open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ޗިސްމޭގެ މަސައްކަތް ބެލުމަށްކުރެވޭ ޓެސްޓްތައް

### ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތި ތަޙްލީލުކުރުން
ޗިސްމޭ ރަގަޅަށް މަސައްކަތް ނުކުރާނަމަ ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތީގައި ގިނަ އަދަދަކަށް ޕްރޮޓީން އަދި ފެޓް ހުންނާނެއެވެ. އަދި ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތީގެ މިންވަރު ގިނަވެ، ކުލަ މަޑުވެ، ދިޔާކަމާއި ތެޔޮކަން އިތުރުކަން ފާހަގަ ވާނެއެވެ. އަދި ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތިން އާދަޔާ ޚިލާފަށް ނުބައި ވަސް ދުވާނެއެވެ. 

### ޑުއަޑީނަމްގައި ހުރި ތަކެތި ތަޙްލީލުކުރުން
ޑުއަޑީނަމް ގައި ހުރިތަކެތި ތަޙްލީލު ކުރުމަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ސިކްރީޓިން ގެ ޑޯޒެއް ލޭގެ ތެރެއަށް ފޮނުވާލާނީއެވެ. އެއަށްފަހު މިލަރ އެބަޓް ޓިއުބް ކިޔާ ހޮޅިއެއް ބޭނުންކޮށްގެން ޑުއަޑީނަމް ގައި ހުރި ތަކެތި ނަގާނީ އެވެ. އަދި ނެގުނު ތަކެތީގެ އެހީގައި ޗިސްމޭ ޖޫސް ގައި ހިމެނޭ މާއްދާތަކުގެ މިންވަރު ބަލައިގެން ޗިސްމޭގެ މަސައްކަތް ހުރިނެތްގޮތް ދެނެގަނެވިދާނެއެވެ. 

### ލޭގައި ލައިޕޭސް،އަދި އަމިލޭސް ހުރި މިންވަރު ބެލުން
އާންމު ގޮތެއްގައި މިއެންޒައިމްތައް ލޭގައި ހުންނަނީ ވަރަށް ކުޑަ މިންވަރަކަށެވެ. ނަމަވެސް ޗިސްމޭގެ ބައެއް ބަލިތަކުގައި މިސާލަކަށް ޕެންކްރީއެޓިކް ޑަކްޓް ބެދުން، އަދި ޗިސްމޭ ދުޅަވުން ފަދަ ޙާލަތްތަކުގައި މިއެންޒައިމްތައް ލޭގެ ތެރޭގައި އާދަޔާ ޚިލާފަށް އިތުރުވެގެން ދެއެވެ. 

### ސިކްރީޓިން ޓެސްޓް
ސިކްރީޓިން ޓެސްޓް ހެދުމަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ސިކްރީޓިން އާއި މޯރފިން ލޭގެ ތެރެއަށް އިންޖެކްޝަނުން ފޮނުވާލާނީ އެވެ. މޯރފިން ކުދި ޕެންކްރީއެޓިކް ޑަކްޓް ތައް ހަނިކޮށްލާއިރު، ސިކްރީޓިން އެޑަކްޓްތަކުން ޖޫސް ނުވަތަ ދިޔަ ބޭރުކުރުމަށް ބާރުއަޅައެވެ. އެހެން ކަމުން މިބުނި މާއްދާތައް ލޭގެ ތެރެއަށް ފޮނުވާލުމުން ލޭގެ ތެރޭގައި ޗިސްމޭގެ އެންޒައިމްތަކުގެ މިންވަރު މަތިވާން ޖެހޭނެއެވެ. ނަމަވެސް އެގޮތަށް ލޭގެ ތެރޭގައި ޗިސްމޭ ގެ އެންޒައިމްތަކުގެ މިންވަރު އިންޖެކްޝަން ޖެހުމަށް ފަހު މަތި ނުވެއްޖެނަމަ ޗިސްމޭ މަސައްކަތް ރަގަޅު ނޫންކަމުގައި ތުހުމަތު ކުރެވިދާނެއެވެ.
ކުޑަ ގޮހޮރުގެ އެންޒައިމްތައް

ކުޑަ ގޮހޮރުގެ އެންޒައިމް ()ތައް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ހުންނަނީ މިޔޫކޯސަލް ސެލް() ތަކުގެ ބޭރު ފަށަލައިގައެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ވިލަސް() ތަކުގެ ކޮޅު ނިވާކޮށްދޭ ކުދިކުދި ވިލަސް() ތަކުގައެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ތެރޭގައި ހަޖަމުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ހިންގަނީ މިބުނި ކުދިކުދި ވިލަސް ތަކުގެ ތެރޭގައެވެ. ކުޑަ ގޮހޮރު އެންޒައިމް ތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ އަންނަނިވި އެންޒައިމް ތަކެވެ.

* އެންޓިރަކައިނޭސް(): މިއެންޒައިމް އަކީ ޓްރީޕްސިނަޖަން ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ތެރޭގައި ހީވާގިކޮށް، ޓްރީޕްސިން އަށް ބަދަލުކުރުވާ އެންޒައިމެކެވެ. މިއީ ކުޑަ ގޮހޮރު ޖޫސް ގެތެރޭގައި މިނިވަންކަންމަތީ ހުންނަ ހަމައެކަނި އެންޒައިމް ވެސް މެއެވެ. މިއެންޒައިމް ބޭރުވުމަށް ބާރުއަޅައިދޭ މާއްދާ އަކީ ކޯލިސިސްޓަކައިނިން ހޯރމޯން އެވެ.
* ޕެޕްޓައިޑޭސް() ތައް: މިއީ ބޮޑެތި އަދި ކުދި ޕެޕްޓައިޑް ތަކުން އަމީނޯ އެސިޑް ވަކިކުރުމަށް އެހީވެދޭ ޕްރޮޓީން ބައިކުރާ އެންޒައިމް ތަކެކެވެ. މީގެ ބައެއް އެންޒައިމްތައް މިޔޫކޯސަލް ސެލް ތަކުގެ ސައިޓަޕްލާޒަމް ގައި ވެސް ހުރެއެވެ. އެހެން ކަމުން މިއީ ޕްރޮޓީން ހަޖަމުކުރުމުގެ ފަހު މަރުހަލާގައި ބައިވެރިވާ އެންޒައިމް ތަކެކެވެ.
* ޑައިސަކަރައިޑޭސް() އަދި އޮލިގަސަކަރައިޑޭސް() ތައް: މިއީ ޑައިސަކަރައިޑް އަދި އޮލިގަސަކަރައިޑް ތައް މޮނަސަކަރައިޑް ތަކަށް ބަދަލުކުރުވާ އެންޒައިމް ތަކެކެވެ. އެހެން ކަމުން މިއީ ކާބޯހައިޑްރޭޓް ހަޖަމުކުރުމުގެ ފަހު މަރުހަލާގައި ބައިވެރިވާ އެންޒައިމް ތަކެކެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ އަންނަނިވި އެންޒައިމް ތަކެވެ.
** މޮލްޓޭސް(): މިއީ މޮލްޓޯސް ،އަދި މޮލްޓޯޓްރިއޯސް ، ގުލްކޯޒް އަށް ބަދަލުކުރުވާ އެންޒައިމެކެވެ. 
** ލެކްޓޭސް(): މިއީ ލެކްޓޯސް، ގުލްކޯޒް، އަދި ގަލަކްޓޯސް އަށް ބަދަލުކުރުވާ އެންޒައިމެކެވެ. 
** ސޫކްރޭސް(): މިއީ ސޫކްރޯސް، ގުލްކޯޒް ، އަދި ފްރަކްޓޯސް އަށް ބަދަލުކުރުވާ އެންޒައިމެކެވެ. 
** އަލްފާ ލިމިޓް ޑެކްސްޓްރިނޭސް(): މިއީ އަލްފާ ލިމިޓް ޑެކްސްޓްރިން ، ގުލްކޯޒް އަށް ބަދަލުކުރުވާ އެންޒައިމެކެވެ.
* އިންޓެސްޓިނަލް ލައިޕޭސް(): މިއީ އަނގަ، މައިދާ އަދި ޗިސްމޭ ފަދަ ގުނަވަން ތަކުން ދޫކުރާ ލައިޕޭސް ތަކުގެ މަސައްކަތް ފުރިހަމަކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އެންޒައިމެކެވެ.
* ތަފާތު ނޫކްލީއޭސް() ތައް: މިވައްތަރުގެ އެންޒައިމް ތަކުގެ ތެރޭގައި ނޫކްލީއަޓައިޑޭސް ތަކާއި، ނޫކްލީއަސައިޑޭސް ތައް ހިމެނެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ޢަބްދުﷲ ޖަލާލުއްދީން

އަބުދުﷲ ޖަލާލުއްދީން އަކީ ދިވެހި ބަހާއި ތާރީޚަށް ގިނަ ޚިދުމަތްތަކެއް ކޮށްދެއްވި އަދީބެކެވެ. އަދި އޭނާ އަކީ ދިވެހި ރާއްޖޭގައި ދީނީ ތަޢުލީމު ފެތުރެއްވުމަށް މަސައްކަތްކުރެއްވި ދީނީ މުރުޝިދެކެވެ. 1998 ވަނަ އަހަރު ހދ. ކުޅުދުއްފުށީގައި ހުޅުވުނު ޖަލާލުއްދީން ސުކޫލް ގެ ނަން ނިސްބަތްވަނީ ޢަބުދުﷲ ޖަލާލުއްދީން އަށެވެ. ޖަލާލުއްދީން އަކީ ޅ. ނައިފަރަށް އުފަންވެ ވަޑައިގެންނެވި ބޭފުޅެކެވެ. ޢަބުދުﷲ ޖަލާލުއްދީންގެ ބައްޕާފުޅަކީ މަޢުލަވީ އައްޝައިޚް ޢަލީ ދީދީ (ނައިފަރު ހުތް ޢަލީދީދީ) އެވެ. މަންމަ އަކީ އެރަށު ތަންހަޅިގޭ ފާޠިމަތު ޙުސައިން އެވެ. ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 21 ފެބުރުއަރީ 1902 ގައެވެ. (11 ޛުލްޤަޢިދާ 1319ހ)

## ތައުލީމް
ޢަބުދުﷲ ޖަލާލުއްދީން (ޢަބުދުﷲ ފަހުމީ ދީދީ) ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރެއްވީ މިޞްރުގެ ޖާމިޢަތުލް އަޒުހަރުންނެވެ. ޢަބުދުﷲ ޖަލާލުއްދީން އަކީ މޮޅު އަދީބެކެވެ. ވާހަކަ ދެއްކުންތެރި އެކެވެ. ފޮތްތައް ލިޔުއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ދިވެހި ބަހުގެ ފުންނާބު އުސް ޝާޢިރެކެވެ. ޢަރަބި ބަސް އަދި އުރުދޫ ބަސް ރަގަޅަށް ދެނެވަޑައިގަންނަވާ ޢިލްމުވެރި ޒާހިދެކެވެ. ކޮލީ ނަންފުޅަކީ އައްޝައިޚް ޢަބުދުﷲ ޖަލާލުއްދީން އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރު މަނިކުފާނު އެވެ. ޅ. ނައިފަރުގައި ހުންނަ މަދަރުސަތުލް އިފްތިތާހްގެ ބާނީ އަކީ މިއީ އެވެ. 
## މަގާމްތައް
* ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާޟީކަން : ޙުސައިން ޞަލާޙުއްދީންގެ އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރުކަމުގެ ފަހުކޮޅުގައި
* 15 އޮގަސްޓް 1952 – ޝައިޚުލް އިސްލާމްކަން
* 20 އޮކްޓޯބަރު 1952 – އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރުކަން1 ޑިސެމްބަރު 1952 – ވަޒީރުލް މަޢާރިފްކަން

* ރައްޔިތުންގެ ޚާއްޞަ މަޖުލީހުގެ ޅ.އަތޮޅުގެ މެންބަރުކަން
* ދަންނަބޭކަލުންގެ ކޮމިޓީގެ ރައީސްކަން
* ވަލީ ކޮމިޓީގެ ރައީސްކަން
* މަދަރުސަތުލް މަޖީދިއްޔާގެ ނާޒިރުކަން

## ގައުމީ ޚިދުމަތް
ޢަބުދުﷲ ޖަލާލުއްދީން އަކީ ތަފާތު ޢިބްރަތްތެރި ފޮތްތައް ލިޔުއްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ތަފާތު ރަހަރަހައިގެ ޅެންތައް ހައްދަވާފައި ވެއެވެ. ފުރަތަމަ ޖުމުހޫރިއްޔާގައި ވަރަށް މުހިއްމު ރޯލެއް ކުޅުއްވި އެވެ. ޢަބުދުﷲ ޖަލާލުއްދީންގެ ބާނީކަމުގެ ދަށުގައި އުފެއްދެވި ޅ. ނައިފަރު މަދަރުސަތުލް އިފްތިތާހް އަކީ އެހިޔާވަހިކަމުގެ ދަށުން އެތައް ދަރީންނެއް ތަޢުލީމް ޙާޞިލްކުރައްވައިގެން ގައުމަށް ޚިދުމަތްކުރައްވަމުން ގެންދަވާ މަދަރުސާ އެކެވެ. މުހައްމަދު އަމީންގެ ވެރިކަމުގައި ހިނގައިދިޔަ ހިތާމަވެރި ނިމުމުގެ ހާދިސާ އާއި ގުޅިގެން ޢަބުދުﷲ ޖަލާލުއްދީން އައްޑު އަތޮޅަށް އަރުވާލެއްވި އެވެ. ތޮއްޑޫން ނަޖިއްޔާ ކިޔާ ބޭފުޅަކާއި ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތެވެ.

## އަވަހާރަވުން

ޢަބުދުﷲ ޖަލާލުއްދީން އަވަހާރަވީ 1 އެޕްރީލް 1958 (11 ރަމަޟާން 1377ހ ) ގައެވެ.

## މަރުޖިޢުތައް
* ހަދާނާއި ތާރީޚްގެ ތެރެއިން - 1 ވަނަ ބައި - އަހުމަދު ނަޖީބް - 2006

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދީނީ ޢިލްމުވެރީން
އޮނުގަނޑުތޮޅި

އޮނުގަނޑު ތޮޅި ()ނުވަތަ () އަކީ ރާއްޖޭގެ ތިލަ ފަޅުތަކާއި ފުންވިލުވިލުގައި އަދި ފަރުފަޅުގެ ބޭރުމަތީގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ އާންމުކޮށް ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 1.6 މީޓަރަށެވެ. ވަރަށް ކުދި އޮނުގަނޑު ތޮޅި ރަށްރަށުގެ ގޮނޑުދޮށާއި އަދި ކައިރި ތިލަ ހިސާބުތަކުން ފެނެއެވެ. މަހުގެ ތުންގަނޑު ގިނަ މަސްމަހާއި ޚިލާފަށް ދިގެވެ. މަހުގެ އަނގަ ކުޑައެވެ. ހަށިގަނޑުގައި ހުޅުނބެއް ނުހުރެއެވެ. ނަމަވެސް ހަމުގައި ވަރަށް ކުޑަ ރާޅުކަމެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބަޔާއި ބަނޑު ދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައި ހުންނަނީ މަހުގެ ދެފަރާތަށް ދިމާވާގޮތަށް މަހުގެ ނިގޫފަތާ ވަރަށް ކައިރީގައެވެ. ނިގޫފަތުގެ މެދުން ދިގު ނަރުވައެއް ފެންނަށް ހުރެއެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 15 އާއި 17 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 14 އާއި 16 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ފެހިމުށިކުލައެވެ. މިކުލަ މަހުގެ ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ތަންކޮޅެއް ފަނޑެވެ. މަހުގެ ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައި ހުންނަނީ ވަރަށް ފަނޑު ރަތްކުލައެއްގައެވެ. މިއީ ކުދި އައިން ހަދައިގެންނާއި ޖޯޑްޖޯޑަށް އަދި އެކަހެރިކޮށްވެސް ފެންނަ ތޮޅިއެކެވެ. މިއީ ފަޅުތެރޭގައި އޮންނަ ރެހި، ހޮނޑެލި ގަނޑަށް ހަމަލާދީ ކައިހަދާ ތޮޅިއެކެވެ. މިތޮޅި ޑިނގާ ވެސް ކައިއުޅެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
މުޙިއްބުއްދީން ސުކޫލް

މުޙިއްބުއްދީން ސުކޫލް  އަކީ ސ.ހިތަދޫގައި ހުންނަ ސާނަވީ ސުކޫލް އެކެވެ.

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ސްކޫލުގެ ރަސްމީ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްކޫލުތައް
ސްޕްލީނިކް ފްލެކްޝަރ

ސްޕްލީނިކް ފްލެކްޝަރ() އަކީ ހުރަސް ފަލަ ގޮހޮރު އާއި ތިރިއަށްފައިބާ ފަލަ ގޮހޮރު ގުޅޭކަނެވެ. މިބައި އިންނަނީ ޑައަފްރަމް ގައި ޖެހިފައެވެ. އެހެންކަމުން މިބައި އިންނަނީ ހިޕަޓިކް ފްލެކްޝަރ() އަށް ވުރެ މަތީ ލެވެލް އެއްގައެވެ. ކުރިމަތިންނާއި، އަރިމަތިން، އަދި މަތިން މިބައި އިންނަނީ ޕެރިޓޯނިއަމް އިން ނިވާކުރެވިފައެވެ.

ހިޕަޓިކް ފްލެކްޝަރ އާއި ޑައަފްރަމް ގުޅިފައިވާ އެއްސުމަށް ކިޔަނީ ފްރެނިކޯ ކޮލިކް ލިގަމެންޓް() އެވެ. މަތިން މިބައި އިންނަނީ ހުންކޮށިގެ އަރިމަތިން ނިމޭކޮޅާއި، އަދި ޗިސްމޭގެ ނިގޫ ގައި ޖެހިފައެވެ. އަދި ހަށިގަނޑުގެ މެދާވީ ފަރާތުން މިބައި ޖެހިފައި އިންނަނީ ވާތު ގުރުދާ ގައެވެ.

ހުރަސް ފަލަ ގޮހޮރު އާއި ތިރިއަށްފައިބާ ފަލަ ގޮހޮރު ގުޅޭކަން ނުވަތަ ސްޕްލީނިކް ފްލެކްޝަރ() އަށް މިހެން ކިޔަނީ މިބައި އިންނަނީ ހުންކޮށި އާއި ކައިރީގައި ކަމަށްވާތީ އެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ހިޕަޓިކް ފްލެކްޝަރ

ހިޕަޓިކް ފްލެކްޝަރ() އަކީ މައްޗަށްއަރާ ފަލަ ގޮހޮރު އާއި ހުރަސް ފަލަ ގޮހޮރު ގުޅޭކަނެވެ. މިކަން ނުވަތަ މިބައިގެ ފަހަތް ނޫން އެހެން ފަރާތްތައް ހުންނަނީ ޕެރިޓޯނިއަމް އިން ނިވާކުރެވިފައެވެ. މަތިންނާއި އަރިމަތިން މިބައި އިންނަނީ ފުރަމޭގެ ކަނާތު ލޯބްގައިވާ ކޮލިކް އިމްޕްރެޝަން އޭ ކިޔާ އަޑިކޮޅުގެ ތެރެއަށް ފެތިފައެވެ. ނުވަތަ އެއަޑިކޮޅުގައި ޖެހިފައެވެ. ފަހަތުން މެދަށްވާގޮތަށް މިބައި އިންނަނީ ކަނާތު ގުރުދާގައި ޖެހިފައެވެ.

މައްޗަށްއަރާ ފަލަ ގޮހޮރު އާއި ހުރަސް ފަލަ ގޮހޮރު ގުޅޭކަން ނުވަތަ ހިޕަޓިކް ފްލެކްޝަރ އަށް މިހެން ކިޔަނީ ފުރަމޭ އާއި ވިދިގެން މިބައި ހުންނާތީ އެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ޖަލާލުއްދީން ސުކޫލް

ޖަލާލުއްދީން  ސުކޫލް  އަކީ ހދ. ކުޅުދުއްފުށީގައި ހުންނަ ހުންނަ ސާނަވީ ސުކޫލް އެކެވެ.

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ސްކޫލުގެ ރަސްމީ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްކޫލުތައް
ޅ.އަތޮޅު ތަޢުލީމީ މަރުކަޒު

ޅ.އަތޮޅު ތަޢުލީމީ މަރުކަޒަކީ 1986 ޅ. ހިންނަވަރުގައި ހުންނަ މަދަރުސާ އެކެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްކޫލުތައް
ސ.މަރަދޫ ސުކޫލް

ސ. މަރަދޫ ސުކޫލަކީ އައްޑު އަތޮޅު މަރަދޫގައި ހުރި ތަޢުލީމީ މުއައްސަސާ އެކެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްކޫލުތައް
ޖަމާލުއްދީން ސުކޫލް

ޖަމާލުއްދީން ސުކޫލް އަކީ މާލޭގައި ހުރި ދެވަނައަށް އެންމެ ދުވަސްވީ ޕްރައިމަރީ ސުކޫލް އެވެ. ޖަމާލުއްދީން ސުކޫލް ރަސްމީގޮތުން ހުޅުވައިދެއްވީ 16 ފެބުރުއަރީ 1985 ގައި ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ އަލްއުސްތާޛު މައުމޫން ޢަބުދުލް ގައްޔޫމް އެވެ. ޖަމާލުއްދީން ސުކޫލްގެ ނަން ނިސްބަތްވަނީ ދިވެހި ރާއްޖެ ދުށް ދީނީ ޢިލްމުވެރި އެއް ކަމުގައިވާ މުހައްމަދު ޖަމާލުއްދީން ނުވަތަ ވާދޫ ދަންނަ ކަލޭގެ ފާނުގެ ނަމަށެވެ. ޖަމާލުއްދީން ސުކޫލް ހުރި އިމާރާތް ބާވެ، އާ ޢިމާރާތަށް ބަދަލުކުރެވުނީ 2000 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ސްކޫލުގެ ރަސްމީ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްކޫލުތައް
މަދަރުސަތުލް އިފްތިތާޙް

މަދަރުސަތުލް އިފްތިތާޙު އަކީ ޅ. ނައިފަރުގައި ހުންނަ ތަޢުލީމީ މުއައްސަސާ އެކެވެ. މިއީ 50 އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސްވީ މަދަރުސާ އެކެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްކޫލުތައް
ކުއްލިއްޔަތުއް ދިރާސާތިލް އިސްލާމިއްޔާ

ކުއްލިއްޔަތުއް ދިރާސާތިލް އިސްލާމިއްޔާ އަކީ މާލޭގައި ހުރި ކޮލެޖެކެވެ. މިކޮލެޖްގައި ހިމެނޭ ނިޒާމީ ބަޔަށް ކިޔަނީ މަޢުހަދެވެ. މިކުއްލިއްޔާގައި މެދުމަދަރުސީ ތަޢުލީމުން ފެށިގެން ޑިގްރީ ފެންވަރަށް ކިޔަވައިދެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްކޫލުތައް
ހއ.އަތޮޅު ތަޢުލީމީ މަރުކަޒު

thumb|ހއ. އަތޮޅު ތަޢުލީމީ މަރުކަޒުގެ ލޯގޯ
ހއ.އަތޮޅު ތަޢުލީމީ މަރުކަޒަކީ ހއ. ދިއްދޫގައި ހުންނަ ތަޢުލީމީ މުއައްސަސާއެކެވެ. ހއ. އަތޮޅު ތަޢުލީމީ މަރުކަޒުގެ ބިންގާ އެޅީ 15 ނޮވެންބަރު 1980 (7 މުޙައްރަމު 1401) ގައެވެ. ބިންގާ އަޅުއްވައިދެއްވީ ނިޝާން ޢިއްޒުއްދީނުގެ ޢިއްޒަތުގެ ވެރިޔާ ޑރ. މުޙައްމަދު ޒާހިރު ޙުސައިނެވެެ.  މި މަރުކަޒު ހުޅުއްވައިދެއްވީ 7 ޖަނަވަރީ 1982 (11 ރަބީޢުލްއައްވަލު 1402) ގައި އޭރުގެ މިނިސްޓަރ އޮފް ޕްރޮވިންޝަލް އެފެއާޒް ނިޝާން ޢިއްޒުއްދީނުގެ ޢިއްޒަތުގެ ވެރިޔާ އަލްއުސްތާޛު ޢަބްދުﷲ ޙަމީދެވެ. ހއ. އަތޮޅު ތަޢުލީމީ މަރުކަޒު ބިނާކުރުމަށް ޓަކައި އައިޑީއޭ ވޯލްޑް ބޭންކުން ފަންޑުކުރިއެވެ.

ހއ. އަތޮޅު ތަޢުލީމީ މަރުކަޒުގެ ކިޔެވުން ފެށިގެން އައީ 74 ދަރިވަރުންނާ އެކުގައެވެ. ކިޔަވައިދެއްވުމަށް ޓަކައި ދެ ޓީޗަރުން އޭރު އުޅުއްވިއެވެ. ތަޢުލީމީ މަރުކަޒު ހިންގުމާ ޙަވާލުވެވަޑައިގަތީ އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރު އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު ނަޞީރު ޔޫސުފެވެ.

ހއ. އަތޮޅު ތަޢުލީމީ މަރުކަޒުގައި ޘާނަވީ ތަޢުލީމަށް ކިޔަވައިދޭން ފެށީ 1993ވަނަ އަހަރުއެވެ. ޘާނަވީ އިމްތިޙާނުގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ބައިވެރިވީ 1997ވަނަ އަހަރުގައެވެ. ކިޔަވައިދިނުން އިނގިރޭސި މީޑިއަމަށް ބަދަލުކުރީ 1998ވަނަ އަހަރުގައެވެ. 2008ވަނަ އަހަރު ހއ. އަތޮޅު ތަޢުލީމީ މަރުކަޒުގައި މަތީ ޘާނަވީއަށް ކިޔަވައިދޭން ފެށިއެވެ. ނަމަވެސް ދުވަސްތަކެއްގެ މެދުކެނޑުމެއް އައުމަށްފަހު އަލުން މަތީ ޘާނަވީއަށް ކިޔަވައިދޭން ފެށީ 2015ވަނަ އަހަރުގައެވެ.

## އިތުރު ފާލަންތައް
http://haaec.edu.mv/about-us/

https://www.moe.gov.mv/en/schools/439
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްކޫލުތައް
މާލޭ އިންގްލިޝް ސުކޫލް

**މާލޭ އިންގްލިޝް ސުކޫލް**  އަކީ މާލޭގައި ހުރި އަމިއްލަ ސާނަވީ ސުކޫލެކެވެ.

## އިތުރު ފާލަންތައް
*ސްކޫލުގެ ރަސްމީ ވެބްސައިޓް

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްކޫލުތައް
ތެޔޮފުޅިމަސް

ތެޔޮފުޅި މަސް()ނުވަތަ () އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުގެ ބޭރުގައި ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ވަރަށް ހަރަކާތްތެރި އެހެނިހެން ގިނަ މަސްމަހާއި ޚިލާފަށް އޭގެ އުޅުން ގެންގުޅޭ މަހެކެވެ. މިމަސް އާންމު ގޮތެއްގައި ކައިއުޅެނީ އެހެނިހެން މަސްމަހުގެ ހަށިގަނޑުގެ ބޭރުކައިރީގައި ދިރިއުޅޭ ކުދިކުދި ސޫތްޕާއި، ބޮޑެތި މަސްމަހުގެ ހަށިގަނޑުގެ ބޭރުގައި ޖަހާފައި ހުންނަ ލޮނދި ފަށުގައި ހިފާފައި ހުންނަ އެއްޗިއްސެވެ. މިގޮތުން ބައެއް މަސް ތެޔޮފުޅި މަހުގެ މިއާދަ ބޭނުންކޮށްގެން މިފަދަ ސޫފިތައް އޭގެ ހަށިގަނޑުން ވަކިކުރުމަށް އޭގެ އަނގަޔާއި ކަރުތާފަތްގަނޑު ހުޅުވާ ހަދައެވެ.

މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލއަކީ ނޫކުލައެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކުލައަކީ ހުދުކުލައެވެ. މަހުގެ އަނގައިން ފެށިގެން ލޯހުރަސްކޮށް ނަގޫފަތުގެ ކޮޅަށް ކަޅުފަލަ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީ ބަޔާއި ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގެ ތިރި ހުންނަނީ ކަޅުކުލައިގައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ފުރަގަސް ފަރާތު މަގު

ފުރަގަސް ފަރާތު މަގު() އަކީ ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް ގެ އެންމެ ފަހަތަށް އިންނަ ބައެވެ. **ފުރަގަސް ފަރާތު މަގު** އިންނަނީ ޕެލްވިކް ޑައިއަފްރަމްގެ ތިރިން ފުރަގަސް ފަރާތްއާއި ފުރަގަސް ފަރާތު ދޮރު އާއި، ދެމެދުގައެވެ. ފުރަގަސް ފަރާތު މަގުގެ ދިގުމިނަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 4-2.5 ސެންޓި މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ދިގުމިނެކެވެ. އެހެންކަމުން މިބައި ފެށިފައި އިންނާނީ ފުރަގަސް ފަރާތު މަގު އާއި ފުރަގަސް ފަރާތް ގުޅޭ ކަނުން ނުވަތަ ހިސާބުންނެވެ. ނިމިފައި އިންނާނީ ފުރަގަސް ފަރާތު ދޮރު އަށެވެ. އަދި މިބައިގެ މަތިން އިންނާނީ ފުރަގަސް ފަރާތް އެވެ. އަދި ތިރިން ގޮސް ނިމިފައި އިންނާނީ ފުރަގަސް ފަރާތު ދޮރު އަށެވެ.

## އެނަޓަމީ

ފިރިހެނުންގެ ނަމަ ފުރަގަސް ފަރާތު މަގުގެ ކުރިމަތިން އިންނާނީ ޕެރިނިއަލް ބޮޑީ އެވެ. އަދި މިބުނި ޕެރިނިއަލް ބޮޑީ އަކީ ފުރަގަސް ފަރާތު މަގު އާއި ކުޑަކަމުދާ ހޮޅި ވަކިކޮށްދޭ ހުރަހެކެވެ. އަންހެނުންގެ ނަމަ މިބުނި ޕެރިނިއަލް ބޮޑީ އަކީ ފުރަގަސް ފަރާތު މަގު އާއި، އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަން ގެ ނިމޭކޮޅު ވަކިކޮށްދޭ ހުރަހެކެވެ.

ފުރަގަސް ފަރާތު މަގުގެ ފުރަގަހުން އިންނަނީ އޭނޯކޮކްސިޖިއަލް ބޮޑީ އެވެ. އަދި މިބުނި އޭނޯކޮކްސިޖިއަލް ބޮޑީ އަކީ ފުރަގަސް ފަރާތު މަގު އާއި، ކޮކްސިކްސްގެ ކޮޅު ވަކިކޮށްދޭ ހުރަހެކެވެ. އަރިމަތިން ފުރަގަސް ފަރާތު މަގުގެ މަތީބައި ޖެހިފައި އިންނާނީ ލެވޭޓަރ އޭނި މަސްގަނޑު ގައެވެ. އަދި އަރިމަތިން ފުރަގަސް ފަރާތުގެ މަގުގެ ތިރީބައި ޖެހިފައި އިންނާނީ އިސްކީއޯރެކްޓަލް ފޮސާ ގައެވެ.

## އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ

އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ އަކީ ފުރަގަސް ފަރާތު ވަށައިގެން ލެވިފައިވާ ސްފިންކްޓަރ ތަކެކެވެ. މިގޮތުން ދެސްފިންކްޓަރ އެއް އިނދެއެވެ. އެއީ އިންޓަރނަލް އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ އަދި އެކްސްޓަރނަލް އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ އެވެ.

### އިންޓާރނަލް އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ

އިންޓަރނަލް އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ އަކީ ފުރަގަސް ފަރާތު މަގުގެ މަތީ ތިންބައިކުޅަ ދެބައިގެ ވަށައިގެން ލެވިފައިވާ ސްފިންކްޓަރ އެވެ. މިއީ އަހަރެމެންގެ އިޚްތިޔާރަކާއި ނުލައި މަސައްކަތްކުރާ މަޑު މަސް ގެ ފަށަލައެކެވެ. މިފަށަލަ މަތިން ގޮސްގުޅިފައި އިންނަނީ ފުރަގަސް ފަރާތްގެ މަޑު މަސް ފަށަލަ  އާއެވެ. ފުރަގަސް ފަރާތު މަގުގެ 2.5 ސމ ވަށައިގެން ވަނީ މިސްފިންކްޓަރ ލެވިފައެވެ. މިސްފިންކްޓަރ ގެ ބޯ މިނުގައި 5 މިލިމީޓަރު ހުރެއެވެ.

އިންޓަރނަލް އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ އަކީ އަހަރެމެންގެ ބާރަކާއި ނުލައި އޭގެ ޒާތުގައި މަސައްކަތްކުރާ މަޑު މަސް ގަނޑެކެވެ. ބޮޑުކަމުދިއުމުގެ ތެރޭގައި ފުރަގަސް ފަރާތު ދޮރު ބައްދާލުމަށް އެކްސްޓަރނަލް އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ އަށް މިސްފިންކްޓަރ އެހީތެރިވެދެއެވެ.

### އެކްސްޓާރނަލް އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ

އެކްސްޓަރނަލް އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ އަކީ ފުރަގަސް ފަރާތު މަގުގެ ތިރީ ތިންބައިކުޅަ ދެބައިގެ ވަށައިގެން ލެވިފައިވާ އަަހަރެމެންގެ ބާރުގެ ދަށުން މަސައްކަތްކުރާ ސްޓްރިއޭޓެޑް މަސް ފައިބަރު ގަނޑެކެވެ. އެކްސްޓަރނަލް ސްފިންކްޓަރ އަށް ލޭފޯރުކޮށްދެނީ އިންފިރީއާ ރެކްޓަލް ނާރު، އަދި 4 ވަނަ ސެކްރަލް ނާރު ގެ ގޮތްޕަކުންނެވެ. އެކްސްޓަރނަލް އޭނަލް ސްފިންކްޓަރ ގެ ދިގުމިނުގައި 10-8 ސމ ވަރުހުރެއެވެ. މިސްފިންކްޓަރ ގެ އެހީގައި ބޮޑުކަމު ނުގޮސް ގިނައިރު ހިފަހައްޓައިގެން ހުރެވިދާނެއެވެ.

* **ނޯޓް**: އާންމުކޮށް ފުރަގަސް ފަރާތް ކިޔަނީ ފުރަގަސް ފަރާތް() ، އަދި ފުރަގަސް ފަރާތު މަގު()  މިދެބަޔަށް އެއްކޮށެވެ. ނަމަވެސް އެނަޓަމިކަލް ގޮތުން ބަލާއިރު މިއީ ޖެހިޖެހިގެން އިންނަ ދެބަޔެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ނިލަމެހި

ނިލަމެހި()ނުވަތަ () އަކީ ވަރަށް ގިނައިން ބައިބަޔަށް ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ގާތަކާއި މުރަކަތަކުގެ ނިވަލުގައި ދިރިއުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހިންކުރާ ދޮށީގެ މަސްވެރިކަމުގައި އެމުގެ ގޮތުގައި ވަރަށް ގިނައިން ބޭނުންކުރާ ބާވަތެކެވެ. ހުޅަގުގެ ގަދަ ދުވަސްވަރު ރާއްޖޭގެ ބައެއް ހިސާބުތަކުން އެން ދަތިވެގެން، ކޮންމެހެން ބޭނުންކުރަން ޖެހޭ އެމެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ނިލަމެހި އުޅެނީ މުރަކަތަކުގެ މަތީގައެވެ. ދުޝްމަނުންގެ ކިބައިން ސަލާމަތްވުމުގެ ގޮތުން މުރަކަތަކުގެ ތެރެއަށްވަދެ ރައްކާތެރިކަން ނިލަމެހި ހޯދައެވެ.

ނިލަމެއްސަކީ ކުޑަ އިސްކޮޅެއްގެ މަހެކެވެ. މަހުގެ ކަންފަތް ގަނޑު ބޮލަށްވުރެ ކުރެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ ކޮޅު ހިމަކޮށް އޫވެފައި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ފެހި ނޫކުލައެވެ. މިކުލަ ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި މަޑެވެ. މަހުގެ ހުޅުނބު ތަކުގައި ކުޑަ ހުދުކުލައިގެ ތިއްކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ތުނބުން ފެށިގެން ލޮލާއި ހަމައަށް ގަދަ ފެހިކުލައަކަށްދާ ރޮނގެއް ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީ ބައިގެ ކޮތަރި ތަކުގެ ކުލައަކީ މަޑުނޫ ފެހިކުލައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ދުލުގެ ޓޮންސިލް

ދުލުގެ ޓޮންސިލް()  އަކީ ދުލުގެ ފަހަތުބައިން މަތީގައި ވަށްކޮށް އެތުރިފައި ހުންނަ ލިމްފެޓިކް ޓިޝޫ ބޮޑިއެކެވެ. އެހެންކަމުން ދުލުގެ ޓޮންސިލް ހުންނާނީ ދުލުގެ އެތެރެއިން ފެށޭތަނުން ނުވަތަ ދުލުގެ ފަހަތުބައިގައެވެ. ދުލުގެ ޓޮންސިލްގައި ހުންނަނީ ނޮން-ކެރަޓިނައިޒްޑް ސްޓްރެޓިފައިޑް ސްކޭމަސް އެޕިތީލިއަމް() އެވެ.

ދުލުގެ ޓޮންސިލް ހުންނަނީ ދުލުގެ އަނގަ ތެރޭގައިވާ ބައި އާއި، ދުލުގެ އަރުތެރޭގައިވާ ބައި ވަކިކޮށްދޭ ވީ އަކުރެއްގެ ބައްޓަމަށް އިންނަ އަޑިކޮޅު ކަމުގައިވާ ސަލްކަސް ޓާމިނާލިސް() ގެ ފަހަތުންނެވެ. ދުލުގެ ޓޮންސިލް ގައި ވެސް ކްރިޕްޓް ހުރެއެވެ.

* **ނޯޓް**: އާންމު ގޮތެއްގައި ޓޮންސިލް އޭ ކިޔައިއުޅެނީ އަނގައިގެ ތެރެއިން ފަހަތުން ފެންނަން އިންނަ ޓޮންސިލް އަށެވެ ..މިއީ ހަގީގަތުގައި ޓޮންސިލްގެ ވައްތަރުތަކުގެ ތެރެއިން ތަލީގެ ޓޮންސިލް އެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ތަލީގެ ޓޮންސިލް

**ތަލީގެ ޓޮންސިލް** () އަކީ އަނގައިގެ ތެރެއިން ފަހަތުން ފެންނަން އިންނަ ޓޮންސިލް އެވެ.އާންމު ގޮތެއްގައި ޓޮންސިލް އޭ ކިޔައިއުޅެނީ ތަލީގެ ޓޮންސިލް އަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ. އަނގައިގެ ފަހަތުން ދެފަރާތުގައި ވެސް ތަލީގެ ޓޮންސިލް ހުންނާނެއެވެ. ތަލީގެ ޓޮންސިލް އެންމެ ބޮޑުވަނީ ބާލިޣުވާ އުމުރަށް އެޅުމުންނެވެ. އެއަށްފަހު މަޑުމަޑުން ޓޮންސިލް ހިދެން ފަށައެވެ. ޓޮންސިލް ދުޅަވެ، އުދަގޫތަކާއި ކުރިމަތިވުން ތަކުރާރުވާނަމަ ޓޮންސިލް އޮޕަރޭޝަން ކޮށްގެން ނެގުމަށް ޑޮކްޓަރުން އިރުޝާދު ދެއްވައެވެ.

ތަލީގެ ޓޮންސިލް ގައި ހިމެނޭ ބީ ސެލް ތަކުން ތަފާތު ވައްތަރުގެ އިމިއުނޯގްލޯބިއުލިން ތައް އުފައްދައެވެ. އަދި ތަފާތު ބަލިތަކާއި ދެކޮޅަށް މަސައްކަތް ކުރާނޭ ހަށިދަމަނަ ތައް ވެސް އުފައްދައެވެ. މީގެ އިތުރުން ސައިޓަކީން() ގެ މަސައްކަތް ޓޮންސިލް އިން ފުރިހަމަކުރާކަމަށް މިހާރުވަނީ ހޯދިފައެވެ. ސައިޓަކީން އަކީ ހަށިގަނޑުގެ ދިފާޢީ ނިޒާމްގެ މަސައްކަތުގައި ބައިވެރިވާ ގްލައިކަޕްރޮޓީން އެކެވެ.

ތަލީގެ ޓޮންސިލް ހުންނަނީ އަނގައިގެ ތެރެއިން ފަހަތުގައި ކަމަށްވުމުން، މިތަނަކީ ނޭވާލާ ނިޒާމް އަދި ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް ގެ ފެށޭ ހިސާބަށް ވުމުން، ތަފާތު ވައްތަރުގެ ޖަރާސީމްތައް މިބުނި ދެނިޒާމަށް ދިއުމަށް ތަލީގެ ޓޮންސިލްގެ ސަބަބުން ހުރަސް އަޅައެވެ. އަދި މިއީ އަނގަޔާގުޅޭ އަރުތެރެގައި އިންނަ ދިފާޢުކުރުމުގެ ބާރު އެންމެ ގަދަ އެއް ޓިޝޫ އެވެ.

ތަލީގެ ޓޮންސިލް ގައި ގިނައަދަދަކަށް ކްރިޕްޓް() ހުރެއެވެ. އަދި މިޓޮންސިލްގެ އެޕިތީލިއަމް ގައި ހުންނަނީ ނޮން-ކެރަޓިނައިޒްޑް ސްޓްރެޓިފައިޑް ސްކޭމަސް އެޕިތީލިއަމް() އެވެ. ތަލީގެ ޓޮންސިލް ގައި 30-10 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ކްރިޕްޓް ހުރެއެވެ. މެކްރަފޭޖް ތަކާއި ލޭގެ ހުދު ސެލްތައް މިކްރިޕްޓް ތަކުގައި ހުރެއެވެ.

* **ނޯޓް**: އާންމު ގޮތެއްގައި ޓޮންސިލް އޭ ކިޔައިއުޅެނީ އަނގައިގެ ތެރެއިން ފަހަތުން ފެންނަން އިންނަ ޓޮންސިލް އަށެވެ .މިއީ ހަގީގަތުގައި ޓޮންސިލްގެ ވައްތަރުތަކުގެ ތެރެއިން ތަލީގެ ޓޮންސިލް އެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
އަރުގެ ޓޮންސިލް

އަރުގެ ޓޮންސިލް()އަކީ ނޭފަތްގެ ފަހަތުން ނޭފަތާގުޅޭ އަރުތެރެގެ ފުރާޅުގައި އިންނަ ލިމްފޮއިޑް ޓިޝޫ ބޮޑިއެކެވެ. 

އަރުގެ ޓޮންސިލް އަކީ ވެސް ދިފާޢީ ނިޒާމްގައި ބައިވެރިވާ ޓިޝޫ އެކެވެ. ހަށިގަނޑަށް ވަންނަ ބެކްޓީރިޔާ، ވައިރަސް ފަދަ ތަކެތި އަތުލައިގަތުމުގެ އިތުރުން އަރުގެ ޓޮންސިލް އިން ހަށިދަމަނަ() ވެސް އުފައްދައެވެ. އަރުގެ ޓޮންސިލް އިންނަނީ ނޭފަތުގެ ފަހަތުން ކަމަށްވާތީ ނޭވަޔާއެކު ހަށިގަނޑަށް ވަންނަ ނުރައްކާތެރި މާއްދާތަކުން އަރުގެ ޓޮންސިލް ހަށިގަނޑު ރައްކާތެރި ކޮށްދެއެވެ. އުމުރުން ދުވަސްވާރަކަށް މިމަސައްކަތް އަރުގެ ޓޮންސިލް އިން ކުރާލެއް މަދުވެއެވެ. ސަބަބަކީ ބާލިޣުވާ ތަނާހެން ކަހަލަ ގޮތަކަށް އާންމު ގޮތެއްގައި އަރުގެ ޓޮންސިލް ހިދޭތީއެވެ. އެހެންކަމުން އަރުގެ ޓޮންސިލް ދުޅަވެ ބޮޑުވުން އުމުރުން ދުވަސްވީ ނުވަތަ ފުރާފުރިހަމަވެފައިވާ މީހުންނަށް ކުރިމައްޗެއް ނުވާނެއެވެ. 

އަރުގެ ޓޮންސިލް ދުޅަވެއްޖެނަމަ ޕިންޕިން ބޯޅައެއް ވަރަށް ބޮޑުވެގެންދެއެވެ. އަދި ވައި ދައުރުކުރާމަގު އެއްކޮށް ބެދިގެން ދެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ނޭވާލުމުގައި ހުރަސްތަކާއި ކުރިމަތި ލާންޖެހެއެވެ. 

އަރުގެ ޓޮންސިލްގެ އެޕިތީލިއަމް ގައި ހުންނަނީ ސޫޑޯސްޓްރެޓިފައިޑް ކޮލަމްނާރ އެޕިތީލިއަމް() އެވެ. މީގެ އިތުރުން ޓޮންސިލްގެ އެހެން ވައްތަރުތަކާއި ޚިލާފަށް އަރުގެ ޓޮންސިލް ގައި ކްރިޕްޓް() އެއް ނުހުންނާނެއެވެ. 

* **ނޯޓް**: އާންމު ގޮތެއްގައި ޓޮންސިލް އޭ ކިޔައިއުޅެނީ އަނގައިގެ ތެރެއިން ފަހަތުން ފެންނަން އިންނަ ޓޮންސިލް އަށެވެ .މިއީ ހަގީގަތުގައި ޓޮންސިލްގެ ވައްތަރުތަކުގެ ތެރެއިން ތަލީގެ ޓޮންސިލް އެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ދާއިމީ ދަތް

ދާއިމީ ދަތްތައް() އަކީ ކިރުބޯ ދަތްތައް ވެރެން ފެށުމުން ފަޅަން ފަށާ ދަތްތަކެވެ. ދާއިމީ ދަތްތަކުގެ އަދަދަކީ 32 އެވެ. އެއީ ކޮންމެ ދަތްޕިލައެއްގައި، މެދު 4 ދަތް، އަރިމަތީ 2 ދަތް، ބޭރު 4 ކޮލުދަތް، އަދި އެތެރޭ 6 ކޮލުދަތް އެވެ. ދާއިމީ ދަތްތައް ފަޅަން ފަށަނީ އުމުރުން 6 އަހަރު ގައެވެ. އަދި ފަޅައި ނިމެނީ އުމުރުން 12 އަހަރު ގައެވެ. ނަމަވެސް އެންމެ އެތެރެ ކޮލުދަތް ފަޅައި ނިމެނީ މީހާގެ އުމުރުން 21-18 އަހަރާއި ދެމެދުގެ ދުވަސްވަރެއްގައެވެ. އެންމެ އެތެރެ ކޮލުދަތް އަށް **ވިސްޑަމް ޓޫތު**() އޭ ކިޔައެވެ. ވިސްޑަމްގެ މާނައަކީ **ވިސްނުން** ނުވަތަ **ބުއްދި** އެވެ. ބައެއް ފަހަރު މިދަތް އެއްގޮތަކަށް ނުފަޅައިވެސް ހުރެދާނެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ކިރުބޯ ދަތް

ކިރުބޯ ދަތްތައް() އަކީ އެންމެ ފުރަތަމަ ފަޅާ ދަތްތަކެވެ. ކިރުބޯ ދަތްތަކުގެ ޢަދަދަކީ 20 އެވެ. އެއީ ކޮންމެ ދަތްޕިލައެއްގައި، މެދު 4 ދަތް، އަރިމަތީ 2 ދަތް، އަދި އެތެރޭ 4 ކޮލުދަތް އެވެ. ކިރުބޯ ދަތްތައް ދާއިމީ ދަތްތަކަށްވުރެ ސައިޒުން ކުޑަވާނެއެވެ. ކިރުބޯ ދަތްތައް ފަޅަން ފަށަނީ 6 ވަނަ މަހުން ފެށިގެންނެވެ. އަދި ކިރުބޯދަތްތައް ފަޅައި ނިމެނީ އުމުރުން 2 އަހަރުގައެވެ. ކިރުބޯ ދަތްތައް ވެރެން ފަށަނީ އުމުރުން 6 ގައެވެ. އެއީ ދާއިމީ ދަތްތައް ފަޅަން ފަށާ އުމުރު ވެސް މެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ހަރު ތަލި

ހަރު ތަލި() އަކީ މަތީ ތަލީގެ ކުރިމަތީ ގައި އިންނަ ހަރު ބަޔެކެވެ. މިއީ އަނގައިގެ ފުރާޅު ކަމުގައި ބެލެވިދާނެއެވެ. އަދި ދިވެހިން އާންމުކޮށް **މަތީ ތަލި** ކިޔަނީ ވެސް މިބަޔަށެވެ. އަދި ހަރު ތަލި އަކީ މަތީ ތަލީގެ ކުރިމަތީ ތިންބައިކުޅަ ދެބަޔެވެ.

ހަރު ތައްޔަކީ ކަށިން އުފެދިފައިވާ ބައެކެވެ. ހަރުތަލި އުފެދިފައިވަނީ ތަފާތު ދެކަށިގަނޑެއް ގުޅިގެންނެވެ. އެއީ މެކްސިލާ ކަށިގަނޑުގެ ޕަލަޓައިން ޕްރޮސެސް، އަދި ތަލި ކަށިގަނޑުގެ ހުރަސް ޕްލޭޓް އެވެ.

އާންމު ގޮތެއްގައި ބަލާއިރު ހަރު ތައްޔަކީ އަނގަޔާއި، ނޭފަތުގެ މަގު ވަކިކޮށްދޭ ހުރަހެކެވެ. ހަރު ތަލީގެ ފަހަތުން އިންނަ މަޑު ބަޔަކީ މަޑު ތަލި އެވެ.

## ހަރުތަލީގެ ވަޒީފާ

ވާހަކަ ދެއްކުމާއި، ތަފާތު އަޑުތައް ލެއްވުމުގައި ދޫއާއި އެކު ހަރު ތަލި ބައިވެރި ވެއެވެ.

## ކްލެފްޓް ޕަލޭޓް

މަތީ ތަލީގެ ދެފަރާތް ނުގުޅުން، ނުވަތަ ހަރު ތަލީގެ ދެފަރާތް ނުގުޅިއްޖެނަމަ އެދެމެދުގައި ހުސް ޖާގައެއް އުފެދި ކްލެފްޓް ޕަލޭޓް() ކިޔާ އުފެދުމުގައި ހުންނަ ޢައިބެއް ފެންމަތި ކުރުވައެވެ. އެހެން ކަމުން ކްލެފްޓް ޕަލޭޓް އަކީ އާންމުކޮށް އުފަންވާއިރު ތުއްތު ދަރިފުޅުގެ ކިބައިގައި ހުރެދާނެ ބައްޔެކެވެ. މިހާލަތުގައި އަނގަޔާއި، ނޭފަތް އާއި ދެމެދު ހުސް ޖާގައެއް އިނދެއެވެ. ތުއްތުއިރު ކުރެވޭ އޮޕަރޭޝަނެއްގެ އެހީގައި ކްލެފްޓް ޕަލޭޓް ބަލި މިހާރު ރަގަޅު ކުރެވެއެވެ.

## މަޑު ތައްޔާއި ހަރުތަލީގެ ތަފާތު
މަޑު ތައްޔާއި ހަރުތަލީގެ ތަފާތަކީ ހަރުތައްޔަކީ ކަށިން އުފެދިފައިވާ ޕްލޭޓް އެކެވެ. މަޑު ތައްޔަކީ މަހުން އުފެދިފައިވާ ފޮއްޗެކެވެ. އެހެންކަމުން ހަރު ތައްޔަށް އިގިރޭސި ބަހުން **ކަށި ތަލި**() މިހެން ވެސް ކިޔައެވެ. މިހެން ކިޔަނީ ހަރު ތަލި އުފެދިފައިވަނީ ކަށިން ކަމުގައި ވާތީ އެވެ. އަދި މަޑު ތައްޔަށް **މަސް ތަލި**() މިހެން ވެސް ކިޔައެވެ.މިހެން ކިޔަނީ މަޑު ތަލި އުފެދިފައިވަނީ މަހުން ކަމުގައިވާތީ އެވެ.

* **ނޯޓް**: މަތީ ތަލި އަކީ އިގިރޭސި ބަހުން ބުނާނަމަ ޕަލޭޓް އެވެ. މަތީ ތަލީގެ ކުރިމަތީ ތިންބައިކުޅަ ދެބަޔަށް ކިޔަނީ ހާރޑް ޕަލޭޓް އެވެ. އެހެން ކަމުން މިބަޔަށް **ހަރު ތަލި** ކިޔަމާ ހިގާށެވެ. އަދި މަތީ ތަލީގެ ފަހަތު ތިންބައިކުޅަ އެއްބަޔަށް ކިޔަނީ ސޮފްޓް ޕަލޭޓް އެވެ. އެހެންކަމުން މިބަޔަށް **މަޑު ތަލި** ކިޔަމާ ހިގާށެވެ.

## އިތުރު ފޮޓޯތައް

 Image:Illu03 mouth.jpg|އަނގަ
 Image:Gray160.png|The bony palate and alveolar arch. 
 Image:Gray187.png|Base of skull. Inferior surface.
 Image:Gray194.png|Sagittal section of skull. 
 Image:Gray196.png|Roof, floor, and lateral wall of left nasal cavity.
 Image:Gray771.png|Nerves of septum of nose. Right side.
 Image:Gray855.png|Lateral wall of nasal cavity. 
 Image:Gray859.png|Coronal section of nasal cavities.
 Image:Gray994.png|Sagittal section of nose mouth, pharynx, and larynx.


## އިތުރު ފާލަންތައް
* 
* 

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
މަޑު ތަލި

މަޑު ތަލި() އަކީ މަތީ ތަލީގެ ފަހަތުގައި އިންނަ މަޑު ބައެކެވެ. ނުވަތަ ހަރު ތަލި ގެ ފަހުބައެވެ. ފައިބަރު އަދި މަހުން އުފެދިފައިވާ މަޑު މިބައި އިންނަނީ ހަރު ތަލީގެ ފަހަތު ބައިގައި ތަތްވެފައެެވެ. މާނައަކީ ހަރު ތަލީގެ ފަހު ބަޔާއި ގުޅިފައެވެ. އަދި މަޑު ތަލި އަކީ މަތީ ތަލީގެ ފަހަތު ތިންބައިކުޅަ އެއްބަޔެވެ. އެހެންކަމުން މަޑު ތަލި އިންނާނީ އަނގައިގެ އެތެރެއިން ފަހަތުން މަތީގައެވެ.

## މަޑުތައްޔާއި ހަރުތަލީގެ ތަފާތު
މަޑު ތައްޔާއި ހަރުތަލީގެ ތަފާތަކީ ހަރުތައްޔަކީ ކަށިން އުފެދިފައިވާ ޕްލޭޓް އެކެވެ. މަޑު ތައްޔަކީ މަހުން އުފެދިފައިވާ ފޮއްޗެކެވެ. އެހެންކަމުން ހަރު ތައްޔަށް އިގިރޭސި ބަހުން **ކަށި ތަލި**() މިހެން ވެސް ކިޔައެވެ. މިހެން ކިޔަނީ ހަރު ތަލި އުފެދިފައިވަނީ ކަށިން ކަމުގައި ވާތީ އެވެ. އަދި މަޑު ތައްޔަށް **މަސް ތަލި**() މިހެން ވެސް ކިޔައެވެ.މިހެން ކިޔަނީ މަޑު ތަލި އުފެދިފައިވަނީ މަހުން ކަމުގައިވާތީ އެވެ.

## މަޑުތަލީގެ ވަޒީފާ
 
މަޑު ތައްޔަކީ ހަރަކާތްކުރާ މަސް ފޮއްޗެކެވެ. ކާތަކެތި ދިރުވުމުގެ ތެރޭގައި ނޭފަތުގެ މަގު ބައްދާލަނީ މަޑު ތަލިން ނިކުމެފައިވާ ކުޑަ ދޫއިންނެވެ. މީގެ ބޭނުމަކީ ދިރުވާލެވުނު ކާއެތިކޮޅު ނޭފަތުގެ ތެރެއަށް ދިޔަނުދިނުމެވެ. ގުގުރިދަމާއިރު އިވޭ އަޑަކީ ނޭވާލުމުގެ ތެރޭގައި މަޑު ތަލިން ނިކުމެފައިވާ ކުޑަ ދޫ ތެޅޭތީ އުފެދޭ އަޑެކެވެ. މީހަކު އަމިއްލައަށް އެމީހެއްގެ އަނގައިގެ ތެރެއަށް އަތްބާނައިގެން  މަޑު ތަލީގައި ނުވަތަ ކުޑަ ދޫގައި އަތްލަން އުޅެފިނަމަ އެމީހަކަށް ހޮނޑުލެވޭހެން ހީވާފަދަ އިހްސާސެއް ކުރެވޭނެއެވެ. މިހެން ވުމަށްކިޔަނީ ގެގް ރިފްލެކްސް() އެވެ. އަދި މިގޮތަށް އުޅުމުގެ ތެރޭގައި އަތްލެވިއްޖެނަމަ ހޮނޑު ލެވޭގޮތް ވެއެވެ.

* **ނޯޓް**: މަތީ ތަލި އަކީ އިގިރޭސި ބަހުން ބުނާނަމަ ޕަލޭޓް އެވެ. މަތީ ތަލީގެ ކުރިމަތީ ތިންބައިކުޅަ ދެބަޔަށް ކިޔަނީ ހާރޑް ޕަލޭޓް އެވެ. އެހެން ކަމުން މިބަޔަށް **ހަރު ތަލި** ކިޔަމާ ހިގާށެވެ. އަދި މަތީ ތަލީގެ ފަހަތު ތިންބައިކުޅަ އެއްބަޔަށް ކިޔަނީ ސޮފްޓް ޕަލޭޓް އެވެ. އެހެންކަމުން މިބަޔަށް **މަޑު ތަލި** ކިޔަމާ ހިގާށެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
މަތީ ތަލި

ދިވެހި ބަހުން **ތަލި** މިބަސް ބޭނުންކުރާއިރު **މަތީ ތަލި** އަދި **ތިރީ ތަލި** ކިޔައި އުޅެއެވެ. މަތީ ތަލި އަކީ މަތީ ދަތްޕިލައިގެ ދެމެދުން އަނގައިގެ ފުރާޅު ގެ ގޮތުގައި އަނގަ ތެރެއިން މަތީގައި އިންނަ ބައެކެވެ.އަދި މިއީ އަނގަ އާއި، ނޭފަތުގެ މަގު ވަކިކޮށްދޭ ހުރަހެވެ. ތިރީ ތަލި އަކީ ދޫގެ ދަށުން އިންނަ ބައެވެ. 

މަތީ ތަލި() އަކީ އިގިރޭސި ބަހުން ބުނާނަމަ ޕަލޭޓް އެވެ. މަތީ ތަލީގެ ކުރިމަތީ ތިންބައިކުޅަ ދެބަޔަށް ކިޔަނީ ހާރޑް ޕަލޭޓް އެވެ. އެހެން ކަމުން މިބަޔަށް **ހަރު ތަލި**() ކިޔަމާ ހިގާށެވެ. އަދި މަތީ ތަލީގެ ފަހަތު ތިންބައިކުޅަ އެއްބަޔަށް ކިޔަނީ ސޮފްޓް ޕަލޭޓް އެވެ. އެހެންކަމުން މިބަޔަށް **މަޑު ތަލި**() ކިޔަމާ ހިގާށެވެ. 

## މަތީ ތަލީގެ ބައިތައް

### ހަރު ތަލި

ހަރު ތަލި() އަކީ މަތީ ތަލީގެ ކުރިމަތީ ގައި އިންނަ ހަރު ބަޔެކެވެ. މިއީ އަނގައިގެ ފުރާޅު ކަމުގައި ބެލެވިދާނެއެވެ. އަދި ދިވެހިން އާންމުކޮށް **މަތީ ތަލި** ކިޔަނީ ވެސް މިބަޔަށެވެ. އަދި ހަރު ތަލި އަކީ މަތީ ތަލީގެ ކުރިމަތީ ތިންބައިކުޅަ ދެބަޔެވެ.  

ހަރު ތައްޔަކީ ކަށިން އުފެދިފައިވާ ބައެކެވެ. ހަރުތަލި އުފެދިފައިވަނީ ތަފާތު ދެކަށިގަނޑެއް ގުޅިގެންނެވެ. އެއީ މެކްސިލާ ކަށިގަނޑުގެ ޕަލަޓައިން ޕްރޮސެސް، އަދި ތަލި ކަށިގަނޑުގެ ހުރަސް ޕްލޭޓް އެވެ. 

އާންމު ގޮތެއްގައި ބަލާއިރު ހަރު ތައްޔަކީ އަނގަޔާއި، ނޭފަތުގެ މަގު ވަކިކޮށްދޭ ހުރަހެކެވެ. ހަރު ތަލީގެ ފަހަތުން އިންނަ މަޑު ބަޔަކީ މަޑު ތަލި އެވެ. 

* **ނޯޓް**: މަތީ ތަލި އަކީ އިގިރޭސި ބަހުން ބުނާނަމަ ޕަލޭޓް އެވެ. މަތީ ތަލީގެ ކުރިމަތީ ތިންބައިކުޅަ ދެބަޔަށް ކިޔަނީ ހާރޑް ޕަލޭޓް އެވެ. އެހެން ކަމުން މިބަޔަށް **ހަރު ތަލި** ކިޔަމާ ހިގާށެވެ. އަދި މަތީ ތަލީގެ ފަހަތު ތިންބައިކުޅަ އެއްބަޔަށް ކިޔަނީ ސޮފްޓް ޕަލޭޓް އެވެ. އެހެންކަމުން މިބަޔަށް **މަޑު ތަލި** ކިޔަމާ ހިގާށެވެ. 
 

### މަޑު ތަލި

މަޑު ތަލި() އަކީ މަތީ ތަލީގެ ފަހަތުގައި އިންނަ މަޑު ބައެކެވެ. ނުވަތަ ހަރު ތަލި ގެ ފަހުބައެވެ. ފައިބަރު އަދި މަހުން އުފެދިފައިވާ މަޑު މިބައި އިންނަނީ ހަރު ތަލީގެ ފަހަތު ބައިގައި ތަތްވެފައެެވެ. މާނައަކީ ހަރު ތަލީގެ ފަހު ބަޔާއި ގުޅިފައެވެ. އަދި މަޑު ތަލި އަކީ މަތީ ތަލީގެ ފަހަތު ތިންބައިކުޅަ އެއްބަޔެވެ. އެހެންކަމުން މަޑު ތަލި އިންނާނީ އަނގައިގެ އެތެރެއިން ފަހަތުން މަތީގައެވެ. 

* **ނޯޓް**: މަތީ ތަލި އަކީ އިގިރޭސި ބަހުން ބުނާނަމަ ޕަލޭޓް އެވެ. މަތީ ތަލީގެ ކުރިމަތީ ތިންބައިކުޅަ ދެބަޔަށް ކިޔަނީ ހާރޑް ޕަލޭޓް އެވެ. އެހެން ކަމުން މިބަޔަށް **ހަރު ތަލި** ކިޔަމާ ހިގާށެވެ. އަދި މަތީ ތަލީގެ ފަހަތު ތިންބައިކުޅަ އެއްބަޔަށް ކިޔަނީ ސޮފްޓް ޕަލޭޓް އެވެ. އެހެންކަމުން މިބަޔަށް **މަޑު ތަލި** ކިޔަމާ ހިގާށެވެ.

## މަތީ ތަލީގެ މަސްތައް

* ލެވޭޓަރ ވެލީ ޕަލަޓިނީ
* ޓެންސަރ ވެލީ ޕަލަޓިނީ
* މަސްކިޔުލަސް ޔޫވިޔުލާ
* ޕަލަޓޯ ގްލޯސަސް
* ޕަލަޓޯ ފެރިންޖިއަސް

* ނޯޓް: މަތީ ތަލީގެ މަސްތައް ކަމުގައި ލިޔެވިފައިވަނީ މަޑު ތަލިގެ މަސްތަކެވެ. ސަބަބަކީ ހަރުތައްޔަކީ ކަށިން އުފެދިފައިވާ ބަޔަކަށް ވެފައި، އަދި މަޑު ތައްޔަކީ މަހުން އުފެދިފައިވާ ބަޔަކަށް ވުމެވެ. އަދި މަޑު ތައްޔަކީ މަތީ ތަލީގެ ފަހަތު ބައި ވެސް މެއެވެ. 

## މަތީ ތައްޔަށް ލޭފޯރުކޮށްދިނުން

މަތީ ތައްޔަށް ލޭފޯރުކޮށްދެނީ އަންނަނިވި ލޭހޮޅި ތަކުންނެވެ. 
* ޑިސެންޑިންގ ޕަލަޓައިން އާޓަރީ: މިއީ މެކްސިލަރީ އާޓަރީ އިން އައިސްފައިވާ ލޭނާރެކެވެ. 
* އެސެންޑިންގ ޕަލަޓައިން އާޓަރީ: މިއީ ފޭޝަލް އާޓަރީ އިން އައިސްފައިވަ ލޭނާރެކެވެ. 
މަތީ ތަލީގެ ހަރަކާތްތައް ކޮންޓްރޯލްކުރާ ނާރުތައް
މަތީ ތަލީގެ ހަރަކާތްތައް ކޮންޓްރޯލްކުރާ ނާރުތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ. 
* ގްރޭޓަރ ޕަލަޓައިން ނާރު: 
* ލެސަރ ޕަލަޓައިން ނާރު: 
* ނޭސޯ ޕަލަޓައިން ނާރު:

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ތިރީ ތަލި

ދިވެހި ބަހުން **ތަލި** މިބަސް ބޭނުންކުރާއިރު **މަތީ ތަލި** އަދި **ތިރީ ތަލި** ކިޔައި އުޅެއެވެ. މަތީ ތަލި އަކީ މަތީ ދަތްޕިލައިގެ ދެމެދުން އަނގައިގެ ފުރާޅު ގެ ގޮތުގައި އަނގަ ތެރެއިން މަތީގައި އިންނަ ބައެކެވެ.އަދި މިއީ އަނގަ އާއި، ނޭފަތުގެ މަގު ވަކިކޮށްދޭ ހުރަހެވެ. ތިރީ ތަލި އަކީ ދޫގެ ދަށުން އިންނަ ބައެވެ. ތިރީ ތަލި އަކީ ދޫގެ ދަށުން އިންނަ ބައެވެ. ނުވަތަ ތިރީ ތަލި އަކީ އަނގައިގެ އެތެރޭގެ ތިރީ ފަރާތް އެވެ. 
ތިރީ ތަލި އަށް **ދަށު ތަލި** ވެސް ކިޔައެވެ.
މަތީ ތަލި() އަކީ އިގިރޭސި ބަހުން ބުނާނަމަ ޕަލޭޓް އެވެ. މަތީ ތަލީގެ ކުރިމަތީ ތިންބައިކުޅަ ދެބަޔަށް ކިޔަނީ ހާރޑް ޕަލޭޓް އެވެ. އެހެން ކަމުން މިބަޔަށް **[[ހަރު ތަލި]]**() ކިޔަމާ ހިގާށެވެ. އަދި މަތީ ތަލީގެ ފަހަތު ތިންބައިކުޅަ އެއްބަޔަށް ކިޔަނީ ސޮފްޓް ޕަލޭޓް އެވެ. އެހެންކަމުން މިބަޔަށް **[[މަޑު ތަލި]]**() ކިޔަމާ ހިގާށެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ކްލެފްޓް ޕަލޭޓް

މަތީ ތަލީގެ ދެފަރާތް ނުގުޅުން، ނުވަތަ ހަރު ތަލީގެ ދެފަރާތް ނުގުޅިއްޖެނަމަ އެދެމެދުގައި ހުސް ޖާގައެއް އުފެދި ކްލެފްޓް ޕަލޭޓް() ކިޔާ އުފެދުމުގައި ހުންނަ ޢައިބެއް ފެންމަތި ކުރުވައެވެ. އެހެން ކަމުން ކްލެފްޓް ޕަލޭޓް އަކީ އާންމުކޮށް އުފަންވާއިރު ތުއްތު ދަރިފުޅުގެ ކިބައިގައި ހުރެދާނެ ބައްޔެކެވެ. މިހާލަތުގައި އަނގަޔާއި، ނޭފަތް އާއި ދެމެދު ހުސް ޖާގައެއް އިނދެއެވެ. ތުއްތުއިރު ކުރެވޭ އޮޕަރޭޝަނެއްގެ އެހީގައި ކްލެފްޓް ޕަލޭޓް ބަލި މިހާރު ރަގަޅު ކުރެވެއެވެ.


image:CleftLip1.svg|Unilateral incomplete
Image:Cleftlip2.svg|Unilateral complete
image:CleftLip3.png|Bilateral complete



އެހެން މިސާލެއް ދައްކައިދޭ ފޮޓޯ އެއް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ. 



Image:Cleftbefore.jpg| 3 month old boy before going into surgery to have his unilateral incomplete cleft lip repaired.
Image:Cleftafter.jpg|The same boy, 1 month after the surgery.
Image:Cleftafter2years.jpg|Again the same boy, 18 months old. Note how the scar gets less visible with age.





Image:13900470_3PREOPERATION0.jpg|6 month old girl before going into surgery to have her unilateral complete cleft lip repaired.
Image:10-month-old_girl_showing_scar_from_facial_reconstruction_surgery_for_cleft_lip.jpg|The same girl, 1 month after the surgery.
Image:5-year-old_girl_showing_scar_from_infantile_facial_reconstruction_surgery.jpg|Again the same girl, age 5 years old. Note how the scar gets less visible with age.



ޤިސްމު:ބަލިތައް
މެދު ދަތްތައް

މެދު ދަތްތައް() އަކީ ދެދަތް ޕިލައިގެ ވެސް މެދުން ހުންނަ ދަތްތަކެވެ. މިދަތްތަކުގެ ކޮޅު ހުންނަނީ ސީދަލަށް ތޫނުކޮށެވެ. އަދި ދަތްތައް ހުންނަނީ ވަޑާންކަށި ހުންނަ ބައްޓަމަށެވެ. އަދި ދަތުގެ މޫ އިންނަނީ އެންމެ ބަޔަކަށެވެ. ނުވަތަ އެންމެ މުލެއްގެ ސިފަޔަށް ކޯކަށިގަނޑުގެ ތެރެއަށް ފެތިފައެވެ. މެދުދަތްތަކުގެ އަދަދަކީ 8 އެކެވެ. އެއީ މަތީ ދަތްޕިލައިގައިވާ 4 ދަތާއި، ތިރީ ދަތްޕިލައިގައިވާ 4 ދަތެވެ. ކާތަކެތި ބައިބައިކޮށް ކޮށައި ހެދުމަކީ މިދަތްތަކުގެ މަސައްކަތެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
އަރިމަތީ ދަތް

އަރިމަތީ ދަތް() އަކީ މެދު 4 ދަތް ޖެހިގެން ކޮންމެ ދަތްޕިލައެއްގެ ދެފަރާތުގައި އިންނަ ދަތެކެވެ. މިދަތް އިންނަނީ ކޯން އެއްގެ ބައްޓަމަށެވެ. އަދި ދަތުގެ މޫ ލާފައި އިންނަނީ ބޮޑު އެންމެ މުލެއްގެ ސިފަޔަށެވެ. މިދަތްތަކުގެ އަދަދަކީ 4 އެކެވެ. އެއީ މަތީ ދަތްޕިލައިގައި 2 ދަތާއި، ތިރީ ދަތްޕިލައިގައިވާ 2 ދަތެވެ. ކާތަކެތި ބައިބައިކޮށް ކޮށައި ހެދުމުގައި މެދުދަތްތަކަށް މިދަތްތައް އެހީތެރި ވެދެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ކާށި ހިކާ

**ކާށި ހިކާ** ()ނުވަތަ ()އަކީ ހިކާގެ ތެރެއިން މިރާއްޖޭގައި އެންމެ ގިނައިން އުޅޭ އެއް ބާވަތެވެ. ފަޅުފަޅުގެ ތެރޭގައި ކުދިމަސް ހިފަން އުޅޭއިރު، ގިނައިން މިބާވަތް ހިފައެވެ. ކުދިބުޅީގައި އެންކޮޅެއް ލައިގެން ބާނާ ހަދައެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި މިބާވަތް އުޅެނީ ފަރުފަރުމަތީ ގައްޔާއި، ތޮށިތޮށިގަނޑުގެ ކައިރީގައެވެ.

މިއީ ރީތި ކުލަކުލައިން ޑިޒައިން ކުރެވިފައިވާ އެކްއޭރިއަމް ތަކުގައި ގެންގުޅެން ވަރަށް ރީތި މަހެކެވެ. މަހުގެ މަތީ އުރަހަ ބައިގެ މަޑުކަށިތައް ހަރުކަށިތަކަށްވުރެ ދިގެވެ. މަހުގެ ނިގުލުގެ މަތީކޮޅާއި ތިރީކޮޅު ނަގޫފަތުގެ އެހެން ބަޔަށްވުރެ ދިގެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ބޭރު ކޮލުދަތްތައް

ބޭރު ކޮލުދަތްތައް() އަކީ އަރިމަތީ ދަތް ޖެހިގެން ކޮންމެ ދަތްޕިލައެއްގެ ކޮލުތެރޭގައި ހުންނަ ދަތްތަކެކެވެ. މިއީ ފުޅާކޮށް ބޮޑުކޮށް ހުންނަ ދަތްތަކެވެ. މިދަތްތަކުގެ މޫ ލާފައި އިންނަނީ އެކެއް ނުވަތަ ދެމުލަށް ވާގޮތަށެވެ. މިދަތްތަކުގެ އަދަދަކީ 8 އެކެވެ. އެއީ މަތީ ދަތްޕިލައިގައިވާ 4 ދަތާއި، ތިރީ ދަތްޕިލައިގައިވާ 4 ދަތެވެ. މިއީ ބައިބައިކޮށް ކޮށުނު ކާތަކެތި އިތުރަށް ކުދިކުދި ކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދޭ ދަތްތަކެކެވެ. ބޭރު ކޮލުދަތްތައް ހުންނާނީ ހަމައެކަނި ދާއިމީ ދަތްތައް ފަޅައި ނިމޭއިރު އެވެ. ކިރުބޯ ދަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ބޭރު ކޮލުދަތްތަކެއް ނުހުންނާނެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
އެތެރޭ ކޮލުދަތްތައް

އެތެރޭ ކޮލުދަތްތައް() އަކީ ކޮލުގެ އެންމެ އެތެރޭގައި ހުންނަ ދަތްތަކެވެ. މިދަތްތައް ކޮލުގެ އެތެރެއަށް ދާވަރަކަށް ސައިޒުން ބޮޑުވާނެއެވެ. މިދަތްތަކުގެ ތެރެއިން ބައެއް ދަތްތައް ހުންނަނީ ދެމޫލައިގެން ކަށިގަނޑުގެ ތެރެއަށް ފެތިފައެވެ. އަނެއްބައި ދަތްތައް ހުންނަނީ ތިންމޫ ލައިގެން ކަށިގަނޑުގެ ތެރެއަށް ފެތިފައެވެ. 

ކިރުބޯ ދަތްތައް ފަޅައި ނިމޭއިރު އެތެރޭ ކޮލުދަތްތަކުގެ 8 ދަތް ހުރެއެވެ. އެއީ މަތީ ދަތްޕިލައިގައިވާ 4 ދަތާއި، ތިރީ ދަތްޕިލައިގައިވާ 4 ދަތެވެ. ނަމަވެސް ދާއިމީ ދަތްތައް ފަޅައި ނިމޭއިރު އެތެރޭ ކޮލުދަތްތަކުގެ 12 ދަތް ހުރެއެވެ. އެއީ މަތީ ދަތްޕިލައިގައިވާ 6 ދަތާއި، ތިރީ ދަތްޕިލައިގައިވާ 6 ދަތެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ކާތަކެތި ހެފުން

ކާތަކެތި ހެފުން() އަކީ އަނގައިގެ ތެރޭގައި ކާނާގެ ބޮޑެތި އެތިކޮޅުތައް ހަފައި ދިރުވަން ފަސޭހަ ކުދިކުދި އެތިކޮޅު ތަކަށް ހެދުމެވެ. ހެފުމުގެ މަސައްކަތުގައި އަނގައިގެ ތެރޭގައި ހުރި ދަތްތައް ބައިވެރިވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ތުންފަތް، ކޯ، ދޫ އަދި ކަތުރު ކަށިގަނޑުގެ ނުވަތަ ކޯކަށިގަނޑުގެ ހަރަކާތަކީ ކާތަކެތި ހެފުމުގައި މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ކަމެކެވެ.

## ކާތަކެތި ހެފުމުގައި ބައިވެރިވާ މަސްކޮޅުތައް

ކާތަކެތި ހެފުމުގެ ތެރޭގައި ހަރަކާތްކުރެވޭ 4 މަސްކޮޅު ހުރެއެވެ. އެމަސްކޮޅުތައް ތިރީގައި މިވަނީއެވެ. 
* މަސީޓަރ މަސްކޮޅު
* ޓެމްޕޯރަލިސް މަސްކޮޅު
* އަރިމަތީ ޓެރިގޮއިޑް މަސްކޮޅު 
* މެދުތެރޭ ޓެރިގޮއިޑް މަސްކޮޅު 
މިމަސްކޮޅުތަކުގެ ހަރަކާތް ކޮންޓްރޯލް ކުރަނީ ޓްރައިޖެމިނަލް ނާރު އިންނެވެ. އެއީ 5 ވަނަ ކްރެނިއަލް ނާރު އެވެ.

## ކާތަކެތި ހެފުމުގެ ބޭނުން
* ކާތަކެތި ހެފުމަކީ ކާތަކެތި ދިރުވަން ފަސޭހަވާނެ ކަމެކެވެ. އެއީ ކާތަކެތި ހެފުމުގެ ތެރޭގައި ކުޅުއާއި އެއްވެ، ކާތަކެތި މަޑުކޮށް، ތެޔޮކޮށްދޭތީ އެވެ. މިގޮތަށް ވުމުން ފަސޭހަކަމާއެކު އެކާއެތިކޮޅެއް އެތެރެއަށް ދިރުވާލެވޭނެއެވެ. 
* ކާތަކެތި ހެފުމަކީ ކާތަކެތި ހަޖަމުވުމަށް ފަސޭހަވާނެ ކަމެކެވެ. އެއީ ކާތަކެތި ހެފުމުން ހަޖަމުކުރާ އެންޒައިމްތައް އަށް ކާތަކެތީގެ ސާރފޭސް އޭރިއާ އިތުރުވެގެންދާތީ އެވެ. ޚާއްޞަކޮށް މޭވާ ތަރުކާރީ ފަދަ ތަކެތި ކާއިރު މިގޮތަށް ހެފުމަކީ ވަރަށް މުހިއްމު ކަމެކެވެ. އެއީ މިފަދަ ތަކެތި ހެފުމުން އޭގައި އެކުލެވޭ ސެލިޔުލޯސް ފަށަލަ ބައިބައިވެގެން ދާތީއެވެ.
* ކާތަކެތި ހެފުމަކީ މައިދާ އާއި، ކުޑަ ގޮހޮރު އަދި ބޮޑު ގޮހޮރުގެ އެތެރޭގެ ތެތް ދުލިފަށް ތަކަށް ލިބޭ މެކޭނިކަލް ގެއްލުން ކުޑަކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ. 
* ކާތަކެތި ހެފުމަކީ ވަސް ދެނެގަތުން، އަދި ރަހަ ދެނެގަތުން އަށް ޚާއްޞަ ރިސެޕްޓަރ ތައް ހީވާގިކޮށް މުރާލިކުރުވާ ކަމެކެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ދާބޭރުކުރާ ގޮށް

ދާބޭރުކުރާ ގޮށް() އަކީ އިންސާނާގެ ހަންގަނޑުގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ގޮށްތަކެކެވެ. ދެވައްތަރެއްގެ ދާބޭރުކުރާ ގޮށް ހުރެއެވެ. އެއީ އެކްރައިން ގްލޭންޑް ތަކާއި އެޕަކްރައިން ގްލޭންޑް ތަކެވެ.

## އެކްރައިން ގްލޭންޑް ތައް

އެކްރައިން ގްލޭންޑް ތައް އަކީ ހަށިގަނޑުގެ ފިނިހޫނުމިން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގެ މަސައްކަތުގައި ބައިވެރިވާ ގްލޭންޑް ތަކެވެ. ހަންގަނޑުގެ އެކިހިސާބު ތަކުގައި ގިނަ އަދަދަކަށް އެކްރައިން ގްލޭންޑް ތައް ހުރެއެވެ. އެކްރައިން ގްލޭންޑް ތަކުގެ ހަރަކާތް އަދި މަސައްކަތް ކޮންޓްރޯލް ކުރަނީ ސިމްޕަތެޓިކް ކޮލިނާޖިކް ނާރު ފައިބަރު ތަކުންނެވެ. މިނާރު އަކީ އެކްރައިން ގްލޭންޑް ތަކުން ދާބޭރުކުރުމަށް އެކްރައިން ގްލޭންޑް ތައް ހީވާގިކޮށް މުރާލިކޮށްދޭ ނާރެކެވެ.

## އެޕަކްރައިން ގްލޭންޑް ތައް
 
އެޕަކްރައިން ގްލޭންޑް ތައް ހުންނަނީ ހަންގަނޑާއި ހަށިގަނޑުގެ ވަކިން ޚާއްޞަ ހިސާބު ތަކުގައެވެ. މިސާލަކަށް ކިހިލިފަތް ދޮށް، ފައިވަޅު، ފަދަ ތަންތާގައި ހުންނާނީ މިވައްތަރުގެ ދާބޭރުކުރާ ގްލޭންޑް ތަކެވެ. ހަށިގަނޑުގެ ފިނިހޫމިން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގެ މަސައްކަތުގައި މިގްލޭންޑްތައް ބައިވެރިއެއް ނުވެއެވެ. މިގްލޭންޑް ތަކުން ދާބޭރުކުރަން ފަށަނީ ބާލިޣުވުމަށް ފަހުގައެވެ. މިވައްތަރުގެ ގްލޭންޑް ތަކުގެ މަސައްކަތް ކޮންޓްރޯލް ކުރަނީ ސިމްޕަތެޓިކް އެޑްރީނާޖިކް ނާރު ފައިބަރު ތަކުންނެވެ. އޮކްސިޓޯސިން ހޯރމޯން އަކީ މިވައްތަރުގެ ގްލޭންޑް ތަކުން ދާބޭރުކުރުމަށް ބާރުއަޅައިދޭ ހޯރމޯން އެކެވެ.

އެޕަކްރައިން ގްލޭންޑް ތަކުން ދާބޭރުވުން އިތުރުވަނީ ރުޅިގަދަވުން، ޖިންސީގުޅުން ހިންގުން، ފަދަ ޖަޒުބާތާއި ގުޅުންހުރި ވަގުތު ތަކުގައެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި އެޕަކްރައިން ގްލޭންޑް ތަކުން ބޭރުކުރާ ދަލުގައި ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ވަހެއް ހުންނާނެއެވެ. ދާހިއްލައި ހިކުމުން ދުވާވަހަކީ މިގްލޭންޑް ތަކުން ބޭރުވާ ދަލުން ދުވާވަހެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ހީޓް ސްޓްރޯކްޖެހުން

ހީޓް ސްޓްރޯކްޖެހުން() މިއީ ހަށިގަނޑުން ހޫނު އުފައްދާ މިންވަރު، ހަށިގަނޑުން ހޫނު ބޭރުކުރާ މިންވަރު އަށްވުރެ މަތިވުމުން ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. ގަދަ އަވީގައި ނުވަތަ ހޫނުގައި ގިނައިރު އުޅުން، އަދި އާދަޔާ ޚިލާފަށް ގަދަޔަށް ހުންއައުން ފަދަ ކަންކަމަކީ ހީޓް ސްޓްރޯކް ޖެހުން މެދުވެރިކުރުވާފާނެ ކަންކަމެވެ. ”ހީޓް ސްޓްރޯކް“ (ހޫނުގަދަވުމުގެ ސަބަބުން ހޭނެތުން) އަކީ ވެސް ހަށިގަނޑުގެ ފިނިހޫނުމިން މައްޗަށް ދިއުމުގެ ނުރައްކާތެރި ވައްތަރެކެވެ. އެއީ އެ ޙާލަތުގައި ހަށިގަނޑުގެ ފިނިހޫނުމިން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގެ ބާރު ނުވަތަ ކުޅަދާނަކަން ހަށިގަނޑަށް ނުލިބޭތީއެވެ. ދޮން ބޮޑުވެފައިވާ ކާރެއްގެ ތެރޭގައި ކުޑަކުއްޖަކު ބައިންދާއިފި ނަމަ މިހެން ވެދާނެއެވެ. ނުވަތަ ބޯނެ އެއްވެސް ބުއިމެއް ނެތި މާބޮޑަށް ނުވަތަ މާގިނަ އިރު ކަސްރަތު ކުރުމުން ވެސް މިހެން ވެދާނެ އެވެ.

ހީޓް ސްޓްރޯކްޖެހުމުން ހަށިގަނޑުން ފެންހުސްވުން، ހަށިގަނޑުން ލޮނުމަދުވުން، އަދި ބައެއް ފަހަރު ސާކިޔުލޭޓަރީ ޝޮކް ޖެހޭގޮތް ވެއެވެ. އަދި މީގެ އިތުރުން ފިނިހޫނުމިން ކޮންޓްރޯލްކުރާ މަރުކަޒު ގެ މަސައްކަތް ދަށްކޮށްލައެވެ. ނުވަތަ ހުއްޓުވާލައެވެ. މިއީ ވަރަށް ނުރައްކާ ކަމެކެވެ. ސަބަބަކީ މިހެންވެއްޖެނަމަ ހަށިގަނޑުގެ ފިނިހޫނުމިން އަނެއްކާވެސް މަތިވެގެންދާނެތީ އެވެ. އަދި އޭގެ ފަހުގައި އަނެއްކާވެސް ފިނިހޫނުމިން ކޮންޓްރޯލްކުރާ މަރުކަޒުގެ މަސައްކަތް ދަށްކޮށް، އެގޮތަށް ގޮސް ހަށިގަނޑުގެ ފިނިހޫނުމިން ހުރިމިންވަރު މަތިކުރުވާތީއެވެ. ހީޓް ސްޓްރޯކްޖެހުމުގެ އާޚިރު ނަތީޖާއަކީ މުޅި ހަށިގަނޑުން ލޭހިލި، މީހާގެ މަރު ކުރިމަތި ވުމެވެ.

ހީޓް ސްޓްރޯކް ޖެހުމުން ފެނިދާނެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި، ލޯފުސްވުން، ބަނޑުގައިރިހުން، ހޭވެރިކަން ގެއްލުން، ޝޮކްޖެހުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. ހީޓް ސްޓްރޯކްޖެހުމުން ފެނާއި، އައިސް ފަދަ ތަކެތި ބޭނުންކޮށްގެން ވީއެންމެ އަވަހަކަށް ހަށިގަނޑުގެ ހޫނުކަން ދަށްކުރަންޖެހެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އެސްޕިރިން ފަދަ ބޭހުން ވެސް ރަގަޅުކުރެވިދާނެއެވެ.

ޤިސްމު:ބަލިތައް
އެންމެ އެތެރެ ކޮލުދަތް

އެންމެ އެތެރެ ކޮލުދަތް() އަކީ އެތެރޭ ކޮލުދަތްތައް ގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ދަތް ތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ އެތެރެއަށް ވާގޮތަށް ކޮލު ތެރޭގައި އިންނަ ދަތެވެ. ނުވަތަ މިއީ އެތެރޭ ކޮލުދަތްތައްގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ތިންވަނަ އަދި އެންމެ ފަހު ދަތެވެ. 

އެންމެ އެތެރެ ކޮލުދަތް ފަޅައި ނިމެނީ މީހާގެ އުމުރުން 21-18 އަހަރާއި ދެމެދުގެ ދުވަސްވަރެއްގައެވެ. އެންމެ އެތެރެ ކޮލުދަތް އަށް **ވިސްޑަމް ޓޫތު**() އޭ ކިޔައެވެ. ވިސްޑަމްގެ މާނައަކީ **ވިސްނުން** ނުވަތަ **ބުއްދި** އެވެ. ބައެއް ފަހަރު މިދަތް އެއްގޮތަކަށް ނުފަޅައިވެސް ހުރެދާނެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތި

**ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތި** އަކީ އިންސާނުންނާއި ޖަނަވާރުން ބޮޑުކަމުދިއުމުގެ ތެރޭގައި ފުރަގަސް ފަރާތު ދޮރު އިން ބޭރުވެގެންދާ ބައެވެ. ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތީގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމްގެ ތެރޭގައި ކެއުމަށްފަހު ދައުރުވާ ކާތަކެތިން ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ ނެގުމަށްފަހު ބާކީ ހުންނަ ބޭކާރު ބައެވެ.

## ކުލަ
އިންސާނުންގެ ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތީގެ ކުލަ ހަށިގަނޑުގެ ދުޅަހެޔޮކަން، ކެއުމުގައި ބޭނުންކުރެވޭ އެއްޗަކާއި ގުޅިގެން ބަދަލުވުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. މާނައަކީ ވަކިކަހަލަ އެއްޗެއް ކެއުމުން ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތީގެ ކުލައަށް ބަދަލު އަތުވެދާނެއެވެ. އަދި ވަކިކަހަލަ ބައްޔެއް ޖެހުމުން ވެސް ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތީގެ ކުލަ ބަދަލު ވެދާނެއެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތި ހުންނަނީ ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ހަރުކަމަކާ އެކުގައެވެ.

ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތި މުށިކުލައިގައި ހުންނަނީ އޭގައި ބައިލް އަދި ބިލިރޫބިން ހުރުމުންނެވެ. ބިލިރޫބިން އުފެދެނީ މަރުވެފައިވާ ލޭގެ ރަތް ސެލް ތަކުންނެވެ. ތުއްތު ދަރިފުޅު އުފަންވާއިރު ފުރަތަމަ ކޮޅު އަންނަ ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތި ހުންނާނީ ފެހި ރީނދޫ ކުލައެއްގައެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ބައިލްގެ ސަބަބުން ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތީގައި ހުންނަ ކުލައެކެވެ.

## ވަސް

ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތިން ދުވާ ވަހަކީ އޭގައި ހިމެނޭ ބެކްޓީރިޔާތަކުގެ ސަބަބުން ދުވާ ވަހެކެވެ. ކުޑަ ގޮހޮރު އަދި ބޮޑު ގޮހޮރުގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ބެކްޓީރިޔާ ތަކުން އިންޑޯލްމ ސްކަޓޯލް،ތިއޯލް، އަދި ހައިޑްރަޖަން ސަލްފައިޑް އުފައްދައެވެ. ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތީގެ ވަސް، އަދި ފުރަގަސް ފަރާތު ދޮރު އިން ބޭރުކުރާ ވައި އިން ދުވާ ވަހަކީ ވެސް މިމާއްދާތަކުގެ ސަބަބުން ދުވާ ވަހެކެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް
ޕުއެޓްރިކަން އިންޑެޕެންޑެންސް ޕާޓީ

thumbnail|250px|left|''ޕުއެޓްރިކަން އިންޑެޕެންޑެންސް ޕާޓީ (PIP)''

**ޕުއެޓްރިކަން އިންޑެޕެންޑެންސް** ޕާޓީ ޕާޓީ އަކީ ޕުއެޓްރިކޯގެ މިނިވަން ކަމަށްޓަކައި މަސައްކަތްކުރާ ޕުއެޓްރިކޯގެ ސިޔާސީ ޕާޓީ އެކެވެ. މިއީ އެމެރިކާގެ އަތްދަށުން ޕުއެޓްރިކޯ މިނިވަންކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރާ ޕާޓީ އެކެވެ. އަދި މިއީ ޕުއެޓްރިކޯގެ މައި ސިޔާސީ 3 ޕާޓީގެ ތެރެއިން ދެވަނައަށް އެންމެ ދުވަސްވީ ޕާޓީ އެވެ. އަދި މިއީ މިހާރު ޕުއެޓްރިކޯގައި އޮތް އެންމެ ބޮޑު ސިޔާސީ ޕާޓީ އެވެ. 

**ޕުއެޓްރިކަން އިންޑެޕެންޑެންސް** އުފެދުނީ 20 އޮކްޓޯބަރު 1946 ގައެވެ. މިޕާޓީގެ ބާނީއަކީ ގިލްބާޓޯ ކޮންސެޕްސިއަން ޑި ގްރޭސިއާ އެވެ.

* **www.independencia.net/ingles/welcome.html**
ހިބަރު އާއިލާ (މަސް)

**ހިބަރު އާއިލާ** ()އަކީ މޫދުގައި އުޅޭ މަސްމަހާ މެހީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އާއިލާ އެކެވެ.
 
ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ކަނޑު ފަޅުތަކުގައި އުޅޭކަމަށް މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރުގެ މެރިން ރިސާޗް ސެކްޝަނުން ނެރެފައިވާ ** [[ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަހުގެ މަޢުލޫމާތު]]** މިފޮތުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ 4ވައްތަރެއްގެ ހިބަރެވެ. 
 
* ފަންގަނޑު ހިބަރު 
* ކަޅުމަސް ހިބަރު
* ނޫމަސް ހިބަރު
* ތުންގަނޑު ހިބަރު

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ކަނޑުއުނިޔަ އާއިލާ (މަސް)

**ކަނޑުއުނިޔަ އާއިލާ** ()ނުވަތަ () އަކީ މޫދުގައި އުޅޭ މަސްމަހާ މެހީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އާއިލާ އެކެވެ.

* ދޮން ކަނޑުއުނިޔަ
* ޖަންބު ކަނޑުއުނިޔަ
* ދޮންފައްޓާ ކަނޑުއުނިޔަ

ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ކަނޑު ފަޅުތަކުގައި އުޅޭކަމަށް މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރުގެ މެރިން ރިސާޗް ސެކްޝަނުން ނެރެފައިވާ ** [[ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަހުގެ މަޢުލޫމާތު]]** މިފޮތުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ 3 ވައްތަރެއްގެ ކަނޑު އުނިޔައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
އަސްއަދު ޢަބުދުލް ޣަނީ

އަސްއަދު އަބްދުލްޣަނީއަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގައުމީ ފުޓްބޯޅަ ޓީމުގެ ކެޕްޓަނެވެ. ލީޑަރެވެ. އަދި ނިއުރޭޑިއަންޓްގެ ކެޕްޓަނެވެ. ލީޑަރެވެ. އެހެންކަމުން އަސްއަދު ދިވެހި ފުޓްބޯޅައިގައި މިހާރުހުރި އުސްމިން ރަނގަޅަށް އެނގޭނެއެވެ. އިތުރަށް ބުނެދޭކަށް ވާހަކައެއް ނެތެވެ.

އަސްއަދަކީ ރާއްޖޭގައި މިވަގުތުހުރި އެންމެ އިތުބާރު ދިފާއީ ކުޅުންތެރިޔާއެވެ. އަނެއްކޮޅުން އޭނާއަކީ މެދުތެރެއަށް ލިޔަސް ހަމައެހާމޮޅަށް ކުޅޭނެ ކުޅުންތެރިޔެކެވެ. އެހެންވީމާ ފުޓްބޯޅަ ޓީމެއްގެ މެދުތެރެއަށް ލިޔަސް އަދި ފަހަތަށް ލިޔަސް އޭނާގެ ޒިންމާ ނަގައިގެން ދަނޑުމަތީގައި ލީޑަރެއްގެ ރޯލު ނެގޭވަރުގެ ގާބިލްކަން އަސްއަދުގެ ކިބައިގައި އެބަހުއްޓެވެ. އެކަން ފާހަގަ ކުރަނީ ހަމައެކަނި ދިވެހިންނެއް ނޫނެވެ. ބޭރު މީހުންވެސް އެހެން ބުނެއެވެ.

ކުއްލިއަކަށް ހަނދާނަށް އައީ މިއަހަރުގެ ސީޒަނުގެ ތެރޭގައި ވީބީއަށް ކޯޗު ކޮށްދިން އާޖެންޓީނާގެ ކޯޗު ކާލޯސް ކަވަގްނާރޯ އަސްއަދާބެހޭ ގޮތުން ބުނި ވާހަކައެކެވެ. އޭނާ ބުނީ އަސްއަދަކީ ލީޑަރޝިޕް ނެގޭވަރުގެ ލީޑަރެއް ކަމަށެވެ. ރަނގަޅު ކެޕްޓަނެއް ކަމަށެވެ. ހަގީގަތުގައި ކިތަންމެ މޮޅަށް ކުޅުނަސް އެކަންކުރުމަކީ ކޮންމެ ކުޅުންތެރިޔަކަށް ވާނެކަމެއްނޫނެވެ.

އަސްއަދުގެ ކުޅުން ރަނގަޅީ ހަމައެކަނި މިހާރަކު ނޫނެވެ. ފުޓްބޯޅައިގައި އޭނާގެ ޓްރޮފީ ހަރުގަނޑު ބަލާލައިފިނަމަ އެކަން އެނގޭނެއެވެ. އޭގައިވަނީ އެންމެ ޓްރޮފީއެއްނޫނެވެ. އެތަށް ޓްރޮފީއެކެވެ. އެންމެ ތަނަކުން ދީފައިވާ ޓްރޮފީއެއްވެސް ނޫނެވެ. އެތަށް ތަނަކުން ދީފައިވާ ޓްރޮފީ އެބަހުއްޓެވެ.

## ބޭރުގެ ޓީމަކަށް ދިއުމުގެ ފުރުޞަތު

ނ. މާފަރަށް އުފަން އަސްއަދަކީ ރާއްޖޭގެއިން ބޭރުގައި ކުޅުމުގެ ފުރުޞަތުވެސް ލިބިފައިވާ ކުޅުންތެރިޔެކެވެ. މީގެ އަހަރުތަކެއް ކުރިން އޭނާއަށް ވަނީ ޔޫރަޕް ޓީމަކަށް ކުޅެންދިޔުމުގެ ފުރުޞަތުވެސް ލިބިފައެވެ. އެއީ ވެލެންސިއާއަށް ކުޅުނު ދުވަސްވަރުގައެވެ. އޭރު ވެލެންސިއާގެ ކޯޗަކަށް ހުރި ހަންގޭރީގެ ލާސްލޯ ކިސް ވަނީ ހަންގޭރީގެ ޓީމަކަށް ކުޅެންދިޔުމުގެ އޮފަރއެއް އަސްއަދަށް އޭރު ކުރިމަތި ކޮށްފައެވެ. ނަމަވެސް އޭރު އޭނާގެ ނިންމުން ތަފާތުވީއެވެ.

އެކަމަކު މިހާރު ރާއްޖެއިން ބޭރުން އެކަހަލަ ޗާންސެއް ލިބިއްޖެނަމަ އެކަން އޭނާ ދޫކޮށެއް ނުލާނެއެވެ. އަސްއަދު ބުނިގޮތުގައި ބޭރު ޓީމަކަށް ކުޅެން ރަނގަޅު އޮފަރއެއް ލިބިއްޖެނަމަ އޭނާ ހުރީ ދާގޮތަށެވެ. ދާދިފަހުންވެސް އަސްއަދަށްވަނީ އެކަހަލަ އިޝާރާތެއް ލިބިފައެވެ. ނަމަވެސް ފަހުން ޚަބަރެއް ނުވިއެވެ.

## ކުޅެފައިވާ ކްލަބްތައް

* ކްލަބް ވެލެންސިޔާ
* ނިއުރޭޑިއަންޓް ސްޕޯޓްސް ކްލަބް

## އިތުރު ފާލަންތައް

*ރާއްޖެކުޅިވަރު ވެބްސައިޓްގައި ޢަލީއުމަރުގެ ޞަފްޙާ
*ވީބީ ސްޕޯޓްސް ކްލަބްގެ ވެބްސައިޓް
*ނޭޝަނަލް ފުޓްބޯލް ޓީމް.ކޮމް

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޤިސްމު:ދިވެހި ކުޅިވަރު
އިބްރާހީމް ފަޒީލް

ވީބީގެ ފޯވަޑް **އިބްރާހީމް ފަޒީލް** (އޮއްޕޮ) މިހާރު ކޮބައިހެއްޔެވެ؟ އޭނަ ނުކުޅެނީ ހެއްޔެވެ؟ މިއީ އަޅުގަނޑު ކުރާ ސުވާލެއްނޫނެވެ. އިއްޔެ ވީބީ އާއި ނިއުރޭޑިއަންޓް ކުޅެމުންދިޔައިރު ކައިރީގައިން ރައްޓެއްސަކު އިއްޔެ ކުރި ސުވާލެކެވެ. އެސުވާލު އޭނާ ކުރުމުން ހައިރާންކަމެއް ނޫފެދުނެވެ. ސަބަބަކީ އޭނާ އެސުވާލުކުރީ އޮއްޕޮ ނުފެނިގެން ކަމުގައި ހީނުކުރެވުމުންނެވެ. ނަމަވެސް ރަހުމަތްތެރިޔާ ދެންބުނި ވާހަކައިން ހައިރާންކަން އުފެދުނެވެ.

"އަސްލުވެސް އަހަރެން ހީކުރީ އޮއްޕޮ މިއަދު ނުކުޅޭކަމަށް. އަދި ކިރިޔާ އަހަރެންނަށް އޮއްޕޮ ފެނުނީ. އޭނަ ކިހިނެތް ވެފައިތަ އެހުންނަނީ" ރަހުމަތްތެރިޔާ ވާހަކަ ފުރިހަމަކޮށްލަމުން ބުންޏެވެ.

ތެދެކެވެ. އޮއްޕޮއަކީ މީގެކުރިން ދަނޑުމަތިން ބޯޅަ ހިފައިގެން އެންމެގިނައިންއުޅޭ ކުޅުންތެރިންގެ ތެރެއިން އެކަކެވެ. ނަމަވެސް މިއަހަރުގެ ސީޒަނުގައި އޮއްޕޮ ފެންނަނީ ބޯޅައާ ބީރައްޓެހި އަދި ކުރިން ދެއްކި ޖާދޫ ގެއްލިފައިވާ ކުޅުންތެރިޔެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އޮއްޕޮގެ ކުޅުމަށް މިއަރު އައިސްފައިވާ ނިކަމެތިކަމުގެ ވާހަކަ ދަނޑަށްދާ އެތަށްބަޔެއްގެ ދޫތަކުން ދައްކަމުން އާދެއެވެ. ހައިރާންކަމާއި ކަންބޮޑުވުމާ އެކުގައެވެ. އުންމީދީ އަދި ޒުވާން ފޯވަޑް އޮއްސެންޖެހޭ ދަނޑިވަޅު ހަމަގައިމުވެސް އަދި ނާދެއެވެ. އެކަމަކު އޮއްޕޮގެ ކުޅުން ނުދެއްކޭތީ އެއީ ކުޅުންތެރިންގެ ވާހަކަ ދައްކާ ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް ފަލަ ސުރުޚީ އަޅައިލެވޭނެ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި މިހާރު ފެންމަތިވެފައިވާ ކަމެކެވެ. އެންމެންވެސް އުންމީދު ކުރަނީ ދިވެހިންނަށް ސާފްޗެމްޕިއަންޝިޕް އަންނައިރު އޮއްޕޮ ކުރީގެ އޮއްޕޮއަށް ބަދަލުވާނެ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް މަންޒަރު ފެންނަގޮތުން ނާއުންމީދުގެ ބަޔަކުވެސް ތިބެދާނެއެވެ.

އޮއްޕޮގެ ކުޅުމަށް އައިސްފައިވާ ބަދަލުގެ ވާހަކަ ނުވަތަ ނިކަމެތި ކަމުގެ ވާހަކަ ދައްކަނީ ހަމައެކަނި ސަޕޯޓަރުންނެއްނޫނެވެ. ދިވެހި ކޯޗުންވެސް އެވާހަކަތައް ދައްކަނީ ހިތާމަޔާއެކުގައެވެ. ބައެއް ކޯޗުން ބުނަނީ އޮއްޕޮގެ ކުޅުން މިހާރުހުރި ހިސާބަށް ދާންޖެހޭ ސަބަބު އެމީހުންނަށްވެސް ލަފާނުކުރެވޭ ކަމަށެވެ. އަޑު އަރާފައިވާ ގޮތުގައި އޮއްޕޮ އަކީ މިހާރު ރާއްޖޭގައި ހުރި އެންމެ އަގުބޮޑު ކުޅުންތެރިޔާއެވެ. އެހެންކްމުން އޮއްޕޮގެ ބޭނުން ހިފުމަށް ވީބީން ކޮށްފައިވާ ހޭދައިގެ ވަރަށްމަދު އެއްޗެއްނޫނީ އޮއްޕޮގެ ފަރާތުން ކުލަބަށް ދެވިއްޖެކަމުގައި ފުޓްބޯޅައިގެ ވާހަކަދައްކާ ގިނަމީހުން ނުބުނެއެވެ. ނަމަވެސް އެންމެންގެ ކުރިމަތީގައިވެސް އޮއްޕޮގެ ކުޅުމާދު އެންމެ ފުރަތަމަ އުފެދެނީ ހައިރާން މާކެކެވެ. އެއަށްފަހު ސުވާލު މާކެކެވެ. ދެންހުރީ ޖަވާބުދޭން ނޭނގޭ ކަންތެކެވެ.

ނަމަވެސް ދިވެހި ފުޓްބޯޅައަށް ލޯބިކުރާ އެކަކުވެސް ބޭނުންނުވާނެ ކަމެއް އެބައޮތެވެ. އެއީ މީގެކުރިން ހަލުވިކަމާއެކު ވިދުވަރެއް ފަދައިން ކުޅެމުން އައި ކުޅުންތެރިޔާ ގެއްލިގެން ނުދިޔުމެވެ. ދިވެހި ފުޓްބޯޅައިގެ މީހުން ތިބީ ކޮންމެވެސް ވަގުތަކުން އޮއްޕޮ ފެންނާނެ ކަމުގައި އުންމީދު ކޮށްގެންނެވެ. އިނދިކޮޅު ޓީމުތަކުގެ ގޯލަށް އުންޑަ ފޮނުވާ ވަރުގަދަ ހަތިޔާރެއްގެ ގޮތުގައި މީގެކުރިންވެސް ފެނުނުގޮތަށް ފެންނާނެ ކަމުގައި ބަލައިގެންނެވެ. ހަމަޔަގީނުންވެސް އޮއްޕޮގެ ކުޅުމަށް ފަޚުރުވެރިވި އެތަށްބަޔަކު ދިވެހި ބިމުގައި އަދިވެސް އެބަތިއްބެވެ.
### ކުޅެފައިވާ ކްލަބްތައް
* ނިއު ލެގޫންސް
* އައިއެފްސީ
* ނިއުރޭޑިއަންޓް ސްޕޯޓްސް ކްލަބް
* ވީބީ ސްޕޯޓްސް ކްލަބް
* ވިކްޓްރީ ސްޕޯޓްސް ކްލަބް
* ދުލި ޕެންގިރާން - ބުރޫނާއީ

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޤިސްމު:ދިވެހި ކުޅިވަރު