open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
މުޙައްމަދު ޢާޞިމް

ޑރ. މުޙައްމަދު ޢާޞިމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކުރީގެ ޚާރިޖީ ވަޒީރު (މިނިސްޓަރ އޮފް ފޮރިން އެފެއާޒް) އެވެ. އެ މަނިކުފާނު ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ 1960ވަނަ އަހަރުގައެވެ.

ޑރ. މުޙައްމަދު ޢާޞިމް ވަނީ ލުބުނާނުގެ ބެއިރޫތުގައި ހުންނަ އެމެރިކަން ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް ބެއިރޫތުގައި 1983ވަނަ އަހަރު ޕަބްލިކް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަންގެ ރޮނގުން ފުރަތަމަ ޑިގްރީ ޙާޞިލުކުރައްވައިފައެވެ. އަދި ކެލިފޯނިއާ ސްޓޭޓް ޔުނިވަރސިޓީން އެމްއޭ. ފުރިހަމަކުރައްވައިފައިވެއެވެ. ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލުކުރެއްވީ ދިވެހި ސަރުކާރުން ދިން ސްކޮލަރޝިޕެއްގެ ދަށުން 1999ވަނަ އަހަރު އޮސްޓްރޭލިއާގެ އޮސްޓްރޭލިއަން ނޭޝަނަލް ޔުނިވަރސިޓީގައި ޕޮލިޓިކަލް ސައެންސް އެންޑް އިންޓަރނޭޝަނަލް ރިލޭޝަންސްގެ ރޮނގުންނެވެ.

ޑރ. މުޙައްމަދު ޢާޞިމް ސަރުކާރުގެ ޚިދުމަތް ފެއްޓެވީ 1983ވަނަ އަހަރު ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ އޮފީހުންނެވެ. އެ އޮފީހުގައި އަދާކުރެއްވި މަޤާމުތަކުގެ ތެރޭގައި ޕްރެޒިޑެންޝަލް އެއިޑްކަމާއި، ޑިރެކްޓަރ އެމްޕްލޯއިމަންޓް އެފެއާޒްކަމާއި، ޑިރެކްޓަރ ޖެނެރަލް އެމްޕްލޯއިމަންޓް އެފެއާޒްކަމުގެ މަޤާމު ހިމެނެއެވެ.

ޚާރިޖީ ދާއިރާގައި އެންމެ ފުރަތަމަ އަދާކުރެއްވީ ޑިޕްލޮމެޓިކް މަޤާމަކީ ދިވެހިރާއްޖެއިން ސްރީލަންކާއަށް ކަނޑައަޅުއްވައިފައި ހުންނަވާ ހައިކޮމިޝަނަރުގެ މަޤާމެވެ. އެ މަޤާމަށް އެ މަނިކުފާނު ޢައްޔަންކުރެއްވީ 2004ވަނަ އަހަރުގައެވެ. 2007ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 2008ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް ހުންނެވީ ދިވެހިރާއްޖެއިން އިނގިރޭސިވިލާތަށް ކަނޑައަޅުއްވައިފައި ހުންނަވާ ހައިކޮމިޝަނަރުގެ މަޤާމުގައެވެ. މީގެއިތުރުން ދިވެހިރާއްޖެއިން ޕާކިސްތާނަށާއި، ބަންގްލަދޭޝަށް ކަނޑައަޅުއްވައިފައި ހުންނަވާ ސަފީރުކަން ވެސް އަދާކުރައްވައިފައިވެއެވެ.

2013ވަނަ އަހަރު އީޔޫގައި ހުންނަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިޝަންގެ އިސް ވެރިޔާގެ މަޤާމަށް ޑރ. ޢާޞިމް ޢައްޔަންކުރައްވައިފައިވެއެވެ. 2014ވަނަ އަހަރު އެ މަނިކުފާނު ވަނީ މިނިސްޓްރީ އޮފް ފޮރިން އެފެއާޒުގެ އެމްބަސެޑަރ އެޓް ލާޖުގެ މަޤާމަށް ބަދަލުކުރައްވައިފައެވެ. 2015ވަނަ އަހަރު ބަންގްލަދޭޝަށް ކަނޑައަޅުއްވައިފައި ހުންނަވާ ދިވެހި ސަފީރުކަމަށް ޢައްޔަންކުރެއްވުމާ ހަމައަށް އެ މަޤާމުގައި ހުންނެވިއެވެ. ޑރ. މުޙައްމަދު ޢާޞިމް ވަނީ 2016 ޖުލައި 13ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން 2018 ނޮވެންބަރު 17ވަނަ ދުވަހާ ހަމައަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޚާރިޖީ ވަޒީރުކަން (މިނިސްޓަރ އޮފް ފޮރިން އެފެއާޒް) ގެ މަޤާމު އަދާކުރައްވައިފައެވެ.

ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޢިޞާމް މުޙައްމަދު

thumb|ޑރ. ޢިޞާމް މުޙައްމަދު
ޑރ **ޢިޞާމް މުޙައްމަދަކީ** ކެނެޑާގެ ޑެލްހުސީ ޔުނިވަސިޓީގެ ފޮލިޓިކަލް ސައިންސްގެ ދާއިރާއިން ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ޙާޞިލުކުރައްވައިފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ސަރުކާރާއި ގުޅި ވަޑާއިގެންނެވީ 1986 ފެބުރުވަރީ 22ވަނަ ދުވަހުއެވެ. ޑރ ޢިޞާމް މުޙައްމަދު އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަންގެ ދާއިރާ އިން ފުރަތަމަ ޑިގްރީ ޙާޞިލްކުރެއްވީ 1990ވަނަ އަހަރު ކެނެޑާގެ ކެންބަރާ ޔުނިވަސިޓީގައެވެ. 1992ވަނަ އަހަރު ހަމަ އެ ޔުނިވަސިޓީގައި ޕަބްލިކް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަންގެ ދާއިރާއިން ޑރ. ޢިޞާމް މުޙައްމަދު މާސްޓާރސް ފުރިހަމަ ކުރެއްވިއެވެ.

ޑރ. ޢިޞާމް މުޙައްމަދަށް 2004ވަނަ އަހަރު ވަނީ ސަރުކާރުން ދެއްވާ ޚާއްޞަ އިނާމު ލިބިވަޑައިގެންފައެވެ.

ޑރ. ޢިޞާމް މުޙައްމަދު މިހާރު ހުންނެވީ މިނިސްޓަރުގެ ނާއިބު ފެންވަރުގައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ އޮފީހުގެ ސީނިއަރ އަންޑަރ ސެކްރެޓެރީގެ މަޤާމުގައެވެ.

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޢަބްދުއްސައްތާރު ޢަބްދުއްރަޙްމާން

ޑރ. ޢަބްދުއްސައްތާރު ޢަބްދުއްރަޙްމާނަކީ ބ. ހިތާދޫއަށް ނިސްބަތްވެވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ.

ޑރ. ޢަބްދުއްސައްތާރު ޢަބްދުއްރަޙްމާން ޝަހާދާ ޘާނަވިއްޔާއާއި މަތީ ތަޢުލީމު ޙާޞިލުކުރެއްވީ ޕާކިސްތާނުގެ އަލްޖާމިޢަތުއްސަލަފިއްޔާއިންނެވެ. 1989ވަނަ އަހަރު އަލްޖާމިޢަތުއްސަލަފިއްޔާއިން ބެޗްލަރ އޮފް އިސްލާމިކް ސްޓަޑީޒް އެންޑް ޢަރަބިކް ލެންގުއޭޖް  ޙާޞިލުކުރައްވައިފައިވެއެވެ.  1995ވަނަ އަހަރު ތަފްސީރާއި ޙަދީޘުން މާސްޓާރސް  ޙާޞިލުކުރައްވައިފައިވެއެވެ. ޕީއެޗްޑީ ޙާޞިލުކުރެއްވީ ތަފްސީރާއި ޢުލޫމުލްޤުރްއާނުން ޕާކިސްތާނުގެ އިންޓަރނޭޝަނަލް އިސްލާމިކް ޔުނިވަރސިޓީ، އިސްލާމްއާބާދުގައި 2001ވަނަ އަހަރުގައެވެ.

ޑރ. ޢަބްދުއްސައްތާރު ޢަބްދުއްރަޙްމާން މިވަގުތު ހުންނެވީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީގެ ފެކަލްޓީ އޮފް ޝަރީޢާ އެންޑް ލޯގެ ޑީންގެ މަޤާމުގައެވެ. އެ ބޭފުޅާ ޢިލްމު ފެތުރުއްވުމުގެ މަސައްކަތް ފައްޓަވައިފައިވަނީ 1998ވަނަ އަހަރު އަމީނިއްޔާ ސްކޫލުގެ އިސްލާމް މުދައްރިސެއްގެ މަޤާމުންނެވެ. އެއަށްފަހު ކުއްލިޔަތުއްދިރާސާތިލްއިސްލާމިއްޔާ (2002- 2009)، ވިލާ ކޮލެޖު (2010 -2011)، ކީރިތި ޤުރްއާނާ ބެހޭ ޤައުމީ މަރުކަޒު (2007 -2013) އަދި ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީގެ ފެކަލްޓީ އޮފް ޝަރީޢާ އެންޑް ލޯ، (2001 – 2004) ގައި ޕާރޓް ޓައިމް ލެކްޗަރަރއަކަށް އުޅުއްވައިފައިވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން 2004 އިން 2018 އަށް ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީގެ ފެކަލްޓީ އޮފް ޝަރީޢާ އެންޑް ލޯގައި ސީނިއަރ ލެކްޗަރަރއަކަށް އުޅުއްވުމަށްފަހު ހަމަ އެ ފެކަލްޓީގެ ޑީންގެ މަޤާމުގައި 2012ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 2018ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް ހުންނެވިއެވެ.

ޑރ. ޢަބްދުއްސައްތާރު ޢަބްދުއްރަޙްމާން އަދާކުރައްވައިފައިވާ އެހެނިހެން މަޤާމުތަކުގެ ތެރޭގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ފިޤްހު އެކަޑަމީގެ މެންބަރުކަން ކުރެއްވުމާއި އެމް.އޭ. ޝަރީޢާގެ ކޯހުގެ  ކޯރޑިނޭޓަރުކަމާއި، އެލް.އެލް.ބީ ކޯހުގެ ކޯރޑިނޭޓަރުކަމާއި، ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީގެ ހަޔަރ ޑިގްރީސް ކޮމެޓީގެ މެންބަރުކަމާއި، ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީގެ ޔުނިވަރސިޓީ ގްރާންޓްސް ކޮމެޓީގެ މެންބަރކަމާއި، އެކަޑެމިކް ސެނެޓުގެ މެންބަރުކަމާއި، މާސްޓަރ އޮފް އާރޓްސް އިން ޝަރީޢާގެ ނުވަ ދަރިވަރުންގެ އެމް.އޭ.ގެ ޑިޒަރޓޭޝަންގެ ސުޕަރވައިޒަރުކަން ކުރެއްވުން ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ. އަދި އެތައް ފަހަރަކު ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީގެ ތެވެލި ކޮންފެރެންސްގައި ބައިވެރިވެވަޑައިގެންފައިވެއެވެ.

ޑރ. ޢަބްދުއްސައްތާރު ލިޔުއްވައިފައިވާ ފޮތްތަކުގެ ތެރޭގައި تاريخ التشريع الإسلامي(އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ ތާރީޚު) ، القواعد الفقهية (އިސްލާމިކް ލީގަލް މެކްސިމްސް) ، الحدود (ޙައްދުތައް) ، الجنايات (އަނިޔާތައް) ، الأحوال الشخصية 1،2،3  ، وسائل الإثبات (މައްސަލަތައް ޘާބިތުކުރުމުގެ ވަސީލަތްތައް. ހަތަރު މަޛްހަބު ޝާމިލް ވާގޮތަށް) ހިމެނެއެވެ.

ޑރ. ޢަބްދުއްސައްތާރު ޢަބްދުއްރަޙްމާނަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ފަތުވާ ދޭ އެންމެ މަތީ މަޖިލީހުގެ މިހާރުގެ ނާއިބު ރައީސެވެ. އެ މަޖިލީހަށް އެ މަނިކުފާނު ޢައްޔަން ކުރެވުނީ 2023ވަނަ އަހަރުގެ މާރިޗު މަހުގެ 29ވަނަ ދުވަހުއެވެ.

ޑރ. ޢަބްދުއްސައްތާރު ޢަބްދުއްރަޙްމާން ޕީއެޗްޑީ ހާސިލުކުރައްވައިފައިވާތީ 2004ވަނަ އަހަރު ސަރުކާރުން ދެއްވާ ޚާއްޞަ އިނާމު ލިބިވަޑައިގެންފައިވެއެވެ.
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދީނީ ޢިލްމުވެރީން
އަޙުމަދު ޝަރީފް

ޑރ އަހުމަދު ޝަރީފް އަކީ ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ހައްދަވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ޑރ އަޙުމަދު ޝަރީފް އަކީ ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާގެ އެގްޒެކްޓިވް ސެކެޓްރީ ގެ އިތުރުން ވަޒީރުން މަޖްލިހުގެ އެސިސްޓެންޓް ސެކެޓްރީ ވެސް މެއެވެ. އަދި ޑރ އަޙުމަދު ޝަރީފް އަކީ ރައްޔިތުންގެ މަޖްލިހާއި،އަދި ރައްޔިތުންގެ ޚާއްޞަ މަޖްލީހަށް ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ ޢައްޔަން ކުރައްވާފައިވާ މެންބަރެއް ވެސް މެއެވެ.ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާގެ އެގްޒެކްޓިވް ސެކެޓްރީ ކަމުގެ މަގާމަށް ޑރ އަޙުމަދު ޝަރީފް އިސްކުރެވުނީ 21 އޮގަސްޓް 2005 ގައެވެ.

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޑރ. މޫސާ ފަތުޙީ

thumb|ޑރ. މޫސާ ފަތުޙީ
**ޑރ. މޫސާ ފަތުޙީ**އަކީ މެލޭޝިޔާގެ ޔުނިވަރސިޓީ ޕުޓްރާ މެލޭޝިޔާގައި، 2006ވަނަ އަހަރު ޓެކްނިކަލް އެފިޝެންސީ، ޕްރޮޑަކްޓިވިޓީ، ފައިނޭންޝަލް ޕަރފޯމަންސް އެންޑް ވެލްފެއަރ އިފެކްޓް އޮފް ލިސްޓެޑް ޕްރައިވެޓައިޒްޑް ސްޓޭޓް-އޯންޑް އެންޓަރޕްރައިޒަސްގެ ރޮނގުން ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސޮފީ (ޕީ.އެޗް.ޑީ) ހައްދަވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.

ޑރ. މޫސާ ފަތުޙީއަށް 2006ވަނަ އަހަރު ވަނީ ސަރުކާރުން ދެއްވާ ޚާއްޞަ އިނާމު ލިބިވަޑައިގެންފައެވެ.

ޑރ. މޫސާ ފަތުޙީ މިހާރު ހުންނެވީ މިނިސްޓަރުގެ ނާއިބު ފެންވަރުގައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ އޮފީހުގެ ސީނިއަރ އަންޑަރ ސެކްރެޓެރީގެ މަޤާމުގައެވެ.
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސިމާދު ސަޢީދު

thumb|ސަރުކާރުން ދެއްވާ ޚާއްޞަ އިނާމު 2006 ވަނަ އަހަރު ޑރ. ސިމާދަށް އަރުވަނީ
ޑރ **ސިމާދު ސަޢީދު** (ގ.ޗަމަން ) އަކީ އޮސްޓްރޭލިއަން ނޭޝަނަލް ޔުނިވަސިޓީގައި ރިސޯސް މެނޭޖްމަންޓް އެންޑް އެންވައިރޮމަންޓަލް ސައިންސްގެ ދާއިރާ ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ހައްދަވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.ޑރ ސިމާދު ސަޢީދު އަކީ އޮސްޓްރޭލިއަން ނޭޝަނަލް ޔުނިވަސިޓީގައި ރިސޯސް މެނޭޖްމަންޓް އެންޑް އެންވައިރޮމަންޓަލް ސައިންސްގެ ދާއިރާ ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ހައްދަވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ޑރ ސިމާދު ސަޢީދު އެންވައިރޮމެންޓަލް ސައިންސްގެ ދާއިރާއިން ފުރަތަމަ ޑިގްރީ ހެއްދެވީ އިގިރޭސި ވިލާތުގެ ސައުތަމްޓަން ޔުނިވަސިޓީގައި 1990ން 1993 އަށެވެ. 1994ން 1995 އަށް އިގިރޭސި ވިލާތުގެ އޮކްސްފޯރޑް ބްރޫކްސް ޔުނިވަސިޓީގައި ޑރ ސިމާދު ސަޢީދު ވަނީ އެންވައިރޮމަންޓް އެސެސްމެންޓް އެންޑް މެނޭޖްމަންޓް ގެ ދާއިރާ އިން މާސްޓާރސް ޑިގްރީ ޙާޞިލް ކުރައްވާފައެވެ. ޑރ ސިމާދު ސަޢީދު މިހާރު މަސައްކަތް ކުރައްވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެންވައިރޮމަންޓަލް ރިސާޗް ސެންޓަރު ގައެވެ.

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޙުސައިން ޙަލީމް

ޑރ **ޙުސައިން ޙަލީމް** އަކީ ނިއުޒިލޭންޑްގެ އޮޓާގޯ ޔުނިވަސިޓީގައި 2005 ވަނަ އަހަރު ސްޕޯޓްސް ކޯޗިންގ ގެ ދާއިރާއިން ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ޙާޞިލް ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ޑރ ޙުސައިން ޙަލީމް އަކީ މޯލްޑިވްސް ނޭޝަނަލް ޑިފެންސް ފޯސްގައި މީގެ ކުރިން ޚިދުމަތް ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ޙުސައިން ޙަލީމަށް 2016 ވަނަ އަހަރު ވަނީ ކުޅިވަރުގެ ދާއިރާއިން؛ ކުޅިވަރު ކުޅުމާއި މީހުން ތަމްރީނު ކުރުމުގެ ރޮނގުން ހިތްވަރު ދިނުމުގެ ޤައުމީ އިނާމު ލިބިވަޑައިގެންފައެވެ.

## ތައުލީމީ ކާބިޔާބީތައް
* ބެޗްލަރ އޮފް ފިޒިކަލް އެޑިޔުކޭޝަން - 1996 - އޮސްޓްރޭލިއަން ކޮލެޖް އޮފް ފިޒިކަލް އެޑިޔުކޭޝަން- އޮސްޓްރޭލިޔާ
* ބެޗްލަރ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަން - 1997 - އޮސްޓްރޭލިއަން ކޮލެޖް އޮފް ފިޒިކަލް އެޑިޔުކޭޝަން- އޮސްޓްރޭލިޔާ
* މާސްޓަރ ޑިގްރީ އިން އެޑިޔުކޭޝަނަލް ސައިކޮލޮޖީ - 1998 - ސިޑްނީ ޔުނިވަސިޓީ- އޮސްޓްރޭލިޔާ
* މާސްޓަރ އޮފް ފިޒިކަލް އެޑިޔުކޭޝަން - 2002 - އޮޓާގޯ ޔުނިވަސިޓީ - ނިއުޒިލޭންޑް
* ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ އިން ސްޕޯޓްސް ކޯޗިންގ - 2005 - އޮޓާގޯ ޔުނިވަސިޓީ - ނިއުޒިލޭންޑް

## އިތުރު ފާލަންތައް
*އޮޓާގޯ ޔުނިވަސިޓީގައި ޑރ ޙުސައިން ޙަލީމްގެ މައުލޫމާތު ހުރި ޞަފްޙާއެއް

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޢަބުދުﷲ ނަޞީރު

ޑރ. ޢަބްދުﷲ ނަޞީރު ޕީއެޗްޑީ ހެއްދެވީ ކެނެޑާގެ ޑެލްހައުސީ ޔުނިވަރސިޓީގައި، ބަޔޯލޮޖީގެ ރޮނގުން 2003 ވަނަ އަހަރުގައެވެ.

ޑރ. ޢަބްދުﷲ ނަޞީރު ވަނީ މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް އެގްރިކަލްޗަރ އެންޑް މެރިން ރިސޯސަސް ގެ އެގްޒެކްޓިވް ޑިރެކްޓަރުކަމާއި، އެ މިނިސްޓްރީގެ ޕާމަނަންޓް ސެކްރެޓަރީގެ މަޤާމު އަދާކުރައްއިފައެވެ.
ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ފާތިން ޙަމީދު

ޑރ **ފާތިން ޙަމީދު** އަކީ މަސްވެރިކަމުގެ ދާއިރާ އިން ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ހައްދަވާފައިވާ ބޭކަނބަލެކެވެ. މިހާރު ހުންނެވީ މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރުގެ ނާއިބުގެ މަގާމް ގައެވެ. މީގެ އިތުރުން ޑރ ފާތިން ޙަމީދު އަކީ ރައްޔިތުންގެ ޚާއްޞަ މަޖްލީހުގެ ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ އައްޔަންކުރައްވާފައިވާ މެންބަރެއް ވެސް މެއެވެ.

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ހާލާ ޙަމީދު

ޑރ ހާލާ ޙަމީދު(ހ.މީނާޒް) އަކީ ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ އިގިރޭސިވިލާތުގެ އެންގްލިއާ ޔުނިވަސިޓީގައި ޖެންޑަރ އެންޑް ޑިވެލޮޕްމެންޓްގެ ދާއިރާއިން ފުރިހަމަ ކުރައްވާފައިވާ ބޭކަނބަލެކެވެ. މިހާރު ޑރ ހާލާ ހަމީދު ހުންނެވީ ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ އޮފީހުގެ މިނިސްޓަރުގެ ނާއިބުގެ މަގާމް ގައެވެ. ޑރ ހާލާ ހަމީދު އަކީ ކުރީގެ މިނިސްޓަރ އޮފް އެޓޯލް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން އަލްއުސްތާޛު ޢަބުދުﷲ ޙަމީދުގެ ދަރި ކަނބަލެކެވެ. ޑރ ހާލާ ހަމީދު ސަރުކާރާއި ގުޅިވަޑައިގަތީ 11 މާރޗް 1981 ގައެވެ.

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ނާޝިއާ މުޙައްމަދު

ޑރ **ނާޝިއާ މުޙައްމަދު** (ހ.މިލާފަރު ) އަކީ ނިއުޒިލޭންޑްގެ އޫކްލޭންޑް ޔުނިވަސިޓީގައި ލޭންގް ޓީޗިންގް އެންޑް ލާނިންގ ގެ ރޮނގުން ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ހައްދަވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. މިހާރު ޑރ ނާޝިއާ މުޙައްމަދު ހުންނެވީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތަޢުލީމު ކުރިއަރުވާ މަރުކަޒުގެ އެސިސްޓެންޓް ޑިރެކްޓަރ ޖެނެރަލްގެ މަގާމްގައެވެ. ޑރ ނާޝިއާ މުޙައްމަދު އަކީ މަޝްހޫރު މެޑިކަލް ޑޮކްޓަރ މުޙައްމަދު އަޙުމަދުގެ ދަރިކަނބަލެކެވެ.ޑރ ނާޝިއާ މުޙައްމަދު  އުފަންވެ ވަޑައިގަތީ 29 އޮގަސްޓް 1974 ގައެވެ.

### އަދާކުރައްވާފައިވާ ވަޒީފާތައް
* ޖޫން،1993 - ސެޕްޓެމްބަރު، 1994 - އެސިސްޓެންޓް ޓީޗަރ - އަމީނިއްޔާ ސުކޫލް
* ޖުލައި،1997 - ޖުލައި، 1999 -  އިގިރޭސި ޓީޗަރ - އަމީނިއްޔާ ސުކޫލް
* ސެޕްޓެމްބަރު،2002 - ފެބުރުއަރީ، 2003 - އިންގްލިޝް ޓިއުޓަރ (ޕާޓް ޓައިމް) - ސެންޓަރ ފޮރ އޯޕަން ލާރނިންގ
* ޖެނުއަރީ،2002 - ފެބުރުއަރީ، 2003 - ކަރިކިޔުލަމް ޑިވެލޮޕަރ - ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތަޢުލީމް ކުރިއަރުވާ މަރުކަޒު

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ޢާއިޝަތު ޝެހެނާޒް އާދަމް

ޑރ ޢާއިޝަތު ޝެހެނާޒް އާދަމް އަކީ ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ހައްދަވާފައިވާ ބޭކަނބަލެކެވެ. ޑރ ޢާއިޝަތު ޝެހެނާޒް އާދަމް އަކީ މިނިސްޓްރީ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަންގެ އެގްޒެކްޓިވް ޑިރެކްޓަރުގެ މަގާމްގައި ހުންނެވި ބޭކަނބަލެކެވެ. ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ ދެއްވާ ޚާއްޞަ އިނާމް ލިބިވަޑައިގަތީ 2005 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ޑރ ޢާއިޝަތު ޝެހެނާޒް އާދަމް ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ހެއްދެވީ 2004 ވަނަ އަހަރު ނިއުޒިލޭންޑްގެ އޫކްލޭންޑް ޔުނިވަސިޓީގައި ހިސާބުގެ ދާއިރާ އިންނެވެ.

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
މަރިޔަމް ޒުލްފާ

ޑރ **މަރިޔަމް ޒުލްފާ** އަކީ އޮސްޓްރޭލިޔާގެ ޕާތުގައި ހުންނަ ވެސްޓަން އޮސްޓްރޭލިއަން ޔުނިވަސިޓީ އިން ބިިޒިނަސް ގެ ދާއިރާއިން ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ޙާޞިލްކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ޑރ މަރިޔަމް ޒުލްފާ އަކީ ރާއްޖޭގައި އިގިރޭސި ބަހުން މަހަކު އެއްފަހަރު ނެރޭ މަޖައްލާ *އެކްސްޕްލޯރ މޯލްޑިވްސް* ގެ އެޑިޓަރުކަން ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. 1997 ވަނަ އަހަރު ޑރ މަރިޔަމް ޒުލްފާ ވަނީ ނިއުޒިލޭންޑްގެ ހެމިލްޓަންގައި ހުންނަ ވައިކަޓޯ ޔުނިވަސިޓީ އިން މާސްޓާރސް ޙާޞިލް ކުރައްވާފައެވެ. ޑރ މަރިޔަމް ޒުލްފާގެ ފިރިކަލުންނަކީ ރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފަރާތެއްކަމުގައިވާ ސިމް އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު އެވެ.

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
މުޙައްމަދު ޝަރީފް

ޑރ **މުޙައްމަދު ޝަރީފް** (މ.ފެންފޯއްމާ) އަކީ ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ  އިގިރޭސި ވިލާތުގެ ލިވަރ ޕޫލް ޔުނިވަސިޓީ ގައި ސިވިލް އިންޖިނޭރިން/ ކޯސްޓަލް އިންޖިނޭރިންގެ ގެ ދާއިރާއިން ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ހައްދަވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ޑރ މުޙައްމަދު ޝަރީފް މިހާރު ހުންނެވީ މިނިސްޓްރީ އޮފް ޕްލޭނިންގ އެންޑް ނޭޝަނަލް ޑިވެލޮޕްމަންޓްގެ އެގްޒެކްޓިވް ޑިރެކްޓަރުގެ މަގާމްގައެވެ. ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ ދެއްވާ ޚާއްޞަ އިނާމް ލިބިވަޑައިގަތީ 2005 ވަނަ އަހަރު އެވެ.

ރައީސް މުޙައްމަދު ނަޝީދުގެ ސަރުކާރުގައި ޑރ މުޙައްމަދު ޝަރީފް ހުންނެވީ މިނިސްޓްރީ އޮފް ހައުސިންގް ޓްރާންޕޯޓް އެންޑް އެންވައިރޮމެންޓްގެ ނާއިބު ގެ މަގާމް ގައެވެ.

## ތައުލީމީ ކާމިޔާބީތައް
* 1991 - 1995 : ބެޗްލާރސް އޮފް ސިވިލް އިންޖިނިއަރިންގ - ޔުނިވަސިޓީ އޮފް ބްރައިޓަން - އިގިރޭސި ވިލާތް
* 1998 - 2000 : މާސްޓާރސް އޮފް ސައިންސް ( މެރިޓައިމް ސިވިލް އިންޖިނޭރިންގ ) - ލިވަރޕޫލް ޔުނިވަސިޓީ - އިގިރޭސި ވިލާތް
* 2000 - 2004 : ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ - ސިވިލް އިންޖިނޭރިންގ - ލިވަރުޕޫލް ޔުނިވަސިޓީ - އިގިރޭސި ވިލާތް

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
އަޙުމަދު ރިޒާ

ޑރ **އަޙުމަދު ރިޒާ** އަކީ ކެމިސްޓްރީ އިން ޑޮކްޓަރ އޮފް ފިލޯސަފީ ޙާޞިލް ކުރައްވާފައިވޭ ބޭފުޅެކެވެ. އަދި އިގިރޭސި ވިލާތުގައި 10 އަހަރު ދުވަހުގެ ކިޔަވާ ދިނުމުގެ ތަޖްރިބާ ހޯދާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސެންސަރީ ސިސްޓަމް

ސެންސަރީ ސިސްޓަމް ނުވަތަ () އަކީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމް ގައި *ސެންސަރީ އިންފޮމޭޝަން* ޕްރޮސެސް ކުރުމުގައި ޒިންމާވާ ބައެވެ. ސެންސަރީ ސިސްޓަމް އެކުލެވިގެންވަނީ *ސެންސަރީ ރިސެޕްޓާރސް*(Sensory receptors) ، *ނިއުރަލް ޕާތުވޭސް*(Neural pathways) އަދި ސިކުނޑީގައިވާ އިހްސާސްތައް ބަލައިގަތުމަށް ޚާއްޞަ ބައި ގެ މައްޗަށެވެ. ސެންސަރީ ސިސްޓަމް ގައި ހިމެނޭ އެންމެ އާންމު ބައިތަކަކީ ފެނުން، އަޑުއިވުން، ވަސް ބެލުން، ރަހަބެލުން، އަދި ބީހުން މި 5 ހިއްސުއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ނާރުތަކުގެ ނިޒާމް
އެންޓީރިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް

އެންޓީރިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް ނުވަތަ () އަކީ ސީދާ ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް ކޮންޓްރޯލްކޮށްދޭ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމްގައި ހިމެނޭ ބައެކެވެ. އެންޓީރިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް ގެ ނިއުރޯންތައް ޖަމާވެފައި ހުންނަނީ ދެވައްތަރެއްގެ ގެންގްލިއާ ގައެވެ. އެއީ *އޯބެކްސް ޕްލެކްސަސް*(Auerbach’s plexus)އަދި *މައިސްނާރސް ޕްލެކްސަސް*(Meissner’s plexus) އެވެ. މައިސްނާރސް ޕްލެކްސަސް ހުންނަނީ މަޢިދާގެ އެތެރެއިން ބޭރަށް ހުންނަ ފަށަލަ ތަކުގެ ތެރެއިން ފުރަތަމަ އިންނަ ތެތް ދުލިފަށް ދޫކޮށް އޭގެ ދަށުގައިވާ ފަށަލައިގެ ތެރޭގައެވެ. އަދި އޯބެކްސް ޕްލެކްސަސް އިންނަނީ ކުރިން ބުނި ފަށަލައިގެ ބޭރުންއިންނަ ބޭރު މަޑުމަހުގެ ފަށަލައިގެ ތެރޭގައެވެ. 

## ފަށަލަތައް
 

## ކޮމްޕްލެކްސިޓީ

## އިތުރު ފޮޓޯތައް
 

## އިތުރު ފާލަންތައް

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ނާރުތަކުގެ ނިޒާމް
ޕެރަސިމްޕަތެޓިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް

**ޕެރަސިމްޕަތެޓިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް** ނުވަތަ () އަކީ އުޓޮނޮމިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމްގެ ބައެކެވެ. ޢާންމު ގޮތެއްގައި ސިމްޕަތެޓިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް އަދި ޕެރަސިމްޕަތެޓިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް މަސައްކަތްކުރަނީ އެކަތި އަނެކައްޗާއި އިދިކޮޅު މަސައްކަތްތަކެވެ. ނަމަވެސް މިގޮތަށް މަސައްކަތްކުރަނީ ގުޅިފައިވާ ދެބައިގެ ގޮތުގައެވެ. މާނައަކީ އެއްބައިން ވަކިކަމެއް މަތިކުރާއިރު އަނެއްބައިން އެކަމެއް ދަށްކޮށްދެއެވެ. މިސާލަކަށް އެއްނިޒާމަކުން ލޭހޮޅިތައް ފުޅާކޮށްލާއިރު އަނެއް ނިޒާމަކުން ލޭހޮޅިތައް ހަނިކޮށް ފިއްތާލައި ދިނުން ފަދަ ކަންތައްތައް ފުރިހަމަކޮށްދެއެވެ.

ޢާންމު ގޮތެއްގައި ސިމްޕަތެޓިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް މަސައްކަތްކުރަނީ އަވަސް އިޖާބައެއް ބޭނުންވާ ފަދަ ކަންކަމާއި ގުޅިގެންނެވެ. ނަމަވެސް ޕެރަސިމްޕަތެޓިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް މަސައްކަތްކުރަނީ ކޮންމެހެން އަަވަސް އިޖާބައެއް ބޭނުންނުވާ ކަންކަމާއި ގުޅިގެންނެވެ.

## ސިމްޕަތެޓިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް އާއި ހުރި ގުޅުން

## ހަށިގަނޑުގައި މިނިޒާމް އެކުލެވޭ ތަން

## ރިސެޕްޓާރތައް

## އިތުރު ފާލަންތައް

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ނާރުތަކުގެ ނިޒާމް
ސިމްޕަތެޓިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް

ސިމްޕަތެޓިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް ނުވަތަ () އަކީ އުޓޮނޮމިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމްގެ ބައެކެވެ. ޢާންމު ގޮތެއްގައި ވެސް މިނިޒާމަކީ ހަރަކާތްތެރި އެއްޗެކެވެ. ސްޓްރެސް ފަދަ ޙާލަތްތަކުގައި މި ނިޒާމް މުރާލިވެ، ހީވާގިކަމާއެކު އިތުރަށް ހަރަކާތްތެރިވާން ފަށައެވެ. ނާރުތަކުގެ ނިޒާމްގައި ހިމެނޭ އެހެނިހެން ބައިތަކެކޭ އެއްގޮތަށް ސިމްޕަތެޓިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް ވެސް މަސައްކަތްކުރަނީ ގުޅިލާމެހިފައިވާ ނިއުރޯންތަކެއްގެ އެހީގައެވެ. ސެންޓްރަލް ނާރވަސް ސިސްޓަމްގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ސިމްޕަތެޓިކް ނިއުރޯންތަކާ މެދު ބެލެވެނީ އެއީ ޕެރިފެރަލް ނާރވަސް ސިސްޓަމްގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ސްޕައިނަލް ކޯޑް ގައި ހިމެނޭ ސިމްޕަތެޓިކް ނިއުރޯންތައް ޕެރިފެރަލް ސިމްޕަތެޓިކް ނިއުރޯންތަކާ ގުޅެނީ *ސިމްޕަތެޓިކް ގެންގްލިއާ*(Sympathetic ganglia) ތަކުގެ އެހީގައެވެ. 

## ބަލާލުމެއް

## ވަޒީފާ
 

## އޯގަނައިޒޭޝަން

## މައުލޫމާތު ގެނެސްދިނުން

## އަދިވެސް ބައްލަވާ ލައްވާ

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ނާރުތަކުގެ ނިޒާމް
އުޓޮނޮމިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް

thumb|360px|އުޓޮނޮމިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް<br />ނޫ = ޕެރަސިމްޕަތެޓިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް<br />ރަތް = ސިމްޕަތެޓިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް

އުޓޮނޮމިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް ނުވަތަ () އަކީ އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު އެތެރޭގެ ގުނަވަންތައް ކޮންޓްރޯލްކޮށް އެގުނަވަންތަކުގެ މަސައްކަތް ހަމަހަމަ ކަމާއެކު ސާބިތުކަންމަތީ ހިފަހައްޓައިދީ، ބެލެހެއްޓުމުގައި ޒިންމާވާ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމްގެ ބައެކެވެ. މިއީ ފެރިފެރަލް ނާރވަސް ސިސްޓަމްގެ ބައެކެވެ. މިނިޒާމްގެ މަސައްކަތްތައް ހިންގަނީ އަހަރެމެންގެ އިޚްތިޔާރަކާ ނުލައި، ނުވަތަ އަހަރެމެންނަށް އެގުމަކާ ނުލައެވެ. 

އުޓޮނޮމިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް އިން ބާރުފޯރުވާ ހަރަކާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިތުގެ ވިންދު ޖެހުން، ކާތަކެތި ހަޖަމުކުރުން، ނޭވާލާ މިންވަރު، ކުޅު އުފެއްދުން، ދާހިއްލުން، ކުޑަކަމުދިއުން، ކަޅި ބޮޑުވުން، އަދި ފިރިހެން ހަށި ވާންވެ ވަރުޖެހުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. 

އުޓޮނޮމިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް 3ބަޔަކަށް ބެހިފައި ވެއެވެ.އެއީ
* ސިމްޕަތެޓިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް (Sympathetic nervous system)
* ޕެރަސިމްޕަތެޓިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް (Parasympathetic nervous system)
* އެންޓީރިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް (Enteric nervous system

## އެނަޓަމީ

## ވަޒީފާ
 

## ނިއުރޯ ޓްރާންސްމިޓަރތައް
 

## އަދިވެސް ބައްލަވާ ލައްވާ
 

## އިތުރު ފާލަންތައް

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ނާރުތަކުގެ ނިޒާމް
ޢަބްދުއް ރަޝީދު ޢަބްދުލް ވައްހާބު

ޢަބްދުއް ރަޝީދު ޢަބްދުލް ވައްހާބު އަކީ ޕީ އެޗްޑީ ބޭފުޅެއްގެ އިތުރުން މެޑިކަލް ޑޮކްޓަރެއް ވެސް މެއެވެ.

## އިތުރު ފާލަންތައް
* ޢަބްދުއް ރަޝީދު ޢަބްދުލް ވައްހާބުގެ ޅެންވެރިކަން

ޤިސްމު:ޕީއެޗްޑީ ހަދާފައިވާ ދިވެހިން
ޤިސްމު:ޙަޔާތުނާމާ
ސްޕައިނަލް ކޯޑް

ނާރު ރޮނދި، ނުވަތަ ނާރު ވާފަށް ނުވަތަ ()  އިންނަނީ މައިބަދައިގެ މަތިން ފެށިގެން ތިރިއަށް ކަށިތަކުގެ މެދުން އުފެދިފައިވާ މަގުގެ ތެރޭގައެވެ. މާނައަކީ ސްޕައިނަލް ކޯޑް ފެށިފައި އިންނާނީ ސިކުނޑީގެ ތިރިންނެވެ. އެހެންކަމުން ބޮލުގެ ނާށިގަނޑު ސިކުނޑި ހިމާޔަތްކޮށްދޭ އައްޑަނަ އަކަށް ވާފަދައިން މައިބަދައިގެ ކަށިތަކަކީ ސްޕައިނަލް ކޯޑް ހިމާޔަތްކޮށް ރައްކާތެރިކުރުމަށްޓަކައި ލެވިފައިވާ ގުދުރަތީ އައްޑަނަ އެކެވެ. ސްޕައިނަލް ކޯޑްގެ މައި ވަޒީފާ އަކީ ޕެރިފެރަލް ނާރވަސް ސިސްޓަމް ސިކުނޑިއަށް ފޮނުވާ ސިގްނަލްތައް ސިކުނޑިއާއި ހަމައަށް ގެންދިއުމުގައި މެދުވެރިއެއްގެ ދައުރު އަދާކުރުމެވެ. 

ސްޕައިނަލް ކޯޑް () އަކީ ބަދަތަކުގެ ތެރޭގައި އުފެދިފައިވާ މަގަކުން ދަތުރުކުރާ ނާރުތަކުގެ ބޮޑިއެކެވެ. މިނާރުތައް ރައްކާތެރި ކުރުމަކީ މިދެންނެވުނު ބަދަތަކުގެ އެއް މަސައްކަތެވެ. ކޮންމެ ދެބަދައެއްގެ ދޭތެރެއިން ސްޕައިނަލް ކޯޑް އާއި ގުޅިފައިވާ ނާރުތަކުގެ ޖޯޑެއް ދެފަރާތުން ނިކުމެއެވެ. މިނާރުތަކަކީ އެހިސާބުން ފެށިގެން ތިރިއަށް ހުންނަ ބައިތަކަށް ސަޕްލައިކުރާ، އަދި އިހްސާސްތައް ސިކުނޑި އަށް ގެންގޮސްދީ، ސިކުނޑިން ފޮނުވާ އަމުރުތައް، އެހިސާބުގެ މަސްތަކަށް ގެނެސްދޭ ނާރުތަކެކެވެ. ބަދަތަކުގެ މައްސަލަ ތަކުގައި މިނާރުތަކަށް އަނިޔާވުމުން އުނަގަނޑާއި، ފައިގައި ރިއްސާގޮތް ވެއެވެ.

## އޮނިގަނޑު
 

## ސެންސަރީ އޯގަނައިޒޭޝަން

## މޮޓޯ އޯގަނައިޒޭޝަން

## ސްޕައިނޯ ސެރެބިލާ ޓްރެކްޓްތައް
 

## އަނިޔާ ލިބުން
 

## އިތުރު ފޮޓޯތައް

 Image:Gray663.png|ސްޕައިނަލް ކޯޑްގެ ޑައިގްރަމް އެއް.
 Image:Gray664.png|މިޑް-ތޮރަސިކް ލެވެލް ހިސާބުން ހަދާފައިވާ ކްރޮސް ސެކްޝަން އެއް.
 Image:Gray666.png|ތަފާތު ހިސާބު ތަކުން ހަދާފައިވާ ކްރޮސް ސެކްޝަން ތަކެއް.


## އަދިވެސް ބައްލަވާ ލައްވާ
 

## އިތުރު ފާލަންތައް

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ނާރުތަކުގެ ނިޒާމް
ސެންޓްރަލް ނާރވަސް ސިސްޓަމް

thumb|200px|ސެންޓްރަލް ނާރވަސް ސިސްޓަމްގެ ޑައިގްރަމްއެއް:<br />'''1.''' ސިކުނޑި<br />'''2.''' ސެންޓްރަލް ނާރވަސް ސިސްޓަމް<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(ސިކުނޑި އަދި ނާރު ރޮނދި)</small><br />'''3.''' ސްޕައިނަލް ކޯޑް
މަރުކަޒީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމް ނުވަތަ () އަކީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމްގެ އެންމެ ބޮޑު ބައެއް ޙިއްޞާކުރާ ބައެވެ. ސެންޓްރަލް ނާރވަސް ސިސްޓަމް ގައި ހިމެނޭ ސިކުނޑި އޮންނަނީ ބޮލުގެ ނާށިގަނޑުގެ ތެރޭގައެވެ. ސްޕައިނަލް ކޯޑް އިންނަނީ މައިބަދައިގެ މަތިން ފެށިގެން ތިރިއަށް ކަށިތަކުގެ މެދުން އުފެދިފައިވާ މަގުގެ ތެރޭގައެވެ. މާނައަކީ ސްޕައިނަލް ކޯޑް ފެށިފައި އިންނާނީ ސިކުނޑީގެ ތިރިންނެވެ. 

ކުޑަ ދަރިފުޅު ބަނޑުގައި އުފެދެމުން އަންނައިރު ސެންޓްރަލް ނާރވަސް ސިސްޓަމް އުފެދިގެން އަންނަނީ *ނިއުރަލް ޕްލޭޓް*(Neural plate) އިންނެވެ. ނިއުރަލް ޕްލޭޓް އަކީ ކުޑަ ދަރިފުޅުގެ ހަށިގަނޑުގެ ބައިތައް އުފެދިގެން އަންނަ މައި ތިން ފަށަލައިގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޭރަށް އިންނަ *އިކްޓޮޑާރމް*(Ectoderm) ގެ ބައެކެވެ. ހަށިގަނޑުގައި ކުޑަ ދަރިފުޅު ބޮޑުވެގެން އަންނަ އައުމުގެ ތެރޭގައި ނިއުރަލް ޕްލޭޓް *ނިއުރަލް ޓިއުބު*(Neural tube) އަށް ބަދަލު ވެއެވެ. ނިއުރަލް ޓިއުބުގެ އެތެރޭ ބައިން ސިކުނޑީގެ ތެރޭގައިވާ ''ވެންޓްރިކަލްތަކުގެ ނިޒާމް އުފެދޭއިރު، ނިއުރަލް ޓިއުބުގެ އެހެން ބައިތަކުން ސިކުނޑި އަދި ސްޕައިނަލް ކޯޑް އުފެދިގެން ދެއެވެ. އަދި ސިކުނޑިން ބްރެއިން ސްޓެމް އާއި އެހެނިހެން ބައިތައް އުފެދިގެން ދެއެވެ. 

## ސެންޓްރަލް ނާރވަސް ސިސްޓަމްގެ ބައިތައް




ސްޕައިނަލް ކޯޑް 


ސިކުނޑި
ސިކުނޑީގެ މޫ ނުވަތަ ބްރެއިން ސްޓެމް
ރޮމްބް އެންކެފަލޯން

ޕޮންސް,
ސެރެބިލަމް,
މެޑައްލާ އޮބްލޮންގާޓާ 



މެސްއެންކެފަލޯން

ޓެކްޓަމް,
ސެރެބްރަލް ޕިޑަންކަލް,
ޕްރީޓެކްޓަމް, 
މިސެންކެފަލިކް ޑަކްޓް 



ޕްރޮސްއެންކެފަލޯން
ޑައިއެންކެފަލޯން

އެޕިތަލަމަސް, 
ތަލަމަސް, 
ހައިޕޮތަލަމަސް, 
ސަބްތަލަމަސް, 
ޕިޓޫޓަރީ ގްލޭންޑް, 
ޕައިނިއަލް ގްލޭންޑް, 
ތާރޑް ވެންޓްރިކަލް 



ޓެލެންކެފަލޯން

ރިނެންކެފަލޯން,
އަމިގްޑަލާ,
ހިޕޯކެމްޕަސް,
ނިއޯކޯޓެކްސް,
ލެޗްރަލް ވެންޓްރިކަލް





## އަދިވެސް ބައްލަވާ ލައްވާ
 

## އިތުރު ފާލަންތައް

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ނާރުތަކުގެ ނިޒާމް
މަޑު މަސް

thumb|މަޑު މަސް މައިކްރޮސްކޯޕުން ބެލުމުން ފެންނަގޮތް

މަޑު މަސް ނުވަތަ () އަކީ އިންސާނާގެ އެތެރެހަށީގެ ބައެއް ގުނަވަންތަކުގެ ފާރުގައި ހުންނަ މަހުގެ ވައްތަރެވެ. މިގޮތުން މަޑުމަސް ހުންނަނީ ޢާއްމު ގޮތެއްގައި އެތެރޭގައި ހޮޅި ނުވަތަ މަގު ހެދިފައި ހުންނަ ގުނަވަންތަކުގައެވެ. މިސާލަކަށް ކާތަކެތި ހިގާ ހޮޅި، ކުޑަ ގޮހޮރު، ބޮޑު ގޮހޮރު ފަދަ ގުނަވަންތަކުގައެވެ. މީގެ އިތުރުން މަސާނާ، ނޭވާލާ ނިޒާމްގެ ބައިތައް، ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް ގެ ބައިތަކުގައި ވެސް މަޑު މަސް ހުރެއެވެ. މަޑު މަސްތަކާއި ކަށި މަސް އަދި ހިތު މަސް ތައް އެކަތި އަނެކައްޗާއި ތަފާތުތަކެއް ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:މަސްތަކުގެ ނިޒާމް
ހިތު މަސް

**ހިތު މަސް** ނުވަތަ () އަކީ އިންސާނާގެ ހިތުގައި އެކުލެވިގެންވާ މަހުގެ ބާވަތެވެ. މިއީ އޭގެ ޒާތުގައި އަހަރެމެންގެ އިޚްތިޔާރަކާ ނުލައި މަސައްކަތްކުރާ މަހުގެ ބާވަތެވެ. ހިތުގައިވާ މަސްތަކުގެ ދައުރަކީ ލޭދައުރުކުރާ ނިޒާމްގެ ތެރެއަށް ހިތުން ލޭ ޕަމްޕްކޮށް ކޮންޓްރެކްޝަންގެ ޒަރީޢާއިން ފޮނުވައި ދިނުމެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:މަސްތަކުގެ ނިޒާމް
ކަށި މަސް

left|thumbnail|300px|މައިކްރޮސްކޯޕުން ބެލުމުން ކަށި މަސް ފެންނަގޮތް

ކަށި މަސް ނުވަތަ () އަކީ ހަށިގަނޑުގައިވާ ކަށިތަކާއި ތަތްވެފައި ހުންނަ މަސްތަކަށެވެ. އަހަރެމެންނަށް ހަރަކާތްކުރެވެނީ މިމަސްތަކުގެ އެހީގައެވެ. ނުވަތަ މިމަސްތައް ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ. މިވައްތަރުގެ މަހުގެ ސެލް ނުވަތަ މަހު ސެލް ހުންނަނީ ދިގުކޮށް ސިލިންޑަރެއްގެ ބައްޓަމަށް ބައިވަރު ނިއުކްލިއަސް ލާފައެވެ. މިބުނި ނިއުކްލިއަސްތައް ހުންނަނީ ސެލްގެ އަރިމަތީގައި *ޕްލާޒްމާ މެންބްރޭން*ގެ ދަށުގައެވެ. އެހެންކަމުން މަހު ސެލް ނުވަތަ މަސަލް ފައިބަރު ގެ މެދު ހުންނަނީ *މަޔޯފިބްރިލް*(Myofibril) އަށް ޖާގަ ދިނުމަށްޓަކައި ހުސްކުރެވިފައެވެ. 

މަސް ގަނޑުގެ ދެކޮޅު ހަށިގަނޑާއި ތަތްވެފައި އިންނައިރު ހަށިގަނޑު މެދުބައި ނުވަތަ ނާރެސް އާއި ކައިރީގައި ކަށިގަނޑުގައި މަސްގަނޑު ހަރުލާފައި ހުންނަ ބަޔަށްކިޔަނީ *އޮރިޖިން* އެވެ. އަދި ނާރެސް އާއި ދުރުގައިވާ ކަށިގަނޑުގައި މަސްގަނޑު ހަރުލާފައިވާ ބަޔަށް ކިޔަނީ *އިންސާޝަން* އެވެ. 

ސްކެލިޓަލް މަސަލްގެ ވައްތަރުތައް ބައިކުރެވިދާނެ ވަރަށް ގިނަގޮތްތައް ހުރެއެވެ. އެއްގޮތަކީ *މަޔޯސިން*(Myosin) ގައި އެކުލެވޭ ޕްރޮޓީންގެ ވައްތަރު ބެލުމެވެ. މިގޮތަށް ބަލާއިރު ސްކެލިޓަލް މަސަލް ފައިބަރުތައް ދެބަޔަކަށް ބަހާލެވެއެވެ. ފުރަތަމަ ވައްތަރަކީ ރަތްކުލަ އަށް ހުންނަ *ޓައިޕް1 ފައިބަރު* ތަކެވެ. މިވައްތަރުގެ މަސަލް ފައިބަރުތައް ވަރުދެރަވެ، ބާރުދިއުން ކުޑަވާނެއެވެ. އަނެއް ވައްތަރަކީ ހުދު ކުލައަށް ހުންނަ *ޓައިޕް2 ފައިބަރު* ތަކެވެ. މިވައްތަރުގެ މަސަލް ފައިބަރުތައް އަވަހަށް ވަރުދެރަވެ، ފަސޭހަކަމާއެކު ބާރުދޫވާނެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:މަސްތަކުގެ ނިޒާމް
ޕެރިފެރަލް ނާރވަސް ސިސްޓަމް

އަރިމަތީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމް ނުވަތަ () އަކީ އިންސާނާގެ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމްގައި ހިމެނޭ ބައެކެވެ. މިބައިގައި ހިމެނެނީ ސިކުނޑި އާއި ސްޕައިނަލް ކޯޑް އިން ބޭރުގައިވާ ނާރުތަކާއި ނިއުރޯން ތަކެވެ. އަތް ފަޔާއި، ހަށިގަނޑުގެ ގުނަންތަކުގެ ހަރަކާތް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގައި މި ނިޒާމްގެ ނާރުތައް ބައިވެރި ވެއެވެ. ސެންޓްރަލް ނާރވަސް ސިސްޓަމް އާއި ޚިލާފަށް ޕެރިފެރަލް ނާރވަސް ސިސްޓަމް ވަނީ ކަށިތަކަކުން ހިމާޔަތް ކުރެވިފައެއް ނޫނެވެ. މާނައަކީ ފަސޭހަކަމާއެކު ވިހަތަކަށް ހުށަހެޅި ގެއްލުން ލިބުމުގެ ފުރުޞަތު ޕެރިފެރަލް ނާރވަސް ސިސްޓަމް އަށް ބޮޑެވެ. ޕެރިފެރަލް ނާރވަސް ސިސްޓަމް ވަނީ ދެބަޔަކަށް ބެހިފައެވެ. އެއީ ސޮމެޓިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް(Somatic nervous system) އަދި އުޓޮނޮމިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް(Autonomic nervous system) އެވެ. 

## ނާރުތަކަށް ނަންދިނުން
 

## ސަރވައިކަލް ސްޕައިނަލް ނާރވްސް
 

## ބްރެކިއަލް ޕްލެކްސަސް

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ނާރުތަކުގެ ނިޒާމް
ސޮމެޓިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް

ސޮމެޓިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް ނުވަތަ () އަކީ ޕެރިފެރަލް ނާރވަސް ސިސްޓަމްގެ ބައެކެވެ. ހަށިގަނޑު ހަރަކާތްތައް ކޯޑިނޭޓް ކުރަނީ ސޮމެޓިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް އިންނެވެ. އަހަރެމެންގެ އިޚްތިޔާރާއި ބާރުގެ ދަށުން ހިންގޭ ހަރަކާތްތައް ހިންގައި ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގައި ޒިންވާ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމަކީ ވެސް މިއީއެވެ. ބޭރު މާހައުލުން ކުރިމަތިވާ ކަންތައްތަކަށް ހުށަހެޅޭ ހިނދު އިޖާބަދޭ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމަކީވެސް މިއީއެވެ. މިސާލަކަށް އެއްޗެއް ފެނުމުން، އަޑެއް އިވުމުން، އެއްޗެއް ގައިގައި ބީހުން ފަދަ ކަންތައްތަކުން ކުރިމަތިވާ ބަދަލުތަކާއި ހަށިގަނޑު ގުޅުވާލަދޭ ނިޒާމަކީ ވެސް މިއީއެވެ. 

ސޮމެޓިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް ގެ ތެރޭގައި މަސްތަކާއި، ހަންގަނޑާއި، އަދި އިހްސާސް ގެނެސްދޭ ގުނަވަންތަކާއި ގުޅިފައިވާ ހުރިހާ ނިއުރޯންތައް ހިމެނެއެވެ. ސޮމެޓިކް ނާރވަސް ސިސްޓަމް އެކުލެވިގެންވަނީ *އޭފެރަންޓް ނާރވްސް* އަދި *އީފެރަންޓް ނާރވްސް* ތަކުގެ މައްޗަށެވެ. *އޭފެރަންޓް ނާރވްސް*(Afferent nerves) ތަކުން ބޭރުގެ މަސްދަރުތަކުން ލިބޭ *ސެންސަރީ އިންފޮމޭޝަން*ތައް ބަލައި ގަނެއެވެ. *އީފެރަންޓް ނާރވްސް*(Efferent nerves) އިން މަސްތައް ކޮންޓްރެކްޓުވުމުގައި ޒިންމާވެއެވެ. 

## ނާރުތަކުން ސިގްނަލް ފޮނުވުން
 

## ރިފްލެކްސް އާރކް
 

## އަދިވެސް ބައްލަވާ ލައްވާ

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:ނާރުތަކުގެ ނިޒާމް
ގޯނާޑޮޓްރޮޕިން ރިލީސިންގ ހޯރމޯން

ގޯނާޑޮޓްރޮޕިން ރިލީސިންގ ހޯރމޯން ނުވަތަ () އަކީ ސިކުނޑިގެ ތެރޭގައިވާ ހައިޕޯތަލަމަސް ގައި އިންނަ *ޕަރަވެންޓްރިކިއުލާ ނިއުކްލިއަސް*(Paraventricular nucleus) އިން އުފައްދައި ދޫކުރާ،ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން އަކީ އެންޓީރިއޯ ޕިޓޫއިޓަރީ ލޯބް އިން ފޮލިކަލް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން އަދި ލޫޓީއިނައިޒިންގ ހޯރމޯން ދޫކުރުމުގައި ޒިންމާވާ ހޯރމޯން އެވެ. މިހޯރމޯން އަށް ކިޔައި އުޅޭ އެހެން ނަންތަކުގެ ތެރޭގައި *ލޫޓީއިނައިޒިންގ ހޯރމޯން ރިލީސިންގ ހޯރމޯން*(LHRH) ފަދަ ނަންތައް ހިމެނެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ގްރޯޘް ހޯރމޯން ރިލީސިންގ ހޯރމޯން

ގްރޯޘް ހޯރމޯން  ރިލީސިންގ ހޯރމޯން ނުވަތަ ()  އަކީ ސިކުނޑިގެ ތެރޭގައިވާ ހައިޕޯތަލަމަސް ގައި އިންނަ *އާކުއޭޓް ނިއުކްލިއަސް*(Arcuate nucleus) އިން އުފައްދައި ދޫކުރާ 44 އަމިނޯ އެސިޑް އެކުލެވޭ ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން އަކީ އެންޓީރިއޯ ޕިޓޫއިޓަރީ ލޯބް އިން ގްރޯޘް ހޯރމޯން ދޫކުރުމަށް ބާރުއަޅާ ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން އަށް ކިޔައިއުޅޭ އެހެން ނަންތަކުގެ ތެރޭގައި *ގްރޯޘް ހޯރމޯން ރިލީސިންގ ފެކްޓަރ*(GRF/GHRF) އަދި *ސޯމަޓަކްރިނިން*(Somatocrinin) ފަދަ ނަންތައް ހިމެނެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ކޯޓިކޯޓްރޮޕިން ރިލީސިންގ ހޯރމޯން

ކޯޓިކޯޓްރޮޕިން ރިލީސިންގ ހޯރމޯން ނުވަތަ () އަކީ ސިކުނޑިގެ ތެރޭގައިވާ ހައިޕޯތަލަމަސް ގައި އިންނަ *ޕަރަވެންޓްރިކިއުލާ ނިއުކްލިއަސް*(Paraventricular nucleus) އިން އުފައްދައި ދޫކުރާ،ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. ހަމަމިހެން މިއީ *ސްޓްރެސް* އަށް އިޖާބަ ދިނުމުގައި ބައިވެރިވާ *ނިއުރޯޓްރާންސްމިޓަރ* އެއްވެސް މެއެވެ. މިހޯރމޯން އަކީ އެންޓީރިއޯ ޕިޓޫއިޓަރީ ލޯބް އިން އެޑްރީނޯ ކޯޓިކޯ ޓްރޮޕިކް ހޯރމޯން ދޫކުރުމަށް ބާރުއަޅާ ބާރުއަޅާ ހޯރމޯން އެކެވެ.މިހޯރމޯން އަށް ކިޔައިއުޅޭ އެހެން ނަންތަކުގެ ތެރޭގައި *ކޯޓިކޯޓްރޮޕިން ރިލީސިންގ ފެކްޓަރ*(CRF) އަދި *ކޯޓިކޯލިބެރިން*(Corticoliberin) ފަދަ ނަންތައް ހިމެނެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ވޭޒޯޕްރެސިން

ވޭޒޯޕްރެސިން ނުވަތަ () އަކީ ސިކުނޑިގެ ތެރޭގައިވާ ހައިޕޯތަލަމަސް ގައި އިންނަ *ޕަރަވެންޓްރިކިއުލާ ނިއުކްލިއަސް*(Paraventricular nucleus) އަދި *ސްޕްރައޮޮޕްޓިކް ނިއުކްލިއަސް*(Supraoptic nucleus) ގައި ހުންނަ *މެގްނޯ ސެލިއުލާ ނިއުރޯސިކްރީޓަރީ ސެލް*(Magnocellular neurosecretory cell) ތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ،ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. ވޭޒޯޕްރެސިން މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި އުފެދިގެން އަންނަނީ ސްޕްރައޮޕްޓިކް ނިއުކްލިއަސްގައި ހުންނަ މިފަދަ ސެލްތަކުންނެވެ. 

މިއީ ހައިޕޯތަލަމަސް ގައި *ޕްރީޕްރޯ ހޯރމޯން ޕްރިކޯސަރ* އިން އުފެދިގެން އައިސް ޕޯސްޓީރިއޯ ޕިޓޫއިޓަރީ ލޯބް އަށް ވާޞިލްވާ ހޯރމޯން އެވެ. ޕޯސްޓީރިއޯ ޕިޓޫއިޓަރީ ލޯބް އިން މިހޯރމޯން ލޭގެ ތެރެއަށް ދޫކުރެއެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރު ސީދާ ސިކުނޑިގެ ތެރެއަށް ދޫކުރެއެވެ. 

ވޭޒޯޕްރެސިން އަށް ކިޔައިއުޅޭ އެހެން ނަންނަމުގެ ތެރޭގައި *އާޖިނީން ވޭޒޯޕްރެސިން*(Arginine vasopressin) ، *އާޖިޕްރެސިން*(Argipressin) ، އަދި *އެންޓި ޑައިޔުރެޓިކް ހޯރމޯން*(Antidiuretic hormone/ADH) ފަދަ ނަންތައް ހިމެނެއެވެ. 

ވޭޒޯޕްރެސިން ހަށިގަނޑުން ދޫކުރަނީ ހަށިގަނޑުގައި ފެނުގެ ނިސްބަތް މަދުވާ ހިނދުގައެވެ. ގުރުދާ ގައި ފެން ވަކިވަރެއްގައި ހިފަހައްޓައި ދިނުމަށް މިހޯރމޯން މެދުވެރި ކުރުވައެވެ. އެގޮތުން ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި ތަރުކީޒުކޮށް، އަދި ކުޑަކަމުދާ ތަކެތީގެ މިންވަރު މަދުކުރުވައެވެ. މީގެ އިތުރުން ލޭހޮޅިތައް ހަނިކުރުވުން(Vasoconstriction) ކުރިމަތި ކުރުވައިގެން ލޭގެ ޕްރެޝަރު މަތިކުރުވައެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ސޯމަޓަސްޓެޓިން

**ސޯމަޓަސްޓެޓިން**  ނުވަތަ () އަކީ ސިކުނޑިގެ ތެރޭގައިވާ ހައިޕޯތަލަމަސް ގައި އިންނަ *ޕެރިވެންޓްރިކިއުލާ ނިއުކްލިއަސް*(Periventricular nucleus) ، މައިދާ، ޗިސްމޭ، ފަދަ ގުނަވަންތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ.މައިދާގައި މިހޯރމޯން ދޫކުރަނީ *ޑެލްޓާ ސެލް*(D Cell)  ތަކުންނެވެ. ޗިސްމޭ ގައި މިހޯރމޯން ދޫކުރަނީ *ޑެލްޓާ އައިލެޓް ސެލް*(δ islet cell) ތަކުންނެވެ.

މިހޯރމޯންގެ ހަރަކާތްތެރި ދެވައްތަރެއް ވެއެވެ. އެއީ 14 އަމިނޯ އެސިޑް އެކުލެވޭ ވައްތަރަކާއި، އަދި 28 އަމިނޯ އެސިޑް އެކުލެވޭ ވައްތަރެކެވެ. މިހޯރމޯން އަށް ކިޔައުޅޭ އެހެން ނަންތަކުގެ ތެރޭގައި *ގްރޯޘް ހޯރމޯން އިންހިބިޓިންގ ހޯރމޯން*(GHIH) ،*ސޯމަޓަޓްރޮޕިން ރިލީސް އިންހިބިޓިންގ ހޯރމޯން*(SRIF) ފަދަ ނަންތައް ހިމެނެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ޑޯޕަމީން

ޑޯޕަމީން ނުވަތަ () އަކީ ސިކުނޑިގެ ތެރޭގައިވާ ހައިޕޯތަލަމަސް ގައި އިންނަ *އާކުއޭޓް ނިއުކްލިއަސް*(Arcuate nucleus) އިން އުފައްދައި ދޫކުރާ ނިއުރޯ ހޯރމޯން އެކެވެ. ސިކުނޑިގެ ތެރޭގައި ޑޯޕަމީން މަސައްކަތްކުރަނީ *ނިއުރޯ ޓްރާންސްމިޓަރ* އެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެގޮތުން 5 ވައްތަރެއްގެ ޑޯޕަމީން ރިސެޕްޓަރ ތައް ހީވާގިކޮށް މުރާލި ކުރުވައެވެ. އެއީ D1,D2,D3,D4,D5 މި 5 ވައްތަރުގެ ރިސެޕްޓަރ އެވެ. ހައިޕޯތަލަމަސް އިން ދޫކުރާ ޑޯޕަމީންގެ މައިގަނޑު މަސައްކަތަކީ އެންޓީރިއޯ ޕިޓޫއިޓަރީ ލޯބް އިން ޕްރޯލެކްޓިން ދޫކުރުން މަނާކުރުމެވެ. ނުވަތަ އެމަސައްކަތަށް ހުރަސް އެޅުމެވެ. މީގެ އިތުރުން އެޑްރީނަލް މިޑުލާ ގައި ހިމެނޭ *ކްރޯމަފިން ސެލް*(Chromaffin cell) ތަކުން ވެސް ޑޯޕަމީން ދޫކުރެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ތައިރޯޓްރޮޕިން ރިލީސިންގ ހޯރމޯން

ތައިރޯޓްރޮޕިން ރިލީސިންގ ހޯރމޯން ނުވަތަ () އަކީސިކުނޑިގެ ތެރޭގައިވާ ހައިޕޯތަލަމަސްގައި އިންނަ *ޕަރަވެންޓްރިކިއުލާ ނިއުކްލިއަސް*(Paraventricular nucleus) އިން އުފައްދައި ދޫކުރާ،ޓްރައިޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން އަކީ އެންޓީރިއޯ ޕިޓޫއިޓަރީ ލޯބް އިން ތައިރޮއިޑް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން އަދި ޕްރޯލެކްޓިން ދޫކުރުމަށް ބާރުއަޅައި، ހިތްވަރުދޭ ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން އަށް ކިޔާ އެހެން ނަންތަކުގެ ތެރޭގައި *ތައިރޯލިބެރިން*(Thyroliberin)،*ތައިރޯޓްރޮޕިން ރިލީސިންގ ފެކްޓަރ*(TRF)އަދި *ޕްރޯޓިރެލިން*(Protirelin) ފަދަ ނަންތައް ހިމެނެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ޕިނިއަލް ގްލޭންޑް

ޕިނިއަލް ގްލޭންޑް ނުވަތަ () އަކީ ސިކުނޑި ތެރޭގައި އިންނަ ކުޑަ އިންޑަކްރިން ގްލޭންޑް އެކެވެ. ކުޑަ ފެހި އޮށެއް ވަރުގެ މިގްލޭންޑް އިންނަނީ ސިކުނޑި ގެ ދެފަޅި ދެމެދުން މެދުތެރެއާއި ކައިރީގައެވެ. މިގްލޭންޑް އިން ބޭރުކުރާ ހޯރމޯން އަކީ މިލަޓޯނިން އެވެ.

## އިންނަ ތަން

ޕިނިއަލް ގްލޭންޑް އަކީ ފެހިއޮށެއްވަރުގެ ސައިޒަށް އިންނަ ރަތް އަޅިކުލައިގެ ޖިސްމެކެވެ. މި ގްލޭންޑް އިންނަނީ *ސްޓްރިއާ މެޑުލާރިސް*ގެ ތިރިން، *ސްޕީރިއޯ ކޮލިކިއުލަސް*ގެ ކުރިމަތިން *ތަލަމިކް ބޮޑީޒް* ގެ އެއް އަރިމައްޗެއްގައެވެ. މިގްލޭންޑް އަކީ *އެޕިތަލަމަސް*(Epithalamus) ގެ ބައެކެވެ. 

## އެކުލެވިގެންވާގޮތް
 
ޕިނިއަލް ގްލޭންޑްގައި *ޕިނިއަލޯސައިޓް*(Pinealocyte) ކިޔާ ސެލްތަކެއް ހުރެއެވެ. މިސެލްތަކުގެ ވަށައިގެން ކަނެކްޓިވް ޓިޝޫ އެކުލެވޭ ތަންތަން ވެއެވެ. މިގްލޭންޑްގެ ބޭރު ސަޠަޙަ ވަނީ *ޕިއަލް ކެޕްސޫލް* އިން ނިވާކުރެވިފައެވެ. ކުރިން ބުނި ސެލްގެ އިތުރުން ޕިނިއަލް ގްލޭންޑްގައި ހުންނަ ސެލްތަކުގެ ތެރޭގައި *އިންޓަސްޓިޝަލް ސެލް*(Interstitial cell)  އަދި *ފާގޯސައިޓް*(Phagocyte)  ފަދަ ސެލްތައް ހިމެނެއެވެ. 

## މިލަޓޯނިން

މިލަޓޯނިން ނުވަތަ () އަކީ*ސިކުނޑި*ގެ ތެރޭގައިވާ ޕިނިއަލް ގްލޭންޑް ގައި ހުންނަ *ޕިނިއަލޯސައިޓް*(Pinealocyte) އިން އުފައްދައި ދޫކުރާ ހޯރމޯން އެކެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި މިހޯރމޯން ދޫކުރަނީ ޕިނިއަލް ގްލޭންޑް އިން ކަމަށް ވިޔަސް ބައެއް ފަހަރު ލޮލުގެ *ރެޓިނާ* އަދި ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް ގެ ބައިތަކުން ވެސް މިހޯރމޯން ދޫކުރެއެވެ.

## އިތުރު ފޮޓޯތައް
 

## އިތުރު ފާލަންތައް

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ގްރޯޘް ހޯރމޯން

ގްރޯޘް ހޯރމޯން ނުވަތަ () އަކީ އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު ބޮޑުވުމަށް ބާރުއަޅައި، ސެލްތައް އުފެއްދުމުގައި އެހީތެރިވެދޭ ޕްރޮޓީން ހޯރމޯން އެކެވެ. 191 އަމިނޯ އެސިޑް އެކުލެވޭ ސިންގަލް ޗެއިން ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެއްކަމުގައި ބެލެވޭ ގްރޯޘް ހޯރމޯން އުފައްދައި، ރައްކާކޮށް ދޫކުރަނީ އެންޓީރިއޯ ޕިޓޫއިޓަރީގެ އަރިމަތީ ފިޔައިގައި ހުންނަ *ސޯމަޓަޓްރޯޕް*(Somatotrope)ކިޔާ ސެލްތަކުންނެވެ. މިހޯރމޯން އަށް ކިޔައިއުޅޭ އެހެން ނަންތަކުގެ ތެރޭގައި *ސޯމަޓަޓްރޯޕިން*(Somatotropin/STH) ހިމެނެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް

ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް
ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް ނުވަތަ () އަކީ ސިކުނޑިގެ ބުނޑުގަނޑުގައި ނުވަތަ ދަށުގައި އިންނަ ފެހި އޮށެއްގެ ވަރުވާ އިންޑަކްރިން ގްލޭންޑް އެކެވެ. މިގްލޭންޑް އިންނަނީ *ސެލާ ޓާސިކާ*(sella turcica) ކިޔާ ކަށިން އުފެދިފައިވާ ހުސްތަނެއްގެ ތެރޭގައެވެ. މިބުނި ކަށީގެ ހޮހަޅަ އިންނަނީ ބޮލުގެ ނާށިގަނޑުގެ ތެރޭގައި އެތެރެން ހުންނަ ކަށިގަނޑުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ *ސްފީނޮއިޑް ކަށިގަނޑު*(sphenoid bone) ގެ ތެރޭގައެވެ. ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް އިން އެހެން އިންޑަކްރިން ގްލޭންޑްތައް ހީވާގިކޮށް މުރާލިކުރާވާ ހޯރމޯންތައް ދޫކުރެއެވެ.

## ބައިތައް
 

#### ކުރިމަތީ ޕިޓޫއިޓަރީ ލޯބް

ކުރިމަތީ ޕިޓޫއިޓަރީ ލޯބް އިން ދޫކުރާ ހޯރމޯންތައް ތިރީގައި މިވަނީ އެވެ. 
* ގްރޯޘް ހޯރމޯން
* ޕްރޯލެކްޓިން
* އެޑްރީނޯ ކޯޓިކޯ ޓްރޮޕިކް ހޯރމޯން
* ލައިޕޯޓްރޮޕިން
* ތައިރޮއިޑް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން
* ފޮލިކަލް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން
* ލޫޓީއިނައިޒިންގ ހޯރމޯން

#### ފަހަތު ޕިޓޫއިޓަރީ ލޯބް

ފަހަތު ޕިޓޫއިޓަރީ ލޯބް އިން ދޫކުރާ ހޯރމޯންތައް ތިރީގައި މިވަނީއެވެ. 
* އޮކްސިޓޯސިން
* ވޭޒޯޕްރެސިން

#### މެދުތެރޭ ޕިޓޫއިޓަރީ ލޯބް

މެދުތެރޭ ޕިޓޫއިޓަރީ ލޯބް އިން ދޫކުރާ ހޯރމޯން ތިރީގައި މިވަނީއެވެ. 
* މިލަނޯސައިޓް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން

## ވަޒީފާ
 
ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގައި ބައިވެރިވެ، އެހީތެރިވެދެއެވެ. 
* ހަށިގަނޑު ހެދިބޮޑުވުން 
* ލޭގެ ޕްރެޝަރު 
* މައިމީހާގެ އުރަމަތީގައި ކިރު އުފެދުން 
* ޖިންސީ ގުނަވަންތަކުގެ މަސައްކަތް 
* ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ގެ މަސައްކަތް 
* ފެނާއި މަޢުދަންތައް ހަށިގަނޑުގައި ހަމަހަމަކަންމަތީ ބެހެއްޓުން 
* މާބަނޑުވުމާއި ވިހެއުމުގެ ތެރޭގައި ކުރިމަތިވާ ބައެއްކަންތައްތައް

## ބަލިތައް
 

## އިތުރު ފޮޓޯތައް
 

## އަދިވެސް ބައްލަވާލައްވާ
 

## އިތުރު ފާލަންތައް

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ޕްރޯލެކްޓިން

**ޕްރޯލެކްޓިން** ނުވަތަ ()އަކީ ގާތުންދޭ ދުވަސްވަރު ދޫކުރާ ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން އެންޓީރިއޯ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް ގައި ހުންނަ *ލެކްޓޯޓްރޯޕް*(Lactotrope) ސެލްތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އުރަމަތި އަދި މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ރަހިމުގެ ފާރުން ވެސް މިހޯރމޯން އުފައްދައި ދޫކުރެއެވެ. ގާތުން ކިރުދިނުމުގެ ތެރޭގައި ކުޑަ ދަރިފުޅު މައިމީހާގެ އުރަމަތީގައި އަނގަޖަހައި ދަމާލުމުން، ޕްރޯލެކްޓިން އުފެއްދުމަށް ބާރުއަޅައެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އުރަމައްޗަށް ކިރުއެރި، ފުރެއެވެ. އެއީ ޖެހިގެން އަންނަ ފަހަރު ގާތުންދޭން ވާއިރު ކިރު އުރަމަތީގައި ޖަމާވެފައި ބެހެއްޓުމަށްޓަކައެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
އެޑްރީނޯ ކޯޓިކޯ ޓްރޮޕިކް ހޯރމޯން

**އެޑްރީނޯ ކޯޓިކޯ ޓްރޮޕިކް ހޯރމޯން** ނުވަތަ () އަކީ  އެންޓީރިއޯ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް ގައި ހުންނަ *ކޯޓިކޯޓްރޯޕް*(Corticotrope) ސެލްތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން ދޫކުރަން ފަށަނީ ހައިޕޯތަލަމަސް އިން ކޯޓިކޯޓްރޮޕިން ރިލީސިންގ ހޯރމޯން ދޫކުރަން ފެށުމުން އެއަށް އިޖާބަ ދިނުމުގެ ގޮތުންނެވެ. މިހޯރމޯން އަށް *ކޯޓިކޯ ޓްރޮޕިން*(Corticotropin) އޭވެސް ކިޔައި އުޅެއެވެ. އެޑްރީނޯ ކޯޓިކޯ ޓްރޮޕިކް ހޯރމޯން އުފެދިގެން އަންނަނީ *ޕްރީ އޮޕިއޯމިލަނޯ ކޯޓިން*(POMC) އިންނެވެ. މިމާއްދާ ބައިވެގެންދަނީ އެޑްރީނޯ ކޯޓިކޯ ޓްރޮޕިކް ހޯރމޯން އަދި ބީޓާ ލައިޕޯޓްރޮޕިން އަށެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ލައިޕޯޓްރޮޕިން

**ލައިޕޯޓްރޮޕިން** ނުވަތަ () އަކީ   އަކީ އެންޓީރިއޯ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް ގައި ހުންނަ *ކޯޓިކޯޓްރޯޕް*(Corticotrope) ސެލްތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. ލައިޕޯޓްރޮޕިން ހޯރމޯން އުފެދިގެން އަންނަނީ *ޕްރީ އޮޕިއޯމިލަނޯ ކޯޓިން*(POMC) އިންނެވެ. މިމާއްދާ ބައިވެގެންދަނީ އެޑްރީނޯ ކޯޓިކޯ ޓްރޮޕިކް ހޯރމޯން އަދި ބީޓާ ލައިޕޯޓްރޮޕިން އަށެވެ. ދެވައްތަރެއްގެ ލައިޕޯޓްރޮޕިން ހުރެއެވެ. އެއީ ބީޓާ ލައިޕޯޓްރޮޕިން އަދި ގާމާ ލައިޕޯޓްރޮޕިން އެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ތައިރޮއިޑް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން

ތައިރޮއިޑް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން ނުވަތަ () އަކީ އެންޓީރިއޯ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް ގައި ހުންނަ *ތައިރޯޓްރޯޕް*(Thyrotrope) ސެލްތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ ހޯރމޯން އެކެވެ. ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ގެ މަސައްކަތް ކޮންޓްރޯލް ކުރަނީ މިހޯރމޯން އިންނެވެ. މިހޯރމޯން އަށް *ތައިރޯޓްރޮޕިން*(Thyrotropin) އޭ ވެސް ކިޔައެވެ. މިހޯރމޯންގެ މައިގަނޑު މަސައްކަތަކީ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް އަށް ''ޓްރައި އައޯޑޯ ތައިރޮނީން(T3)،އަދި ތައިރޮކްސިން(T4) އުފައްދައި ދޫކުރުމަށް ބާރުއެޅުމެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ފޮލިކަލް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން

ފޮލިކަލް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން ނުވަތަ () އަކީ އެންޓީރިއޯ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް ގައި ހުންނަ *ގޮނާޑޮޓްރޯޕް*(Gonadotrope) ސެލްތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ ހޯރމޯން އެކެވެ. އަންހެނުންނަށް ރިޢާޔަތްކުރާއިރު އަންހެނުންގެ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމްގައިވާ ބިސްރަވައިގައި ފުރިހަމަނުވާ *ގްރާފިން ފޮލިކަލް* ފުރިހަމަވުމަށް ފޮލިކަލް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން ބާރު އަޅައެވެ. ފޮލިކަލް ފުރިހަމަވުމުން އެއިން *އިންހިބިން* ދޫކުރެއެވެ. އިންހިބިން ދޫކުރުމުން ފޮލިކަލް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން ދޫކުރުން ނުވަތަ ބޭރުކުރުން ހުއްޓުވައެވެ. ފިރިހެނުންނަށް ރިޢާޔަތްކުރާއިރު އުރަވަޅިގައި ހުންނަ ސާރޓޯލީ ސެލް އިން އެންޑްރަޖަން ބައިންޑިންގ ގްލޯބިއުލިން އުފެއްދުން ހަލުއިކޮށް ފަސޭހަކޮށްދެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ލޫޓީއިނައިޒިންގ ހޯރމޯން

**ލޫޓީއިނައިޒިންގ ހޯރމޯން** ނުވަތަ ()  އަކީ އެންޓީރިއޯ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް ގައި ހުންނަ *ގޮނާޑޮޓްރޯޕް*(Gonadotrope) ސެލްތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ ހޯރމޯން އެކެވެ.  ފޮލިކަލް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން އާއި ގުޅިގެން ނަސްލު އުފެއްދުމުގެ މަސައްކަތުގައި ލޫޓީއިނައިޒިންގ ހޯރމޯން ބައިވެރި ވެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
އޮކްސިޓޯސިން

އޮކްސިޓޯސިން ނުވަތަ () އަކީ އިންސާނާގެ ސިކުނޑިގައި ނިއުރޯ ޓްރާންސްމިޓަރ އެއްގެ ގޮތުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ ހޯރމޯން އެކެވެ. އަންހެނުންނަށް ރިޢާޔަތްކުރާއިރު އޮކްސިޓޯސިން ދޫކުރަން ފަށަނީ ވިހެއުމުގެ ތެރޭގައި ރަހިމުގެ ކަރު ، އަދި އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަން ފުޅާވުމަށްފަހު ގައެވެ. އެއީ ވިހެއުން ފަސޭހަކޮށްދީ ހަލުއިކޮށްދިނުމަށްޓަކައެވެ. ހަމަމިހެން ގާތުން ދިނުން ހަލުއިކޮށް ފަސޭހަކޮށް ދިނުމަށްޓަކައި ވަށްގަނޑު ހީވާގިކޮށް މުރާލިކުރުމުން ވެސް އޮކްސިޓޯސިން ދޫކުރަން ފަށައެވެ. 

ޖިންސީ އެދުން ފުއްދުމުގެ ތެރޭގައި ކުންނަށް ވާޞިލްވާ ހިނދު ދެޖިންސްގެ މީހުންގެ ހަށިގަނޑުން ވެސް އޮކްސިޓޯސިން ދޫކުރެއެވެ. ސިކުނޑިގައި އަދާކުރާ ދައުރަށް ބަލާއިރު މީހުންގެ މެދުގައި އިޖްތިމާޢީ ގުޅުން ބަދަހިކޮށް އަދި އިތުބާރު އުފެއްދުމުގައި އޮކްސިޓޯސިން ދައުރެއް ކުޅޭކަމަށް ބުނެވެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
މިލަނޯސައިޓް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން

މިލަނޯސައިޓް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން ނުވަތަ () އަކީ އަކީ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑްގެ އިންޓަމީޑިއޭޓް ލޯބް ގައި އުފައްދާ ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން އިސްތަށި ތަކާއި ހަންގަނޑުގައި ހުންނަ *މިލަނޯސައިޓް*(Melanocyte) ތަކުން *މިލަނިން*(Melanin) އުފައްދައި ދޫކުރުމަށް ބާރު އަޅައެވެ. ސިކުނޑި ތެރޭގައިވާ ހައިޕޯތަލަމަސް ގައި ހުންނަ *އާކްއޭޓް ނިއުކްލިއަސް*(Arcuate nucleus) އިންވެސް ބައެއް ފަހަރު މިލަނޯސައިޓް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯން ބޭރުކުރެއެވެ. މިސެލްތަކުން ސިކުނޑި ތެރެއަށް ދޫކުރާ މިލާނޯސައިޓް ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ހޯރމޯންގެ ސަބަބުން ޖިންސީ އެދުން ހިލިގަތުން، އަދި ކާހިތްވުން ފަދަ ކަންތައްތަކަށް އަސަރު ފޯރުވައެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ތައިރޮކްސިން

**ތައިރޮކްސިން** ނުވަތަ () އަކީ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ގައި ހުންނަ *ފޮލިކިއުލާ ސެލް*(Follicular cell)  ތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ މައިގަނޑު ހޯރމޯން އެވެ. ލޭގެ ތެރެއަށް ވާޞިލްވާ 99 އިންސައްތަ ތައިރޮކްސިން ހުންނަނީ *ތައިރޮކްސިން ބައިންޑިންގ ގްލޯބިއުލިން*(TBG)  ކިޔާ ޕްރޮޓީން އަކާ ތަތްވެފައެވެ. މީގެ އިތުރުން *އަލްބިއޫމިން*(Albumin)  އަދި *ޓްރާންސްތައިރެޓިން*(Transthyretin) ކިޔާ ޕްރޮޓީން ތަކާ ބާކީ ހުރިބައި ތަތްވެއެވެ.

ހަށިގަނޑުގައި ހިގާ މެޓަބޮލިޒަމްގެ މަސައްކަތް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގަޔާއި ޖިސްމާނީ ގޮތުން ހަށިގަނޑު ބޮޑުވުމުގެ މަސައްކަތުގައި ތައިރޮކްސިން ބައިވެރި ވެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ކެލްސިޓޯނިން

**ކެލްސިޓޯނިން** ނުވަތަ () އަކީ  32 އަމިނޯ އެސިޑް އެކުލެވޭ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން އުފައްދައި ދޫކުރަނީ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ގައި ހުންނަ *ޕަރަފޮލިކިއުލާ ސެލް*(Parafollicular cell) ތަކުންނެވެ. މިހޯރމޯން އަކީ ހަށިގަނޑުގައި ހިންގާ ކެލްސިއަމް އަދި ފޮސްފަރަސް ގެ މެޓަބޮލިޒަމްގެ ހަރަކާތުގައި ބައިވެރިވާ ހޯރމޯން އެކެވެ. ލޭގައި  ކެލްސިއަމް އެކުލެވޭ މިންވަރު ދަށްކުރުމަށް މިހޯރމޯން ބާރުއަޅައެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ޕަރަތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް

ޕަރަތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ނުވަތަ () އަކީ  ކަރުގައި ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ގެ ފަހަތުގައި އިންނަ ކުޑަ އެންޑަކްރިން ގްލޭންޑް އެކެވެ. މަދުން ނަމަވެސް ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގެ ތެރޭގައި ޕަރަތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ހުންނަކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. މިގްލޭންޑް އިން އުފައްދައި ދޫކުރާ މައިގަނޑު ހޯރމޯން އަކީ ޕަރަތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން އެވެ. އާއްމު ގޮތެއްގައި 4 ޕަރަތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ހުރެއެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް މީހުންގެ 6 ނުވަތަ 8 ޕަރަތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ހުރުމަކީ ވެސް ވެދާނެ ގޮތެކެވެ. 

## ޕަރަތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން

ޕަރަތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން ނުވަތަ () އަކީ 84 އަމިނޯ އެސިޑް އެކުލެވޭ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން އުފައްދައި ދޫކުރަނީ ޕަރަތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑްގައި ހުންނަ *ޕަރަތައިރޮއިޑް ޗީފް ސެލް*(Parathyroid chief cell) ތަކުންނެވެ. ކެލްސިޓޯނިން ހޯރމޯން އާ ޚިލާފަށް ޕަރަތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން ލޭގައި ކެލްސިއަމް އެކުލެވޭ މިންވަރު މަތިކުރުމަށް ބާރުއަޅައެވެ. 

## ފިޒިއޮލޮޖީ

## ބަލިތަކާއި ޕަރަތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް
 

## އިތުރު ފޮޓޯތައް
 

## އިތުރު ފާލަންތައް

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
އެޓްރީއަލް ނެޓްރީޔުރެޓިކް ޕެޕްޓައިޑް

**އެޓްރީއަލް ނެޓްރީޔުރެޓިކް ޕެޕްޓައިޑް** ނުވަތަ () އަކީ ހަށިގަނޑު ގައި ފެން، ލޮނު، އަދި ސަރުބީ ހަމަހަމަކަންމަތީ ބެހެއްޓުމުގައި ބައިވެރިވާ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. ލޭގެ ޕްރެޝަރު އާދަޔާ ޚިލާފަށް މަތިވެގެންދާ ހިނދު ހިތުގެ އެޓްރީއަމް ތަކުގައި ހުންނަ *މަޔޯސައިޓް*(Myocyte)  އޭ ކިޔާ ސެލްތަކަކުން މިހޯރމޯން ދޫކުރަން ފަށައެވެ. މަޔޯސައިޓް ތަކަކީ ހިތުގެ އެޓްރީއަމް ގައި ހުންނަ މަހު ސެލް ތަކެކެވެ. އެޓްރީއަލް ނެޓްރީޔުރެޓިކް ޕެޕްޓައިޑް ލޮނާއި، ފެނާއި ސަރުބީގެ މިންވަރު ހަށިގަނޑުގައި މަދުކޮށްގެން ލޭގެ ޕްރެޝަރު ދަށްކުރުވައެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ބްރޭން ނެޓްރީޔުރެޓިކް ޕެޕްޓައިޑް

**ބްރޭން ނެޓްރީޔުރެޓިކް ޕެޕްޓައިޑް** ނުވަތަ () އަކީ 32 އަމިނޯ އެސިޑް އެެކުލެވޭ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. ހިތުގެ ވެންޓްރިކަލް ގައި ހުންނަ މަޔޯސައިޓް ތަކަށް ދެމިވާންވުމުން ވެންޓްރިކަލްތަކުގައި ހުންނަ މަޔޯސައިޓްތަކުން މިހޯރމޯން ދޫކުރަން ފަށައެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ޓްރައި އަޔޯޑޯ ތައިރޮނީން

**ޓްރައި އަޔޯޑޯ ތައިރޮނީން** ނުވަތަ () އަކީ  ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން އުފެދެނީ ތައިރޮއިޑް ގްލޭންޑް ތެރޭގައި ހުންނަ *ތައިރޮއިޑް އެޕިތީލިއަލް ސެލް*(Thyroid epithelial cell) ތަކުންނެވެ. މިއީ ތައިރޮކްސިން އާ އެއްގޮތް ކަމެއް ހުންނަ ނަމަވެސް މާހަރަކާތްތެރި ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން އާއި ތައިރޮކްސިން އާއި ހުރި ތަފާތަކީ  މިހޯރމޯންގައި ތައިރޮކްސިން އަށްވުރެ ކޮންމެ މޮލިކިއުލް އެއްގައި އެއް އައޮޑިން އެޓަމް މަދުވާނެއެވެ. އަދި ނިސްބަތުން މިހޯރމޯން އުފައްދާ މިންވަރު ވެސް މަދުވާނެއެވެ. ތައިރޮއިޑް ހޯރމޯންތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ބާރުގަދަ ހޯރމޯން އަކީ މިއީއެވެ. ހަށިގަނޑުގެ ފިނިހޫނުމިން، ހިތުގެ ވިންދުޖެހުން، އަދި ހަށިގަނޑު ބޮޑުވުން ފަދަ ކަންތައްތަކަށް މިހޯރމޯން ބާރު ފޯރުވައެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ޣްރެލިން

**ޣްރެލިން**  ނުވަތަ () އަކީ މައިދާގައި ހުންނަ *ޕީޑީ1*(P/D1) ސެލްތަކުން ދޫކުރާ ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯންގެ ސަބަބުން ކާހިތްވުމަށް ބާރުއަޅައެވެ.  ނުވަތަ ކާތަކެތި ކެއުމަށް ހިތްޖެހޭގޮތް ވެއެވެ. ހަށިގަނޑުގައި ޣްރެލިން ގެ ލެވެލް ކެއުމުގެ ކުރިން މަތިވެ، އަދި ކެއުމަށްފަހު ދަށްވެގެން ދެއެވެ.

އެންޓީރިއޯ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް އިން *ގްރޯޘް ހޯރމޯން* ދޫކުރުމަށް ވެސް ޣްރެލިން ބާރުއަޅައެވެ. ބަލީގެ ބައެއް ޙާލަތްތަކުގައި ޣްރެލިންގެ ލެވެލް ދަށްވެ، މާއަވަހަށް ފުރިފައި ހުންނަ އިހްސާސް ބަލިމީހާއަށް ވާގޮތްވެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ސިކްރީޓިން

**ސިކްރީޓިން** ނުވަތަ () އަކީ  ކުޑަ ގޮހޮރު ގެ ފުރަތަމަ ބައިގައި ހުންނަ *އެސް ސެލް*(S Cell) ތަކުން ދޫކުރާ ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން ގެސްޓްރިކް އެސިޑް ، ބައިކާބޮނޭޓް އާ ބަފަރކޮށްގެން، ކުޑަ ގޮހޮރު ގެ ފުރަތަމަބައި ގައި ހުންނަ ތަކެތީގެ ޕީއެޗް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގައި އެހީތެރި ވެއެވެ. ސިކްރީޓިން ދޫކުރަން ފަށަނީ ކުޑަ ގޮހޮރުގެ ފުރަތަމަ ބައި ޕީއެޗް ދަށްވެއްޖެ ހާލަތެއްގައި އެތާގެ ޕީއެޗް ހަމަހަމަކަން މަތީ ބަހައްޓައިދީ ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށްޓަކައެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ކޯލިސިސްޓަކައިނިން

**ކޯލިސިސްޓަކައިނިން** ނުވަތަ () އަކީ  ކުޑަ ގޮހޮރު ގެ ފުރަތަމަ ބައި ގައި ހުންނަ *އައި ސެލް*(I Cell) ތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކެވެ. އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައި ޕްރޮޓީން އަދި ސަރުބީ ހަޖަމުކުރުމަށް ބާރުއަޅައި، ވާގިވެރިވެ ދިނުމުގައި ޒިންމާވާ ހޯރމޯން އަކީ ވެސް މިއީއެވެ. މިހޯރމޯންގެ ސަބަބުން ޗިސްމޭ އިން *ހަޖަމުކުރާ އެންޒައިމް* ތައް އަދި ފިތް އިން *ބައިލް* ބޭރުވުން މެދުވެރި ކުރުވައެވެ. ކުރިން މިހޯރމޯން އަށް *ޕެންކްރިއޯޒައިމިން*(Pancreaozymin) އޭ ކިޔާފައި ވެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
އިންސޫލިން ލައިކް ގްރޯތް ފެކްޓަރ

އިންސޫލިން ލައިކް ގްރޯޘް ފެކްޓަރ  ނުވަތަ () ތަކަކީ އިންސޫލިން އާ ވައްތަރު ގޮތެއް ހުންނަ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ތަކެކެވެ. އިންސޫލިން ލައިކް ގްރޯޘް ފެކްޓަރ  އަކީ *ކޮމްޕްލެކްސް ސިސްޓަމް*(Complex system) ބައެކެވެ. އިންސޫލިން ލައިކް ގްރޯޘް ފެކްޓަރ  އުފައްދައި ދޫކުރަނީ ފުރަމޭ ގެ ތެރޭގައި ހުންނަ *ހެޕަޓަސައިޓް*(Hepatocyte)  ތަކުންނެވެ. އިންސޫލިން ލައިކް ގްރޯޘް ފެކްޓަރ  ދެވައްތަރު ވެއެވެ. އެއީ އިންސޫލިން ލައިކް ގްރޯޘް ފެކްޓަރ1 އަދި އިންސޫލިން ލައިކް ގްރޯޘް ފެކްޓަރ2 އެކެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
އެންޖީއޯޓެންސިން

އެންޖީއޯޓެންސިން ނުވަތަ () އަކީފުރަމޭ ގެ ތެރޭގައި ހުންނަ *ހެޕަޓަސައިޓް*(Hepatocyte) ތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ އޮލިގޯޕެޕްޓައިޑް އެކެވެ. މިމާއްދާ ގެ ސަބަބުން ލޭހޮޅިތައް ހަނިވުން(Vasoconstriction) ، ކުރިމަތިކުރުވައި، ލޭގެ ޕްރެޝަރު މަތިކުރުވައި، އެޑްރީނަލް ގްލޭންޑް ގެ ކޯޓެކްސް(Adrenal cortex) އިން *އަލްޑަސްޓަރޯން*(Aldosterone) ދޫކުރުން މެދުވެރި ކުރުވައެވެ. އެންޖީއޯޓެންސިން އަކީ ބާރުގަދަ *ޑިޕްސަޖަން* (Dipsogen) އެކެވެ. އެންޖީއޯޓެންސިން އުފެދިގެން އަންނަނީ އޭގެ ޕްރިކޯސަރ މޮލިކިއުލް ކަމުގައިވާ ފުރަމޭގައި އުފެދޭ *އެންޖީއޯޓެންސިނަޖަން*(Angiotensinogen) އިންނެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ތްރޮމްބޯ ޕޮއިއިޓިން

**ތްރޮމްބޯ ޕޮއިއިޓިން** ނުވަތަ () އަކީ ފުރަމޭ އަދި ގުރުދާ އިން އުފައްދާ ގްލައިކޯ ޕްރޮޓީން ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން އަކީ ކަށީގެ މަދުގައި *ޕްލޭޓްލެޓް*ތައް އުފެއްދުން ތަންޒީމްކުރާ ހޯރމޯން އެކެވެ. ކަށީގެ މަދުގައި ހިމެނޭ *މެގަކެރީއޯސައިޓް*(Megakaryocyte) ތައް އުފެދި ބައިބައިވެގެން ދިއުމަށް ބާރު އަޅައެވެ. ޕްލޭޓްލެޓްތައް އުފެދިގެން އަންނަނީ މިބުނި ސެލްތައް ބައިބައިވެގެން އައުމުގެ ތެރޭގައެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ގެސްޓްރިން

ގެސްޓްރިން ނުވަތަ () އަކީމައިދާގެ *ޕަރައިއިޓަލް ސެލް*(Parietal cell) ތަކުން *ގެސްޓްރިކް އެސިޑް* ބޭރުކުރުމަށް ބާރުއަޅާ ހޯރމޯން އެކެވެ. މިހޯރމޯން ދޫކުރަނީ މަޢިދާ އަދި ކުޑަ ގޮހޮރުގައި ހިމެނޭ *ޖީސެލް*(G Cell) ތަކުންނެވެ. ގެސްޓްރިން ހޯރމޯން ދޫކުރަނީ ލޭގެ ތެރެއަށެވެ. މައިގަނޑު 3 ވައްތަރެއްގެ ގެސްޓްރިން ހުރެއެވެ. އެއީ 

* ގެސްޓްރިން-34

* ގެސްޓްރިން-17

* ގެސްޓްރިން-14

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ޕެންކްރިއެޓިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް

**ޕެންކްރިއެޓިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް** ނުވަތަ () އަކީ ޗިސްމޭ ގައި ހުންނަ *ޕެންކްރިއެކްޓިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ސެލް*(Pancreatic polypeptide) ތަކުން އުފައްދައި ދޫކުރާ، ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް އެކެވެ. އާއްމު ގޮތެއްގައި ޕެންކްރިއެޓިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ދޫކުރަނީ ޗިސްމޭ ބޮލުންނެވެ. އޮނިގަނޑުގައި 36 އަމިނޯ އެސިޑް އެކުލެވޭ ޕެންކްރިއެޓިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ގެ މޮލިކިއުލަރ ބަރުދަނުގައި 4200 ޑެލްޓޯން ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް
ގްލޫކަގޮން

ގްލޫކަގޮން ނުވަތަ () އަކީ ޗިސްމޭ ގެ *އަލްފާ އައިލެޓް ސެލް*(α islet cell) ތަކުން އުފައްދައި ދޫކޮށް ކާބޯހައިޑްރޭޓް މެޓަބޮލިޒަމް ގައި ޝާމިލްވާ ވަރަށް މުހިއްމު ހޯރމޯން އެކެވެ. ޗިސްމޭ އިން ގްލޫކަގޮން ދޫކުރަން ފަށަނީ ލޭގައި ގުލްކޯޒްގެ މިންވަރު ދަށްވުމުންނެވެ. އަދި ގްލޫކަގޮން ދޫކުރަން ފެށުމުން ފުރަމޭ ގައި ހުންނަ *ގްލައިކަޖަން*(Glycogen) ގުލްކޯޒް އަށް ބަދަލުވުން މެދުވެރި ކުރުވައެވެ. އަދި މިގޮތުން ބަދަލުކުރެވުނު ގުލްކޯޒް ލޭގެ ތެރެއަށް ފޮނުވާލައެވެ.

ޤިސްމު:އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު
ޤިސްމު:އެންޑަކްރިން ނިޒާމް