވެ. މީގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް ސަބަބަކީ މިއީ ބޭނުންކުރާ ހުރިހާ އެމުގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ގަދަ އެންކަމަށްވާތީ އެވެ. އެންވަތުގައި ގިނައިރު މަރުނުވެތިބޭ އެމަކަށްވާތީ އެވެ. މިރާއްޖޭގެ ގިނަ ފަރުފަރުގައި މިއެން ގިނަ އަދަދަކަށް ދިރިއުޅެއެވެ. އަދި އެންއަރާ މޫސުމްގައި ގިނައިން އަރާ އެމެކެވެ.

ބުރަތްކަކީ ދިގުކޮށް ބޯކޮޅަށް ވަށްކޮށް ހުންނަ މަހެކެވެ. މަހުގެ ނިގޫ ވަރަށް ބޮޑަށް ކަފިވެފައި ހުރެއެވެ. އަދި ނިގޫކޮޅު ހިމަވެގެން ގޮސް ނަރުވާ އަކަށް ބަދަލުވެފައި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތްގަނޑު ބޮލަށްވުރެ ކުޑަތަންކޮޅެއް ކުރުވާނެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީގެ ކުލައަކީ ފެހިކުލައަކަށްދާ ދަނބު ކުލައެކެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތާއި އަރިމަތީގައި މިކުލަ ފަނޑުކޮށް ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބަޔާއި ތިރީ ކޮތަރިބައިގައި ވަރަށް ހިމަކޮށް އޮރެންޖް ކުލައިގެ ރޮނގުތަކެއް ދެމިފައި ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ފިލޮޅު އާއިލާ (މަސް)

ކޮލި އާއިލާ ()ނުވަތަ () އަކީ މޫދުގައި އުޅޭ މަސްމަހާ މެހީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އާއިލާ އެކެވެ. ފިލޮޅު އާއިލާގައި ތަފާތު ވައްތަރުތައް ހިމެނެއެވެ.

ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ކަނޑު ފަޅުތަކުގައި އުޅޭކަމަށް މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރުގެ މެރިން ރިސާޗް ސެކްޝަނުން ނެރެފައިވާ ** [[ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަހުގެ މަޢުލޫމާތު]]** މިފޮތުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ 4 ވައްތަރެއްގެ ފިލޮޅެވެ.

* ހުއިފަތު ފިލޮޅު
* ކަށިތުން ފިލޮޅު
* ތުންރަތް ފިލޮޅު
* ލައް ފިލޮޅު

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
އާމިނަތު ފާއިޒާ

thumb|އާމިނަތު ފާއިޒާ
އާމިނަތު ފާއިޒާ އަކީ އަދަބީ ޚިދުމަތްތަކެއް ދިވެހި ގައުމަށް ކޮށްދެއްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.
## އަމިއްލަ ދިރިއުޅުން
އާމިނަތު ފާއިޒާ ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 30 ސެޕްޓެމްބަރ 1924 ގައި ގ.ބޮޑުފެންވަޅުގޭގައެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 29 ޞަފަރު 1343 ގައެވެ. ބައްޕަ އަކީ އަލްމަރުޙޫމް ޔޫސުފް މޫސާ ނުވަތަ ބެރުގޭ ޔޫސުފް ފުޅު އެވެ. މަންމައަކީ އަލްމަރުޙޫމާ މަރިޔަމް މޫސާ ނުވަތަ ބޮޑުފެންވަޅުގޭ ދޮންދީދީ އެވެ. ޑޭޒީމާ ފާއިޒާގެ ދަރިންގެ ތެރެއިން އަލްފާޟިލާ އާމިނަތު ޢައްބާސާ އަކީ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ޅެންވެރިއެކެވެ. އަވަހާރަވީ 25 ފެބުރުވަރީ 2011 ގައެވެ.
## ޅެންވެރިކަން
އާމިނަތު ފާއިޒާ ޅެންހެއްދެވުމުގެ މަސައްކަތް ފައްޓަވާފައިވަނީ ޢުމުރުން 20 އަހަރުގައެވެ. އާމިނަތު ފާއިޒާ އަކީ މަދަރުސަތުއް ސަނިއްޔާގެ ދައުރުގެ ދެވަނަ ފޯރމް (އޭރުގެ އެންމެ މަތީ ފޯރމް) އިން ނިމިވަޑައިގެންފައިވާ ބޭކަނބަލެކެވެ. ޅެން ހެއްދެވުމުގައި އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވެނީ ޢިޝްޤީ ރޮނގުންނެވެ. އެންމެ ގިނަ ޅެން ހައްދަވާފައިވަނީ ވެސް އެރޮނގުންނެވެ. ޅެންވެރިކަމުގެ ދުނިޔޭގައި މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ ނަމަކީ **ޑޭޒީމާ** އެވެ. 

## އަދާކުރައްވާފައިވާ ވަޒީފާތައް

* މަދަރުސަތުއް ސަނިއްޔާގެ ނާޒިރާގެ ނާއިބާކަން
* މަދަރުސަތުއް ސަނިއްޔާގެ މުދައްރިސާކަން
* ދިވެހިބަހާއި އަދަބަށް ޚިދުމަތްކުރާ މަޖުލީހުގެ މެންބަރުކަން
* ދިވެހި ބަހާއި އަދަބަށް ޚިދުމަތްކުރާ މަޖުލީހުގެ އެހީތެރިޔާކަން
ބާބާގޭ ދޮންމަނިކު

ބާބާގެ ދޮންމަނިކު ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 1921 ވަނަ އަހަރު ފުރަމާލޭގައެވެ. ތަޢުލީމު ޙާޞިލް ކުރެއްވީ މަދަރުސަތުއް ސަނިއްޔާ އިންނެވެ. ދެފަހަރެއްގެ މަތިން ސަރުކާރަށް ޚިދުމަތް ކުރެއްވުމުގައި 48 އަހަރަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތެއް ހޭދަކުރައްވާފައި ވެއެވެ. ބާބާގެ ދޮންމަނިކު އަކީ ދިވެހި ޘަގާފަތަށް ޚިދުމަތް ކުރުމުގެ ރޮނގުން ޢާންމު ޚިދުމަތުގެ ހިތްވަރު ދިނުމުގެ އިނާމް 1992 ވަނަ އަހަރު ލިބިލައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. 

## އަދާކުރައްވާފައިވާ ވަޒީފާތައް
* ކޮލިކަލޭގެ އެހީތެރިޔާކަން
* ހަނގުބޭކަލުންގެ ސަރުދާރުކަން
* ކުދިބޭކަނލުންގެ ސަރުދާރުކަން
* ހަވަރުގެ ސަރުދާރުކަން
* ދާރުލް އާޘާރުގެ ސަރުދާރުކަން
* ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ އޮފީހުގެ ކޮލިކަން 
* ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒުގެ އިސްއެހީތެރިޔާކަން

## ލިޔުއްވި ފޮތްތައް
* ދިވެހި އާދަކާދަ
## ރިފަރެންސް
* ދިވެހި އާދަކާދަ - މަލަސް 46 - ބާބާގޭ ދޮންމަނިކު - 8 ޖުލައި 1993 - ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އަޙުމަދު ޢަލީ މަނިކު

ޑރ އަހުމަދު ޢަލީ މަނިކު އަކީ ތަޢުލީމީ ދާއިރާއިން ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ނުވަތަ ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލްކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. އޭނާ ޕީއެޗްޑި ޙާޞިލްކުރެއްވީ ނިއުޒިލޭންޑް ގެ މާސޭ ޔުނިވަސިޓީގައި 2008 ވަނަ އަހަރު އެވެ. އަހުމަދު ޢަލީ މަނިކު އަކީ ތައުލީމީ ދާއިރާގެ ތަފާތު މަގާމްތައް ފުރުއްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ޑރ އަހުމަދު އަލިމަނިކު މިހާރު ހުންނެވީ މޯލްޑިވްސް ކޮލެޖް ފޮރ ހަޔަރ އެޑިޔުކޭޝަންގެ ވައިސް ރެކްޓަރ ގެ މަގާމް ގައެވެ.

## އިތުރު ފާލަންތައް
*މާސޭ ޔުނިވަސިޓީން 2008 ވަނަ އަހަރު ޕީއެޗްޑީ ހެދިމީހުންގެ ލިސްޓް

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ބޮޑުގަލު އިބްރާހީމް މަނިކު

**ބޮޑުގަލު އިބްރާހީމް މަނިކު** ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 29 ރަބީޢުލް އައްވަލް 1340 ގައި މއ. އުޑުވިލާ ގައެވެ. ބައްޕަ އަކީ އަލްމަރުޙޫމް ބޮޑުގަލު ދޮންމަނިކު އެވެ. މަންމަ އަކީ ކަނދިލި އާމިނާ ފުޅެވެ. 

## ޅެންވެރިކަން
ބޮޑުގަލު އިބްރާހީމް މަނިކު ޅެންވެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ފެއްޓެވީ ހިޖުރައިން 1365 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ޅެންވެރިކަމުގެ ދުނިޔޭގައި ކުރިއަށް ހިންގެވީ އަމިއްލަ މަސައްކަތުންނެވެ. މައިގަނޑަކަށް ބެއްލެވީ އަލްއުސްތާޛު މުޙައްމަދު ޖަމީލު ދީދީގެ ޅެންތަކެވެ. ޅެންވެރިކަމުގައި އަމިއްލަ ނަމެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރައްވަނީ **ކާހިލް** އެވެ. ތަފާތު ރޮނގުތަކުގައި ޅެން ހައްދަވާފައި ވެއެވެ.

## އަދާކުރައްވާފައިވާ ވަޒީފާތައް
* ތަފާތު އޮފީސްތަކުގެ ސެކެޓްރީކަން
* ތަފާތު އަތޮޅުތަކުގެ އަތޮޅުވެރިކަން
* ރައްޔިތުން މަޖުލީހުގެ މެންބަރުކަން
* އަމީނިއްޔާ ސުކޫލްގެ ދިވެހި މުދައްރިސްކަން

## ރިފަރެންސް
އަބާރަނަ 1 - މަލަސް1 – 28 ޖެނުއަރީ 1982 - ދިވެހިބަހާއި އަދަބަށް ޚިދުމަތްކުރާ މަޖުލިސް

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޤުރްއާނުގެ ޢިލްމު

ޤުރުއާނުގެ ޢިލްމު

ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ޢިލްމު ނުވަތަ ޢުލޫމުލް ޤުރުއާނަކީ ޢުލޫމާއި ޤުރުއާން އެކުވެގެން އުފެދިފައިވާ ނަމެކެވެ. ޢުލޫމަކީ ޢިލްމުގެ ގިނަ ގޮތެވެ. ޤުރުއާނަކީ " ކީރިތި  ރަސޫލާ(ޞ) މައްޗަށް ޖިބުރީލުގެފާނު  މެދުވެރި ކުރައްވައި މީސްތަކުންނަށް  ތެދުމަގު ދެއްކެވުމަށްޓަކައި ﷲ ބާވައިލެއްވި، ކިޔެވުން   އަޅުކަމެއްކަމުގައި ލައްވާފައިވާ އެކަލާނގެ ކަލާމްފުޅެވެ. އެފޮތް އަހަރެމެންނާއި ހަމައަށް އައިސްފައިވަނީ ތަވާތުރުގެ މަގުންނެވެ." (އިސްލާމީ ތަރުބިއްޔަތު ދަރިވަރުންގެ ފޮތް ގުރޭޑު8) އެހެންކަމުން "ޢުލޫމުލް ޤުރުއާނަކީ" ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ޢިލްމު ނުވަތަ ޢިލްމުތަކެވެ. 

ޢުލޫމުލް ޤުރުއާނަކީ ކީރިތި ޤުރުއާނާއި ގުޅޭ ކަންކަން ދިރާސާ ކުރާ ޢިލްމެވެ. އޭގެތެރޭގައި މައްކީ މަދަނީ ( ސޫރަތް ނުވަތަ އާޔަތްތައް ބާވައިލައްވާފައިވާ ޒަމާނާއި ގުޅޭ) އާއި ނާސިޚު މަންސޫޚާއި ތަފުސީރު ޢިލްމާއި ޤިރާއަތް( ޤުރުއާން ކިޔަވާ ގޮތް)ތަކާއި ސަބަބު ނުޒޫލުތަކާއި ( ސޫރަތްތަކާއި އާޔަތްތައް ބާވައިލައްވާފައިވާ ސަބަބުތައް) ކީރިތި ޤުރުއާން ޖަމްޢުކުރުން (އެއްކުރުން)  ފަދަ ކަންތައްތައް ދިރާސާކުރުން ހިމެނެއެވެ. 

މިޢިލްމައް "އުޞޫލުއް ތަފުޞީރު" މިގޮތަށް ވެސް ނަންދެވިފައިވެއެވެ. އެއީ ކީރިތި ޤުރުއާން ތަފުސީރުކުރައްވާ މުފައްސިރުންނަށް ކޮންމެހެން އެނގެން ލާޒިމުކުރާ ޢިލްމުތަކެއް މިޢިލްމުގައި އެކުލެވިގެންވާތީއެވެ. 

ޢުލޫމުލް ޤުރުއާނުގެ ތާރީޚު

ޢިލްމުގެފެށުން

މިޢިލްމުގެ ފެށުން ގުޅިފައިވަނީ ކީރިތި ޤުރުއާން ބާވައިލައްވަން ފެއްޓެވުމާއި އެވެ. އަދި މިޢިލްމުގެ ހުރިހާޢިލްމެއް  އެންމެފުރިހަމައަށް ލިބިފައިވާ ބައަކީ ކީރިތި ރަސޫލާ(ޞ) ގެ މަތިވެރި ޞަޙާބީންނެވެ. އެހެނީ ކީރިތި ޤުރުއާން ބާވައިލެއްވި ދުވަސްވަރުގައި އުޅުއްވި އަދި އިތުރު އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން އެކަމުގެ ޢިލްމުތައް އުނގެނިވަޑައިގެން ތިއްބެވި ބައަކީ އެބޭކަލުން ކަމައްވާތީއެވެ.

ލިއެވެން ފެށުން 

ޢުލޫމުލް ޤުރުއާން އެންމެފުރަތަމަ ލިއެވެންފެށީ އިސްލާމީޚިލާފަތުގެ ތިންވަނަ ޚަލީފާ ޢުޘްމާނު ބުނު ޢައްފާނުގެ ޚިލާފަތުގައެވެ. މިގޮތުން އެންމެފުރަތަމަ އެކުލަވާލެވުނު ޢިލްމަކީ "ޢިލްމު ރަސްމުލް ޤުރުއާން" ނުވަތަ "ޢިލްމު އައްރަސްމުލް ޢުޘްމާނީ" އެވެ. ނަމަވެސް ރަސްމީ ގޮތެއްގައި މިޢިލްމު ފުރަތަމަ ލިއެވެންފެށުނީ ހިޖުރައިން ދެވަނަ ޤަރުނުގައެވެ. އޭގެފަހުން ޢުލޫމުލް ޤުރުއާނުގެ ތަފާތު މައުޟޫޢުތަކަށް އަންނަނީ ފޮތްތައް ލިއެވެމުންނެވެ. 

"ޢުލޫމުލް ޤޫރުއާން" މިމުޞްޠަލަޙު އުފެދުން

ޢުލޫމުލް ޤުރުއާން މި މުޞްޠަލަޙު އެންމެފުރަތަމަ ބޭނުން ކޮއްފައިވާ ތަން ފެންނަނީ ހިޖުރައިން ހަތަރުވަނަ ޤަރުނުގައެވެ.ޢިލްމުވެރިން މިހެން ވިދާޅުވަނީ "އަލްޙޫފީ" ގެ ނަމުން މަޝްހޫރުވެފައިވާ ޢަލީ ބުނު އިބުރާހީމު ބުނު ސަޢީދު ލިއުއްވި "އަލްބުރުހާނު ފީ ޢުލޫމުލް ޤުރުއާން" މިފޮތަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ.އޭނާ އަވަހާރަވެފައިވަނީ ހިޖުރައިން 330 ވަނައަހަރުއެވެ.
ހަރުބޭސް

ހަރުބޭސް އަކީ ބައެއް ބަލިބައްޔަށް ދިވެހި ބޭސްކޮށް ނިމިގެން ޅައިކަން ފިލުވާން ކުރާ ބޭސް އެކެވެ. އަދި ހަމަމިހެން ދިވެހިރާއްޖޭގައި އަންހެނުން ވިހައިގެން ހަށިގަނޑު ހަރުކުރުވުމަށްޓަކައި ކާންދޭން ހިލާ ބޭހަށް ވެސް ހަރުބޭސް ކިޔައެވެ. ހަރުބޭސް އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބައެއް ހިސާބު ތަކުގއި ހިލިބޭސް ވެސް ކިޔައި އުޅެއެވެ.
އަލްއުސްތާޛު އަޙްމަދު ކާމިލް ދީދީ

އަހުމަދު ކާމިލް ދީދީ(ހެންވޭރުގޭ އަހުމަދު ދީދީ) އަކީ ދިވެހި ބަހުން ތަފާތު ފޮތްތައް ލިޔުއްވި އަދީބެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޗާޕުކޮށްގެން ނެރުނު ފުރަތަމަ ނޫސް މަޖައްލާ އަލްއިސްލާހުގެ އެޑިޓަރަކީ ވެސް އަހުމަދު ކާމިލް ދީދީ އެވެ.  
## ނަސަބު
އަލްއުސްތާޛު އަޙުމަދު ކާމިލް ދީދީ ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 22 ޖުލައި 1892 ގައެވެ. އެއީ ހިޖުރީ ގޮތުން 26 ޛުލްޙިއްޖާ 1309 އެވެ. އަވަހާރަވީ 31 މާރޗް 1961 ގައެވެ. އެއީ ހިޖުރީ ގޮތުން 14 ޝައްވާލް 1380 ގައެވެ. ބައްޕައަކީ ހެންވޭރުގޭ މޫސާ މާބަނޑޭރި މަނިކުފާނުގެ ފުތް އަލްވަޒީރު ޙަސަން ހަކުރާ މަނިކުފާނު (ހެންވޭރުގޭ ޙަސަން ދީދީ) އެވެ. މަންމަ އަކީ  މާވާގޭ ޙުސައިން ދީދީގެ ދި ފާތިމަތު ދީދީ (އެއްގަމުގޭ ދޮންދީދީ) އެވެ. ނުވަތަ އެއްގަމުގޭ ޙަސަން ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނުގެ ދޮންދީދީ އެވެ. އަޚުންނަކީ ހެންވޭރުގޭ މުޙައްމަދު ދީދީ އަދި އެއްގަމުގޭ ޅަދީދީ އެވެ.

އަހުމަދު ކާމިލްދީދީ ތަޢުލީމް ޙާޞިލް ކުރެއްވީ އިންޑީޔާގެ ލަކަނޫގެ ނަދުވަތުލް އުލަމާ އިންނެވެ. އގިރޭސި، އަރަބި، އުރުދޫ، ސިންގަޅަ ރަގަޅަށް ދެނެލައްވައެވެ. އަހުމަދު ކާމިލް ދީދީ އަކީ ދިވެހި ބަހުގެ އަދީބެކެވެ. ވާހަކަ ދެއްކުންތެރި އެކެވެ. ލިޔުންތެރި އެކެވެ. ޞިއްޙަތު ކިޔަވާދެއްވާ މުދައްރިސެކެވެ. ބޭސްކޮށްދެއްވާ ޙަކީމީ ޑޮކްޓަރެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖެ އަށް ފުރަތަމަ އިންޖީނުލީ އުޅަދެއް ހޯއްދެވީ އޭނާގެ ވަޒީރުއް ދާޚިލިއްޔާ ކަމުގައި އޭނާގެ ނުފޫޒުގެ ދަށުންނެވެ. މޮޓަރު ބޯޓް ގަޑުބަޑު ގައި ކޮޅުބަށް ފޮނުއްވާލެއްވި ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ.

## ސަރުކާރުގައި ފުރުއްވި ބައެއް މަގާމްތައް
* ފުރަތަމަ ޤާނޫންއަސާސީ އެކުލަވާލި ކޮމިޓީގެ މެމްބަރުކަން (18 މާރޗް 1931)
* ވަޒީރުއް ދާޚިލިއްޔާކަން ( 22 ޑިސެމްބަރު 1932 )
* ވަޒީރުލް މަޢާރިފްކަން ( 22 ޑިސެމްބަރު 1932 )
* ފުރަތަމަ ޤާނޫން އަސާސީގެ ދެލިކޮޕީ އެކުލަވާލެވުނު ކުޑަކޮމިޓީގެ މެމްބަރުކަން 
* ރަދުން ޢައްޔަން ކުރެއްވި މަޝްވަރާ މަޖްލިސްގެ މެމްބަރުކަން 
* މަޙްކަމަތުލް މަޢާރުފުގެ ވެރިކަން15 މުޙައްރަމް 1361 (1942.02.02) 
* މަޙްކަމަތުއްޞިއްޙާގެ ވަކީލުކަން18 ޛުލްޤައިދާ 1363 (1944.11.04) 
* ބަންޑާރަނާއިބުކަން20 ރަމަޟާން 1370 (1951.06.25)/ ( 22 އެޕްރީލް 1951 )
* ބަންޑާރަނާއިބުކަން ފުރަތަމަޖުމްހޫރިއްޔާގެ 12 ރަބީޢުލްއާޚިރު 1372 (1952.12.31)
* ރަސްކަމަށް ބަދަލުކުރުމަށް އުފެއްދި ޤާނޫނު އަސާސީ އެކުލަވާލި ކޮމިޓީގެ މެމްބަރުކަން22 ޛުލްޙިއްޖާ 1372 (1953.09.02)

* ބަންޑާރަބާއިބުކަން10 ޛުލްޤައިދާ 1373 (1954.07.12)
* މަޢާރިފު ބަސްކޮމިޓީގެ މެމްބަރުކަން19 ޝައްވާލު 1377 (1958.05.10)
* ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ތ.އަތޮޅު މެމްބަރުކަން17 ޖެނުއަރީ 1959
* ފަނޑިޔާރު މަނިކުފާނުގެ މުޢާވިނުކަން20 މާޗް 1959
* މަޢާރިފު 2 ނަންބަރު މުދައްރިސްކަން15 އޮކްޓޯބަރ 1959
* ރައްޔިތުން މަޖުލީހުގެ ރައީސްކަން
* ބަސްކޮމިޓީގެ ރައީސްކަން
* ވަލީ ކޮމިޓީގެ މެންބަރުކަން
* ފިލްމު ސެންސަރު ބޯޑުގެ މެންބަރުކަން
* އަލްއިޞްލާހުގެ މުޙައްރިރުކަން
## އަވަހާރަވުން
އަހުމަދު ކާމިލްދީދީ އަވަހާރަވީ 31 މާރޗް 1961 (16 ޝައްވާލް 1380ހ ) ގައެވެ.

## ރިފަރެންސް
* އިންޓަނެޓް ބައެއް ވެބްސައިޓްތައް
* އެޓާނީ ޖެނެރަލް އޮފީހުގެ ވެބްސައިޓް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ރައީސްކަން ކުރެއްވި ބޭފުޅުން
ކާ

ކާ އަކީ ދިވެހި ޅެމުގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރެއިން ދެވަނަ ބާވަތެވެ. ދިވެހި ބަހުގެ ރަދީފް ގައިވާ ގޮތުން ކާ އަކީ **ކާފިޔާ ހަމަކޮށް ހަދައިފައި ހުންނަ ވަޒަން ބަހުރުވައިގެ ބާވަތެއް. މިއީ ހަބަސް ރައިވަރުގެ ކުރީ ހަތަރުބަހާ އެއްގޮތަށް އެއްވަޒަނަކަށް ހަތަރު ބަހުން ފިލިކޯޅި ހަމަކޮށް ހަދައިފައި ހުންނަ އެއްޗެކެވެ. މީގައި ހަބަސް ރައިވަރުގެ ކުރިން ފެށޭ ބަސްނެތިފައި އަނެއް ތިން ބަހުގެ ވަޒަނަށް ހަދައިފައި ހުންނަ ބާވަތެއްވެސް ހުރެއެވެ. ** މިއެވެ. 

ބުނެވޭ ގޮތުގައި ކާ ގެ ނަން އައިސްފައިވަނީ ސިންގަޅަ ބަހުގެ ތެރެއިންނެވެ. އެއީ ސިންގަޅަ ބަހުން ޅެމުގެ ބާވަތަކަށް **ކަވި** ކިޔާފައިވާތީ އެވެ. ކަވި ދިވެހި ބަހަށް އައިރު ކަލަށް ވެފައިވަނީ އެވެ. 

## ކަލުގެ ބާވަތްތައް
ކަލުގެ ވެސް ދެބާވަތެއް ހުރެއެވެ. އެދެބާވަތުގެ މިސާލު ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ. 
* ފުރަތަމަ ބާވަތުގެ މިސާލު 
ގުޅާ އުއިބޭ ތިޔައުޅޭ 
ފުޅާފުޅު ބަލަ ދަނެމުހޭ
އުޅާ ބޮޑުވެސް ހަދާނޭ 
ހުޅާ ހުޅު ދިމަލެއް ނުވޭ 

ބަހަކުން ބުނާ ރުޅި ހަދާ
މަހަކުން ދެގެޔަށް ދަރި ދަމާ
ފަހަރަށް ދެވަނަ ގެނެއްސާ
ދަހަރޭ ނުކުމެގެންގޮވާ 

ފާތިހާޔަށް ހިނގާމޭ
އާދު އިރުހަމް ނޭގެޔޭ
އާނު ގުރު ކިޔަވަން އުޅޭ 
ބާއެއް އަލިފު ނުމެދަނޭ 

* ދެވަނަ ބާވަތުގެ މިސާލު
ތާކު ނަކު ބަންދުޚާ
މާތެރޭ ހުއްޓަސް ހިޔާ 
ސާއީ މަންމަ އަރަބި ބާ
ވާނޭތަ މިގޮތެއް ހިލާ

ރޯގާގެ ބައިން ގަރު
ތޯމިއުޅެނީ ވާންމަރު
ލޯދެފުރިނުން ހިނގާ ކަރު
ކޯފަތް ނުވޭ ހިކޭވަރު

އިހާ އެއްގޮތް ވެފައި
ވިހާ ބޮޑުވީ ލެއިންމާ
މިހާލުން ފިއްލެވިއްޔާ
ކިހާނޭހޭ އުފާވާ

މިދެބާވަތުން ކުރީ ބާވަތުގެ ވަޒަނަކީ ހަބަސް ރައިވަރުން ފުރަތަމަ ފެށޭ ބަސް ނެތިފައި އަން ތިންބަހުގެ ވަޒަން ހަތަރުބަހުން ކޮންމެ ބަހެއްގައި ވެސް އޮތުމެވެ. އެއީ 12 ފިއްޔެވެ. ދެން 4 ބަހުން 4 ބަހުން ދިގުކުރަމުން ގެންދިއުމެވެ. މައިގަނޑަކަށް އޮންނާނީ 4 ބަހެވެ. ކޮންމެ ބަހެއްގައި 12 ފިއްޔެވެ. 

ދެވަނަ ބާވަތުގެ ވަޒަނަކީ ކުރީ ބަހުގައި 10 ފިލި، އަނެއް 3 ބަހުން ކޮންމެ ބަހެއްގައި 12 ފިލި އޮތުމެވެ. އެއީ ހަމަ މުޅިންމެ 6 ބަސް ރައިވަރުގެ ކުރީ 4 ބަހާ އެއް ގޮތް ކުރުމެވެ. ދެން 4 ބަހުން 4 ބަހުން ދިގުކުރަމުން ގެންދިއުމެވެ. 

## ކަލުގެ ސިފަ
ކަލުގެ ހަމަތަކަށް ބަލާއިރު ފިލިކޯޅި ހަމަކުރުމާ ގާފިޔާ އެއްގޮތް ކުރުން އޮވެއެވެ. ރައިވަރުގައި ފަދައިން ބަހުގެ އަކުރުތައް އިސްފަސްކުރުން އޮވެއެވެ. މިކަންކަމުގައި ރައިވަރާއި އެއްގޮތެވެ. 

## ރިފަރެންސް
* ޅެމާއި ޅެންވެރިކަން - މަލަސް 11 - މުހައްމަދު ޖަމީލް - 1މާރޗް 1988 - ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
ސ.އަތޮޅު މަދަރުސާ

ސ.އަތޮޅު މަދަރުސާ އަކީ ރާއްޖޭގެ އެންމެ ދެކުނުގައި އޮތް އައްޑު އަތޮޅު ގައި ހުންނަ ތަޢުލީމީ މުއައްސަސާ އެކެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްކޫލުތައް
ލަވަ

ލަވަ އަކީ ދިވެހި ޅެމުގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރެއިން ފަސްވަނަ ބާވަތެވެ. އެހެން ގޮތަކަށް ބުނާނަމަ ލަވަ އަކީ މިއުޒިކުގެ ހަމައަށް ފެތޭގޮތަށް ނެރޭ އަޑު އެވެ. ދިވެހި ބަހުން ރާގުރާގަށް ލަވަކިޔާ ނޫޅޭ ދުވަސްވަރެއް އައިކަމެއް ނޭގެއެވެ. 

## ދިވެހި ލަވަކިޔަންފެށުން
ނަމަވެސް ކުރިއަރާފައިވާ ދިވެހި ލަވަ ކިޔަން ފެށުނީ ހިޖުރައިން 1360 ވަނަ އަހަރު އަލްއަމީރު ޙަސަން ފަރީދު ދީދީގެ ވެރިކަމުގައި ކަމަށް ބުނެވެއެވެ. އަލްއަމީރު ޙަސަން ފަރީދު ދީދީދިވެހި ދައުލަތް ވަޒީރުއްދާޚިލިއްޔާގެ ގޮތުގައި ހުރެގެން ހިންގަމުން ދިޔަ ދުވަސްވަރު ކުރީގެ ލަވަތަކާއި މެދު ދެކޭގޮތް ބަދަލުކުރައްވައި އިސްލާހެއް ގެންނެވި އެވެ. *ދިވެހި އުފަލާއި، ހިތްވަރާއި، ކުޅިވަރުގެ ލަވަ ދިވެހި ބަހުން ހެދުމަށް އަމުރުކުރައްވައިފިއެވެ. މިގޮތުން ހަދާ ލަވަތަކުގައި ގައުމާއި ބަހުގެ އަދަބު ކުރިއެރުވުމުގެ ޚިޔާލު ބެހެއްޓުމަށް* ވެސް އަންގަވައިފި އެވެ. 

އަލްއަމީރު ޙަސަން ފަރީދު ދީދީގެ އެންގެވުމަށް މާލޭގެ ހަތަރު އަވަށުން ހެދި ލަވަތަކުގެ ތެރެއިން ކޮންމެ އަވަށަކުން 40 ލަވަ ހަދައި، **ދިވެހި ލަވަ** މިނަމުގައި ފޮތެއް ޗާޕުކޮށް 5 ޛުލްޙައްޖާ 1360ހ ގައި ފޮތެއްގެ ސިފައިގައި ނެރުނެވެ. މިއީ އަލްއަމީރު ޙަސަން ފަރީދު ދީދީދިވެހި ބަހުގެ އަދަބަށް ކޮށްދެއްވި އަގުބޮޑު ޚިދުމަތެއްކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. 

އެގޮތުން ހެދި ލަވަތަކަކީ ބަހުގެ އަދަބާ ޅެންވެރިކަމުގެ ގޮތުން އަގުހުރި ޖަވާހިރު ތަކެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް އައްސައްޔިދު ބޮޑުފެންވަޅުގޭ ސީދީ ހައްދަވައި ދެއްވި ލަވަތައް ހޮވައިލެވެއެވެ. އޭގެތެރެއިން ، **ވިލާ ރަތްލާ ތަނުންނައެ ފެން**، **ބަހާރު މޫސުމާ އެކުގައި**، އަދި **ފަތިހާ ފެންނާނޭ މީވާނޭ ޙާލުހޭ** ފަދަ ލަވަތަކަކީ ސިފަކުރުމުގެ ގޮތުން ފާހަގަކޮށްލަން ޖެހޭ ލަވަތަކެކެވެ. 

## ލަވައިގެ ބާވަތްތައް
ދިވެހި ލަވައިގެ ތެރޭގައި ކުލަގަދަ ގޮތެއްގައި ފާހަގަކުރެވޭ ބައިތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ. 
* ގައުމީ ލަވަ
* ގުދުރަތީ މަންޒަރުތައް ސިފަކުރުމުގެ ލަވަ
* ހިކުމަތާ ފަލްސަފާ
* ވައުޒާ ނަޞޭޙަތް
* މަދަހަ އާއި ތަޢުރީފް

ދިވެހި ލަވަތައް ފަށައިގަތް ދުވަސްވަރު ލަވަތައް އެނބުރެމުން ދިޔައީ މިބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައެވެ. ފަހުން ލަވައިގެ ތެރެއަށް އެހެން ބާވަތެއް އިތުރުވިއެވެ. އެއީ ލޯތްބާއި ޢިޝްޤުގެ ލަވަތަކެވެ. މިބާވަތުގެ ލަވަތައް ހެދެން ފެށީ ހިންދީ ފިލްމްތައް ފެންނަށް ފެށިފަހުންނެވެ. ފިލްމީ ލަވަތައް އިވޭން ފެށި ފަހުންނެވެ. 

ހުރިހާ ބާވަތެއްގެ ލަވަތަކެއް ވެސް ކިޔަމުން ގެންދިޔައީ ހިންދުސްތާނު ލަވަތަކުގެ ރާގު ތަކަށެވެ. ބަބުރު ލަވައިގެ ރާގުތަކަށް ވެސް ދިވެހި ލަވަ ކިޔާފައި ހުރެއެވެ. 

## ލަވައިގެ ޚާއްޞަ ސިފަ
ދިވެހި ލަވައިގެ ޚާއްޞަ ސިފަ ތަކެއް ހުރެއެވެ. އެއީ:- 
* ކުރުކަން އަދި ދިގުނުވުން
* ވަޒަން ޅެމާއި އެއްގޮތް ވިޔަސް، ބައިތުތަކުގެ އަދަދު މަދުކަން

## އަންބާ
އަންބާ އަކީ ދިވެހި ލަވައިގެ ބާވަތެކެވެ. އަންބާ އަކީ މަސައްކަތު ގައްޔާއި، ކުޅިވަރުގައި ފޯރި ގެންނާން، ޒުވާބު ކިޔަމުން ކިޔާ ކުރު ލަވައެކެވެ. އެހެންކަމުން މިއީ ވެސް ދިވެހި ލަވައިގެ ބާވަތެކެވެ. 

## އިޖްތިމާޢީ ލަވަ
އިޖްތިމާޢީ ލަވައަކީ ދިވެހި އިޖްތިމާޢީ ދިރިއުޅުމާއި ބެހޭގޮތުން ހެދިފައި ހުންނަ ލަވަތަކެވެ. މިސާލު ތައް ތިރީގައި މިވަނީއެވެ. 
* އަސާސީ ތަޢުލީމާ ބެހޭ ލަވަ
* ނުކުޅެދޭ މީހުންނާއި ބެހޭ ލަވަ
* މަސްވެރިންނާއި ގުޅޭ ލަވަ

## ރިފަރެންސް
* ޅެމާއި ޅެންވެރިކަން - މަލަސް 11 - މުހައްމަދު ޖަމީލް - 1މާރޗް 1988 - ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
އައްޝައިޚް އަޙްމަދު ޝާޠިރު

އައްޝައިޚް އަޙްމަދު ޝާޠިރަކީ ދިވެހި ދައުލަތަށާއި، ދިވެހި ޤައުމަށް އަގުހުރި ޚިދުމަތްތަކެއް ކޮށްދެއްވައިފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ދީނީ ރޮނގުން ތަފާތު ޚިދުމަތްތަކެއް ކޮށްދެއްވައިފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. އެ މަނިކުފާނަކީ ލިޔުންތެރިޔެކެވެ. ޅެންވެރިޔެކެވެ. ކުޅަދާނަ މުޤައްރިރެއް ވެސް މެއެވެ.

އައްޝައިޚް އަޙްމަދު ޝާޠިރު ފުރަތަމަ ތަޢުލީމު ޙާޞިލުކުރެއްވީ ރާއްޖެއިންނެވެ. މަތީ ތަޢުލީމު ޙާޞިލުކުރެއްވީ މިޞްރުންނެވެ. ކިޔެވުން ނިންމެވީ އަލްއަޒްހަރު ޔުނިވަރސިޓީންނެވެ.

## އަދާކުރައްވައިފައިވާ ވަޒީފާތައް
* 1967 - އައިލެންޑް ޑިވިޜަންގެ ވަކީލުކަން
* 1968 - މިނިސްޓްރީ އޮފް ޖަސްޓިސްގެ ޑެތުސް ޑިވިޜަންގެ ޤާޟީކަން
* މިލަދުންމަޑުލު ދެކުނުބުރީ (ނ. އަތޮޅު) ގެ އަތޮޅުވެރިޔާކަން
* ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ރައީސްކަން (1 އޮގަސްޓު 1972 - 11 ނޮވެންބަރު 1982)
* ކަސްޓަމްސްގެ ވެރިޔާކަން
* މިނިސްޓަރ އޮފް ސްޓޭޓްކަން (11 ނޮވެންބަރު 1982)
* މިނިސްޓަރ އޮފް ސްޓޭޓް ފޮރ ރިލިޖަސް އެފެއާޒްކަން (11 ނޮވެންބަރު 1983)

## އަވަހާރަވުން
އައްޝައިޚް އަޙްމަދު ޝާޠިރު އަވަހާރަވީ 1994ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި މަހުގެ 26ވަނަ ދުވަހުއެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ހަނދާނާއި ތާރީޚުގެ ތެރެއިން - 1ވަނަ ބައި - އަޙްމަދު ނަޖީބު - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދީނީ ޢިލްމުވެރީން
އަލްއަމީރު ޢަލީ ކުޑަރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނު

އަލްއަމީރު އަލީ ކުޑަ ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނު އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންގެ މަޖުލިސްގެ ރައީސްކަން ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ރައްޔިތުންގެ މަޖުލީހުގެ ރައީސްކަން ކުރައްވާފައިވަނީ 8 ނޮވެމްބަރ 1945 ން ފެށިގެން 3 މާރޗް 1948 ގެ ނިޔަލަށެވެ.

އަލްއަމީރު ޢަލީ ކުޑަ ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނު އަކީ އަޚްލާޤީ ގޮތުން ރަގަޅު، ދައުލަތަށް ވަފާތެރި ބޭފުޅެކެވެ. ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވީ މާލެއިންނެވެ. ދިވެހި ބަހާއި ޢާންމު މަޢުލޫމާތު ވަރަށް ފުންނާބު އުސް ބޭފުޅެކެވެ. އާންމުންނަށް ހެޔޮކޮށްހިތާ، ފަގީރުންނަށް އެހީ ފޯރުއްވާ ދީލަތި ބޭފުޅެކެވެ. 
އަލްއަމީރު ޢަލީ ކުޑަ ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނުގެ ބައްޕަ އަކީ ހެންވޭރުގޭ އަލްފާޟިލް މޫސާދީދީގެ އަލްވަޒީރު ޙަސަން ޙަކުރާ މަނިކުފާނު (ހެންވޭރުގޭ ޙަސަންދީދީ) އެވެ. މަންމައަކީ އަލްއަމީރު ޢަލީ ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނުގެ ޚަދީޖާދީދީ (ކަކާގޭ ކަނބައިދި ކިލެގެ) އެވެ. އުފަންވެ ވަޑައިގަތީ މީލާދީން 1883 ގައެވެ. 
## ފުރުއްވި މަގާމްތައް
* 1892 : އެންމެ ފުރަތަމަ އުފެއްދި ސިފައިންގެ ބޭފުޅެއް
* 1909 : ޕިޗޯރީންގެ ގަޑުބަޑުގައި ޝަމުސުއްދީން އައްޔަންކުރެއްވި ޚާއްޞަ ސިފައިންގެ ބޭފުޅެއް
* މާބަނޑޭރިކަން : ޝަމްސުއްދީންގެ ރަސްކަމުން ފެށިގެން ޙަސަން ނޫރައްދީންގެ ރަސްކަން ނިމެންދެން
* 20 ޑިސެމްބަރު 1928 : ކުޑަރަންނަބަނޑޭރިކަން
* 1932 : ގާނޫނު ހަދާ މަޖުލީހުގެ މެންބަރުކަން
* 5 ޖުލައި 1936 : ރަދުންގެ ކާތިބުއްސިއްރު ކަން
* 1943 : ވަލީ ކޮމިޓީގެ މެންބަރުކަން
* އަމީނުއްސިރާއު ކަން
* 16 ފެބުރުއަރީ 1944 : ވަޒީރުންގެ މަޖުލީހުގެ މެންބަރުކަން
* 19 ފެބުރުއަރީ 1944 : ދައުލަތް ހިންގާ ވަގުތީ ވެރިޔާކަން
އަލްއަމީރު ޢަލީ ކުޑަ ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނު އަވަހާރަވީ 3 މާރޗް 1946 ގައެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 21 ރަބީޢުލް އާޚިރު 1367 ގައެވެ. 
## ބޭފުޅުން
## * ޙަސަން ޢަލިދީދީ
* ޙުސައިން ޢަލިދީދީ
* އަޙުމަދު ޢަލިދީދީ
* ފާތިމަތު ދީދީ
* ޢާއިޝަތު ދީދީ
## ރިފަރެންސް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އައްޝައިޚް މަލިމް މޫސާ މާފަތްކަލޭގެފާނު

**އައްޝައިޚް މަލިމް މޫސާ މާފަތްކަލޭގެފާނަ**ކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ރައީސްކަން ކުރައްވައިފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ރައީސްކަން ކުރައްވައިފައިވަނީ 13 އެޕްރީލް 1952 އިން ފެށިގެން 21 އޮކްޓޫބަރު 1953 ގެ ނިޔަލަށެވެ.

އައްޝައިޚް މަލިމް މޫސާ މާފަތްކަލޭގެފާނަކީ ދީނީ ތަޢުލީމު ރާއްޖޭގައި ފެތުރުމަށް ވަރަށް ބޮޑަށް މަސައްކަތް ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. އެ މަނިކުފާނަކީ ދިވެހިބަހުގެ އަދީބެކެވެ. މުޞައްނިފެކެވެ. ވާހަކަ ލިޔުއްވައި ރައިވަރު ހެއްދެވި ޝާޢިރެކެކެވެ. އޭނާ ވަނީ އަލްއީޤާޡުގެ ނަމުގައި ޢަރަބި - ދިވެހި ރަދީފެއް ލިޔުއްވައިފައެވެ. ދިވެހި ދައުލަތުގެ ތަފާތު ފެންވަރުގެ މަޤާމުތައް މަލިމް މޫސާ މާފަތްކަލޭގެފާނު އަދާކުރައްވައިފައިވެއެވެ.

އައްޝައިޚް މަލިމް މޫސާ **މާފަތްކަލޭގެފާނަ**ކީ މަދްރަސަތުއްސަނިއްޔާގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ކިޔަވައިދެއްވި މުދައްރިސުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނިވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ.

## ނަސަބު
މަލިމް މޫސާ މާފަތްކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅަކީ އައްޑޫ މީދޫއަށް ނިސްބަތްްވެވަޑައިގަންނަވާ އައްޝައިޚް ކުޑަ ޙަސަން ތަކުރުފާނެވެ. މަންމާފުޅަކީ ކ. ހުރާ ބޭކަނބަލެކެވެ.

## ފުރުއްވި މަޤާމުތައް
* 1900 - އެތެރެ ކޮއިލު މިސްކިތު މަލިންކަން
* 1904 - ފަތްލިޔާކަން
*1947 - މަޙްކަމަތުއްދާޚިލިއްޔާގެ ވަކީލުކަން
* 1948 - ވަޒީރުއްދާޚިލިއްޔާގެ ނާއިބުކަން
* 13 އެޕްރީލް 1952 - 21 އޮކްޓޫބަރު 1953 - ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ރައީސްކަން

## ބޭފުޅުން
* މަލިމް މުޙައްމަދުފުޅު
* މަލިމް އިބްރާހީމް ކަލޭފާނު
* މަލިމް ފާޠިމާފުޅު

## އަވަހާރަވުން
އައްޝައިޚް މަލިމް މޫސާ މާފަތްކަލޭގެފާނު އަވަހާރަވީ 1970ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެންބަރު މަހުގެ 18ވަނަ ދުވަހުއެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދީނީ ޢިލްމުވެރީން
އަދަބީ ފާޑުކިޔުން

**އަދަބީ ފާޑު ކިޔުމަކީ** އަދަބީ އުފެއްދުމެއް ތަހްލީލުކޮށް އޭގެ ފަންނީ އަދި އަދަބީ އަގު ވަޒަންކޮށް ހާމަކޮށްދިނުމެވެ.
އަތިރީގޭ ތާނަ

** އަތިރީގޭ ތާނަ** އަކީ ރާއްޖެތެރޭގެ މީހަކު އަތިރީގޭ ދޯނިކޮޅަކަށް ފޮނުއްވި ނުވަތަ ވެދުމަށް އެރުވި ފައެއްގައި **އަތިރީގެ** މިހެން ނަން އަޅާލި ދެތިން އަކުރުން އުފެދިގެން އައި އަކުރު ތަކެކެވެ. އަތިރީގޭ ތާނަ އަށް **ވަޑާންކަށި ތާނަ** އޭ ވެސް ކިޔައެވެ. އަތިރީގޭ ތާނައޭ ކިޔަނީ ވަޑާން ކަށްޓަކުން **އަތިރީގެ** މިނަން ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ލިޔެފައި ވާތީ އެވެ. ވަޑާން ކަށި ތާނައޭ ކިޔަނީ ވަޑާން ކައްޓަކުން ލިޔެފައި ވާތީއެވެ. އެއީ މިޒަމާނުގެ ކަލްކިޔުލޭޓަރުގައި ހިސާބު އަކުރު ޖެހޭ ކަހަލަ ހަމަޔަކުން ބުރިބުރިއަށް ހުރި އަކުރު ތަކެއް ކަމަށް ފެނެއެވެ. ތުއްތު ސާހިބު މިއަކުރުތައް އެންމެ 4 އަކުރުގެ ނަމޫނާއަކަށް ބައްލަވައިގެން މުޅި ހަށަނަރަ އެގޮތަށް ބަދަލުކުރައްވައި، އޭގެ އެކި ސައިޒު އުފައްދަވައި، އެއަކުރުތަކަށް ފިލިދެއްވައި، މިޒަމާނުގެ ލެޓަރ ޕްރެސް އާއި އެއްވަރަށް އަކުރު ތަކުން ތައްގަނޑު ހެއްދެވި އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ފަތްތޫރަ 232 ވަނަ އަދަދު (ޖުލައި 1998)
* ފަތްތޫރަ 100 ވަނަ އަދަދު (ޖުލައި 1987)
ސޫފްރޫނިޔޫސް

**ސޫފްރޫނިޔޫސް** އަކީ މުސްލިމުންގެ ޚަލީފާ ޢުމަރު ބިން ޚައްޠާބު ފަލަސްޠީން ފަތަޙަ ކުރެއްވި އިރު ޤުދުސްގެ އޮތޮޑޮކްސް ޕެޓްރިއާކްގެ މަޤާމުގައި ހުންނެވި ބޭފުޅާއެވެ. އޭނާ އަވަހާރަވީ 11 މާރޗް 638 ގައެވެ.
އަންނަބީލު އިބްރާހީމް ފަރީދު ދީދީ

އައްނަބީލް އިބްރާހީމް ފަރީދު ދީދީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންގެ މަޖުލިސްގެ ރައީސްކަން ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ރައްޔިތުންގެ މަޖުލީހުގެ ރައީސްކަން ކުރައްވާފައިވަނީ 1 މާރޗް 1954 ން ފެށިގެން 3 އޮކްޓޯބަރ 1959 ގެ ނިޔަލަށެވެ.

އައްނަބީލް އިބްރާހީމް ފަރީދު ދީދީ ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 2 ޝަޢުބާން 1342 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ބައްޕާ ފުޅަކީ ސުމުއްވުލް އަމީރު ޢަބްދުލްމަޖީދު ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނު އެވެ. މަންމާފުޅަކީ އަލްވަޒީރު ޙަސަން ފާމުލަދޭރި ތަކުރުފާނުންގެ އަލްފާޟިލާ ދޮންދީދީ (ފާތިމަތު ދީދީ)އެވެ. އައްނަބީލް އިބްރާހީމް ފަރީދު ދީދީ ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވީ ސިލޯނުންނާއި، އިންޑިޔާ އިންނެވެ.

އަންނަބީލު އިބްރާހީމް ފަރީދު ދީދީ އަކީ ރާއްޖެއިން ބޭރުންދީނާއި ގާނޫނު ކިޔަވާ ވިދާޅުވި ބޭފުޅެކެވެ. ފާސް ނަންގަވާފައިވަނީ މިޞްރުގެ ޖާމިއަތުލް އަޒުހަރުންނެވެ. ޝަރީޢަތާއި ގާނޫނުން ޑިގްރީ ހޯއްދަވާފައި ވެއެވެ. ފަރަންސޭސި، އުރުދޫ، އަރަބި އަދި އިގިރޭސި ދެނެލައްވައެވެ. ދިވެހި ބަހުގެ ލިޔުންތެރި އެކެވެ. ޝާއިރެކެވެ.

## ފުރުއްވި މަގާމްތައް
* 1 މާރޗް 1954 : ރައްޔިތުން މަޖުލީހުގެ ރައީސްކަން
* 3 އޮކްޓޯބަރު 1959 : މަދަރުސަތުލް މަޖީދިއްޔާގެ ނާޒިރުގެ ނާއިބުކަން
* 12 ފެބުރުއަރީ 1960 : ދައުލަތުގެ ވަޒީރުކަން
* 11 ނޮވެމްބަރު 1978 : މިނިސްޓްރީ އޮފް ޖަސްޓިސްގެ ނާއިބުކަން

އަންނަބީލު އިބްރާހީމް ފަރީދު ދީދީ  އަށް ލިބިވަޑައިގެންނެވީ އެންމެ އަންހެން ދަރިކަނބަލެކެވެ. އެއީ ފާތިމަތު ފަރީދު އެވެ. 
އަންނަބީލު އިބްރާހީމް ފަރީދު ދީދީ ގެ އަޚުންނަކީ ޖަލާލަތުލް މުލްކް މުޙައްމަދު ފަރީދުލް އައްވަލް އަދި އަލްއަމީރު ޙަސަން ފަރީދު ދީދީ އެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސަގާފަތު

މިމަޒްމޫނަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސަގާފަތާއޮގެ މައްޗަށް އެކުލެވިގެންވާ މަޒްމޫނެކެވެ.
ޑްރާމާ

ޑްރާމާ އަކީ ޔޫނާނީ ބަހުން އައިސްފައިވާ ބަހެކެވެ. އެއީ މަސްދަރެކެވެ. ނުވަތަ ކަމުގެ ނަމެކެވެ. އޭގެ މާނައަކީ ކޮށްގެން ދެއްކުމެވެ. ޑްރާމާ އަކީ އިންސާނީ ޙަޔާތުގެ ޙާދިސާތައް ހަމައެކަނި ލިޔުމުން ބަޔާން ކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ތަމްސީލްކޮށް ދައްކައިދޭ އަދަބަށް ކިޔޭ ނަމެކެވެ. ޑްރާމާގައި ޅެންވެރިޔަކު ބަޔާންކުރަން ބޭނުން ވާހަކައެއް ދެތިން މީހަކު ވާހަކަ ދައްކާ ގޮތަށް ބަޔާންކޮށް އުޅެއެވެ. މިކަމަށް ހަދައި އުޅޭ ގޮތަކީ އެދެތިން މީހުން އެވާހަކައިގައި އުޅޭ މީހުން ލާކަހަލަ ހެދުން ލައިގެން އެމީހުން ދައްކާ ގޮތަށް ވާހަކަ ދައްކައި، ކަންތައްތައް ކޮށްއުޅޭ ގޮތަށް ކަންތައްތައް ކޮށް ހަދަނީ އެވެ. މަގްޞަދަކީ ބަލަން ތިބޭ މީހުންގެ ކުރިމަތީގައި މިހުރިހާ ކަމެއް ހިނގާ ގޮތް ހާމަ ކުރުމެވެ. މިއީ ވަރަށް ހިތް ގައިމު އަސަރު ކުރުވާ ގޮތެކެވެ. 

އެންމެ ފުރަތަމަ ޚިޔާލު ކުރެވެމުން އައީ ޑްރާމާ އަކީ ޅެންވެރިކަމުގެ ބައެއް ކަމުގައެވެ. ނަމަވެސް މަޑުމަޑުން ޑްރާމާ އަކީ ވަކި އަދަބީ ހައިސިއްޔަތެއް އޮތް އެއްޗަކަށް ވެއްޖެއެވެ. އެހެން ކަމުން މިހާރު ޅެމުން ޑްރާމާ ލިޔުމުގެ ގޮތް ވަރަށް ކުޑަ ވެއްޖެއެވެ. 

## ޑްރާމާއާއި ވާހަކައިގެ ތަފާތު
ޑްރާމާ އާއި ވާހަކަ އަކީ އިންސާނީ ޙަޔާތުގެ ތަފާތު ކުލަތައް ދެއްކުމުގައި ނުހަނު އެއްގޮތްކަމެއް ހުރި ދޭއްޗެވެ. ޑްރާމާ އާއި ވާހަކަ އާއި ހުރި ބައެއް ތަފާތުތައް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައި މިވަނީ އެވެ. 

* ވާހަކައިގައި އަސަރު އެކުލެވިގެންވަނީ ޚިޔާލީ ދުށުންތަކެއްގައެވެ. ޑްރާމާގައި މިކަން އޮންނަނީ ލޮލަށް ފެނިގެން އަސަރު ކުރުވާ ގޮތަށެވެ. 
* ވާހަކައިގައި އެލިޔާމީހާ އެހެން މީހުންގެ އަސަރުތަކެއް ބަޔާންކުރާނީ އެވެ. ލިޔެ ހާމަކުރާނީ އެވެ. ޑްރާމާގައި ޚުދު ލިޔާމީހާ އޭގައި އުޅޭމީހުން ލައްވައި ވާހަކަ ދައްކުވަނީއެވެ. އެވާހަކަ ދެއްކުމުގައި އެމީހުންގެ ޖަޒްބާތާއި، ޚިޔާލު، އެމީހުންގެ ގޮތްފޮތާއި، ވާހަކަތައް އަދި ޖުމްލަ ގޮތެއްގައި މުޅި ދިރިއުޅުން ދައްކުވައިދެނީ އެވެ. 
* ވާހަކަ ލިޔާމީހާ އަކީ އެއްގޮތެއްގައި މިނިވަނެކެވެ. އެގޮތަކީ ވާހަކަ ލިޔާމީހާ ސަތޭކަ ޞަފްޙާ ނުވަތަ އެއްހާސް ޞަފްޙާގެ ވާހަކައެއް ލިޔުނަސް އެންމެ ރަގަޅެވެ. 
* ވާހަކަ ކިޔާކަން ވަކިވަގުތެއް ކަނޑައެޅިފައެއް ނެތެވެ. ޑްރާމާ ލިޔާމީހަކު ވަގުތަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ވިސްނަން ޖެހެއެވެ. ތިންގަޑިއިރަށް ނުވަތަ ތިންގަޑި ބަޔަށް ޑްރާމާ ފައްތަން ޖެހެއެވެ. 
* ވާހަކައިގައި ހާދިސާތައް ބޭނުން ޒަމާނަކަށް ފަތުރާލިޔަސް އޭގެ އަސަރަކަށް އުނިކަމެއް ނާންނާނެއެވެ. އެގޮތަކީ ވަގުތުގެ ދިގުމިން، ގެންނަން ޖެހެނީ ހަމައެކަނި ޚިޔާލުގެ ކުރިމައްޗަށެވެ. ނަމަވެސް ޑްރާމާގައި ވާހަކައިގައި ބަޔާންކުރެވޭ ޒަމާން ވީހާވެސް ކުރުކޮށްލާން ޖެހެއެވެ. އެއީ ވަގުތުގެ ދިގުމިން ލޮލުން ދެކެން ޖެހޭތީ އެވެ. 
* ވާހަކައިގައި މީހަކު ދުނިޔެއަށް އައިއްސުރެ މަރުވާންދެން ހިނގި ހުރިހާ ކަމެއް ތަފްޞީލާއެކު ބަޔާން ކުރެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް ޑްރާމާގައި މީހެއްގެ ދިރިއުޅުމުގެ ހުރިހާ ކަމެއް ދެތިން ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި ދައްކަން ޖެހޭނެއެވެ. 

## ޑްރާމާގެ މައިގަނޑު ބައިތައް
ޑްރާމާ އެކުލެވިގެންވަނީ މައިގަނޑު ދެބައެއްގެ މައްޗަށެވެ. އެއީ ވަރަށް ހަމަހަމަ ގޮތަކަށް އަހައްމިއްޔަތުކަން ދެވިފައިވާ ދެބައެވެ. ފުރަތަމަ ބަޔަކީ ވާހަކަ އެވެ. ދެވަނަ ބަޔަކީ މީހުންނެވެ. ޑްރާމާގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަރުތަކީ ހާދިސާތައް އަސަރުގަދަ ޖަޒްބާތު އެކުލެވިގެންވާ ގޮތެއްގައި ހުރުމެވެ. ޑްރާމާ ލިޔުންތެރިޔާ ލަފުޒް ތަކަކުން ބަޔާންކުރަން ޖެހޭ ބައެއް އޮވެގެން ނުވާނެއެވެ. 

## މަރުޖިޢުތައް
* ފަތްތޫރަ - ޖެނުއަރީ 1988 - ދިވެހި ބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު 
* ފަތްތޫރަ - މާރޗް 1988 - ދިވެހި ބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ ދޫނީގެ މަޢުލޫމާތު

މިޞަފްޙާގައި ހިމެނެނީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ ދޫނިސޫފާސޫފީގެ މަޢުލޫމާތެވެ.
* ދިވެހި ކޮވެލި (Asian Koel)
* ދިވެހި ހޯގުޅާ (Audobon's Shearwater)
* ކަޅު ރާބޮނދި (Black Bittern)
* ނޫ މާކަނާ (Purple Heron)
* ރާބޮނދި (Mangrove Heron)
* ބޯކަޅު ގޮހޮރުކޭ (Black-Headed Gull)
* ގޮހޮރުކޭ (Pallas's Gull)
* ލޯހުދު ގޮހޮރުކޭ (White-Eyed Gull)
* ބޮޑު ގޮހޮރުކޭ (Yellow-Legged Gull)
* ކިރު ދޫނި (Black-Naped Tern)
* އެށުންގަ އިލޮޅި  (Common Snipe)
* ތޭރަވާ އިލޮޅި (Crab Plover)
* ވާލި (Bridled Tern)
* ކަޅު މާދޫނި (Brown Booby)
* މާރަނގަ (Brown Noddy)
* މިޔަރެމު ދޫނި (Caspian Tern)
* އިރުވައިހުދު (Cattle Egret)
* މެދުރާއްޖެތެރޭ ރާބޮނދި (އިނގިރޭސި ނަމާއި މެދު އޮޅުމެއް އަރާފައި)
* ސަލްވާ ދޫނި (Common Quail)
* ޗޮން ޗޮން އިލޮޅި (Common Greenshank)
* އޮޅުވަލު ކަނބިލި/ވަލިކުކުޅު (Common Moorhen)
* އަނގޮޓި ބޮނޑަނަ (Common Ringed Plover)

* މާދޫނި (Red-Footed Booby)
* ވައްލަ (Common Tern)
* ރަތަފައި (?Turnstone)
* ބޮނދު ދޫނި (Saunder's Tern)
* ބޭނޑު (Sooty Tern)
* ގިރުނބާ ދޫނި (Great White Plover)
* ފޮރިކެ (Common Swift)
* ކުޅީ ކުކުޅު (?Watercock)
* ބޮޑު ހޯގުޅާ (Wedge-Tailed Shearwater)
* ދިގުފީނި ދޫނި (Oriental Darter)
* ލަގަނަ (Intermediate Egret)
* ފީނާދޫނި (Indian Cosmorant)
* ވަޅޯ ދޫނި (Whiskered Tern)
* ދޮންދީނި (White Tern)
* ދަނޑިފުޅު ދޫނި (White-Tailed Tropicbird)
* ކަނޑު ކަނބާ (Wilson's Storm-Petrel)
* ދުށިން އިލޮޅި (Swinhoe's Snipe)
* ކަނިފުޅު ދޫނި (Gull-Billed Tern)
* ފެންފޯއް ދޫނި (Common Pipit)
* ކޮތަރު (Rock Pigeon)
* ފިނދަނަ (Common Sandpiper)
* ރޭރު (Lesser Whistling Duck)
* ބަކަމޫނު (Pallid Scops Owl)
* ހުދުހުދު (Eurasian Hoopoe)
* ޅޮސްފަނިދޫނި (Blue-Tailed Bee-Eater)
* ކާޅު (House Crow)
* ގުޑުގުޑާ ދޫނި (Greater Flamingo)
* ބޮނޑަނަ އިލޮޅި (Curlew Sandpiper)
* އޮންނަ އިލޮޅި (Jack Snipe)
* ފުށްގަހު ގުރާ (Common Cuckoo)
* ބޮޑު ގާދޫނި (Greater Crested Tern)
* ކުރަނގި (Lesser Noddy)
* ކަނބިލި (White-Breasted Water Hen)
* އަލްމަލު ގުރާ (Oriental Pratincole)
* މާކަނާ (Grey Heron)
* ދިވެހި ކުކުޅުހާ (Jungle Redfowl)
* ބާޒު (Buzzard)
* މާމުއި ބާޒު (Honey Buzzard)
* ހޯރަ (Lesser Frigatebirds)
އައްޝައިޚް ޢުމަރު ޢީސާ

thumb|އައްޝައިޚް ޢުމަރު ޢީސާ
**އައްޝައިޚް ޢުމަރު ޢީސާ** އަކީ ދިވެހި ބަހުގެ އަދީބެވެ. އޭނާއަކީ ކުޅަދާނަ ޅެންވެރި އެކެވެ. ޢަރަބި ބަސް ރަގަޅަށް ދެނެވަޑައިގަންނަވާ ޢިލްމުވެރިއެކެވެ. މުދައްރިސެކެވެ. ލިޔުންތެރިއެކެވެ. ސަރުކާރަށް ޚިދުމަތްކުރެއްވި މުވައްޒަފެކެވެ. ޢުމަރު ޢީސާ ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 9 ޖުމާދަލްއާޚިރާ 1333 ވީ ހުކުރު ދުވަހު (1915 ވަނަ އަހަރުގެ އެޕްރީލު މަހުގެ 23 ވަނަ ދުވަހު) ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފުރަމާލޭގައެވެ. އަވަހާރަވީ 1988 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ 10 ވީ ހޯމަ ދުވަހުއެވެ.

## އަމިއްލަދިރިއުޅުން
ބައްޕައަކީ ގުޅީ ޢަލިކަލޭފާނުގެ ގުޅީ ޢީސާ ކަލޭފާނެވެ. އައްޝައިޚް ޢުމަރު ޢީސާއަށް ދެ ބަނޑަށް 7 ބޭފުޅުން ލިބިވަޑައިގެންފައިވެއެވެ. ފުރަތަމަ ބަނޑުން ލިބިވަޑައިގަތީ މުޙައްމަދު މަނިކުއެވެ. ދެވަނަ ބަނޑުން ލިބި ވަޑައިގަތީ ނިސްރީނާ މުބާރަކް، އަޙްމަދު މުބާރަކް، ޢަލީ މުބާރަކް، އިސްމާޢީލު މުބާރަކު، ޢަލީލާ މުބާރަކް، އިބްރާހީމް މުބާރަކް މި 6 ބޭފުޅުންނެވެ. ޢުމަރު ޢީސާއަކީ ވަރަށް ސާދާ ދިރިއުޅުއްވުމެއް އުޅުއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ގާތްމީހުން އޭނާ ދަންނަނީ ގުޅީ ޢީސާ ކަލޭގެފާނުގެ ދޮންމަނިކުގެ ނަމުންނެވެ.

## ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވުން
ޢުމަރު ޢީސާ ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވީ މިޞްރުގެ މަދްރަސަތު މުޙައްމަދު ޢަލީ އަލްޚައިރިއްޔާ އިންނާއި ޖާމިޢަތުލްއަޒްހަރުންނެވެ. ދިވެހި ބަހާއި ޢަރަބި ބަހުގެ އިތުރުން އުރުދޫ ބަހާއި އިނގިރޭސި ބަހާއި ފާރިސީ ބަސް ދެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ. އަދި ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ފަރަންސޭސި ބަހާއި ސިންގަޅަ ބަސް ދެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ. އުސްތާޛުލްޖީލް މުޙައްމަދު ޖަމީލު ދީދީއަކީ ޢުމަރު ޢީސާއާ އެކު މިޞްރުގައި ތަޢުލީމު ޙާސިލު ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ.

## ސަރުކާރު ޚިދުމަތުގައި
ސަރުކާރުގެ ތަފާތު ވަޒީފާތަކުގައި އައްޝައިޚް ޢުމަރު ޢީސާ އުޅުއްވާފައިވެއެވެ. އެގޮތުން އަދާކުރައްވާފައިވާ ބައެއް ވަޒީފާތައް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައި މިވަނީއެވެ.

* މަޖީދިއްޔާ ސުކޫލްގެ މުދައްރިސްކަން
* މަޙްކަމަތުއް ޝަރުޢިއްޔާގެ ނާއިބުކަން
* މަޖީދިއްޔާ ސުކޫލްގެ ނާޒިރުގެ ނާއިބުކަން
* ބަންޑާރަ ނާއިބު އޮފީހުގެ މުޢާވިންކަން
* ޕީއާރްއެފް ޑިވިޝަންގެ އިމާމްކަން
## ބަހަށްކުރެއްވި ޚިދުމަތް

### ތަރުޖަމާ ކުރެއްވުން
އައްޝައިޚް ޢުމަރު ޢީސާ ވަނީ ތަފާތު ފޮތްތަކެއް ޢަރަބި ބަހުން ދިވެހި ބަހަށް ތަރުޖަމާކޮށްދީފައެވެ. އެގޮތުން ތަރުޖަމާކޮށްދީފައިވާ ބައެއް ފޮތްތަކުގެ ނަންތައް ތިރީގައި މިވަނީއެވެ. 
* ފަރުޟު ފަސް ނަމާދު
* ހަނގުރާމައިގެ ރަންހާރު
* ޖޯން އާއި ޖޭން
* ރަތް ބުރު
* ކަލީލާ ވަ ދިމްނާ
* ފޫހިފިލުވާ ގުލްޒާރުގެ ނަމުގައި ނެރުނު ވާހަކަތައް
* ކައުންޓް އޮފްދަ މައުންޓް ކްރިސްޓޯ
* އަމީރު ޙަމްޒާ ވާހަކަ

### ޅެންވެރިކަން
އައްޝައިޚް ޢުމަރު ޢީސާ އަކީ ދިމާވި ކޮންމެ މައިގަނޑު ނަމަކަށް ޅެންހެދުމުގެ ގާބިލިއްޔަތު ލިބިފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. އައްޝައިޚް ޢުމަރު ޢީސާ އަކީ ދިވެހި ޅެންވެރިކަމުގެ ދުނިޔޭގައި މަޝްހޫރު **ސީނި އަސުރުމާ** އެވެ. އޭނާގެ ޅެންތައް ބޮޑަށް އަމާޒުކުރެވިފައި ހުރީ ނުވަތަ ޅެން ހެއްދެވުމުގައި ޚާއްޞަ ރޮނގެއްގެ ގޮތުން ގެންގުޅުއްވީ ލޯބީ ޅެންތައް ހެއްދެވުމެވެ.

## އަވަހާރަވުން
އަވަހާރަވީ 1988 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ 10 ވީ ހޯމަ ދުވަހުއެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ފަތްތޫރަ - ނޮވެމްބަރ 1988 - ދިވެހިބަހާއި އަދަބަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދީނީ ޢިލްމުވެރީން
ތީމުގޭ މަހާ ކަލަމިންޖާ

ތީމުގޭ މަހާކަލަމިންޖާ އަކީ ރާއްޖޭގެ ތާރީޚުން ނަންއެގިފައިވާ ފުރަތަމަ ރާޖާ އެވެ. މިރަދުންގެ މަތިފުށް އެނގޭކަން ނެތެވެ. މިރަދުންގެ މަތިފުށަށް ކިރިޔާވެސް އަލިއަޅުވާލާ ނުކުތާ އަކީ ޙަސަން ތާޖުއްދީން ގެ ތާރީޚްގައި މީނާގެ މައިފުށުގެ ބޮޑު ދައިތަ އަކީ މުލީ މާވާ ކިލެގެ އޭ ނަމަކަށްކިޔޭ ބޭކަނބަލެއްކަން ނަންގަނެވިފައިވާ ކަމެވެ.

މިރަދުންނަކީ ރާއްޖެއިން ބޭރުން އައި، އަދި ރާޖާއެއްގެ ދަރިކަނބަލަކާ އިނދެގެން އުޅޭ މީހެއް ކަމުގައި ދޫދޫ މަތިން ދެކެވެމުން އަޅުގަނޑުމެންނާއި ހަމައަށް ވާރުތަވެފައިވާ ވާހަކަ އަކީ އެއްވެސް ހަގީގަތެއް އޮތް ވާހަކައެއް ކަމެއް ކުޅަ އެއްވެސް ތަޙްގީގަކުން ސާބިތެއް ނުވިއެވެ.

ތީމުގޭ މަހާކަލަމިންޖާ ބުދު ދީނަށް ރަސްކަންކުރައްވާތާ 12 އަހަރު ވީފަހުން އިސްލާމްދީންގެ ނޫރާނީ އުޖާލާކަމުން ދިވެހިރާއްޖެ އުޖާލާ ވެއްޖެއެވެ. ބުދު ދީނުގެ އޮޅުން ބޮޅުންތަކާއި ޖަހާލަތު، އިސްލާމްދީންގެ ހަމަތަކާއި ޢަދާލަތަށް ތަންދީފިއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ނިކަމެތި ރައްޔިތުންގެ ފައިތިލަތައް ފުރެދުމުގެ މަގުން ކެހި، ސީދާ ތެދު މަގުގައި ސާބިތު ވެއްޖެއެވެ.

ތާރީޚީ ގޮތުން މިރާޖާގެ ނަން ސާފުކޮށް އެނގޭކަން ނެތެވެ. އިބްނި ބަޠޫޠާ މިރާޖާއަށް ނަންދެއްވާފައިވަނީ **ޝަނިިވިރާޒާ** ގެ ނަމެވެ. މިނަން އޭނާ ދެކިލެއްވި ކަމުގައި ބުނުއްވަނީ މާލޭ ހުކުރު މިސްކިތުގައި ހަރުކޮށްފައި ހުރި ފިލައެއްގައި އޮއްވައެވެ. އޭގައި އޮންނަ ކަމަށް އޭނާ ލިޔުއްވާފައިވަނީ **اسلم السلطان احمد شنورازة على يد ابي البركات البربري** މިފަދައިންނެވެ. އެކަމަކު އެބުނުއްވާ ފިލާގަނޑު އަޅުގަނޑުމެން ބެލިއިރު އެރާޖާގެ ނަމަކީ އެއީ ކަމެއް އެފިލަޔަކު ލިޔެފައެއް ނެތެވެ. އެފިލާގަނޑުގައި ނަންގަނެވިފައިވާ ޝަނިވިރާޒާ އަކީ ސުލްޠާން ދަރުމަސް މުޙައްމަދު ބިން ޢަބުދުﷲ ގެ ވަޒީރެއްކަން އެފިލާގައިވާ ޢިބާރާތުން އޮޅުމެއް ނެތްގޮތުގައި އެނގެއެވެ.

މިރާޖާގެ ނަމެއް ކަމުގައި މީހުންގެ ދޫދޫ މަތިން ވާރުތަވަމުން އައިސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އިވިފައި އޮތް ނަމަކީ **ކޮއިމަލާ** އެވެ. އެއީ **މަލެއް ފަދަ ކޮއި** އެވެ. މިރަދުންގެ ފަހަށް އިސްވެ ވަޑައިގެންނެވި މިޚާންދާންގެ 16 ރަދުންނަން ވެސް ނަންދީފައިވަނީ **ކަލަމިންޖާ** މިނަމުންނެވެ. މިބަހުގެ މާނައަކީ ދެފަރާތުގެ ރަސްމަތިފުށުގެ ލެއިން އުފެދިފައިވާ މީހާ އެވެ. މިހެންކަމުން އެރާޖާގެ ނަމެއް ކަމުގައި ވުމަށް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެންމެ އެކަށީގެންވާ ނަމަކީ **މަހާ ކަލަމިންޖާ** އެވެ. އެނަމަށް އަޅުގަނޑުމެން އިތުރުކޮށްފައިވާ **ތީމުގޭ'' ( ޔަޢުނީ ރަސްގެތީމުގެ ) އަކީ ވެސް ހިސާބަކަށް ހަރުދަނާ ބިންގަލެއްގެ މައްޗަށް ބުރަވެ ތިބެ އިތުރުކުރި ނަމެކެވެ. އެހެނީ އެޚާންދާންގެ ފެށޭގެ އަކީ **ތީމުގެ''' ކަމުގައި ދޫދޫމަތިން ރިވާވެފައި ވެއެވެ. އަދި ރާއްޖޭގައި ފުރަތަމަ ރަސްކަންކުރެއްވި ރަސްކަލުންނަކީ ތީމުގޭ ރަސްކަލުން ކަމުގެ އިޝާރާތެއް އެތެރޭކޮއިލު މިސްކިތު ލޯމާފާނު ގައި ވެސް ވެއެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ތަންގީޙު ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގެ ތަންތަންކޮޅު - މުޙައްމަދު އަމީން
## އިތުރު ފާލަންތައް
*ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު
*މޯލްޑިވްސް ރޯޔަލް ފެމިލީގެ ވެބްސައިޓް
*ރޯޔަލް އާރކްގެ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ