open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
މަރްޔަމް މާރިޔާ

ޑރ. މަރްޔަމް މާރިޔާ އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިހާރުގެ މަތީ ތަޢުލީމާއި މަސައްކަތްތެރިކަމާއި ހުނަރުތައް ތަރައްޤީކުރުމާ ބެހޭ ވަޒީރު (މިނިސްޓަރ އޮފް ހަޔަރ އެޑިޔުކޭޝަން، ލޭބަރ އެންޑް ސްކިލްސް ޑިވެލޮޕްމަންޓް) އެވެ.

ޑރ. މަރްޔަމް މާރިޔާ ވަނީ 1998 ވަނަ އަހަރު ސިންގަޕޫރުގެ ނޭޝަނަލް އިންސްޓިޓިއުޓް އޮފް އެޑިޔުކޭޝަންގައި ޓީޗިންގ އިންގްލިޝް އޭޒް އަ ސެކަންޑް ލެންގުއޭޖް (ޓީ.އީ.އެސް.އެލް) އިން ޑިޕްލޮމާ ހާސިލުކުރައްވައިފައެވެ. އަދި ހަމަ އެ ދާއިރާއިން މާސްޓަރސް ޑިގުރީ ހާސިލުކުރެއްވިއެވެ. ޕީއެޗްޑީ ހާސިލުކުރެއްވީ 2012 ވަނަ އަހަރު ނިއުޒީލޭންޑުގެ މޭއްސީ ޔުނިވާސިޓީގައި އެޕްލައިޑް ލިންގުއިސްޓިކްސްގެ ދާއިރާއިންނެވެ.

ޑރ. މާރިޔާ ވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިތުރުން، ނިއުޒީލެންޑާ، އޮސްޓްރޭލިއާއާ، އިނގިރޭސިވިލާތުގެ އެކި ޔުނިވާސިޓީތަކުގައި މަސައްކަތްކުރައްވައިފައެވެ. ރާއްޖޭގައި އެ ކަމަނާ ވަނީ ނުރަސްމީ ތަޢުލީމުދޭ މަރުކަޒާއި، ވިލާ ކޮލެޖާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ޔުނިވަރސިޓީ އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ޔުނިވާސިޓީގައި ވެސް މަސައްކަތްކުރައްވައިފައެވެ.

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޢާއިޝަތު ރަމީލާ

thumb|ޑރ. ޢާއިޝަތު ރަމީލާ
ޑރ. ޢާއިޝަތު ރަމީލާ ވަނީ 2010 ވަނަ އަހަރު ސޯޝަލް ސައިންސްގެ ދާއިރާއިން މެލޭޝިޔާގައި ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލުކުރައްވައިފައެވެ.

ޑރ. ޢާއިޝަތު ރަމީލާ ދިވެހި ސަރުކާރުގެ ޚިދުމަތް ފެށްޓެވީ ނަރުހެއްގެ ވަޒީފާއިންނެވެ. އެއީ 1990 ވަނަ އަހަރުއެވެ. ޑރ. ޢާއިޝަތު ރަމީލާ ވަނީ، މިނިސްޓަރ އޮފް ސްޓޭޓް ފޮރ ހެލްތުގެ މަޤާމާއި މިނިސްޓަރ އޮފް ސްޓޭޓް ފޮރ ހެލްތު އެންޑް އެންޑް ފެމެލީގެ މަޤާމު ވެސް އަދާކުރައްވައިފައެވެ. އަދި މޯލްޑިވްސް ޑެންޓަލް އެންޑް މެޑިކަލް ކައުންސިލްގެ ރަޖިސްޓްރާކަން ވެސް ޑރ. ޢާއިޝަތު ރަމީލާ ވަނީ ކުރައްވައިފައެވެ.

ޑރ. ޢާއިޝަތު ރަމީލާއަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދަނޑުވެރިކަމާއި ދިރޭތަކެއްޗާ ބެހޭ ވަޒީރު (މިނިސްޓަރ އޮފް އެގްރިކަލްޗަރ އެންޑް އެނިމަލް ވެލްފެއަރ) ކަމުގެ މަޤާމު އަދާކުރައްވައިފައިވާ ބޭކަނބަލެކެވެ. މި މަޤާމަށް އެ ކަމަނާ ޢައްޔަނުކުރެއްވީ 2023، ނޮވެންބަރު 17 ވަނަ އަހަރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒެވެ. ޞިއްޙީ ޙާލުކޮޅު ހުރިގޮތުން ޑރ. ޢާއިޝަތު ރަމީލާ ވަޒީރުކަމުން އިސްތިޢުފާ ދެއްވީ 2024، ޑިސެންބަރު 1 ވަނަ ދުވަހުއެވެ.

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
އިބްރާހީމް ވަޙީދު (އަސްވާޑު)

thumb|އިބްރާހީމް ވަޙީދު
އިބްރާހީމް ވަޙީދު ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 1990 ވަނަ އަހަރުއެވެ. އެ މަނިކުފާނަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިހާރުގެ ޒުވާނުން ބާރުވެރިކުރުވުމާއި، މަޢުލޫމާތާއި ފަންނާ ބެހޭ ވަޒީރު (މިނިސްޓަރ އޮފް ޔޫތު އެމްޕަވަރމަންޓް، އިންފޮމޭޝަން އެންޑް އާޓްސް) އެވެ.

އިބްރާހީމް ވަޙީދު މަތީ ތަޢުލީމު ޙާޞިލްކުރައްވާފައިވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީގައި، ނޫސްވެރިކަމުގެ ދާއިރާއިންނެވެ. ނޫސްވެރިކަމުގެ ދާއިރާއިން ރާއްޖެއާއި ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ތަފާތު ތަމްރީނުތައް ފުރިހަމަކުރައްވައިފައިވެއެވެ.

އިބްރާހީމް ވަޙީދަކީ މަޝްހޫރު ޓީވީ ޕްރެޒެންޓަރެކެވެ. ވަގުތު ޓީވީގެ އެއް މުއައްސިސެވެ. ސަންގު ޓީވީ ހިންގެވުމުގެ އިތުރުން، ރާއްޖެ ޓީވީއާއި، މިނިވަން ނޫހާއި، ހާމަ ނޫހާއި، ޓީވީ މޯލްޑިވްސްގައި ވެސް ޚިދުމަތްކުރައްވައިފައިވެއެވެ.
އާދަމް ޝަރީފް ޢުމަރު

thumb|އާދަމް ޝަރީފް ޢުމަރު
އާދަމް ޝަރީފް ޢުމަރަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިހާރުގެ ސިޓީތަކާއި އިދާރީ ދާއިރާތައް ހިންގުމާއި، އާންމު މަސައްކަތްތަކާ ބެހޭ ވަޒީރު (މިނިސްޓަރ އޮފް ސިޓީސް، ލޯކަލް ގަވަރންމަންޓް އެންޑް ޕަބްލިކް ވާރކްސް) އެވެ. އެ މަނިކުފާނަކީ ރ. ފައިނު ބޭފުޅެކެވެ.

އާދަމް ޝަރީފް ޢުމަރު ވަނީ އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ޔުނިވާސިޓީ އޮފް އީސްޓް އެންގްލިއާއިން މާސްޓަރ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަން ހާސިލުކުރައްވައިފައެވެ.

އާދަމް ޝަރީފް ޢުމަރަކީ، ތަޢުލީމީ ދާއިރާގައި 35 އަހަރަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތެއްގައި ޚިދުމަތް ކުރައްވައިފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ތަޢުލީމީ ދާއިރާގައި ޚިދުމަތް ކުރައްވަން ފަށްޓަވައިފައިވަނީ އުމުރުން އެންމެ 16 އަހަރުގައި، 22 ފެބުރުވަރީ 1981 ގައެވެ. ޕްރައިމަރީ ޓީޗަރުކަމުން ފެށިގެން ގޮސް ޔުނިވަރސިޓީގެ ލެކްޗަރަރކަން ވެސް ކުރައްވައިފައިވެއެވެ. ތަޢުލީމީ ކަންކަން އިތުރަށް ހަރުދަނާ ކުރުމަށް ދިރާސާތައް ހައްދަވައި، މަދަރުސީ ތަޢުލީމުގެ ޤައުމީ މަންހަޖު އެކުލަވައިލައްވައި، މުޤައްރަރުތަކާއި ޓެކްސްޓް ފޮތްތަކަށް ޕްރިންސިޕަލުންނާއި މުދައްރިސުންނާއި ބެލެނިވެރިން އަހުލުވެރިކުރުވުމަށް ގިނަގުނަ މަސައްކަތްތަކެއް އާދަމް ޝަރީފް ވަނީ ކުރައްވައިފައެވެ. 2003 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ރާއްޖޭގެ މުދައްރިސުންނަށް ބޭނުންވާ ޓީޗަރ ޕްރޮފެޝަނަލް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ޕްރޮގްރާމްތައް ރާއްވަވައި ހިންގެވުމާއި، މުދައްރިސުންނަށް ބޭނުންވާ ފަންނީ ތަމްރީނުތައް ލާމަރުކަޒީ ގޮތެއްގައި ލިބޭނެ ނިޒާމެއް ޤާއިމުކުރެއްވުމުގައި އާދަމް ޝަރީފް އިސްދައުރެއް އަދާކުރައްވައިފައިވެއެވެ.

2009 ވަނަ އަހަރު ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތަށް ގެންނެވި ބަދަލަކާ ގުޅިގެން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތަޢުލީމު ކުރިއަރުވާ މަރުކަޒުގެ ބައެއް މަސައްކަތްތައް، ސެންޓަރ ފޮރ ކޮންޓިނިއުއިންގ އެޑިޔުކޭޝަން (ސީ.ސީ.އީ) އަށް ބަދަލުކުރައްވައި، އެ ސެންޓަރު ހިންގެވުން އާދަމް ޝަރީފާ ހަވާލުކުރެއްވިއެވެ. އޭގެފަހުން، ނޭޝަނަލް އިންސްޓިޓިއުޓް އޮފް އެޑިޔުކޭޝަން (އެން.އައި.އީ) 12 ޑިސެންބަރު 2012 ގައި އުފައްދަވައި، އެ މުއައްސަސާ ހިންގެވުން ވެސް އާދަމް ޝަރީފާ ޙަވާލުކުރެއްވިއެވެ.

އާދަމް ޝަރީފް ޢުމަރު އަދާކުރެއްވި މަޤާމުތަކުގެ ތެރޭގައި ޓީޗަރ އެޑިޔުކޭޓަރ ކޯޑިނޭޓަރކަމާއި، އެސިސްޓެންޓް ޑިރެކްޓަރ ޖެނެރަލްކަމާއި، ޑެޕިއުޓީ ޑިރެކްޓަރ ޖެނެރަލްކަމާއި، ޑިރެކްޓަރ ޖެނެރަލް ކަމާއި، މިނިސްޓަރ އޮފް ސްޓޭޓް ފޮރ އެޑިޔުކޭޝަންކަމާއި، މިނިސްޓަރ އޮފް ޑިފެންސް އެންޑް ނޭޝަނަލް ސެކިޔުރިޓީގެ މަޤާމު ހިމެނެއެވެ. އަދި ނަވާރަވަނަ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މަޑުއްވަރީ ދާއިރާގެ މެންބަރުކަން ވެސް ކުރެއްވިއެވެ.

އާދަމް ޝަރީފް ޢުމަރު ދިވެހި ދައުލަތަށް ކުރެއްވި ޚިދުމަތުގެ އަގު ވަޒަންކުރައްވައި 2021 ވަނަ އަހަރު ދިވެހި ދައުލަތަށް ޚިދުމަތް ކުރުމުގެ އިނާމު އަރުވައިފައިވެއެވެ.
ޠާރިޤު އިބްރާހީމް

thumb|ޠާރިޤު އިބްރާހީމް
ޠާރިޤު އިބްރާހީމް ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 1 ފެބުރުވަރީ 1969 ގައެވެ. އެ މަނިކުފާނަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަމާއި ތިމާވެށްޓާ ބެހޭ ވަޒީރު (މިނިސްޓަރ އޮފް ޓޫރިޒަމް އެންޑް އެންވަޔަރަންމަންޓް) އެވެ.

ޠާރިޤު އިބްރާހީމް ވަނީ ބިލްޑިންގ ސަރވިސް އިންޖިނޭރިންގެ ދާއިރާއިން އިނގިރޭސިވިލާތުގައި 1995 ވަނަ އަހަރު ބެޗްލަރސް ޑިގުރީ ހާސިލުކުރައްވައިފައެވެ. ބިލްޑިންގ ސައިންސްގެ ދާއިރާއިން މާސްޓަރސް ޑިގުރީ ހާސިލުކުރެއްވީ 2002 ވަނަ އަހަރު ނޭޝަނަލް ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް ސިންގަޕޫރުންނެވެ. އަދި 2004 ވަނަ އަހަރު މާސްޓަރ އޮފް ބިޒްނަސް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން ހާސިލުކުރެއްވިއެވެ.

ޠާރިޤު އިބްރާހީމް ވަނީ އެޗް.ޑީ.ސީ އާ އެމް.ޓީ.ޑީ.ސީ ގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގައި ޚިދުމަތްކުރައްވައިފައެވެ. އަދި މޯލްޑިވްސް އެނަރޖީ އޮތޯރިޓީ އާއި މޯލްޑިވްސް ކޮލިފިކޭޝަން އޮތޯރިޓީގެ ގަވަރނިންގ ބޯޑުގެ މެންބަރުކަން އެ މަނިކުފާނު ކުރެއްވިއެވެ. މޯލްޑިވްސް އޯޝަން ޕްލާސްޓިކް އެލަޔަންސްގެ އެއް މުއައްސިސަކީ ޠާރިޤު އިބްރާހީމެވެ. މިނިސްޓަރ އޮފް އެންވަޔަރަންމަންޓް އެންޑް އެނަރޖީގެ މަޤާމު 5 އަހަރުދުވަހު އެ މަނިކުފާނު އަދާކުރެއްވިއެވެ. އެއީ ކުރީގެ ރައީސް ޢަބްދުﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމްގެ ސަރުކާރުގައެވެ.
ޓިރާނާ

**ޓިރާނާ** އަކީ އަލްބޭނިއާގެ ވެރިރަށް އަދި ހަމައެހެންމެ އެންމެ ބޮޑު ސިޓީއެވެ.Cite}} 2011 ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް 557.422 މީހުންގެ އާބާދީއެއް އޮންނަ މި ސިޓީގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ވަޒަންވެރިވެފައިވަނީ 1614 ވަނަ އަހަރު އެވެ. އެއީ އަލްބޭނިއާގެ އެންމެ ބޮޑު އެއާޕޯޓް ކަމަށްވާ ޓިރާނާ އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓް ހުންނަ ތަނެކެވެ.Cite}}

ޓިރާނާ އަކީ އަލްބޭނިއާގައި ވިޔަފާރީގެ ދުވަސްވަރު ކުރާ މައިގަނޑު މަރުކަޒެވެ.Cite}} އަލްބޭނިއާގެ ނޭޝަނަލް މިއުޒިއަމް އޮފް ހީސްޓްރީ އާއި ސިޓީގެ މެދުގައި އޮންނަ ޕިރަމިޑް އޮފް ޓިރާނާ އާއި ދަޖްޓީ ފަރުބަދަ އަދި ހަމައެހެންމެ ސިޓީގެ ދެކުނުގައި އޮންނަ ޓިރާނާ އާޓިފިޝަލް ލޭކް ފަދަ ފަތުރުވެރިންގެ އެކިއެކި ތަންތަން ހުރެ އެވެ. web|url=https://www.roughguides.com/articles/why-visit-tirana-albania/|title=Best things to do in Tirana|website=roughguides.com|publisher=Rough Guides 
}}

## ރެފަރެންސް
އަޙްމަދު ޒިޔާދު ބާޤިރު

ޑރ. އަޙްމަދު ޒިޔާދު ބާޤިރު ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 1975 ނޮވެންބަރު 4 ގައެވެ. އެ މަނިކުފާނަކު ވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިނިސްޓަރ އޮފް އިސްލާމިކް އެފެއާޒުކަމުގެ މަޤާމު މީގެކުރީން އަދާކުރައްވައިފައެވެ.

ޑރ. އަޙްމަދު ޒިޔާދު ބާޤިރު ފުރަތަމަ ޑިގްރީ ޙާޞިލުކުރެއްވީ 1999ވަނަ އަހަރު ޔަމަނުގެ ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް ސައިންސް އެންޑް ޓެކްނޮލޮޖީގެ ފެކަލްޓީ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަންގައެވެ. ފުރަތަމަ ޑިގްރީ ކިޔަވައިވިދާޅުވިއިރު، އެ މަނިކުފާނަށް ވަނީ އެ ފެކަލްޓީގެ އެންމެ މޮޅު ދެ ވަނަ ދަރިވަރުގެ މަޤާމު ލިބިވަޑައިގެންފައެވެ. މާސްޓާރސް ޑިގްރީ ޙާޞިލުކުރެއްވީ އިސްލާމިކް ސްޓަޑީޒުގެ ރޮނގުން ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް ޔަމަނުގައެވެ. ޑރ. ޒިޔާދު ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލުކުރެއްވީ މެލޭޝިޔާގެ ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް މަލާޔާގެ އެކަޑަމީ އޮފް އިސްލާމިކް ސްޓަޑީޒްގައި ފިޤްހާއި އުޞޫލުލް ފިޤްހުންނެވެ. އޯލެވެލް ހެއްދެވީ އަލްމަދްރަސަތުލްޢަރަބިއްޔަތުލްއިސްލާމިއްޔާ (ޢަރަބިއްޔާ ސްކޫލު) އިންނެވެ.

ޑރ. އަޙްމަދު ޒިޔާދު ބާޤިރު އަދާކުރެއްވި މަޤާމުތަކުގެ ތެރޭގައި ކުއްލިއްޔަތުއްދިރާސާތިލްއިސްލާމިއްޔާގެ ޝަރީޢާ އެންޑް ލޯގެ ޑީންކަމާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީގެ ފެކަލްޓީ އޮފް ޝަރީއާ އެންޑް ލޯގެ ސީނިއަރ ލެކްޗަރަރކަމާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ފިޤްހު އެކަޑަމީގެ މެންބަރުކަމާއި، ވިލާ ކޮލެޖުގެ ލެކްޗަރަރކަން ހިމެނެއެވެ. އަދި ޓެލެވިޜަން މޯލްޑިވްސްއާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ އަޑުގެ އިސްލާމިކް ކޮންސަލްޓަންޓްގެ މަޤާމު ވެސް ޑރ. ޒިޔާދު ވަނީ އަދާކުރައްވައިފައެވެ.
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދީނީ ޢިލްމުވެރީން
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދީނީ ޢިލްމުވެރީން
1978

1978 (MCMLXXVIII) އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ ހުކުރު ދުވަހުން ފެށިގެން އާންމު އަހަރެއް، އާންމު ޒަމާނުގެ 1978 ވަނަ އަހަރު (ސީއީ) އަދި އަނޯ ޑޮމިނީ (އޭޑީ) ގެ ނަމުގައި، 2 ވަނަ ހާސް އަހަރުގެ 978 ވަނަ އަހަރު، 20 ވަނަ ގަރުނުގެ 78 ވަނަ އަހަރެވެ. އަދި 1970 ގެ އަހަރުތަކުގެ ދިހަ އަހަރުގެ 9 ވަނަ އަހަރެވެ.
1969

1969 ( MCMLXIX ) އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ ބުދަ ދުވަހުން ފެށިގެން އާންމު އަހަރެއް, އާންމު ޒަމާނުގެ 1969 ވަނަ އަހަރު (ސީއީ) އަދި އަނޯ ޑޮމިނީ (އޭޑީ) ގެ ނަމުގައި، 2 ވަނަ ހާސް އަހަރުގެ 969 ވަނަ އަހަރު، 20 ވަނަ ގަރުނުގެ 69 ވަނަ އަހަރެވެ . އަދި 1960 ގެ އަހަރުތަކުގެ ދިހަ އަހަރުގެ 10 ވަނަ އަހަރާއި އެންމެ ފަހު އަހަރެވެ.
1981

1981 (MCMLXXXI) އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ ބުރާސްފަތި ދުވަހުން ފެށިގެން އާންމު އަހަރެއް، އާންމު ޒަމާނުގެ (ސީއީ) އަދި އަނޯ ޑޮމިނީ (އޭޑީ) ގެ ނަމުގައި 1981 ވަނަ އަހަރު، 2 ވަނަ ހާސް އަހަރުގެ 981 ވަނަ އަހަރު، 20 ވަނަ ގަރުނުގެ 81 ވަނަ އަހަރެވެ. އަދި 1980 ގެ އަހަރުތަކުގެ ދިހަ އަހަރުގެ 2 ވަނަ އަހަރެވެ.
1967

1967 (MCMLXVII) އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ ހުކުރު ދުވަހުން ފެށިގެން އާންމު އަހަރެއް، އާންމު ޒަމާނުގެ (ސީއީ) އަދި އަނޯ ޑޮމިނީ (އޭޑީ) ގެ ނަމުގައި 1967 ވަނަ އަހަރު، 2 ވަނަ ހާސް އަހަރުގެ 967 ވަނަ އަހަރު، 20 ވަނަ ގަރުނުގެ 67 ވަނަ އަހަރެވެ. އަދި 1960 ގެ އަހަރުތަކުގެ 8 ވަނަ އަހަރެވެ.
1980

1980 (MCMLXXX) އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ އަންގާރަ ދުވަހުން ފެށިގެން، ކޮމަން އީރާ (ސީއީ) އަދި އަނޯ ޑޮމިނީ (އޭޑީ) ގެ ނަމުގައި 1980 ވަނަ އަހަރު، 2 ވަނަ ހާސް އަހަރުގެ 980 ވަނަ އަހަރު، 20 ވަނަ ގަރުނުގެ 80 ވަނަ އަހަރު، 1980 ވަނަ އަހަރެވެ. އަދި 1980 ގެ އަހަރުތަކުގެ ދިހަ އަހަރުގެ 1 ވަނަ އަހަރެވެ.
1956

1956 (MCMLVI) އަކީ މީލާދީ ކަލަންޑަރުގެ ހުކުރު ދުވަހުން ފެށިގެން، އާންމު ޒަމާނުގެ 1956 ވަނަ އަހަރު (ސީއީ) އަދި އަނޯ ޑޮމިނީ (އޭޑީ) ގެ ނަމުގައި، 2 ވަނަ ހާސް އަހަރުގެ 956 ވަނަ އަހަރު، 20 ވަނަ ގަރުނުގެ 56 ވަނަ އަހަރު، 1956 ވަނަ އަހަރެވެ. އަދި 1950 ގެ އަހަރުތަކުގެ ދިހަ އަހަރުގެ 7 ވަނަ އަހަރެވެ.
ގާނޫނު އަސާސީ

ޤާނޫނުއަސާސީއަކީ ސިޔާސަތެއް، ޖަމާޢަތެއް ނުވަތަ އެހެން ބާވަތެއްގެ ފަރާތެއްގެ ޤާނޫނީ އަސާސް އެކުލެވޭ އަސާސީ އުސޫލުތަކެއް ނުވަތަ ޤާއިމުކުރެވިފައިވާ ނަމޫނާތަކުގެ ޖުމްލައެއް ކަމަށާއި، އާންމުކޮށް އެ ފަރާތެއް ހިންގާނެ ގޮތް ކަނޑައަޅާ އެއްޗެކެވެ.

މި އުސޫލުތައް އެއް ލިޔުމަކަށް ނުވަތަ ގާނޫނީ ލިޔެކިޔުންތަކެއްގެ ޖަމާއަތަކަށް ލިޔެވޭއިރު، އެ ލިޔެކިޔުންތަކަކީ ލިޔެފައިވާ ގާނޫނު އަސާސީއެއް ހިމެނޭ ލިޔެކިޔުންތަކެއް ކަމަށް ބުނެވިދާނެއެވެ؛ އެކަންކަން އެއް ފުރިހަމަ ލިޔުމެއްގައި ހިމެނޭނަމަ، އެއީ ކޯޑިފައިޑް ގާނޫނު އަސާސީއެއް އެކުލެވިގެންވާ އެއްޗެއް ކަމަށް ބުނެވެ އެވެ. އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ގާނޫނު އަސާސީއަކީ ކޯޑިފައި ނުކުރެވިފައިވާ ގާނޫނު އަސާސީއެއްގެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ މިސާލެކެވެ؛ އެއީ އޭގެ ބަދަލުގައި ޤާނޫނު ހަދާ މަޖިލީހެއްގެ އެތައް އަސާސީ ޤާނޫނުތަކެއްގައި، ކޯޓު މައްސަލަތަކުގައި، ނުވަތަ މުޢާހަދާތަކުގައި ލިޔެފައިވާ އެއްޗެކެވެ.

ގާނޫނު އަސާސީތަކަކީ އިސްތިގުލާލު ގައުމުތަކުން ފެށިގެން ކުންފުނިތަކާއި އިންކޯޕަރޭޓް ނުކުރެވޭ ޖަމިއްޔާތަކާ ހަމައަށް ތަފާތު ފެންވަރުގެ ޖަމާއަތްތަކާ ގުޅޭ ކަންކަމެވެ. ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޖަމާޢަތެއް ޤާއިމުކުރާ މުޢާހަދާއަކީވެސް އެ ޖަމާޢަތެއްގެ ޤާނޫނު އަސާސީ ކަމުގައި ވާއިރު، އެ މުޢާހަދާގައި އެ ޖަމާޢަތެއް އުފެދިގެންދާ ގޮތް ކަނޑައެޅިގެންދާނެއެވެ. ދައުލަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ޤާނޫނުއަސާސީއެއްގައި ދައުލަތް ބިނާވެފައިވާ އުޞޫލުތަކާއި، ޤާނޫނުތައް ހެދޭ އުސޫލާއި، ކޮންބައެއްކަން ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. ބައެއް ޤާނޫނުއަސާސީތަކާއި، ޚާއްޞަކޮށް ކޯޑިފައިޑް ޤާނޫނުއަސާސީތަކަކީ، ދައުލަތެއްގެ ވެރިންނަށް ހުރަސް ނުކުރެވޭނެ ރޮނގުތައް، އަސާސީ ޙައްޤުތައް ފަދަ ރޮނގުތައް ޤާއިމުކޮށްގެން، ދައުލަތުގެ ބާރު ލިމިޓަރެއްގެ ގޮތުގައި ވެސް ޙަރަކާތްތެރިވާ ޤާނޫނުއަސާސީތަކެކެވެ. ގާނޫނު އަސާސީތަކަށް ބަދަލު ގެނައުމަށް ގިނަ ފަހަރަށް އިއްތިފާގުން ނުވަތަ ސުޕަމެޖޯރިޓީ ހޯދަން ޖެހެ އެވެ.

އިންޑިއާގެ ގާނޫނު އަސާސީއަކީ ދުނިޔޭގެ އެއްވެސް ގައުމެއްގައި ލިޔެފައިވާ އެންމެ ދިގު ގާނޫނު އަސާސީ ކަމަށާއި އިނގިރޭސި ބަހުން 146،385 ބަސް ލިޔެފައިވާ އިރު، މޮނާކޯގެ ގާނޫނު އަސާސީއަކީ 3،814 ބަހުގެ އެންމެ ކުރު ލިޔެފައިވާ ގާނޫނު އަސާސީ އެވެ. ސެން މެރީނޯގެ ގާނޫނު އަސާސީއަކީ ދުނިޔޭގެ އެންމެ ދުވަސްވީ ހަރަކާތްތެރި ލިޔެފައިވާ ގާނޫނު އަސާސީ ކަމަށް ވެދާނެ ކަމަށާއި، ސަބަބަކީ އޭގެ މައިގަނޑު ބައެއް ލިޔެކިޔުންތައް 1600 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ހިންގަމުންދާއިރު، އެމެރިކާގެ ގާނޫނު އަސާސީއަކީ އެންމެ ދުވަސްވީ ހަރަކާތްތެރި ކޯޑިފައިޑް ގާނޫނު އަސާސީ ކަމަށެވެ. 1789 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ޤާނޫނު އަސާސީއެއްގެ ތާރީޚީ އުމުރަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 19 އަހަރެވެ.
## ރިފަރަންސް
އަޙްމަދު ޒާހިރު ޢަލީ

ޑރ. އަޙްމަދު ޒާހިރު ޢަލީއަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިނިސްޓަރ އޮފް އިސްލާމިކް އެފެއާޒްކަން ކުރައްވައިފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. އެ މަނިކުފާނު އެ މަޤާމު އަދާކުރެއްވީ 17 ނޮވެންބަރު 2018 އިން 16 ނޮވެންބަރު 2023 އަށެވެ. މިނިސްޓަރުކަމަށް އައްޔަންކުރެއްވިއިރު ހުންނެވީ އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީގެ ޑިރެކްޓަރެއްގެ މަޤާމުގައެވެ.

ޑރ. އަޙްމަދު ޒާހިރު ޢަލީ ފުރަތަމަ ޑިގުރީ ޙާޞިލުކުރެއްވީ 1997ވަނަ އަހަރު ސަޢޫދީ ޢަރަބިއްޔާގެ އަލްމަދީނަތުލްމުނައްވަރާގައި ހުންނަ އަލްޖާމިޢަތުލްއިސްލާމިއްޔާ (މަދީނާ އިސްލާމިކް ޔުނިވަރސިޓީ) ގައި އުޞޫލުއްދީންގެ ރޮނގުންނެވެ. މާސްޓަރސް ޑިގުރީ ޙާޞިލުކުރެއްވީ 2008ވަނަ އަހަރު މެލޭޝިޔާގެ އިންޓަރނޭޝަނަލް އިސްލާމިކް ޔުނިވަރސިޓީގައި ފިޤްހާއި އުޞޫލުލްފިޤްހުންނެވެ. 2016ވަނަ އަހަރު މެލޭޝިޔާގެ އިންޓަރނޭޝަނަލް އިސްލާމިކް ޔުނިވަރސިޓީގައި ޕޮލިޓިކަލް ސައިންސުން ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލުކުރެއްވިއެވެ. މީގެއިތުރުން އިންޑިއާގެ ޢުމަރުއާބާދުގައި ހުންނަ ޖާމިޢާ ދާރުއްސަލާމުގައި ވެސް ކިޔަވައި ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދީނީ ޢިލްމުވެރީން
1948

1948 (MCMXLVIII) އަކީ ގްރެގޯރިއަން ކަލަންޑަރުގެ ބުރާސްފަތި ދުވަހުން ފެށިގެން ލީޕް އަހަރެއް، ކޮމަން އީރާ (ސީއީ) އަދި އަނޯ ޑޮމިނީ (އޭޑީ) ގެ ނަމުގައި 1948 ވަނަ އަހަރު، 2 ވަނަ ހާސް އަހަރުގެ 948 ވަނަ އަހަރު، 20 ވަނަ ގަރުނުގެ 48 ވަނަ އަހަރު، އަދި 1940 ގެ އަހަރުތަކުގެ ދިހަ އަހަރުގެ 9 ވަނަ އަހަރެވެ.
## މަރު
*ޙުސައިން ޞަލާޙުއްދީން
މުޙައްމަދު ޝުޖާޢު ޢަބްދުލްޙަކީމް

thumb|ޑރ. މުޙައްމަދު ޝުޖާޢު ޢަބްދުލްޙަކީމް
ޑރ. މުޙައްމަދު ޝުޖާޢު ޢަބްދުލްޙަކީމަކީ ޤާނޫނީ ދާއިރާއިން ޕީއެޗްޑީ ހައްދަވައިފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.

ޑރ. މުޙައްމަދު ޝުޖާޢު ޢަބްދުލްޙަކީމް ފުރަތަމަ ޑިގުރީ ހާސިލުކުރެއްވީ ޤާނޫނީ ދާއިރާއިން މެލޭޝިޔާގެ އިންޓަރނޭޝަނަލް އިސްލާމިކް ޔުނިވަރސިޓީގައެވެ. ހަމަ އެ ޔުނިވަރސިޓީގައި ޤާނޫނީ ދާއިރާއިން މާސްޓަރސް ޑިގުރީ ހާސިލުކުރެއްވިއެވެ. އަދި އިންޓަރނޭޝަނަލް ސެންޓަރ ފޯ އެޑިޔުކޭޝަން އިން އިސްލާމިކް ފައިނޭންސްގައި އިސްލާމިކް ފައިނޭންސްގެ ދާއިރާއިން މާސްޓަރސް ޑިގުރީ ހާސިލުކުރައްވައިފައިވެއެވެ. މީގެއިތުރުން ބިޒްނަސް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަންގެ ދާއިރާއިން އޭޝިޔާ އީ ޔުނިވަރސިޓީގައި މާސްޓަރސް ޑިގުރީއެއް ހައްދަވައިފައިވެއެވެ. 

ޑރ. މުޙައްމަދު ޝުޖާޢު ޕީއެޗްޑީ ހާސިލުކުރެއްވީ ޤާނޫނީ ދާއިރާއިން މެލޭޝިޔާގެ އިންޓަރނޭޝަނަލް އިސްލާމިކް ޔުނިވަރސިޓީގައެވެ. ޕީއެޗްޑީ ހެއްދެވިއިރު ޚާއްޞަވެވަޑައިގެންފައިވަނީ އިސްލާމިކް ފައިނޭންސްގެ ދާއިރާއަށެވެ.

ޑރ. މުޙައްމަދު ޝުޖާޢު ޢަބްދުލްޙަކީމް ވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ޔުނިވަރސިޓީގެ ކުއްލިއްޔާ އޮފް ޝަރީޢާ އެންޑް ލޯގެ ޑީންކަން 2015 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 2023 ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް ކުރައްވައިފައެވެ. އަދި ދިވެހިރާއްޖެ އާއި މެލޭޝިޔާގެ މަތީ ތަޢުލީމު ދޭ ބައެއް މުއައްސަސާތަކުގައި ލެކްޗަރަރެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތް ކުރައްވައިފައިވެއެވެ. ޑރ. މުޙައްމަދު ޝުޖާޢު ޢަބްދުލްޙަކީމް މިހާރު ހުންނެވީ މިނިސްޓްރީ އޮފް އިސްލާމިކް އެފެއާޒްގެ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރުގެ މަޤާމުގައެވެ. އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޒަކާތު ހައުސްގެ ޝަރީޢާ ބޯޑުގެ މެންބަރުކަން ވެސް އެ މަނިކުފާނު ގެންދަވަނީ ކުރައްވަމުންނެވެ.

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޑިޖިޓަލް އޮބްޖެކްޓް އައިޑެންޓިފަޔަރ

**ޑިޖިޓަލް އޮބްޖެކްޓް އައިޑެންޓިފަޔަރ** (DOI) އަކީ އިންޓަރނޭޝަނަލް އޮގަނައިޒޭޝަން ފޯ ސްޓޭންޑަރޑައިޒޭޝަން (ISO) އިން ސްޓޭންޑަރޑައިޒްކޮށްފައިވާ އެކިއެކި އޮބްޖެކްޓްތައް ވަކިން ދެނެގަތުމަށް ބޭނުންކުރާ ޕަރސިސްޓެންޓް އައިޑެންޓިފައިޓަރ ނުވަތަ ހެންޑްލްއެކެވެ. ޑީއޯއައި އަކީ ހެންޑްލް ސިސްޓަމްގެ ތަންފީޒު ކުރުމެކެވެ؛ އަދި ޔޫ.އާރު.އައި ސިސްޓަމް (ޔުނިފޯމް ރިސޯސް އައިޑެންޓިފައިޓަރ) ގެ ތެރެއަށް ވެސް ފިޓްވެއެވެ. އެއީ ޖާނަލް އާޓިކަލްތަކާއި، ރިސާޗް ރިޕޯޓްތަކާއި، ޑޭޓާ ސެޓްތަކާއި، ރަސްމީ ޕަބްލިކޭޝަންތައް ފަދަ ތައުލީމީ، ޕްރޮފެޝަނަލް، އަދި ސަރުކާރުގެ މައުލޫމާތު ދެނެގަތުމަށް ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ބޭނުންކުރާ އެއްޗެކެވެ.

ޑީއޯއައި އެއްގެ އަމާޒަކީ އޭގެ ޓާގެޓަށް، ޑީއޯއައި އިން އިޝާރާތްކުރާ މައުލޫމާތު އޮބްޖެކްޓަށް ރިޒޮލިއުޓް ކުރުމެވެ. މިކަން ހާސިލް ކުރެވެނީ އެ އެއްޗެއް ހުންނަ ޔޫއާރްއެލް ފަދަ އެއްޗަކާ ބެހޭ މެޓަޑޭޓާ އަށް ޑީއޯއައި ބައިންޑް ކުރުމުންނެވެ. މިގޮތުން، ޢަމަލުކުރެވޭނެ އަދި އިންޓަރއޮޕަރޭބަލް ވުމުން، ޑީއޯއައި އެއް ތަފާތުވަނީ، ހަމައެކަނި އައިޑެންޓިފައިޓަރސް ކަމަށްވާ އައިއެސްބީއެން ނުވަތަ އައިއެސްއާރުސީތަކާއެވެ. ޑީއޯއައި ސިސްޓަމްގައި މެޓަޑޭޓާ ތަމްސީލުކުރުމަށް ބޭނުންކުރަނީ އިންޑެކްސް ކޮންޓެންޓް މޮޑެލް އެވެ.

ލިޔުމެއްގެ ޑީއޯއައި ލިޔުމުގެ އުމުރު ދުވަހު އެއްގޮތަކަށް ހުންނައިރު، އޭގެ ލޮކޭޝަނާއި އެހެނިހެން މެޓަޑޭޓާއަށް ބަދަލު އަތުވެދާނެއެވެ. އެ ކުންފުނީގެ ޑީއޯއައި އިން އޮންލައިން ޑޮކިއުމަންޓަކަށް އިޝާރާތް ކުރުމުން ސީދާ އެ ޑޮކިއުމަންޓެއްގެ ޔޫއާރްއެލް ބޭނުން ކުރުމަށް ވުރެ ސްޓޭބަލް ލިންކެއް ލިބެން ޖެހެ އެވެ. އެކަމަކު އޭގެ ޔޫ.އާރް.އެލް ބަދަލުވެއްޖެނަމަ، ޕަބްލިޝަރ އިން ޔޫ.އާރ.އެލް އަށް ލިންކް ބެލެހެއްޓުމަށްޓަކައި ޑީ.އޯ.އައި އަށް މެޓަޑޭޓާ އަޕްޑޭޓް ކުރަން ޖެހެއެވެ. ޑީއޯއައި ޑޭޓާބޭސް އަޕްޑޭޓް ކުރުމަކީ ޕަބްލިޝަރުގެ ޒިންމާއެކެވެ. އެކަން ނުކުރެވިއްޖެނަމަ ޑީއޯއައި އިން މަރުވެފައިވާ ލިންކަކަށް ހައްލުވެ، ޑީއޯއައި ބޭކާރުވެގެންދެއެވެ.

ޑީއޯއައި ސިސްޓަމް ޑިވެލޮޕަރާއި އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރަކީ 2000 ވަނަ އަހަރު ތައާރަފްކުރި އިންޓަނޭޝަނަލް ޑީއޯއައި ފައުންޑޭޝަން (އައިޑީއެފް) އެވެ. ޑީއޯއައި ނިޒާމު ތަންފީޒު ކުރަނީ އައިޑީއެފް އިން ކޯޑިނޭޓް ކުރާ ރަޖިސްޓްރޭޝަން އެޖެންސީތަކުގެ ފެޑެރޭޝަނެއް މެދުވެރިކޮށެވެ. 2011 ވަނަ އަހަރުގެ އޭޕްރީލް މަހުގެ ފަހުކޮޅު ގާތްގަނޑަކަށް 4،000 ޖަމިއްޔާތަކުން 50 މިލިއަނަށް ވުރެ ގިނަ ޑީއޯއައި ނަން ހަވާލުކޮށްފައިވާއިރު، 2013 ވަނަ އަހަރުގެ އޭޕްރީލް މަހުގެ ނިޔަލަށް މި އަދަދު ވަނީ 9،500 ޖަމިއްޔާ މެދުވެރިކޮށް ހަވާލުކުރި 85 މިލިއަން ޑީއޯއައި ނަންތަކަށް އަރާފައެވެ.
## ރިފަރެންސްތައް
ވިސާލު މޫސާ

ޑރ. ވިސާލު މޫސާއަކީ ތަޢުލީމީ ދާއިރާއިން ޕީއެޗްޑީ ހައްދަވައިފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.

ޑރ. ވިސާލު މޫސާ ވަނީ މޯލްޑިވްސް ކޮލެޖް އޮފް ހަޔަރ އެޑިޔުކޭޝަން އާއި މެލޭޝިޔާގައި ހުންނަ ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް މަލާޔާގައި ތަޢުލީމު ހާސިލުކުރައްވައިފައެވެ. ޕީއެޗްޑީ ހެއްދެވީ 2020 ވަނަ އަހަރު ބްރޫނާއީ ދާރުއްސަލާމުގެ ޔުނިވަރސިޓީ ބްރޫނާއީ ދާރުއްސަލާމުން ތަޢުލީމީ ދާއިރާއިންނެވެ. ޕީއެޗްޑީއަށް ކުރެއްވި ދިރާސާގެ އެކި ބައިތައް، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޖަރނަލްތަކެއްގައި ޝާއިޢު ކުރައްވައިފައިވެއެވެ. 

ޑރ. ވިސާލު މޫސާ ޕީއެޗްޑީ ހާސިލުކުރެއްވުމަށް ދިރާސާ ކުރައްވައިފައިވަނީ، މުދައްރިސުންގެ "ޕްރޮފެޝަނަލް ލަރނިންގ ކޮމިއުނިޓީ" ނުވަތަ މުދައްރިސްކަމުގެ ފަންނާ ގުޅޭގޮތުން އެކުގައި އުނގެނުމުގެ ސަބަބުން "ކަލެކްޓިވް އެފިކަސީ" ނުވަތަ ވަކި އަމާޒެއް ހާސިލު ކުރުމަށް ކުރަންޖެހޭ ކަންކަން އެކުގައި ކުރެވިދާނެ ކަމަށް ދެކޭ ދެކުމަށް އަންނަ ބަދަލު ދެނެގަތުމުގެ މައްޗަށެވެ. ޑރ. ވިސާލު މޫސާ ޕީއެޗްޑީ ތީސީސްއަށް ކުރެއްވި ދިރާސާގެ އަލީގައި، ތިން ޖަރނަލް އާޓިކަލެއް ވަނީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޖަރނަލްތަކުގައި ޝާއިޢުކޮށްފައެވެ.

ޑރ. ވިސާލު މޫސާއަށް 2021 ވަނަ އަހަރު ވަނީ މަތީ ދަރަޖަ ހޯދާ ފަރާތްތަކަށް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ދެއްވާ ޚާއްޞަ އިނާމު ލިބިވަޑައިގެންފައެވެ.

ޑރ. ވިސާލު މޫސާ މިހާރު ހުންނެވީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ޔުނިވަރސިޓީގެ ޑެޕިޔުޓީ ވައިސް ޗާންސެލަރ (ރިސަރޗް އެންޑް އިނޮވޭޝަން) ގެ މަޤާމުގައެވެ. އަދި އެ ޔުނިވަރސިޓީގެ ސެންޓަރ ފޮރ ރިސަރޗް އެންޑް ޕަބްލިކޭޝަންގައި ސީނިއަރ ލެކްޗަރަރއެއްގެ މަޤާމު އަދާކުރައްވައިފައިވެއެވެ.
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޢަބްދުﷲ ފާރޫޤް އިބްރާހީމް

ޑރ. ޢަބްދުﷲ ފާރޫޤް އިބްރާހީމް ފުރަތަމަ ޑިގުރީ ހާސިލުކުރެއްވީ އިސްލާމީ ޝަރީޢާގެ ދާއިރާއިންނެވެ. މާސްޓަރސް ޑިގުރީ ހާސިލުކުރެއްވީ އިސްލާމިކް ސްޓަޑީޒުންނެވެ. އެއަށްފަހު ޕީއެޗްޑީ ހާސިލުކުރެއްވީ މެލޭޝިޔާގެ ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް މަލާޔާގައި ފިޤުހާއި އުޞޫލުލް ފިޤުހުންނެވެ.

ޑރ. ޢަބްދުﷲ ފާރޫޤް އިބްރާހީމް ވަނީ 29 އަހަރު ޤާޟީކަން ކުރައްވައިފައެވެ. އިނގިރޭސިބަހުންނާއި ޢަރަބިބަހުން ލިޔުއްވައިފައިވާ ޢިލްމީ ލިޔުންތައް ތަފާތު ޖާނަލްތަކުގައި ޝާޢިއުކުރައްވައިފައިވެއެވެ. އަދި ބައެއް ފޮތް ލިޔުއްވައިފައިވެއެވެ. ޙަދީޘް ފޮތެއްކަމަށްވާ [ރިޔާޟުއްޞާލިޙީން] ދިވެހިބަހަށް ޑރ. ފާރޫޤް ވަނީ ތަރުޖަމާ ކުރައްވައިފައެވެ. 

ޑރ. ޢަބްދުﷲ ފާރޫޤް އިބްރާހީމް ވަނީ 2001 ވަނަ އަހަރު އެންމެ ރަނގަޅުކަމަށް ފާހަގަކުރެވުނު މެޖިސްޓްރޭޓްގެ ވަނަ ހާސިލުކުރައްވައިފައެވެ.
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދީނީ ޢިލްމުވެރީން
ޢަބްދުއްރަޙީމް ޢަބްދުﷲ

ޢަބްދުއްރަޙީމް ޢަބްދުﷲ ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 1967ވަނަ އަހަރުގެ އެޕްރީލު މަހުގެ 19ވަނަ ދުވަހުއެވެ. އެ މަނިކުފާނަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މިހާރުގެ ރައީސެވެ. އެ މަނިކުފާނު ނިސްބަތްވެވަޑައިގަންނަވަނީ ލ. ފޮނަދޫއަށެވެ.

ޢަބްދުއްރަޙީމް ޢަބްދުﷲ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް އެންމެ ފުރަތަމަ އިންތިޚާބުވެވަޑައިގަތީ 2009ވަނަ އަހަރުގައެވެ. އެއީ 17ވަނަ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށެވެ. އެފަހަރު މަޖިލީހަށް ހޮވިވަޑައިގަތީ ކުރީގެ ރައީސް ޢަބްދުﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް އިސްކޮށް ހުންނަވައި އޭރު ހިންގެވި ސިޔާސީ ޕާޓީ ޕީޕަލްސް އެލަޔަންސް (ޕީއޭ) ގެ މެންބަރެއްގެ ގޮތުންނެވެ. އެއަށްފަހު 2014ވަނަ އަހަރު 18ވަނަ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ޕްރޮގްރެސިވް ޕާޓީ އޮފް މޯލްޑިވްސް (ޕީޕީއެމް) ގެ ފަރާތުން ހޮވިވަޑައިގަތެވެ. 18ވަނަ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ނާއިބު ރައީސްކަމަށް ޢަބްދުއްރަޙީމް ޢަބްދުﷲ ވާދަކުރެއްވިއެވެ. ނަމަވެސް އެ މަޤާމަށް ހޮވިވަޑައިގެންފައެއް ނުވެއެވެ.

ޢަބްދުއްރަޙީމް ޢަބްދުﷲ ވަނީ ޕްރޮގްރެސިވް ޕާޓީ އޮފް މޯލްޑިވްސް (ޕީޕީއެމް)ގެ ނާއިބު ރައީސްކަން ކުރައްވައިފައެވެ. އަދި ޕީޕަލްސް ނޭޝަނަލް ކޮންގްރެސް (ޕީއެންސީ) އުފެއްދެވުމުގައި އިސް ދައުރެއް އަދާކުރެއްވިއެވެ. ޕީޕީއެމް - ޕީއެންސީ ކޯލިޝަންގެ އިސް ލީޑަރަކަށް ކުރީން ހުންނެވި ކުރީގެ ރައީސް ޢަބްދުﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް ޖަލަށް ލެއްވުމާ ގުޅިގެން ޕީއެންސީގެ ރައީސްގެ ހައިސިއްޔަތުން ކޯލިޝަންގެ އެންމެ އިސްކޮށް ހުންނެވީ ވެސް ޢަބްދުއްރަޙީމެވެ. 2023ވަނަ އަހަރު ޕީއެންސީއަށް ވެރިކަން ލިބުމާ ގުޅިގެން ވެރިކަން ބަދަލުވުމުގެ މަރުޙަލާގެ ކަންކަން ކުރިއަށް ގެންދިޔުމަށް އުފެއްދެވި އިންތިޤާލީ ކޮމިޓީގެ ރައީސަކަށް ވެސް ހުންނެވީ ޢަބްދުއްރަޙީމެވެ. އަދި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ، މުޙައްމަދު މުޢިއްޒުގެ ސްޕެޝަލް އެޑްވައިޒަރުގެ ގޮތުގައި ވެސް ޢަބްދުއްރަޙީމް މަސައްކަތްކުރައްވައިފައިވެއެވެ. 

ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ރައީސްކަމަށް ޢަބްދުއްރަޙީމް ޢަބްދުﷲ އިންތިޚާބުވެވަޑައިގަތީ 2024 މޭ 28ވަނަ ދުވަހުއެވެ.

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޑރ. މުޙައްމަދު އިބްރާހީމް

ޑރ. މުޙައްމަދު އިބްރާހީމް ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 1975ވަނަ އަހަރުގެ އެޕްރީލް މަހުގެ 9ވަނަ ދުވަހު ހދ. ކުޅުދުއްފުށްޓަށެވެ.

ޑރ. މުޙައްމަދު އިބްރާހީމް ވަނީ  ޕާކިސްތާނުގެ އިންޓަރނޭޝަނަލް އިސްލާމިކް ޔުނިވަރސިޓީ، އިސްލާމްއާބާދުގައި ޑިޕްލޮމާ އިން އިސްލާމިކް ސްޓަޑީޒް 1995ވަނ އަހަރު ފުރިހަމަކުރައްވައިފައެވެ. އެއަށްފަހު ހަމަ އެ ޔުނިވަރސިޓީން ބެޗްލަރ އޮފް އާރޓްސް (އޮނަރސް) އަދި ބެޗްލަރ އޮފް ލޯސް (އޮނަރސް) ޙާޞިލުކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެ މަނިކުފާނު ވަނީ 2007ވަނަ އަހަރު އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް ބަކިންގހަމްއިން އިންޓަރނޭޝަނަލް އަދި ކޮމާޝަލް ލޯގެ ދާއިރާއިން މާސްޓަރ އޮފް ލޯސް ޙާޞިލުކުރައްވައިފައެވެ. ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލުކުރެއްވީ 2017ވަނަ އަހަރު މެލޭޝިޔާގެ ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް މަލާޔާ އިން އިސްލާމިކް ކޮމާޝަލް ލޯގެ ދާއިރާއިންނެވެ. އެ މަނިކުފާނު ވަނީ ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން 16 އަހަރު މަސައްކަތްކުރައްވައިފައެވެ.

ޑރ. މުޙައްމަދު އިބްރާހީމް ލިޔުއްވާފައިވާ ޢިލްމީ ލިޔުންތަކުގެ ތެރޭގައި ބުއަންގ، އޭ.އެޗް އެންޑް އިބްރާހީމް. އެމް (2018) "ބޭންކިންގ އެންޑް ފައިނޭންސް ލޯސް އިން ދަ މޯލްޑިވްސް އެންޑް ދަ އިމްޕެކްޓް އޮފް ޝަރީޢާ" ޖާނަލް އޮފް އިންޓަރނޭޝަނަލް ބޭންކިންގ ލޯ އެންޑް ރެގިއުލޭޝަން، 33(8),279-285 އާއި، އިބްރާހީމް، އެމް.، އެންޑް ބުއަންގ، އޭ. އެޗް (2018) އިބްރާހީމް، "މޯލްޑިވިއަން ލީގަލް ސިސްޓަމް: އިސްލާމިކް އިންފުލުއެންސް އެންޑް ލީގަލް ރިފޯމް" ޖާނަލް ޝަރީޢާ، 26(1), 71-98 އާއި، އިބްރާހީމް، އެމް. އެންޑް އަޙްމަދު ހިދާޔަތު ބުއަންގ "އެކޮމޮޑޭޓިންގ އިސްލާމިކް ޓެނެޓްސް ވިތް ލެސަންސް ލާންޓް ފްރޮމް މުސްލިމް ވޯލްޑް އިން މޯލްޑިވްސް ކޮމާޝަލް ލޯސް: އަ ލިޓްރޭޗަރ ރިވިއު" ޖާނަލް އޮފް ޝަރީޢާ ލޯ ރިސަރޗް 1، ނަންބަރު 1 (2015) އަދި އިބްރާހީމް، އެމް. އެންޑް އިރުޝާދުލްކަރީމް "ރިސަރޗް ގައިޑް ޓު ދި ލީގަލް ސިސްޓަމް އޮފް މޯލްޑިވްސް" ހޯސަރ ގްލޯބަލް ލޯ ސްކޫލް ޕްރޮގްރާމް، ނިއު ޔޯކް ޔުނިވަރސިޓީ، ގްލޯބަލްލެކްސް، ޔޫ.އެސް.އޭ. 2013 ހިމެނެއެވެ.

ޑރ. މުޙައްމަދު އިބްރާހީމަކީ މެލޭޝިޔާގެ ޗާރޓަޑް އިސްލާމިކް ފައިނޭންސް ޕްރޮފެޝަނަލްގެ ސީނިއަރ އެސޯސިއޭޓް މެންބަރެކެވެ. އެ މަނިކުފާނު ވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިންގާ ޔުނިވަރސިޓީތަކާއި ކޮލެޖުތަކުގައި ކިޔަވައިދެއްވުމާއި، ޤާނޫނީ ދާއިރާއިން އެކި އެކި ދިރާސާތައް ހެއްދެވުމުގައި ޢަމަލީގޮތުން ބައިވެރިވެވަޑައިގަންނަވައިފައެވެ. 

ޑރ. މުޙައްމަދު އިބްރާހީމް މިހާރު ހުންނެވީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރެއްގެ މަޤާމުގައެވެ. އެ މަޤާމަށް އެ މަނިކުފާނު ޢައްޔަންކުރެއްވީ 2020ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެންބަރު މަހުގެ 8ވަނަ ދުވަހުއެވެ. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ފަނޑޔާރުކަމަށް ޢައްޔަންކުރެއްވި އިރު އެ މަނިކުފާނު ހުންނެވީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ޔުނިވަރސިޓީގެ ކައުންސިލް މެންބަރަކަށެވެ.

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޢަބްދުﷲ މަސީޙު މުޙައްމަދު

ޢަބްދުﷲ މަސީޙު މުޙައްމަދު އުފަންވެވަޑައިގަތީ 4 ފެބުރުވަރީ 1962 ގައެވެ. އެ މަނިކުފާނަކީ ފުވައްމުލަކަށް ނިސްބަތްވެވަޑައިގެންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ. ޢަބްދުﷲ މަސީޙު ވަނީ 28 މޭ 2014 އިން ފެށިގެން 1 ނޮވެންބަރު 2018 ގެ ނިޔަލަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ރައީސްކަން ކުރައްވައިފައެވެ. އަދި ރައްޔިތުންގެ ޚާއްޞަ މަޖިލީހުގައި ވެސް މަސައްކަތްކުރައްވައިފައިވެއެވެ.

ޢަބްދުﷲ މަސީޙު މުޙައްމަދު ފުރަތަމަ ޑިގުރީ ޙާޞިލުކުރެއްވީ ސިޔާސީ ދާއިރާއިން އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް ޕްލިމުތުގައެވެ. މާސްޓަރސް ޑިގުރީ ޙާޞިލުކުރެއްވީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގުޅުންތަކުގެ ދާއިރާއިން އޮސްޓްރޭލިއާގެ ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް މޮނާޝްގައެވެ.

ޢަބްދުﷲ މަސީޙު މުޙައްމަދު ސަރުކާރަށް ޚިދުމަތްކުރައްވަން ފެއްޓެވީ 1982ވަނަ އަހަރުގައެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ މަސައްކަތްކުރެއްވީ މިނިސްޓްރީ އޮފް ފޮރިން އެފެއާޒުގައެވެ. މީގެއިތުރުން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ އޮފީހުގައި ޑެޕިޔުޓީ މިނިސްޓަރެއްގެ މަޤާމު އަދާކުރައްވައިފައިވެއެވެ.

ޢަބްދުﷲ މަސީޙު މުޙައްމަދު ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް އެންމެ ފުރަތަމަ އިންތިޚާބުވެވަޑައިގަތީ 2000ވަނަ އަހަރު ފުވައްމުލަކުގެ ގޮނޑިއަށެވެ. އެއަށްފަހު އެ ދާއިރާ ތަމްސީލުކުރައްވަމުން އައިސް 2009ވަނަ އަހަރު ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ފުވައްމުލަކު ދެކުނު ދާއިރާއަށް ހޮވިވަޑައިގަތެވެ. އަދި 2014ވަނަ އަހަރު ވެސް އެ ގޮނޑިއަށް ކުރިމަތިލައްވައި ކާމިޔާބުކުރެއްވިއެވެ. 

2004ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި މަހުން ފެށިގެން 2008ވަނަ އަހަރުގެ އޮގަސްޓު މަހުގެ ނިޔަލަށް މަސީޙު ވަނީ ރައްޔިތުންގެ ޚާއްޞަ މަޖިލީހުގެ މެންބަރުކަން ކުރައްވައިފައެވެ.
ޢުޘްމާން ޢަބްދުﷲ

ފަޟީލަތުއްޝައިޚް ޢުޘްމާން ޢަބްދުﷲ އަކީ އިސްލާމްދީން އުނގަންނައިދެއްވުމާއި، ދީނީ ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރެއްވުމަށް ގިނަގުނަ މަސައްކަތްޕުޅުތަކެއް ކުރައްވައިފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. 

ފަޟީލަތުއްޝައިޚް ޢުޘްމާން ޢަބްދުﷲ ވަނީ ކުއްލިއްޔާ އުޞޫލުއްދީން ވައްދަޢުވާއިން މަތީ ތަޢްލީމު ޙާޞިލު ކުރެއްވުމަށްފަހު، ރާއްޖެ ވަޑައިގެން، ދީނީ ރޮނގުން ތަފާތު އެތައް ޚިދުމަތްތަކެއްވަނީ ކޮށްދެއްވައިފައެވެ. އެ ގޮތުން ދީނީ ނަޞޭޙަތް ދެއްވުމަށް ރާއްޖޭގެ އެކިއެކި ރަށްރަށަށް ވަޑައިގެންފައިވެއެވެ. އަދި "މަދްރަސަތުއް ޠައިބާ" ގެ ނަމުގައި މާލޭގައި ސްކޫލެއް ސްކޫލެއް އުފައްދަވައި، އެ ތަން އުވައިލަންދެން އެ ތާނގައި ކިޔަވައިދެއްވިއެވެ. އަދި ޝައިޚް ޢުޘްމާންގެ އުފަން ރަށް ށ. މަރޮށީގައި އޭނާގެ ޢާއިލީ ސްކޫލެއް ކަމުގައިވާ މަދްރަސަތުލް މުނައްވަރާގެ ކަންކަން ޢަމަލީގޮތުން ބެލެހެއްޓެވުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރައްވައިފައިވެއެވެ. މީގެއިތުރުން މަޢުހަދުއް ދިރާސާތިލް އިސްލާމިއްޔާ އުފެދުނީއްސުރެ، މުދައްރިސެއްގެ ގޮތުން ޝައިޚް ޢުޘްމާން ޢަބްދުﷲ ވަނީ ޚިދުމަތް ކުރައްވައިފައެވެ. 

ފަޟީލަތުއްޝައިޚް ޢުޘްމާން ޢަބްދުﷲ އަކީ ރާއްޖޭގައި ޒަކާތުގެ ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރެއްވުމަށް އެންމެބޮޑަށް މަސައްކަތްޕުޅު ކުރެއްވި އެއް ބޭފުޅެކެވެ. 1983 ވަނަ އަހަރު، އޭރުގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އަލްއުސްތާޛު މައުމޫން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް، ޒަކާތާ ބެހޭ އޮފީހުގެ ނަމުގައި އޮފީހެއް އުފައްދަވައި، އެ ތަން ހިންގެވުން ޝައިޚް ޢުޘްމާނާ ޙަވާލުކުރެއްވިއެވެ. އަދި މިނިސްޓްރީ އޮފް ޖަސްޓިސް އެންޑް އިސްލާމިކް އެފެއާޒްގަޔާއި، އިސްލާމީ ކަންތައްތަކާ ބެހޭ އެންމެ މަތީ މަޖިލީހުގައި ދިގު މުއްދަތަކަށް ޚިދުމަތް ކުރައްވައިފައިވެއެވެ. ފަޟީލަތުއްޝައިޚް ޢުޘްމާން ޢަބްދުﷲ އެންމެ ފަހުން ޚިދުމަތް ކުރައްވައިފައިވަނީ ޒަކާތާ ގުޅޭ ގޮތުން ދިމާވާ އެކި މައްސަލަތައް ހައްލުކުރުމަށް އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީން އުފެއްދި ޒަކާތު ކޮމެޓީއަށް ލަފާ އަރުވާ ބޭފުޅެއްގެ މަޤާމުގައެވެ.

ފަޟީލަތުއްޝައިޚް ޢުޘްމާން ޢަބްދުﷲ ލިޔުއްވައިފައިވާ ފޮތްތަކުގެ ތެރޭގައި [ދަމުނަމާދާއި ސުންނަތް ނަމާދުތައް] މި ފޮތާއި، [އިސްލާމްދީނުގައި އަންހެނުންގެ ޢައުރަ] މި ފޮތް ހިމެނެއެވެ. ތަރުޖަމާ ކުރައްވައިފައިވާ ފޮތްތަކުގެ ތެރެއިން [ފިޤުހުއް ސުންނާ] މި ފޮތާއި، ނަމާދާއި، ޙައްޖާއި، ރޯދައާ ބެހޭގޮތުން ކުރެވިފައިވާ ސުވާލުތަކަކަށް، ސަޢުދީ ޢަރަބިއްޔާގެ މުފްތީއެއް ކަމުގައިވާ ފަޟީލަތުއްޝައިޚް އިބްނު ޢުޘައިމީން ދެއްވައިފައިވާ ޖަވާބުތަކެއްގެ ތަރުޖަމާ ހިމެނެއެވެ. 

ފަޟީލަތުއްޝައިޚް ޢުޘްމާން ޢަބްދުﷲ އަވަހާރަވީ 2023 ވަނަ އަހަރުގެ އޯގަސްޓް މަހުގެ 21 ވަނަ ދުވަހު ޢުމުރުފުޅުން 80 އަހަރުފުޅުގައެވެ. ޝައިޚް ޢުޘްމާން ޢަބްދުﷲ ގެ މައްޗަށް ކަށުނަމާދުކުރީ އެ ދުވަހުގެ ޢަޞްރު ނަމާދަށްފަހު މަސްޖިދުއް ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނުލް އަޢުޡަމް (އިސްލާމީ މަރުކަޒު) ގައެވެ. އިމާމުވެ ކަށުނަމާދު ކުރެއްވީ އޭރުގެ އިސްލާމިކް މިނިސްޓަރު ޑރ. އަޙްމަދު ޒާހިރު ޢަލީއެވެ. ޝައިޚް ޢުޘްމާން ޢަބްދުﷲ ފަސްދާނުލައިފައިވަނީ މާލޭ، މއ. އާ ސަހަރާގައެވެ.

ފަޟީލަތުއްޝައިޚް ޢުޘްމާން ޢަބްދުﷲ އަށް، 2012 ވަނަ އަހަރު ވަނީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ދެއްވާ ޝަރަފުވެރިކަމުގެ ޤައުމީ އިނާމު އިސްލާމްދީނުގެ ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމާއި، ޚިދުމަތްކުރުމާއި، ދިނީ ޢިލްމު އުނގަންނައިދިނުމުގެ ދާއިރާއިން ލިބިވަޑައިގެންފައެވެ.
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދީނީ ޢިލްމުވެރީން
ޝާހީ ދަރިކޮޅު

ދަރިކޮޅުއަކީ އެއް އާއިލާއެއްގެ ވެރިންގެ ތަރުތީބެއް ކަމަށާއި، އާންމުކޮށް ރަސްކަމުގެ ނިޒާމެއްގެ ތެރޭގައި އުޅޭ ނަމަވެސް ބައެއް ފަހަރު ޖުމްހޫރިއްޔާތަކުގައި ވެސް ފެންނަ ވެރިންނެވެ. ދަރިފަސްކޮޅަކަށް "ގެ"، "އާއިލާ" ނުވަތަ "ގިންތި" ގެ ގޮތުގައި ވެސް ކިޔާލެވިދާނެ އެވެ.

ތާރީޚް ޢިލްމުވެރިން ޤަދީމީ އީރާން (މީލާދީން 3200 – 539 މީލާދީން)، ޤަދީމީ މިޞްރު (މީލާދީން 3100 – 30 ވަނަ އަހަރު)، އަދި ޤަދީމީ އަދި އިމްޕިރިއަލް ޗައިނާ (މީލާދީން 2070 – މީލާދީން 1912) ފަދަ ގިނަ ދައުލަތްތަކާއި ޙަޟާރަތްތަކުގެ ތާރީޚުތައް ޕީރިއަޑައިޒް ކުރަނީ ޖެހިޖެހިގެން އައި ދަރިކޮޅުތަކުގެ އޮނިގަނޑެއް ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ. އެގޮތުން، އާއިލާއެއް ވެރިކަންކުރި ޒަމާން ވަކިކުރުމަށް "ދައިނަސްޓީ" މި ލަފުޒު ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ.

18 ވަނަ ގަރުނުގެ ކުރިން މުޅި ދުނިޔޭގައި ހުރި ގިނަ ދަރިކޮޅުތަކަކީ ސަގާފީ ގޮތުން ފްރެންކިޝް ސަލިކް ޤާނޫނަށް ތަބާވާ ދަރިކޮޅުތައް ފަދަ ފިރިހެން ދަރިކޮޅުގެ ދަރިކޮޅުތަކެއް ކަމަށް ބެލެވިފައިވެއެވެ. އެކަން ހުއްދަ ކުރެވުނު ސިޔާސީ ކަންކަމުގައި އަންހެން ދަރިއަކު މެދުވެރިކޮށް ވަލީވެރިކަން އާންމުކޮށް ފިރިމީހާގެ އާއިލީ ނަމުގައި އާ ދަރިކޮޅެއް ޤާއިމުވެގެން ދިޔައެވެ. މިކަން ބަދަލުވެފައިވަނީ ޔޫރަޕްގެ ބާކީ ހުރި ހުރިހާ ރަސްކަމުގެ ނިޒާމެއްގައި ކަމަށާއި، ވަލީވެރިކަމުގެ ޤާނޫނާއި މުޢާހަދާތަކުގައި އަންހެނަކު މެދުވެރިކޮށް ދަރިކޮޅުގެ ނަންތައް ޑި ޖޫރ ދަމަހައްޓާފައިވާ ކަމަށެވެ.

ވެރިކަމެއްގެ ގޮތުގައި ރަސްކަން ދަށަށް ދިއުމާއި، ޑިމޮކްރަސީ ބޮޑުވުމާއި، ޑިމޮކްރަސީތަކުގެ ތެރޭގައި ދަރިކޮޅުގެ އާއިލާތަކުން އިންތިޚާބުވެފައިވާ މެންބަރުން މަދުވުމުގެ ސަބަބުން ދަރިކޮޅުގެ ސިޔާސަތު ވަގުތު ފާއިތުވަމުން ގޮސް ދަށަށް ގޮސްފައިވެއެވެ.

## ރެފަރެންސްތައް
އެމްޕަރަރ އޮފް އިންޑިއާ

އިންޑިއާގެ އެމްޕަޔަރ ނުވަތަ އެމްޕްރެސް އަކީ އިނގިރޭސި ރަސްރަސްކަލުން 1 މެއި 1876 އިން ފެށިގެން (ރޯޔަލް ޓައިޓަލްސް އެކްޓް 1876 އާއެކު) އިން ފެށިގެން 22 ޖޫން 1948 އަށް އިންޑިއާ އެމްޕަޔަރުގެ އިމްޕިރިއަލް ހެޑް އޮފް ސްޓޭޓްގެ ގޮތުގައި އެމީހުންގެ އިސްތިގުލާލު ދައްކުވައިދިނުމަށް ބޭނުންކުރި ލަޤަބެކެވެ. އިންޑިއާގެ ފައިސާއިން، ސަރުކާރުގެ އިމާރާތްތަކުގައި، ރޭލު ސްޓޭޝަންތަކުގައި، ކޯޓުތަކުގައި، ބުދުތަކުގައި ފަދަ ތަންތަނުގައި ރަސްގެފާނު ނުވަތަ އެމްޕްރެސްގެ ސޫރަ ފެނިގެން ދިޔައެވެ އިންޑިއާގައި އިމްޕިރިއަލް ދަރުބާރު ފަދަ އިވެންޓްތަކުގައި.

މި ލަޤަބު އުވާލީ 22 ޖޫން 1948 ގައި އިންޑިއާގެ މިނިވަންކަމުގެ ޤާނޫނު 1947 ގައި ޖޯޖް ހަތްވަނަ ޝާހީ އިޢުލާނެއް ކުރުމުންނެވެ. މިއީ 1947 ވަނަ އަހަރު އިންޑިއާ އާއި ޕާކިސްތާނުގެ އަލަށް ބައިބައިވި މިނިވަން ޑޮމިނިއަންތަކުގެ ޓައިޓަލް ހެޑް ކަމަށް ވަޑައިގެންނެވިތާ ގާތްގަނޑަކަށް އަހަރެއްހާ ދުވަސް ފަހުންނެވެ.
## ތާރީޚް
1857 ވަނަ އަހަރުގެ އިންޑިއާ ބަޣާވާތް ނިމުމުން (10 މެއި 1857 – 1 ނޮވެމްބަރު 1858) ނަމުގައި މުޣައްލަ ރަސްގެފާނު ބަހާދުރު ޝާހު ޒަފަރު ވެރިކަމުން ދުރުކުރުމަށްފަހު އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ސަރުކާރުން ނިންމީ އިނގިރޭސި އިންޑިއާއާއި ޕްރިންސްލީ ސްޓޭޓްތަކުގެ ކޮންޓްރޯލް ވިޔަފާރި އިރުމަތިން ބަދަލުކުރުމަށެވެ އިންޑިއާ ކޮމްޕެނީ (އީއައިސީ) އަށް ވަލީއަހުދަށް ދެއްވުމުން، މިހެންވުމުން އިނގިރޭސި ރާޖްގެ ފެށުން ފާހަގަކުރެވުނެވެ. އީއައިސީ ރަސްމީކޮށް އުވާލެވުނީ 1 ޖޫން 1874 ގައި ކަމަށާއި، އޭގެ ކުޑައިރުކޮޅެއް ފަހުން އިނގިރޭސި ބޮޑުވަޒީރު ބެންޖަމިން ޑިސްރައެލީ ނިންމެވީ ރާނީ ވިކްޓޯރިއާއަށް "އިންޑިއާގެ އެމްޕްރެސް" ގެ ލަގަބު ހުށަހެޅުމަށެވެ. ވިކްޓޯރިއާ މި ސްޓައިލް ބަލައިގަތީ 1 މެއި 1876 ގައި ކަމަށާއި، އޭގެ އަށް މަސް ފަހުން 1 ޖެނުއަރީ 1877 ގައި ފުރަތަމަ ދިއްލީ ދަރުބާރު (އެއީ އިމްޕިރިއަލް ތަޚުތުގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރި) ބާއްވާފައެވެ.

## ރިފަރެންސްތައް
އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ރާނީ ކޮންސޯޓް

ޝާހީ އަނބިމީހާއަކީ ވެރިކަންކުރާ ރަސްގެފާނެއްގެ އަނބިމީހާއެވެ. އިނގިރޭސި ރަސްރަސްކަލުންގެ އަނބިންނަށް ދުސްތޫރީ ހައިސިއްޔަތެއް ނުވަތަ ބާރެއް ނެތް ނަމަވެސް ގިނަ ބަޔަކު ވަނީ ބޮޑު ނުފޫޒެއް ފޯރުވާފައި، އަދި ސޮވަރިންގެ ވާޖިބުތަކުގައި ތާއީދުކޮށްފަ އެވެ. 1707 ވަނަ އަހަރު އިނގިރޭސިވިލާތުން ތަށިތައް ގުޅުނު ފަހުން 11 ޝާހީ އަނބިކަނބަލުން ތިބިއިރު، އެއީ އަށް އަންހެނުންނާއި ތިން ފިރިހެނުންނެވެ.

ރާނީ އެލިޒަބަތު ދެވަނަގެ ފިރިމީހާ ޕްރިންސް ފިލިޕް އަކީ މިހާތަނަށް އެންމެ ގިނަ ދުވަހު ޚިދުމަތް ކުރެއްވި އަދި އެންމެ ދުވަސްވީ އަނބިކަނބަލުން ކަމަށާއި، 2021 ވަނަ އަހަރު އަވަހާރަވުމާ ހަމައަށް ގާތްގަނޑަކަށް 70 އަހަރު ވަންދެން ޚިދުމަތް ކުރެއްވި ކަމަށް ވެސް ޝާލްސް ތިންވަނަ 2022 ވަނަ އަހަރު 2022 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރު މަހު ވެރިކަމަށް ވަޑައިގެންނެވި ފަހުން އޭނާގެ އަނބިކަނބަލުން ކެމިލާ ވަނީ... ކުއީން ކޮންސޯޓްގެ މަގާމެވެ.
## ތާރީޚް
1707 ވަނަ އަހަރު އިނގިރޭސިވިލާތާއި ސްކޮޓްލޭންޑް ގުޅިފައިވާ ފަހުން އިނގިރޭސި ރަސްގެފާނުގެ އެގާރަ އަނބިކަނބަލުން ތިއްބަވައެވެ. 1727 އާއި 1814 އާ ދެމެދުގެ ދުވަސްވަރު ރާނީންނަކީ ވެސް ހެނޯވަރުގެ އިލެކްޓްރެސް ކަމުގައި ވެފައި، އެމީހުންގެ ފިރިން އެންމެންނަކީ ވެސް ހެނޯވަރުގެ އިލެކްޓަރުގެ ލަގަބު ލިބިފައިވާ ބައެކެވެ. 1814 އާއި 1837 އާ ދެމެދު ރާނީން ހެނޯވަރުގެ ރާނީގެ ލަގަބު ގެންގުޅުނީ، އެމީހުންގެ ފިރިންނަކީ ހެނޯވަރުގެ ރަސްރަސްކަލުން ކަމުންނެވެ. އިނގިރޭސިވިލާތާއެކު ޒާތީ ގުޅުން ނިމުނީ 1837 ވަނަ އަހަރު ރާނީ ވިކްޓޯރިއާ ވެރިކަމަށް ވަޑައިގަތުމާއެކު ހެނޯވަރގައި ވަލީވެރިކަމުގެ ގާނޫނުތައް (ސަލިކް ލޯ) ގެ ސަބަބުން ދިރިހުރި ފިރިހެން ވާރިސެއް ހުރިނަމަ އަންހެނަކަށް އެ ލަގަބު ވާރުތަ ނުކުރެވޭތީއެވެ (އިނގިރޭސިވިލާތުގައި ފިރިހެނަކު އިސްކަންދެއެވެ ހަމައެކަނި އޭނާގެ އަމިއްލަ އަންހެން ކޮއްކޮމެން، ފިރިހެން ޕްރިމޯޖެނިޗަރ ނައްތާލި ވަލީއަހުދުގެ ގާނޫނު 2013 އާ ހަމައަށް). 1866 ވަނަ އަހަރު އޮސްޓްރިއާ-ޕްރަޝިއާ ހަނގުރާމައިގައި ހެނޯވަރ ޕްރަޝިއާގެ އަތްދަށުވެ، ހެނޯވަރ ޕްރޮވިންސަކަށް ވެގެން ދިޔައެވެ.
ރަސްރަސްކަލުންގެ ހުރިހާ އަނބިންނަކީ މަރުވެފައި ތިބެދާނެތީ، ފިރިން ތަޚުތަށް ވަރިވުމުގެ ކުރިން ވަރިވެފައި ނުވަތަ ވެރިކަމުން ވަކިވުމަށްފަހު ކައިވެނިކޮށްފައި ތިބެދާނެތީ އަނބިންނަށް ވެފައެއް ނުވެއެވެ. މިފަދަ މައްސަލަތަކުގެ ތެރޭގައި ޖޯޖްގެ އަނބިކަނބަލުން ސެލްގެ ޕްރިންސެސް ސޯފިއާ ޑޮރޮތީއާ، ބްރަންސްވިކް-ލޫނޭބާގްގެ ހެރިޑިޓަރީ ޕްރިންސް (ފަހުން ކިންގް ޖޯޖް އަލްމަރުޙޫމް)؛ ވިންޑްސަރގެ ޑޫކް (ކުރިން ރަސްގެފާނު އެޑްވާޑް އަށާރަވަނަ) ޕްރިންސް އެޑްވާޑްގެ އަނބިކަނބަލުން ވޮލިސް ވާރފީލްޑް؛ އަދި ޕްރިންސް އޮފް ވޭލްސް (ފަހުން ޗާލްސް ތިންވަނަ ރަސްގެފާނު) ޗާލްސްގެ އަނބިކަނބަލުން ލޭޑީ ޑަޔާނާ ސްޕެންސަރ އެވެ.

މުޅި ވެރިކަމުގައި ކައިވެނި ނުކޮށް ތިއްބެވީ ހަމައެކަނި ޖޯޖް އަލްމަރުޙޫމް އާއި އެޑްވާޑް އަށާރަވަނަ އެވެ.

1937 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ދައުލަތުގެ ކައުންސެލަރުންގެ ގޮތުގައި ސޮވަރިންގެ އަނބިކަނބަލުންނާއި ވަލީވެރިކަމުގެ ސަފުގައި ހިމެނޭ ފުރަތަމަ ހަތަރު ފަރާތަކީ 21 އަހަރުން މަތީގެ މީހުންނެވެ. ކައުންސެލަރ އޮފް ސްޓޭޓް ސޮވަރިންގެ ބައެއް ވާޖިބުތައް އިނގިރޭސިވިލާތުގައި އަދާކުރަނީ ސޮވަރިން ގައުމުން ބޭރުގައި ހުންނައިރު ނުވަތަ ވަގުތީ ގޮތުން ކުޅަދާނަ ނުވާ ވަގުތުތަކުގައެވެ.
## ރިފަރެންސްތައް
ފަޟީލަތުއްޝައިޚް އަބޫބަކުރު އިބްރާހީމް ޢަލީ (ހިންނަވަރު)

ފަޟީލަތުއްޝައިޚް އަބޫބަކުރު އިބްރާހީމް ޢަލީ (ހިންނަވަރު) އަކީ އިސްލާމްދީން އުނގަންނައިދެއްވުމާއި، ދީނީ ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރެއްވުމަށް ގިނަގުނަ މަސައްކަތްޕުޅުތަކެއް ކުރައްވައިފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ޝައިޚް އަބޫބަކުރު އިބްރާހީމް ޢަލީ ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 18 ސެޕްޓެންބަރު 1940 ގައެވެ.

ފަޟީލަތުއްޝައިޚް އަބޫބަކުރު އިބްރާހީމް ޢަލީ ވަނީ ސަޢޫދީ ޢަރަބިއްޔާގެ އަލްމަދީނަތުލް މުނައްވަރާގައި ހުންނަ އަލްޖާމިޢަތުލް އިސްލާމިއްޔާ (މަދީނާ އިސްލާމިކް ޔުނިވަރސިޓީ) ގެ ކުއްލިއްޔަތުއް ޝަރީޢާގައި ތަޢުލީމު ހާސިލުކުރައްވައިފައެވެ. އެ ޖާމިޢާ (ޔުނިވަރސިޓީ) ގައި ގާތްގަނޑަކަށް 11 އަހަރު ތަޢުލީމު ހާސިލުކުރައްވައިފައިވެއެވެ.

ތަޢުލީމު ހާސިލުކުރައްވައިގެން ރާއްޖެ ވަޑައިގަތީއްސުރެ، ދީނީ ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރެއްވުމުގައި ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް ޝައިޚް އަބޫބަކުރު އިބްރާހީމް އަދާކުރައްވައިފައިވެއެވެ. މިގޮތުން ދީނީ ތަފާތު މައުޟޫތަކުގައި އެކިއެކި ފޮތްތައް ލިޔުއްވުމާއި، ދީނީ ރޮނގުން ތަޤްރީރުކުރެއްވުމާއި، ޢަރަބިބަސް ކިޔަވައިދެއްވުމަށް ޓަކައި ކުލާސްތައް ހިންގެވުމާއި،  ދީނީ މަޢުޟޫތަކުގައި ބޭއްވޭ ބައެއް ކޯސްތަކުގައި ކިޔަވައިދެއްވުމާއި، އެފަދަ ބައެއް ކޯސްތަކަށް އަމިއްލައަށް މުޤައްރަރު ތައްޔާރުކުރެއްވުން ފަދަ މުހިންމު މަސައްކަތްޕުޅުތަކެއް ޝައިޚް ކުރައްވައިފައިވެއެވެ.

ފަޟީލަތުއްޝައިޚް އަބޫބަކުރު އިބްރާހީމް ޢަލީ ލިޔުއްވައިފައިވާ ފޮތްތަކުގެ ތެރޭގައި [ترجمة معاني القرآن الكريم (ކީރިތި ޤުރްއާނުގެ މާނަތަކުގެ ދިވެހި ތަރުޖަމާ)] މި ފޮތާއި، [رسالة التوحيد] މި ފޮތާއި، [دروس من التوحيد] މި ފޮތާއި، [ﷲ އެއްކައުވަންތަކުރުން] މި ފޮތާއި، [ނަމާދުކުރުން] މި ފޮތާއި، [ދެމަފިރިން] މި ފޮތާއި، [ޙައްދުތައް ޤާއިމުކުރުމުގެ ވާޖިބުކަން] މި ފޮތާއި، [ކަށުކަމާކެމީގެ ޙުކުމްތައް] މި ފޮތާއި، [މުސްލިމުން ދިރިއުޅެންވީ އެންމެ ތެދުމަގު] މި ފޮތް ހިމެނެއެވެ.  ތަރުޖަމާ ކުރައްވައިފައިވާ ބައެއް ފޮތްތަކުގެ ތެރޭގައި، [التفسير الميسر] މި ފޮތާއި، [تفسير العشر الأخير] މި ފޮތާއި، [كتاب التوحيد]  މި ފޮތް ހިމެނެއެވެ. މި ނޫންވެސް ވަރަށް ގިނަ ފޮތްތައް ލިޔުއްވައި، ތަރުޖަމާކުރައްވައިފައިވެއެވެ.

ފަޟީލަތުއްޝައިޚް އަބޫބަކުރު އިބްރާހީމް ޢަލީ ވަނީ ދީނީ ހޭލުންތެރިކަން އިތުރު ކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރާ އަމިއްލަ ޖަމުޢިއްޔާއެއް ކަމަށްވާ އިސްލާމިކް ފައުންޑޭޝަން އޮފް ދަ މޯލްޑިވްސްގެ ދީނީ ޢިލްމުވެރީންގެ މަޖިލީހުގެ ރައީސްކަން ކުރައްވައިފައެވެ.

ފަޟީލަތުއްޝައިޚް އަބޫބަކުރު އިބްރާހީމް ޢަލީ އަވަހާރަވީ 2013 ވަނަ އަހަރުގެ ޖަނަވަރީ މަހުގެ 20 ވީ އާދީއްތަ ދުވަހު ޢުމުރުފުޅުން 72 އަހަރުފުޅުގައެވެ. ޝައިޚް އަބޫބަކުރު އިބްރާހީމް ޢަލީގެ މައްޗަށް ކަށުނަމާދުކުރީ އެ ދުވަހުގެ މެންދުރު ނަމާދަށްފަހު މަސްޖިދުއް ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނުލް އަޢުޡަމް (އިސްލާމީ މަރުކަޒު) ގައެވެ. އިމާމުވެ ކަށުނަމާދު ކުރެއްވީ ދީނީ ޢިލްމުވެރިޔާ ފަޟީލަތުއްޝައިޚް އިބްރާހީމް ފަރީދު އަޙްމަދެވެ. ޝައިޚް އަބޫބަކުރު އިބްރާހީމް ޢަލީ ފަސްދާނުލައިފައިވަނީ މާލޭ، މއ. އާ ސަހަރާގައެވެ.

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދީނީ ޢިލްމުވެރީން
މުޙައްމަދު ޢިޔާޟް ޢަބްދުއްލަޠީފް

ޑރ. މުޙައްމަދު ޢިޔާޟް ޢަބްދުއްލަޠީފް ޑިގުރީ ހާސިލުކުރެއްވީ ކީރިތި ޤުރްއާނާއި އޭގެ ޢިލްމުގެ ދާއިރާއިން ސަޢޫދީ ޢަރަބިއްޔާގެ މަދީނާ އިސްލާމީ ޔުނިވަރސިޓީންނެވެ. ޑިސްޓިކްޝަނާއެކު މާސްޓަރސް ޑިގުރީ ހާސިލުކުރެއްވީ ތަފްސީރާއި ޙަދީޘުން ޕާކިސްތާނުގެ އިންޓަރނޭޝަނަލް އިސްލާމިކް ޔުނިވަރސިޓީ އިސްލާމްއާބާދުގައެވެ. ޕީއެޗްޑީ ހާސިލުކުރެއްވީ ފިޤުހާއި އުޞޫލުލް ފިޤުހުން އިންޓަރނޭޝަނަލް އިސްލާމިކް ޔުނިވަރސިޓީ މެލޭޝިޔާގައެވެ. ޕީއެޗްޑީގެ ތީސީސް ލިޔުއްވީ "ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްޓޮކް މާކެޓުގައި އިންވެސްޓުކުރުމުގެ ޝަރުޢީ ހައިސިއްޔަތު" މި މަޢުޟޫޢަށެވެ.

ޑރ. މުޙައްމަދު ޢިޔާޟް ޢަބްދުއްލަޠީފަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޙާފިޡުން އިމްތިޙާނުކުރުމުގެ ހުއްދަ ލިބިވަޑައިގެންފައިވާ ޙާފިޡެކެވެ. ސީއެމްޑީއޭ އާއި އަމާނާތަކާފުލްގެ ޝަރީޢާ ބޯޑުގެ މެންބަރުކަމާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީގެ އެސިސްޓަންޓް ޕްރޮފެސަރުކަން ކުރައްވައިފައިވެއެވެ.  މީގެއިތުރުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ފިޤުހު އެކަޑަމީގެ މެންބަރުކަމާއި، ނާއިބު ރައީސްކަމުގެ މަޤާމު އަދާކުރައްވައިފައިވެއެވެ. އިސްލާމީ ފިޤުހު އެކަޑެމީގެ ޝަރީޢާ ކައުންސިލަށް ޑރ. މުޙައްމަދު ޢިޔާޟް އައްޔަންކުރެއްވީ 23 ޑިސެންބަރު 2012 ގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ އޭރުގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ. މުޙައްމަދު ވަޙީދު ޙަސަން މަނިކެވެ.

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދީނީ ޢިލްމުވެރީން
ޑްރޭކް

**އޮބްރީ ޑްރޭކް ގްރެހަމް** (އުފަންވީ  24 އޮކްޓޯބަރ 1986) އަކީ ކެނެޑާގެ ރެޕަރެއް، ލަވަކިޔުންތެރިއެއް އަދި އެކްޓަރެކެވެ. މަޝްހޫރު މިއުޒިކުގެ ނުފޫޒުގަދަ ފަރާތެއް ކަމަށްވާ އޭނާ އަކީ ހިޕް ހޮޕް އާޓިސްޓުންގެ ތެރޭގައި އާރް އެންޑް ބީ ސެންސިބިލިޓީސް މަގުބޫލު ކުރުމުގެ ޝަރަފު ލިބިފައިވާ މީހެކެވެ.

## ރިފަރެންސްތައް
ނަސްލު ގުރޫޕުތައް

ނަސްލެއް ނުވަތަ ނަސްލަކީ އެހެން ގްރޫޕްތަކާ ތަފާތުވާ ކަމަށް ހީވާ ޝެއަރޑް ސިފަތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އެކަކު އަނެކަކާ އެއްގޮތްވާ ބައެކެވެ. އެ ސިފަތަކުގެ ތެރޭގައި އުފެދިފައިވާ އާންމު ޤައުމެއް، ނުވަތަ ނަސްލު، ސަގާފަތް، ބަހާއި، ތާރީޚާއި، މުޖުތަމަޢާއި، ދީނާއި، ނުވަތަ އިޖުތިމާޢީ ފަރުވާގެ އާންމު ސެޓްތައް ހިމެނިދާނެއެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ނަސްލީ ޤައުމިއްޔަތުގެ ޙާލަތްތަކުގައި ނަސްލީ ލަފުޒު ގިނައިން ބޭނުންކުރަނީ ޤައުމު މި ލަފުޒާ ބަދަލުކޮށްގެންނެވެ.

ނަސްލަކީ ވާރުތަވެފައިވާ ނުވަތަ މުޖުތަމަޢުން ލާޒިމުކޮށްފައިވާ ކޮންސްޓްރަކްޓެއްގެ ގޮތުގައި މާނަކުރެވިދާނެއެވެ. ނަސްލީ މެންބަރުކަން ކަނޑައެޅެނީ ހިއްސާކުރެވޭ ސަގާފީ ތަރިކައަކުން، ނަސްލަކުން، އަސްލު މީތުއަކުން، ތާރީޚަކުން، ވަޒަނެއް، ބަހަކުން، ބަހުރުވައަކުން، ދީނެއް، މައިތޮލޮޖީއަކުން، ފޯކްލޯރއަކުން، ރިޗުއަލްއަކުން، ކެއުންތަކުން، ހެދުން އެޅުމުގެ ސްޓައިލަކުން، ފަންނެއް ނުވަތަ ޖިސްމާނީ ސިފައަކުންނެވެ. ގްރޫޕްތައް ދެނެގަތުމަށް ބަލާއިރު، ނަސްލީ ގްރޫޕްތަކުގެ ޖެނެޓިކް އެންސެސްޓްރީގެ ހަނި ނުވަތަ ފުޅާ ސްޕެކްޓްރަމްއެއް ހިއްސާކުރެވިދާނެ ކަމަށާއި، ބައެއް ގްރޫޕްތަކުގައި ޖެނެޓިކް އެންސެސްޓްރީ މިކްސް ކުރެވިދާނެ ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ.

ބަސް ބަދަލުވުމާއި، އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކާ ކައިވެނިކުރުމާއި، ސަގާފަތް އުފެއްދުމާއި، އެޑޮޕްޝަން ކުރުމާއި، ދީނަށް ބަދަލުވުމުގެ ގޮތުން، ވަކިވަކި ފަރުދުން ނުވަތަ ޖަމާއަތްތައް ވަގުތު ފާއިތުވަމުންދާ ވަރަކަށް އެއް ނަސްލުން އަނެއް ނަސްލަށް ބަދަލުވެދާނެއެވެ. ނަސްލުތައް ސަބްގްރޫޕް ނުވަތަ ގަބީލާތަކަށް ބަހާލެވިދާނެ ކަމަށާއި، ވަގުތު ފާއިތުވަމުންދާ ވަރަކަށް އެންޑޯގޭމީ ނުވަތަ ބެލެނިވެރި ގްރޫޕުން ޖިސްމާނީ ގޮތުން އެކަހެރިވުމުގެ ސަބަބުން އަމިއްލައަށް ވަކި ނަސްލުތަކަކަށް ވެދާނެ ކަމަށެވެ. އަދި އޭގެ އިދިކޮޅަށް ކުރިން ވަކި ނަސްލުތައް އެއްވެގެން ޕެން އެތްނިސިޓީއެއް އުފެދި، އެންމެ ފަހުން އެއް ނަސްލަކަށް އެއްވެދާނެއެވެ. ބައިބައިވުމުގެ ތެރެއިން ވިޔަސް ނުވަތަ އެއްކޮށްލުމުން ވިޔަސް ވަކި ނަސްލީ އައިޑެންޓިޓީއެއް އުފެދުމަށް ކިޔަނީ އެތްނޯޖެނެސިސް އެވެ.

އޯގަނިކް އަދި ޕާފޯމަންޓިވް ކްރައިޓީރިއާ ވެސް ނަސްލީ ގްރޫޕްތަކުގެ ސިފައެއް ނަމަވެސް، މާޒީގައި ބަހުސްތައް ކުރެވިފައިވަނީ ޕްރިމޯޑިއަލިޒަމް އާއި ކޮންސްޓްރަކްޓިވިޒަމް އާއި ދެމެދު ދެބައިވެގެންނެވެ. 20 ވަނަ ގަރުނުގެ ކުރީކޮޅު "ޕްރައިމޯޑިއަލިސްޓުން" ދެކެމުން އައީ ނަސްލުތަކަކީ ދުރު މާޒީން ފެށިގެން އޭގެ ވަކި ސިފަތައް ދެމިއޮތް ހަގީގީ ހާދިސާތަކެއްގެ ގޮތުގައެވެ.[6] 1960 ގެ އަހަރުތަކުގެ ފަހުން އުފެދުނު ޕާސްޕެކްޓިވްސް އިން ނަސްލީ ގްރޫޕްތަކަކީ އިޖުތިމާޢީ ކޮންސްޓްރަކްޓްތަކެއްގެ ގޮތުގައި ދެކެމުން ދިޔައީ، މުޖުތަމަޢުގެ އުސޫލުތަކުން އައިޑެންޓިޓީ ޙަވާލުކުރެވިގެންނެވެ.
## ރިފަރެންސްތައް
ޖުމްލަ ޑޮމެސްޓިކް ޕްރޮޑަކްޓް

ގްރޮސް ޑޮމެސްޓިކް ޕްރޮޑަކްޓް (ޖީޑީޕީ) އަކީ ޤައުމަކުން ނުވަތަ ޤައުމަކުން ވަކި މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި އުފައްދައި ފޯރުކޮށްދޭ އެންމެ ފަހުގެ ހުރިހާ މުދަލާއި ހިދުމަތެއްގެ ބާޒާރުގެ އަގު ވަޒަންކުރާ ފައިސާގެ މިންގަނޑެކެވެ. ގިނަ ފަހަރަށް ޖީޑީޕީ ބޭނުންކުރަނީ ޤައުމެއްގެ ނުވަތަ ސަރަޙައްދެއްގެ އިޤްތިޞާދީ ދުޅަހެޔޮކަން ވަޒަންކުރުމަށެވެ. ޖީޑީޕީގެ މާނަތައް ބެލެހެއްޓިފައިވަނީ އޯއީސީޑީ އާއި ބައިނަލްއަޤްވާމީ މަނިޓަރީ ފަންޑު ފަދަ ޤައުމީ އަދި ބައިނަލްއަޤްވާމީ އިޤްތިޞާދީ ބައެއް ޖަމިއްޔާތަކުންނެވެ.
## ތާރީޚް
ވިލިއަމް ޕެޓީ ޖީޑީޕީގެ ކޮންސެޕްޓެއް އެކުލަވާލި، ޓެކްސްގެ ބުރަ ހިސާބުކުރުމަށް، އަދި 1652-74 އާ ދެމެދު ޑަޗުންނާއި އިނގިރޭސިންނާ ދެމެދު ހިނގި ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި ގޯތިވެރިންނަށް ނުހައްގުން ޓެކްސް ނަގާފައިވާ ކަމަށް ދައުވާ ކުރެ އެވެ. ޗާލްސް ޑޭވެނަންޓް މި އުސޫލު އިތުރަށް ތަރައްޤީ ކުރެއްވީ 1695 ވަނަ އަހަރު އެވެ. 

ޖީޑީޕީގެ ޒަމާނީ ކޮންސެޕްޓް އެންމެ ފުރަތަމަ އުފެއްދެވީ 1934 ވަނަ އަހަރުގެ އެމެރިކާގެ ކޮންގްރެސް ރިޕޯޓަކަށް ސައިމަން ކުޒްނެޓްސް ކަމަށާއި، އެތަނުގައި އޭނާ ވަނީ ވެލްފެއާގެ މިންގަނޑެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ނުކުރުމަށް އިންޒާރު ދެއްވާފައެވެ (ތިރީގައި ލިމިޓެޝަންތަކާއި ފާޑުކިޔުންތަކުގެ ދަށުން ބައްލަވާށެވެ). 1944 ވަނަ އަހަރު ބްރެޓަން ވުޑްސް ކޮންފަރެންސަށް ފަހު ޖީޑީޕީ ވެގެން ދިޔައީ ގައުމެއްގެ އިގްތިސާދު މިންކުރުމުގެ މައިގަނޑު ވަސީލަތަކަށެވެ. އޭރު ގްރޮސް ނޭޝަނަލް ޕްރޮޑަކްޓް (ޖީއެންޕީ) އަކީ އިސްކަންދެވޭ އަންދާޒާއެއް ކަމަށާއި، ޖީޑީޕީއާ ތަފާތުވަނީ ގައުމެއްގެ 'ރެޒިޑެންޓް އިންސްޓިޓިއުޝަނަލް ޔުނިޓްތަކަށް' ވުރެ ގައުމުގެ ރައްޔިތުން އުފެއްދުންތެރިކަން މިންކުރުމަށެވެ (މަތީގައިވާ އޯއީސީޑީގެ މާނަ ބައްލަވާށެވެ). އެމެރިކާގައި ޖީއެންޕީ އިން ޖީޑީޕީއަށް ބަދަލުވީ 1991 ވަނަ އަހަރު ކަމަށްވާއިރު، ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގައި ޖީޑީޕީގެ މިންކުރުމަކީ އޭގެ ފަހުން ގައުމީ ތަރައްގީއާއި ކުރިއެރުމުގެ ނިޝާންތަކެއްގެ ގޮތުގައި ޖީޑީޕީގެ އަގުތައް ސިޔާސީ ގޮތުން ބަލައިގަތުމަށް ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެކެވެ. މިތަނުގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރީ މިލްޓަން ގިލްބަރޓްގެ ދަށުން ޔޫ.އެސް.

## ރިފަރެންސްތައް
ޖިނީ ކޯއެފިޝަންޓް

އިޤްތިޞާދީ ޢިލްމުގައި ޖިނީ އިންޑެކްސް ނުވަތަ ޖިނީ ރޭޝިއޯގެ ނަމުންވެސް ނަންދެވިފައިވާ ޖިނީ ކޯއެފިޝަން އަކީ ޤައުމެއްގެ ނުވަތަ އިޖުތިމާޢީ ގްރޫޕެއްގެ ތެރޭގައި އާމްދަނީގެ ނުތަނަވަސްކަމާއި، މުއްސަނދިކަމުގެ ނުތަނަވަސްކަން ނުވަތަ ކޮންސިއުމަންޓް ނުތަނަވަސްކަން ތަމްސީލުކުރުމަށް ގަސްތުކުރާ ތަފާސްހިސާބު ފަތުރާ މިންވަރުގެ މިންގަނޑެކެވެ. އެއީ އިޓަލީގެ ތަފާސްހިސާބު ޢިލްމުވެރިޔާ އަދި ސޯޝިއޮލޮޖިސްޓް ކޮރަޑޯ ޖިނީ އުފެއްދެވި އެއްޗެކެވެ.

ޖިނީ ކޯއެފިޝަން އަކީ އާމްދަނީގެ މިންވަރުތައް ފަދަ ފްރީކުއެންސީ ޑިސްޓްރިބިއުޝަނެއްގެ އަގުތަކުގެ މެދުގައި ހުންނަ ނުތަނަވަސްކަން މިންކުރާ އެއްޗެކެވެ. 0 ގެ ޖިނީ ކޯއެފިޝަން އިން ފުރިހަމަ ހަމަހަމަކަން ދައްކުވައިދޭއިރު، އާމްދަނީ ނުވަތަ މުއްސަނދިކަމުގެ ހުރިހާ އަގުތަކެއް އެއްވަރުވާއިރު، 1 (ނުވަތަ 100%) ގެ ޖިނީ ކޯއެފިޝަން އިން ދައްކުވައިދެނީ އަގުތަކުގެ މެދުގައި އެންމެ ބޮޑު ނުތަނަވަސްކަން، އެއް ފަރުދަކަށް ހުރިހާ އާމްދަނީއެއް ލިބިފައިވާ ހާލަތެކެވެ އެއްޗެއްނޫން.

## ތާރީޚް
ޖިނީ ކޯއެފިޝަން އުފެއްދީ އިޓަލީގެ ތަފާސްހިސާބު ޢިލްމުވެރިޔާ ކޮރާޑޯ ޖިނީ ކަމަށާއި، މި ކޯއެފިޝަން ޝާއިޢުކޮށްފައިވަނީ 1912 ވަނަ އަހަރު އޭނާގެ ކަރުދާސް Variabilità e mutabilità (އިނގިރޭސި ބަހުން: ވެރިއޭބިލިޓީ އެންޑް މޫޓޭބިލިޓީ) ގައެވެ. އެމެރިކާގެ އިޤްތިޞާދީ މާހިރު މެކްސް ލޮރެންޒްގެ މަސައްކަތުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ޖިނީ ހުށަހެޅުއްވީ ފުރިހަމަ ހަމަހަމަކަން ދައްކުވައިދޭ ހައިޕޮތެޓިކަލް ސީދާ ރޮނގާއި، މީހުންގެ އާމްދަނީ ދައްކުވައިދޭ ހަޤީޤީ ރޮނގުގެ ތަފާތު، ނުތަނަވަސްކަމުގެ މިންގަނޑެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމަށެވެ. މި ކަރުދާހުގައި އޭނާ ތަޢާރަފްކޮށްފައިވަނީ ވެރިއޭބިލިޓީގެ މިންގަނޑެއްގެ ގޮތުގައި ސިމްޕަލް މީން ޑިފެރެންސްގެ ކޮންސެޕްޓެވެ.

## ރިފަރެންސްތައް
ހިއުމަން ޑިވެލޮޕްމަންޓް އިންޑެކްސް

ހިއުމަން ޑިވެލޮޕްމަންޓް އިންޑެކްސް (އެޗްޑީއައި) އަކީ ގައުމުތައް ހަތަރު ދަރަޖައަކަށް ބަހާލުމަށް ބޭނުންކުރާ އުމުރު ދުވަހާއި ތައުލީމާއި (ތައުލީމީ ނިޒާމަށް ވަންނައިރު ސްކޫލް ނިންމާފައިވާ މީން އަހަރުތަކާއި ސްކޫލް ކިޔަވާ ކަމަށް ލަފާކުރެވޭ އަހަރު) އަދި ބޮލަކަށް ޖެހޭ އާމްދަނީގެ އިންޑިކޭޓަރުތަކުގެ ތަފާސްހިސާބު ކޮމްޕޮޒިޓް އިންޑެކްސްއެކެވެ އިންސާނީ ތަރައްޤީގެ ވާހަކައެވެ. ގައުމަކުން އެޗްޑީއައިގެ މަތީ ފެންވަރެއް ލިބެނީ އުމުރު ދުވަސް މަތިވެ، ތައުލީމީ ފެންވަރު މަތިވެ، ބޮލަކަށް ޖެހޭ ޖުމްލަ ގައުމީ އާމްދަނީ ޖީއެންއައި (ޕީޕީޕީ) މަތިވުމުންނެވެ. އެއީ ޕާކިސްތާނުގެ އިގްތިސާދީ މާހިރު މަހުބުބުލް ހައްގު ތަރައްގީކުރި އެއްޗެއް ކަމަށާއި، އދ.ގެ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ޕްރޮގްރާމް (ޔޫއެންޑީޕީ)ގެ ހިއުމަން ޑިވެލޮޕްމަންޓް ރިޕޯޓް އޮފީހުން ގައުމެއްގެ ތަރައްގީ ވަޒަންކުރުމަށް އިތުރަށް ބޭނުންކުރި އެއްޗެކެވެ.

## އަސްލު
އެޗްޑީއައިގެ އަސްލު ފެންނަނީ އދ.ގެ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ޕްރޮގްރާމް (ޔޫއެންޑީޕީ) ގެ ހިއުމަން ޑިވެލޮޕްމަންޓް ރިޕޯޓް އޮފީހުން އަހަރަކު އެއްފަހަރު އުފައްދާ ހިއުމަން ޑިވެލޮޕްމަންޓް ރިޕޯޓްތަކުންނެވެ. މި އަހަރީ ރިޕޯޓްތަކަކީ 1990 ވަނަ އަހަރު ޕާކިސްތާނުގެ އިގްތިސާދީ މާހިރު މަހްބޫބުލް ހައްގު ފަރުމާކޮށް ތައާރަފްކުރި ރިޕޯޓްތަކެއް ކަމަށާއި، އޭގެ ސާފު މަގުސަދަކީ "ޑިވެލޮޕްމަންޓް އިގްތިސާދުގެ ފޯކަސް ގައުމީ އާމްދަނީ ހިސާބުކުރުމުން މީހުން މަރުކަޒުކޮށްފައިވާ ސިޔާސަތުތަކަށް ބަދަލުކުރުން" ކަމަށެވެ. އޭނާ ގަބޫލުކުރެއްވި ގޮތުގައި އިންސާނީ ތަރައްގީގެ ސާދާ ކޮމްޕޮޒިޓް މިންގަނޑެއް ބޭނުންވަނީ އާންމުންނާއި އިލްމުވެރިންނާއި ސިޔާސީ ބޭފުޅުންނަށް ގަބޫލުކޮށްދިނުމަށެވެ.

## ރިފަރެންސްތައް
އައިއެސްއޯ 3166

އައިއެސްއޯ 3166 އަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ އޯގަނައިޒޭޝަން ފޯ ސްޓޭންޑަރޑައިޒޭޝަން (އައިއެސްއޯ) އިން ޝާއިޢުކުރާ މިންގަނޑެއް ކަމަށާއި، މިއީ ޤައުމުތަކުގެ ނަންތަކާއި، ޑިޕެންޑެންޓް ޓެރިޓަރީތަކާއި، ޖިއޮގްރަފިކަލް އިންޓަރެސްޓް ޚާއްޞަ ސަރަޙައްދުތަކާއި، އެތަންތަނުގެ ޕްރިންސިޕަލް ސަބްޑިވިޝަންތަކުގެ (އެބަހީ، އަތޮޅު ނުވަތަ ސްޓޭޓް) ކޯޑްތައް ކަނޑައަޅާ މިންގަނޑެކެވެ. މި މިންގަނޑުގެ ރަސްމީ ނަމަކީ ޤައުމުތަކުގެ ނަންތަކާއި އެ ޤައުމުތަކުގެ ސަބްޑިވިޝަންތައް ތަމްސީލުކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ ކޯޑްސް އެވެ.
## ރިފަރެންސްތައް
ކަނާތު އަތާއި ވާތު އަތުގެ ޓްރެފިކް

ކަނާތު އަތުން ޓްރެފިކް (އެލްއެޗްޓީ) އާއި ވާތު އަތުން ޓްރެފިކް (އާރުއެޗްޓީ) އަކީ، ބައިޑައިރެކްޝަނަލް ޓްރެފިކްގައި، މަގުގެ ކަނާތް ފަރާތާއި ވާތްފަރާތުގައި ބެހެއްޓުމުގެ އުސޫލުތަކެވެ. އެއީ ޓްރެފިކް ފްލޯއަށް އަސާސީ ކަންތައްތަކެއް ކަމަށާއި، ބައެއް ފަހަރު މަގުމަތީގެ އުސޫލު ކަމަށް ވެސް ކިޔައެވެ. ކަނާތު އަތާއި ވާތު އަތުން ދުއްވާ މި ލަފުޒުތަކުން ދޭހަވަނީ އުޅަނދުގައި ޑްރައިވަރާއި ސްޓިއަރިން ހުންނަ މަޤާމަށް ކަމަށާއި، މިއީ، ކާރުތަކުގައި، ކަނާތު އަތާއި ވާތު އަތުގެ ޓްރެފިކް މި ލަފުޒުތަކުގެ އިދިކޮޅެވެ. އަދި މަގުމަތީގައި އުޅަނދެއް ދުއްވަންވީ ކޮންތަނެއްގައި، އެއް ދިމާލަކަށް އެއް އުޅަނދަށް ވުރެ ގިނަ އުޅަނދު ދުއްވަން ޖާގަ ހުރި ނަމަ، އަދި ފަހަތުގައި ހުންނަ އުޅަނދު ކުރިމަތީގައި ހުރި އުޅަނދަށް ވުރެ ފަހަތުން ދުއްވާ ފަރާތެއް ވެސް ގަވާއިދުގައި ހިމަނާފައިވެ އެވެ. މިސާލަކަށް އެލްއެޗްޓީ ގައުމެއްގެ ޑްރައިވަރަކު އާންމުކޮށް އޯވަޓޭކް ކުރާނީ އޯވަޓޭކް ކުރާ އުޅަނދުގެ ވާތްފަރާތުންނެވެ.
## ރިފަރެންސްތައް