open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
އަނދުން މަސް

އަނދުން މަސް()ނުވަތަ ()އަކީ ހަނދީގެ އާއިލާގެ މަހެކެވެ. ނަމަވެސް މިއާއިލާގެ ގިނަ މަސްމަހުގައި ހުންނަ ކުރަގަނޑެއް މިމަހަކު ނުހުރެއެވެ. މިއީ އެތެރެވެރީ ގައްޔާއި، ބޭރުކަނޑުތަކުގައި 30 އާއި 160 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައި އުޅޭ ފަތިކޮށް ހުންނަ މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް މާކަނޑުގައި އޮޔާދާ އެތިއެތިގަނޑުގެ ނިވަލުގައި ތިބެގެން ދަތުރުކޮށް އުޅެއެވެ. ނަނު ފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅުކަމުގައި މަދުމަދުން މިމަސް ބޭނެއެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މީރު މަހެކެވެ. މަހުގެ އަނގައިގެ މަތީ ތަލީ މަތީ ގައްޔާއި، ތިރީ ތަލީގައި ފާޅުކޮށް ހުންނަ ކުދިކުދި ދަތްބަރިއެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ކުރީކޮޅުގެ ކަށިތައް ފަހަތުބައިގައި ހުންނަ މަޑުކަށިތަކަށްވުރެ ކުރެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 7 ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރު ކައްޓާއެކު 27 އާއި 33 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި ވަކިން ހުންނަ 2 ހަރުކައްޓަށްފަހު، އިތުރު 1 ހަރުކައްޓާއި، 18 އާއި 22 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ވަރަށް މަޑު މުށި ކުލައެކެވެ. މަހުގެ ލޮލުގެ މަތީ ކައިރިން ފެށިގެން ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައި ފެށިފައިވާ ހިސާބަށް ދަމާލެވިފައި ހުންނަ ކޫރެއް ހުރެއެވެ. މިމަހަށް އަނދުން މަހޭ ކިޔަނީ މިކޫރުގެ ސަބަބުން ކަމަށް ބެެލެވެއެވެ. މިފާހަގަ ބޮޑަށް ހުންނަނީ ޅަ މަހުގައެވެ. މަހުގެ ކަންފަތް ގަނޑު ހުންނަނީ ކޮތަރިބައިތަކަށްވުރެ ކަޅުކޮށްނެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ގޮރުވާލި

ގޮރުވާލި()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ތިލަފަޅު ތަކުގައްޔާއި، ވިލުވިލުގައި ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މަހެކެވެ. ވަރަށް ފަސޭހަ ކަމާއެކު ބުޅީގައި ގަންނަ މަހެކެވެ. ގޮރުވާލި އާއްމުކޮށް ގިނައިން އުޅެނީ ކުދި އައިން ހަދައިގެން ބައިބަޔަށެވެ. މިމަހަށް ގޮރުވާލި ގެ ނަންދެވިފައިވަނީ އޭގެ މަސްގަނޑުގައި ހުންނަ ވަހެއްގެ ސަބަބުންކަމަށް ގިނަމީހުން ބުނެއުޅެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 54 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ.

ގޮރުވާއްޔަކީ ވަރަށް ފަތިކޮށް ބޮލަށް ހިމަކޮށް ހުންނަ ބާރަށްދުވާ މަހެކެވެ. މަހުގެ ކަރުގަނޑުގެ ފުރަތަމަ ބުރުގެ ތިރީ ބައިގައި 15 އާއި 19 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 6 ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރު ކައްޓާއެކު 20 އާއި 24 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި ވަކިން ހުންނަ 2 ހަރުކައްޓަށްފަހު، އިތުރު 1 ހަރުކައްޓާއި، 20 އާއި 24 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީ ކޮތަރިބައި ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބަޔަށްވުރެ ކުރުވާނެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ރިހި ކުލައެވެ. މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި ކަޅުކުލައިގެ ކުދި ތިކިތަކެއް ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ. ބައެއް ކުދިމަހުގައި މިފާހަގައެއް ނުހުރެއެވެ. މިތިކިތަކުގެ އަދަދު މަހުގެ ބޮޑުމިނުން އިތުރުވަމުން ދެއެވެ. މަހުގެ އާއްމު ކާނާއަކީ ކުދިމަހެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ރިނދަވާލި

ރިނދަވާލި()ނުވަތަ ( އަކީ ރާއްޖޭގެ ފުންވިލާއި، ފަޅުފަޅުގައި އަދި ރަށްރަށުގެ ބޭރުމަތީގައި 20 މީޓަރަށްވުރެ ތިލަ ހިސާބު ތަކުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ހަނދީގެ އާއިލާގެ ބާވަތެކެވެ. މަދުމަދުން ނަނުގައި ބޭނޭ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މީރު މަހެކެވެ. ރިނދަވާލި ކުދިކުދި އައިން ހަދައިގެން ފަރުފަރުގެ ބޭރުގައި ދަތުރުކޮށް އުޅެއެވެ. ރިނދަވާލީގެ ބޮލުގެ މަތީ ހަންގަނޑުގެ އެތެރޭގައި ކުކުޅުބިސް ބުރަކަށް ހުންނަ ހަރުކަށިގަނޑެއް ހުރެއެވެ. މިހެންވެ މިއަށް ދިވެހިން *ރިނދަ* ކިޔާ އަދި އެމަހަށް ރިނދަވާލީގެ ނަމުން ނަންދެވިފައިވާ ކަމަށް ފެނެއެވެ. ރިނދަވާލި އެންމެ ބޮޑުވަނީ 80 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ.

ރިނދަވާއްޔަކީ ފަތިކޮށް ކުކުޅުބިސް ބުރަށް ހުންނަ ވަރަށް ބާރަށްދުވާ މަހެކެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށި މަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 6 ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރު ކައްޓާއެކު 18 އާއި 20 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި ވަކިން ހުންނަ 2 ހަރުކައްޓަށްފަހު، އިތުރު 1 ހަރުކައްޓާއި، 16 އާއި 18 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫކައިރިން އަރިމަތީގައި ކުރަގަނޑެއް ނުހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ރިހިކުލައެވެ. ނަމަވެސް ބޮޑެތި މަހުގައި މިރިހިކުލައިގެ މައްޗަށް އޮރެންޖް ކުލައެއް ފޭދިފައި ހުންނަ ގޮތަކަށް ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކޮަތަރިބައިގެ ކުލައަކީ މަޑު އޮރެންޖް ކުލައެކެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ހަނދި އާއިލާ (މަސް)

250px|thumb|left|ނަރުވާ ހަނދި
ހަނދި އާއިލާ()ނުވަތަ ()އަކީ މޫދުގައި އުޅޭ މަސްމަހާ މެހީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އާއިލާ އެކެވެ. މިއާއިލާގައި ތަފާތު 30 ޖިންސް އަކުން 151 ވައްތަރުގެ މަސް ހިމެނެއެވެ. 

ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ކަނޑު ފަޅުތަކުގައި އުޅޭކަމަށް މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރުގެ މެރިން ރިސާޗް ސެކްޝަނުން ނެރެފައިވާ **[[ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަހުގެ މަޢުލޫމާތު]]** މިފޮތުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ 20 ވައްތަރެއްގެ މަހެވެ. 

* ނަރުވާ ހަނދި
* ތުނބަ ހަނދި
* ފަނި ހަނދި
* މުޑަ ހަނދި
* ތިމަރަ ހަނދި
* ދަބަރު ހަނދި
* ކަޅަ ހަނދި
* ލިބާސް ހަނދި
* ދޮންތިކި ހަނދި
* ވަށްބޯ ހަނދި

* ރިނދަވާލި
* ގޮރުވާލި
* ކަށިވާލި

* އަނދުން މަސް
* މުށި މަސް
* ކަފިހި މަސް
* މާނިޔާ މަސް
* ރިތް މަސް
* ހަލުވި މަސް

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
އޮއިމަސް

އޮއިމަސް()ނުވަތަ () އަކީ ކަނޑުތަކުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިމަސް ގިނައިން ފެނިފައި ހުންނަނީ އޮޔާދާ އޮއިވާލި އެތިގަނޑު ތަކުގެ ކައިރިންނެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. މިއީ އިސްކޮޅުން ކުޑަ މަހެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 20 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. އަދި މިއީ ދިވެހި މަސްވެރިންނަށް އާދަވެގެން ފެންނަ މަހެއް ވެސް ނޫނެވެ.

އޮއިމަހުގެ ހަށިގަނޑު ހުންނަނީ ފަތިކޮށް ފުޅާކޮށެވެ. ތުނބާއި ބޯ ހުންނަނީ ކޮޅަށް ވައްކޮށެވެ. މަހުގެ ލޯ ކުޑައެވެ. އަނގައިގައި ހުންނަނީ އެއްބަރިއަށް ހުންނަ ކުދި ދަތްތަކެކެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 9 އާއި 11 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއެކު 23 އާއި 28 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮަތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 23 އާއި 28 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ނިގޫފަތް ހުންނަނީ ކަފިކޮށެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ މުށިކުލައެވެ. މަހުގެ ކަންފަތާއި ނިގޫފަތް ހުންނަނީ ފަނޑު ރީނދޫ ކުލައެއްގައެވެ. މުޅި މަހުގައި ރިހި ވިދުން ކުލައެއް ހުރެއެވެ.

ދިވެހި މަސްވެރިން މިމަހަށް ކިޔާ އުޅޭ ވަކި ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މިމަހަށް ކިޔާ އިގިރޭސި ނަމާ ގުޅޭ ގޮތުން  މަހުގެ އުޅުމަށް ވިސްނާ *އޮއިމަސް* ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ. މިމަހަށް މަލިކު މީހުން ކިޔާއުޅެނީ ފިޔަލަ ދަރި އެވެ. އެމީހުން މިނަން ކިޔަނީ މަހުގެ ސިފަޔަށް ވިސްނާ އެމަހުގެ ބޯ ފިޔަލައިގެ ބޮލާ ވައްތަރު ކަމެއް ހުންނާތީ ކަމަށް ފެނެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ފޫޓު މަސް

**ފޫޓު މަސް**  ()ނުވަތަ ()އަކީ ދިރޭ މަހެއްގެ ގޮތުގައި ސިލޯނުން ގެނެސްގެން ރާއްޖޭގައި ބޭނުން ކުރެވުނު އެންމަހެކެވެ. މިމަސް ފުރަތަމަ ރާއްޖެއަށް ތަޢާރަފްވީ 1964 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖެއަށް މަސްވެރިކަން ކުރަން އައި ޖަޕާނުގެ ތަޙްލީލުކުރާ އުޅަނދެއް ކަމުގައިވާ *ފުޖިވާރު* އިންނެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް ވަރަށް ގިނައަދަދަކަށް ރާއްޖޭގެ ބައެއް ރަށްރަށުގެ ކުޅިކުޅިއަށް އެބައިމީހުން ދޫކުރިއެވެ. މިހާރު ރާއްޖޭގެ ކުޅިކުޅީގައި މިމަސް ގިނައިން އުޅެއެވެ. ފޫޓު މަސް ގިނައިން އުޅެނީ ކުޅިކުޅީގައެވެ. މިއީ ފެނުގައްޔާއި ލޮނުގައި އުޅެވޭ ކެއުމަށް ރަގަޅު މަހެކެވެ. މިމަހަށް ތެލާޕިޔާ އޭ ވެސް ކިޔައެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 36 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. މަހުގެ ކާނާގެ ގޮތުގައި ގަސްގަހުގެ ބައިތަކާއި ސޫފާސޫފީގެ ބާވަތްތަކާއި ކުދިމަސް ހިމެނެއެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 15 އާއި 17 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ހަރުކައްޓާއެކު 10 އާއި 13 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 7 އާއި 10 އާއި ދެމެދުގެ މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަ ހުޅުނބުތައް ބޮޑެއްޗެވެ. މަހުގެ ކަންފަތްގަނޑު ބޮލުގެ ދިގުމިން ހާދިގެވެ. މަހުގެ ކަންފަތްގަނޑުގެ ތިރިން ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ހުންނަ ކޮތަރިބައިގައި ކަތްފަތްގަނޑަށްވުރެ ކުރެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ފެހިކުލައަކަށްދާ މުށިކުލައެކެވެ. މަހުގެ ހުރަހަށް 5 ވަރަކަށް ގަޅި ފަނޑުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ކަށްޓަފުޅި

ކަށްޓަފުޅި()ނުވަތަ () އަކީ ރާއްޖޭގެ ރަށްރަށުގެ ފަޅުފަޅުގެ ތިލަ ހިސާބުތަކުން ފެންނަ ބާރަށް ދަތުރުކުރާ ހަލުވި މަހެކެވެ. ކުދި ކަށްޓަފުޅި ރަށްރަށުގެ ގޮނޑުދޮށްތަކުގައްޔާއި އަދި ކުޅިކުޅިއަށްވަދެ ގިނަ އަދަދަކަށް އުޅެއެވެ. މިއީ ފެނަށް ވެސް ދިރޭ މަހެކެވެ. ވުމާއެކު ވަޅުވަޅާއި މަސްޓޭންކުތަކުގައި ކަށްޓަފުޅި ގެންގުޅެއެވެ. މިއީ ކެއުމަށް ރަގަޅު ބާވަތެއް ކަމުގައި ވިޔަސް ރާއްޖޭގެ ތިލަ ހިސާބުތަކުގައި ގިނައިން އުޅެނީ ކުދިމަސް ކަމަށްވުމާއެކު އާއްމުކޮށް ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށެއް ނޫޅެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 20 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 10 ހަރުކައްޓާއެކު 9 އާއި 11 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 9 އާއި 11 އާއި ދެމެދުގެ މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަރުތާ ފަތްގަނޑުގެ މަތީގައި ހުޅުނބު ހުރެެއެވެ. އަދި ކަރުތާފަތްގަނޑުގެ އަރިމަތީގައި ދެކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ އަޅިކުލައެވެ. އަދި ދެއަރިމައްޗާއި ބަނޑުދޮށުގެ ކުލައަކީ ރިހިކުލައެވެ. މަހުގެ ނިގުލުގައި ކަފިވެފައިވާ ބައިގެ ހުރަހަށް ވަރަށް ފާޅުކޮށް ކަޅުކުލައިގެ ދެރޮނގު ހުރެއެވެ.  އަދި މަހުގެ ނިގުލުގެ މެދުން ދިގަށް އެއަށްވުރެ ހިމަކޮށް ރޮނގެއްވެސް ހުރެއެވެ. މަހުގެ އާންމު ކާނާއަކީ ކުދި ފަނިފަކުސަ އާއި ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕާއި ކުދިމަހެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ގުރުވަ

ގުރުވަ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ތިލަފަޅުފަޅު ގައްޔާއި ކުޅިކުޅީގައި ވަރަށް އާންމު މަހެކެވެ. ކިލަނބުގެ އަސަރު ހުންނަ ގޮޑުދޮށް ތަކުގައި ގުރުވަ ގިނައިން އުޅެއެވެ. ގުރުވަ އަކީ ޝިކާރަކޮށްގެން ކައިއުޅޭ މަހެކެވެ. މަހުގެ މައިގަނޑު ކާނާއަކީ ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕާއި ކުދިމަހެވެ. މީގެ އިތުރަށް އެހެނިހެން މަސްމަހަށް ހަމަލާދީ ހުޅުނބު ނައްޓުވާލައިގެން ވެސް ކައިއުޅެއެވެ. ގުރުވައަކީ އާންމު ގޮތެއްގައި ފެނުގަޔާއި ފެނުގެ އަސަރު ކޮށްފައިވާ ހިސާބުތަކުގައި އުޅޭ މަހެއް ކަމަށް ވިޔަސް ބިސްއަޅާ ވިހެއުމަށްޓަކައި ގިނަފަހަރު ކަނޑަށް ނިކުންނަ ކަމަށްވެއެެވެ. ގުރުވަ އެންމެ ބޮޑުވަނީ 32 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. ގުރުވަ އަކީ ވަރަށް ފަސޭހައިން ފެނަށްދިރޭ ދިވެހި ކުޑަކުދިންގެ ތެރޭގައި ވަރަށް މަޝްހޫރު މަހެކެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 އާއި 12 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ހަރުކައްޓާއެކު 9 އާއި 11 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކޮތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 7 އާއި 10 އާއި ދެމެދުގެ މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ގުރުވައިގެ ކަރުތާފަތްގަނޑުގެ ދެއަރިމަތީގައި ދެކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި ކަށި ހުންނަ ބައިގެ ކުރީކޮޅުގައި ބޮޑު ކަޅު ލަފެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގައި ދިގަށް ދަމާލެވިފައިވާ ތިން ކަޅު ރޮނގު ހުރެއެވެ. އަދި މަހުގެ ދެފަރާތުގައި ވެސް ތިރިއަށް ލެބިފައިވާ ތިން ރޮނގު ހުރެއެވެ. ތިންވަނަ ރޮނގު މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ ކޮޅުން ފެށިގެން ދެމިފައި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ރިހިކުލަ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ދިދަ މަސް

**ދިދަ މަސް** ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަޅުފަޅު ގައްޔާއި، ފަރުފަރުގެ ބޭރުމަތީގެ މުރަކަތަކުގައި ވަރަށް ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 22 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. މިއީ ދިވެހިން އާންމުކޮށް ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް މޫދުމަސް ދިރުވައިގެން ގެންގުޅޭ ފަރާތްތަކުން ވަރަށް ބޭނުންވާ ރީތި މަހެކެވެ. މިއީ ދިރޭ ކުދިމަހުގެ ވިޔަފާރީގައި ވެސް ރާއްޖެއިން ގިނަ އަދަދަކަށް ބޭރުކުރާ މަހެކެވެ. މިމަސް އާންމު ގޮތެއްގައި ދަތުރުކޮށް އުޅެނީ ޖޯޑްޖޯޑަށެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރު އެކަހެރިކޮށްނާއި ކުދި އައިން ހަދައިގެން ވެސް ދަތުރުކޮށް އުޅެއެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 7ހަރުކައްޓާއެކު 40 އާއި 43 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮަތަރިބައިގައި 3 ހަރުކައްޓާއެކު 33 އާއި 35 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ދިދަ މަހަކީ ވަރަށް ފަތިކޮށް ހުންނަ މަހެކެވެ. ދިދަމަހުގެ ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަނީ ވަރަށް ކުދިކުދި ހުޅުނބު ތަކެކެވެ. މަހުގެ އަނގައިގެ މިޔަކަނާ ދިމާލުން ކުރުކައްޓެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ފުރަތަމަ ދެކަށި ކުރުވެފައި ތިންވަނަ ކަށީގެ ކޮޅުގައި ހުންނަނީ ވަރަށް ދިގު ނަރުވައެކެވެ. މަހުގެ އަރިމަތީގައި ހުންނަނީ ރީނދޫ ކުލައާއި ހުދުކުލައެވެ. މަހުގެ ދެފަރާތުގައި ވަރަށްފުޅާ ކަޅުކުލައިގެ ބޭންޑެއް މަހުގެ ހުރަހަށް ވާގޮތަށް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ތުންކޮޅުގެ ކުލައަކީ ކަޅު ކުލައެވެ. ނިގޫފަތުގައި ހަނދުފަޅި ބުރަށް ހުންނަ ކަޅުކުލައިގެ ފާހަގައެއް ވަރަށް ފާޅުކޮށް ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ތައްމަސް

**ތައްމަސް** ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ އެންމެ ދެކުނުގެ އަތޮޅުގައި ވަރަށް ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ އޮރީގެ ބާވަތެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 43 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. މިބާވަތް އާންމުކޮށް އުޅެނީ ތިލަފަޅު ގައްޔާއި މޫދުވިނަ ހެދިފައި ހުންނަ ހިސާބުތަކުގައި އައިން ހަދައިގެންނެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ދެކުނުގެ ބައެއް ހިސާބުތަކުގައި ވަރަށް ގިނައިން ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މީރު މަހެކެވެ. ތައްމަހަކީ ކުކުޅު ބިސް ބުރަށް ފަތިކޮށް ހުންނަ މަހެކެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތްގަނޑުގެ މައްޗާއެކު މުޅިމަހުގައި ކުދި ހުޅުނބު ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކޮތަރިބައިގެ ކަށިތައް ވަރަށް ތޫނެވެ. އަދި މިކަށިތަކުގެ ސަބަބުން މިމަސް ހިފާ ގެންގުޅޭއިރު ރައްކާތެރިވެ މިކަމަށް ވިސްނަން ޖެހެއެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ކުލައަކީ ނޫކުލައެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ކުލައަކީ ރިހިކުލައެވެ. މަހުގެ ދިގަށް ކެނޑިކެނޑިފައި ހުންނަ ރަން ރޮނގުތަކެއް ހުރެއެވެ. އަދި މަހުގެ މަތީބައިގެ މަޑުކަށިތައް ނިމޭތާގެ ތިރީގައި ރަންކުލައިގެ ބޮޑު ލަފެއް ހުރެއެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 13ހަރުކައްޓާއެކު 10 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮަތަރިބައިގައި 7ހަރުކައްޓާއެކު 9 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތް ހުންނަނީ ކުޑަކޮށް ކަފިކޮށެވެ. މަހުގެ އާންމު ކާނާއަކީ މޫދު ފެއްސެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ހިޔަނި ދަންބޮޑު

**ހިޔަނި ދަންބޮޑު** ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގައި 30 މީޓަރަށްވުރެ ތިލަ ހިސާބުތަކުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. ދަންބޮޑުގެ އެހެން ބާވަތްތަކެކޭ އެއްފަދައިން ދުވާލުގެ ވަގުތުތަކުގައި ގަލުގެ ހޮހަޅަތަކުގައްޔާއި، އެކި ގަލުގެ ނިވަލުގައި އުޅޭ ރޭގަނޑަށް ބޭރަށް ނިކުމެއުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން މަސްވެރިން ރޭގަނޑު ކެޔޮޅުކަމުގައި މަދުމަދުން ބޭނޭ އެހެނަސް އާންމުކޮށް ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ.

ހިޔަނި ދަންބޮޑުގެ އަނގަޔާއި ލޯބޮޑެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއެކު 14 އާއި 16 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 4 ހަރުކައްޓާއެކު 12 އާއި 14 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކަށިތަކުގެ ތެރެއިން 3 ވަނަ ކައްޓަކީ އެހެނިހެން ކަށިތަކަށްވުރެ ފަލަކޮށް އަދި ގަދަކޮށް ހުންނަ ކައްޓެކެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ހުޅުނބުތަކުގެ ކައިރިފަށް ހުންނަނީ ގަދަނޫކުލަ އެއްގައެވެ. މަހުގައި ހުންނަނީ ރަތްމުށި ކުލައެކެވެ. މަހުގެ މަތީބައި ހުންނަނީ ކަޅުކުލައިގައެވެ. މަހުގެ މަތީބައިގެ ފަނޑުކަމަށް ވިސްނާ މިމަހަށް  އިގިރޭސިބަހުން ކިޔާއުޅޭ ނަމާއި ގުޅޭގޮތުން *ހިޔަނި ދަންބޮޑު* ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 32 ސ.މ އަށެވެ. މަހުގެ ކާނާ އަކީ ބޮޑެތި ފަނިފަކުސައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ކޮތަރި ރީނދޫ ދަންބޮޑު

**ކޮތަރި ރީނދޫ ދަންބޮޑު** ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުތަކުގައި 3 މީޓަރާއި 15 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައި އުޅޭ ކުޑަ މަހެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވާކަމަށްވަނީ 30 ސ.މ އަށެވެ. މިއީވެސް އެހެނިހެން ދަންބޮޑެކޭ އެއްބީދައިން ދުވާލުގެ ވަގުތުތަކުގައި ގާތަކާއި ހޮހަޅަތަކުގެ ނިވަލުގައި އުޅެފައި ރޭގަނޑަށް ބޭރަށްނިކުމެ އުޅޭ މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް ނަނުފައްތައިގެން ރޭގަނޑުކުރާ ކެޔޮޅުކަމުގައި މަދުމަދުން ބޭނެއެވެ.

ކޮތަރި ރީނދޫ ދަންބޮޑުގެ ލޯ ބޮޑެވެ. މަހުގެ އަނގަ ލައްޕާފައި ހުންނައިރު ތިރީތުން މަތީ ތުނބަށްވުރެ ދިގެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއެކު 13 އާއި 15 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 4 ހަރުކައްޓާއެކު 11 އާއި 13 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ މަޑު ރަތްކުލަ އެވެ. ހުޅުނބުތަކުގެ ކައިިރިފަށް ހުންނަނީ ގަދަ ރަތްކުލައެއްގައެވެ. ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ހަރުކަށިތައް ހުންނަނީ ރީނދޫ ކުލައެއްގައެވެ. ކަރުތާފަތުގެ މަތީ ކައިރިފަށުގައި ކަޅުކުލައިގެ ލަފެއް ހުރެއެވެ. ކަންފަތުގެ ބުޑުދަށް ހުންނަނީ ކަޅުކުލައެއްގައެވެ. މިމަހަށްކިޔާ ދިވެހި ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މަހުގައި އެންމެ ފާޅުކޮށް ހުރި ސިފަކަމުގައިވާ މަތީ ކޮތަރިބައިގެ ރީނދޫ ކުލައަށް ނިސްބަތްކޮށް *ކޮތަރި ރީނދޫ ދަންބޮޑު* ކިޔާ މިމަހަށް ނަންދީފައިވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ފަށްދެމި ދަންބޮޑު

**ފަށްދެމި ދަންބޮޑު** ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ މުރަކަތަކުގެ ނިވަލުގައި 10 މީޓަރަށްވުރެ ތިލަ ހިސާބުތަކުގައި ގިނައިން އުޅޭ ދަންބޮޑެކެވެ. މިއީ ދިވެހި މަސްވެރިން ރޭގަނޑުކުރާ ކެޔޮޅުކަމުގައި މަދުމަދުން ބޭނޭ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން އާއްމުކޮށް ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް ދުވާލުގެ ވަގުތުތަކުގައި ތިބެނީ ގާތަކުގެ ނިވަލުގައި ފިލައެވެ. ރޭވެ އަދިރިވުމުން ބަައިބަޔަށް ނިކުމެއުޅެއެވެ. އަދި ޚާއްޞަކޮށް ހަނދުވަރުދޭ ރޭރޭއަށް ވަރަށް ގިނައިން ތިލަވެ އުޅެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 20 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއެކު 15 އާއި 17 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 4 ހަރުކައްޓާއެކު 14 އާއި 16 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ފަނޑު ރަތްކުލައެކެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތުގެ ކޮޅުގައި މަހުގެ ހުރަހަށް ވާގޮތަށް ގަދަ މުށިކުލައިގެ ފުޅާފަށެއް މަހުގެ ދެފަރާތުގައި ހުރެއެވެ. މިމަހަށް *ފަށްދެމި ދަންބޮޑު* ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ މަހުގެ މިސިފަޔަށް ވިސްނާ މަހަށް އިގިރޭސި ބަހުން ކިޔާ އުޅޭ ނަމާގުޅޭގޮތުންނެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ހަރުކަށިތައް ހުންނަނީ އޮރެންޖް ކުލައެއްގައެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބަޔާއި، ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ކޮޅު ހުންނަނީ ގަދަ ރަތްކުލައިގައެވެ. އަދި މިދެކޮތަރީގެ ކައިރިފަށާއި ނިގޫފަތުގެ މަތީބަޔާއި ތިރީބައި ހުންނަނީ ހުދުކޮށެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ކަޅުކޮތަރި ދަންބޮޑު

ކަޅުކޮތަރި ދަންބޮޑު()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުން ފުނުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިމަސް އާންމު ގޮތެއްގައި އުޅެނީ 25 މީޓަރަށްވުރެ ފުނުގެ ހިސާބުގައި ކަމަށްވުމުން ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރަށް މޫދަށް އެރިއުޅޭ މީހުންނަށް މިމަސް ފެނިފައި ހުންނަނީ ވަރަށް މަދުންނެވެ. މިއީ ދަންބޮޑުގެ އާއިލާގައި ހިމެނޭ ގިނަ މަސްތަކާއި އަޅާބަލާއިރު އިސްކޮޅުން ބޮޑު މަހެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 30 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. މިއީ ކެއުމަށް ރަގަޅު މަހެއް ކަމުގައި ވިޔަސް ދިވެހިން މިބާވަތުގެ މަސް ކެއުމަށް ލޯތްބެއް ނުކުރެއެވެ. މިއީ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރަށް ނަނުފައްތައިގެ ކުރާ ކެޔޮޅުކަމުގައި ބޭނޭ މަހެކެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއެކު 13 އާއި 15 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 4 ހަރުކައްޓާއެކު 11 އާއި 12 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ފަނޑު ފިޔާތޮށި ކުލައެކެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތުގެ ހުރަހަށް ކަޅުރަތްކުލައިގެ ފުޅާ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ތުންކޮޅާއި. ކޮތަރިތަކާއި ނިގޫފަތް ހުންނަނީ ގަދަ ރަތްކުލައެއްގައެވެ. އަދި ބައެއް ކޮތަރިތަކާއި ނިގޫފަތުގެ ކޮޅު ހުންނަނީ ކަޅުކުލައެއްގައެވެ. މިމަހަށް *ކަޅުކޮތަރި ދަންބޮޑު* ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި މިމަހަށް ކިޔާއުޅޭ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ނެތުމާއެކު، މިމަހަށް ކިޔާ އިގިރޭސި ނަމާ ގުޅޭގޮތުންނެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ވައިލެޓް ދަންބޮޑު

ވައިލެޓް ދަންބޮޑު()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ މުރަކަތަކުގެ ތެރޭގައްޔާއި، ފަޅުތެރޭގައި މުރަކަތަކާއި ގާގަލުގެ ނިވަލުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. ދިވެހި މަސްވެރިން މިމަހަށް ވެސް ކިޔާއުޅެނީ *ދަންބޮޑު* އެވެ. މިއީ މުޅިން ތަފާތު މަހަކަށް ވެފައި މިބާވަތުގެ ތަފާތު ގިނައަދަދެއްގެ މަސް ރާއްޖޭގައި އުޅޭތީ މިމަހަށް ކިޔާ ޢިލްމީ ނަމާއި، އިގިރޭސި ނަމާއި، ގުޅޭގޮތުން މަހުގެ ކުލައަށް ވިސްނާ *ވައިލެޓް ދަންބޮޑު* ކިޔާ މިމަހަށް ނަންދީފައިވަނީ އެވެ. މިއީ ދިވެހިން ރޭގަނޑުކުރާ ކެޔޮޅުކަމުގައި މަދުމަދުން ބޭނޭ އައްޔަށް ތިލަވާ މަހެކެވެ. މިއީ މިއާއިލާގެ އެހެން މަސްތަކެކޭ އެއްފަދައިގެން ދުވާލުގެ ވަގުތުތަކުގައި ގާތަކުގެ ނިވަލުގައި އުޅެފައި ރޭވުމުން ބޭރަށް ނިކުމެ އުޅޭ މަހެކެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއެކު 13 އާއި 16 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 4 ހަރުކައްޓާއެކު 12 އާއި 14 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 23 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. ނަމަވެސް ގިނައިން ފެންނަ އެންމެ ބޮޑެތި މަހުގައި ހުންނަނި 18 ސެންޓި މީޓަރެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ރިހި ވައިލެޓް ކުލައެވެ. ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ހަރުކަށިތައް ހުންނަނި މަޑު ރަތްކުލައެއްގައެވެ. މަހުގެ ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގެ ކޮޅާއި، ބުރަކަށިމަތީ މަޑު ކޮތަރިބައިގެ ކޮޅު ހުންނަނީ ރަތްކުލަ އެއްގައެވެ. އަދިމިދެކޮތަރިބައިގެ ކުރީކޮޅު ހުންނަނީ ހުދުކޮށެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ދަންބޮޑު

ދަންބޮޑު()ނުވަތަ () އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުމަތީގައްޔާއި ފަޅުތެރޭގައި ގާތަކުގެ ނިވަލުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިމަހަށް *ލޯބޮޑު* ވެސް ކިޔައެވެ. *ދަންބޮޑު* މިނަމުން ނަންދެވިފައިވާ ގިނައަދަދެއްގެ މަސް ރާއްޖޭގައި އުޅެއެވެ. ވުމާއެކު މިދަރިކޮޅުގެ ކޮންމެވެސް އެއްވައްތަރަކަށް *ދަންބޮޑު* މިނަންކިޔާފައި ބޭއްވުމަކީ ރަގަޅުގޮތެއް ކަމަށްދެކި މިމަހަށް *ދަންބޮޑު* ކިޔާފައިވަނީ އެވެ. ދަންބޮޑު އަކީ ދިވެހި މަސްވެރިން ދަންނަ ރޭގަނޑުގެ ކެޔޮޅުކަމުގައި ބޭނޭ މަހެކެވެ. މިއީ އާންމު ގޮތެއްގައި ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. އެއީ މަހުގެ ކުޑަކަމުންނާއި ކަށިތައް ގިނަވެފައި ކަށިތަކުގެ ވަރުގަދަ ކަމުންނެވެ. މިއީ އާންމު ގޮތެއްގައި 10 މީޓަރަށްވުރެ ފުން ހިސާބުތަކުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. ނަމަވެސް ހަނދުވަރުގެ އައްޔާއި ބޮކި އައްޔަށް ބައިބަޔަށް ތިލަވެ އުޅެއެވެ. މިގޮތުން ތިލަވެ އުޅޭއިރު ކުދިބުޅީގައި ވަރަށް ފަސޭހައިން ބޭނެއެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއެކު 13 އާއި 15 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 4 ހަރުކައްޓާއެކު 11 އާއި 12 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 18 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ވަރަށް ވިދުންހުރި މަޑު ރަތްކުލައެކެވެ. މަތީ ކޮތަރިބައިގެ ހަރުކަށިތައް ހުންނަނީ ރަތްކޮށް ކޮޅު ހުދުކުލައިގައެވެ. މަހުގެ އެހެނިހެން ކޮތަރިތަކާއި ނިގޫފަތް ހުންނަނީ ރަތްކުލައެއްގައެވެ. ނިގޫފަތުގެ މަތީ ކައިރީގައްޔާއި ތިރީ  ކައިރި ހުންނަނީ ހުދުކުލައެއްގައެވެ. އެހެނިހެން ކޮތަރިތަކުގެ ކުރީ ބައި ވެސް ހުންނަނީ ހުދުކޮށެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ރަތްކިރުޅި ރައިވެރިމަސް

ރަތްކިރުޅި ރައިވެރިމަސް()ނުވަތަ () އަކީ ފަަރުފަޅުތަކުގެ މުރަކައާއި ގާތަކުގެ ތެރޭގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. ދިވެހި މަސްވެރިން ރޭގަނޑުކުރާ ކެޔޮޅުކަމުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނޭ މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް ދުވާލުގެ ވަގުތުތަކުގައި ތިބެނީ ގާތަކުގެ ނިވަލުގައެވެ. އަދި ރޭވެ އަނދިރިވުމުން ބައިބަޔަށް ފަރުބޭރަށް ނުކުމެއުޅެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 25 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއެކު 13 އާއި 14 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތް ގަނޑުގައި 13 ނުވަތަ 14 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތުގެ މަތީގައި 4 ބަރިޔަށް ހުންނަ ހުޅުނބުތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ދަނބުކުލައަކަށްދާ ކިރުޅި ކުލައެކެވެ. މަހުގެ ހުޅުނބުތަކުގެ ކައިރިފަށް ހުންނަނީ ހުދުކުލައިގައެވެ. މަހުގެ ކަންފަތުގެ މަތީގައި ތިނެސްކަނަށް ހުންނަ ރަތްކުލައިގެ ލަފެއް ހުރެއެވެ.

ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ހަރުކަށިތަކުގެ ދޭތެރޭ ދުލިފަށް ހުންނަނީ ފަނޑު ރަތްކުލައެއްގައެވެ. އެހެނިހެން ކޮތަރިތަކާ ނިގޫފަތް ހުންނަނީ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ފަނޑު އަޅިކުލައެއްގައެވެ. މިއީ ވެސް އަނގަޔަށްމީރު ކާންރަގަޅު ފަރުމަހެކެވެ. ނަމަވެސް ރައިވެރިމަހުގެ ބާވަތްތަކަކީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ޝައުގުވެރިކަން ނުދޭ ބާވަތެއްކަމުން މިބާވަތަކީ ވެސް ދިވެހިން އާންމުކޮށް ކައިއުޅޭ ބާވަތެއް ނޫނެވެ. މިމަހަށްކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑްކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މަހުގެ ކުލައަށް ވިސްނާ މިމަހަށް *ރަތްކިރުޅި ރައިވެރިމަސް* ކިޔާ ނަންދީފައި ވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ބެރެބެދި ރައިވެރިމަސް

ބެރެބެދި ރައިވެރިމަސް()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުގައި ހުންނަ މުރަކަތަކުގެ ކައިރީގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހި މަސްވެރިން ކުރާ ރޭގަނޑުގެ ކެޔޮޅުކަމުގައި މަދުމަދުން ބޭނޭ ކެއުމަށް ބޭނުންކުރެވިދާނެ މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް ރާއްޖެއިން މިހާތަނަށް ރިކޯޑްކުރެވިފައިވަނީ އެންމެ ފަހަރަކު އެވެ. ވީމާ މިއީ ރާއްޖޭގައި މަދުން އުޅޭ ބާވަތެއްކަމަށް ބެލިދާނެއެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއެކު 12 އާއި 14 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 4 ހަރުކައްޓާއެކު 9 ނުވަތަ 10 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތް ގަނޑުގައި 14 އާއި 16 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތުގެ މަތީގައި 4 ބަރިޔަށް ހުންނަ ހުޅުނބުތަކެއް ހުރެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 16.5 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ.

މަހުގެ ކުލައަކީ ރަތްކުލައާއި ރިހިކުލަ ގުޅިގެން ފެންނަ ރަތްކުލަ އެކެވެ. މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި ގަދަ ރަތްކުލައިގެ (ބެރެބެދި ކުލައިގެ) ރޮނގުތަކެއް މަހުގެ ދިގަށް ހުރެއެވެ. ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ހަރުކަށިތައް ހުންނަނީ ރަތްކުލައެއްގައެވެ. އަދި މިކޮތަރިބައިގެ ކޮޅު ހުންނަނީ ހުދުކުލައެއްގައެވެ. މިބާވަތުގެ ރައިވެރިމަހަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ދިވެހިން ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މަހުގައި އެންމެ ފާޅުކޮށް ފެންނަ ކުލައަށް ވިސްނާ މިމަހަށް *ބެރެބެދި ރައިވެރިމަސް* ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ރައިވެރިމަސް

ރައިވެރިމަސް()ނުވަތަ ()އަކީ އާންމުކޮށް ރާއްޖޭގެ ތިލަ ފަރުފަޅުގެ ބޭރުގެ މުރަކަތަކުގެ ކައިރީގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން ދަންނަ މަޝްހޫރު މަހެކެވެ. ރައިވެރިމަހަކީ ހަރު ހަންގަނޑެއް އޮންނަ ކެއުމުގައި އަނގަޔަށް މީރު މަހެކެވެ. ނަމަވެސް ކައްޓާއި ހުޅުނބުގެ ތޫނުކަމުން ގިނަބަޔަކު މިމަހުގެ ބޭނުމެއް ނުކުރެއެވެ. މިބާވަތުގެ މަހުގެ އާއިލާގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އިސްކޮޅުން އެންމެ ބޮޑު މަހަކީ މިއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 45 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. ރޭގަނޑުކުރާ ކެޔޮޅު ކަމުގައި އެއްހިސާބު ގަނޑަކުން ގިނައަދަދަކަށް މިބާވަތުގެ މަސް ބޭނެއެވެ. ރައިވެރިމަހަކީ ހަތާތަކުގެ ނިވަލުގައި ދުވާލުގެ ވަގުތުތައް ހޭދަކުރުމަށްފަހު ރޭގަނޑު ބައިބަޔަށް ނުކުމެއުޅޭ މަހެކެވެ. ރައިވެރިމަސް ގިނައިން ކައިއުޅެނީ ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕެވެ. އަދި މަދުމަދުން ކުދިމަސް ކައިއުޅެއެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއެކު 14 އާއި 16 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 4 ހަރުކައްޓާއެކު 9 ނުވަތަ 10 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ރަތްކުލައެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ހަރުކަށިތައް ހުންނަނީ ރަތްލޭ ކުލައިގައެވެ. އެހެނިހެން ކޮތަރިތަކުގެ ކުލައަކީ ދޮން ނާރިނގު ކުލައެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތުގެ މަތީގައި ހުންނަ ތޫނުދިގު ކައްޓަކީ މިމަސް ހިފައިގެން ގެންގުޅުމުގައި ވަރަށް ފަރުވާތެރިވާންޖެހޭ ކައްޓެކެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ރަތްކޮތަރި ރައިވެރިމަސް

**ރަތްކޮތަރި ރައިވެރިމަސް** ()ނުވަތަ ( އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ތިލަ ހިސާބުތަކުގެ މުރަކަތަކާއި ގާތަކުގެ ވަށައިގެން އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ އާންމު ގޮތެއްގައި ރާޅު މުގުރާ ހިސާބުގައި އުޅޭ މަހެއް ކަމުގައި ވިޔަސް ފުން ހިސާބުން ވެސް މިބާވަތުގެ މަސް ފެނިފައި ހުރެއެވެ. މިބާވަތުގެ ރައިވެރިމަސް ދުވާލުގެ ވަގުތުތަކުގައި ތިބެނީ ފިލައެވެ. ކެއުމަށްޓަކައި ރޭގަނޑު ފަރުފަރުގެ ބޭރަށް ނުކުމެއުޅެއެވެ. މިއީ ކެއުމަށް ރަގަޅު އެހެނަސް ކަށިގިނަ މަހެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 16 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއެކު 12 ނުވަތަ 13 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 4 ހަރުކައްޓާއެކު 9 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތުގެ މަތީގައި 5 ބަރިޔަށް ހުންނަ ހުޅުނބުތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ރިހިކުލަ އެވެ. މިރިހިކުލައާއެކު ރަތްކުލައިގެ ދަޅައެއް މަހުގައި ހުރެއެވެ. މިބާވަތުގެ ގިނަ ރައިވެރިމަހުގެ ހުޅުނބުތަކުގައި ކަޅުކުލައިގެ ތިއްކެއް ހުރެއެވެ. ނިގޫފަތް ހުންނަނީ ފަނޑު ރަތްކުލައެއްގައެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ހަރުކަށިތަކުގެ ދޭތެރެން ދުލިފަށްތަކުގެ މަތީބައިގައި ފާޅުކަން ބޮޑު ރަތްލައްތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ އަޑީގައި އުޅޭ ދިރުންތަކެވެ.

މިމަހަށް ދިވެހިން ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މަހުގެ އެންމެ ފާޅުކަން ބޮޑު އެއް ސިފަ ކަމުގައިވާ ކޮތަރިބައިގެ ރަތްލައްތައް ފާހަގަކޮށް މިމަހަށް *ރަތްކޮތަރި ރައިވެރިމަސް *ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ބެރެބެދި ދަންބޮޑު

ބެރެބެދި ދަންބޮޑު()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުން 50 މީޓަރަށްވުރެ ތިލަ ހިސާބުތަކުން ފެންނަ ދަންބޮޑެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 27 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް ދުވާލުގެ ވަގުތުތަކުގައި ގިނައިން އުޅެނީ ގަލުގެ ހޮހަޅަތަކާއި އެނޫންވެސް ގާތަކުގެ ތެރޭގައެވެ. ނަމަވެސް ރޭގަނޑުގެ ވަގުތުތަކުގައި ބައިބަޔަށް ބޭރުމައްޗަށް ނިކުމެއުޅެއެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގައި އެންމެ ގިނައިން އުޅޭ ދަންބޮޑުގެ އެއް ބާވަތެކެވެ. މިއީ ރޭގަނޑުކުރާ ކެޔޮޅުކަމުގައި މަދުމަދުން ބޭނޭ މަހެކެވެ. އަދި ކޮށިފައްތައިގެން ކުރާ މަސްވެރިކަމުގައިވެސް މިމަސް ހިފޭކަމަށް ވެއެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުން ނުކުރި ކަމުގައި ވިޔަސް ކެއުމަށް ރަގަޅު މަހެކެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއެކު 13 އާއި 15 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 4 ހަރުކައްޓާއެކު 11 އާއި 13 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ރަތްކުލައެވެ. ހުޅުނބުތަކުގެ ކައިރިފަށް ހުންނަނީ މުށިކުލައިގައެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތުގެ ކައިރިފަށާއި، ކަންފަތުގެ ބުޑުދަށް ހުންނަނީ ގަދަމުށި ކުލައެއްގައެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ މަތީކައިރިއާއި ތިރީކައިރި ހުންނަނީ ހުދުކުލައިގައެވެ. މިމަހަށްކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މިމަހަކީ ބެރެބެދި މަލުގެ ކުލަޔާއި އެއްފަދަ ރަތްކުލައެއްގައި ހުންނަ މަހެން ކަމުން *ބެރެބެދި ދަންބޮޑު* ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
އަލި ދަންބޮޑު

އަލި ދަންބޮޑު()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުގައްޔާއި މުރަކަތަކުގެ ނިވަލުގައި އާންމު ގޮތެއްގައި 10 މީޓަރަށްވުރެ ތިލަ ހިސާބުތަކުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. ދުވާލުގެ ވަގުތުތަކުގައި މިމަސް އުޅެނީ އެހެނިހެން ދަންބޮޑެކޭ އެއްބީދައިން ހޮހަޅަ ތަކާއި ގާތަކުގެ ތެރޭގައެވެ. ރޭވުމުން ކާނާ ހޯދުމަށް ބޭރަށް ނިކުމެއުޅެއެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކުރާ ރޭގަނޑުގެ ކެޔޮޅުކަމުގައި މަދުމަދުން ބޭނޭ މަހެކެވެ. ނަމަވެސް މިއީ ދިވެހިން އާދަވެގެން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 20 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއެކު 14 އާއި 16 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 4 ހަރުކައްޓާއެކު 13 އާއި 15 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ފަނޑު ރަތްކުލައެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތާ ދިމާލުން ބަނޑުދަށުގައި ހުންނަ ކޮތަރި ފިޔަވައި އެހެން ކޮތަރިތައް ހުންނަނީ ރަތްކުލައިގައެވެ. އަދި ކޮޅުތައް ހުންނަނީ މާރަތްކޮށެވެ. ކަރުތާފަތުގެ  މަތީކައިރިފަށުގައި މުށިކުލައިގެ ލަފެއް ހުރެއެވެ. ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި މިމަހަށްކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު، މަހުގެ ސިފަޔަށާއި ކުލަޔަށް ބަލާފައި *އަލި ދަންބޮޑު* ކިޔާ ނަންދީފައި ވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ސީޓު ރައިވެރިމަސް

**ސީޓު ރައިވެރިމަސް** ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރު ދުނީގެ މުރަކަތަކާއި ގާތަކުގެ ނިވަލުގައި އުޅޭ ރައިވެރި މަހެކެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް ފަޅުތެރޭގައި ވަރަށް ތިލަ ހިސާބުތަކުގައި ބައިހަދައިގެން އުޅޭތަން ފެނެއެވެ. އާންމު ގޮތެއްގައި އުޅޭ ފުންމިނަކީ 2 މީޓަރާއި 30 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނެވެ. މިއީ ދިވެހި މަސްވެރިންކުރާ ރޭގަނޑުގެ ކެޔޮޅުކަމުގައި ބޭނޭ ކެއުމަށް ބޭނުންކުރެވިދާނެ ކަށިގިނަ މަހެކެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއެކު 13 އާއި 15 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 4 ހަރުކައްޓާއެކު 8 ނުވަތަ 9 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތް ގަނޑުގައި 13 އާއި 15 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތުގެ މަތީގައި 5 ނުވަތަ 6 ބަރިޔަށް ހުންނަ ހުޅުނބުތަކެއް ހުރެއެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 17 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ.

މަހުގައި ހުދާއި ރަތްކުލައިގެ ފުޅާ ރޮނގުތަކެއް މަހުގެ ދިގަށްވާގޮތަށް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ލޮލުގެ ތިރީކައިރީގައި ހުދުކުލައިގެ ރޮނގެއް ފާޅުކޮށް ފެންނަށް ހުރެއެވެ. ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ހަރުކަށިތައް ހުންނަނީ ރަތްކޮށެވެ. މިކަށިތަކުގެ ކޮޅު ހުންނަނީ ހުދުކުލައިގައެވެ. މިމަހަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަނަމެއް ރިކޯޑްކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު، މަހުގެ ކުލަވަރަށް ބަލާ އެންމެ ބޮޑަށް ފާހަގަކުރެވޭ ސިފަޔަށް ވިސްނާ *ސީޓު ރައިވެރިމަސް* ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ރަތްތިކި ރައިވެރިމަސް

ރަތްތިކި ރައިވެރިމަސް()ނުވަތަ () އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުތަކުގައި ވަރަށް ގިނައިން އުޅޭ ރައިވެރިމަހުގެ ބާވަތެކެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ ހުޅުނބުތައް ބޮޑެތި މަހެކެވެ. އާއްމުކޮށް ދުވާލުގެ ވަގުތުތަކުގައި ގިނައިން އުޅެނީ ފަރުފަރުގެ ގާތަކުގެ ނިވަލުގައެވެ. ކާނާހޯދުމަށް ރޭގަނޑު ބޭރަށް ނިކުމެއުޅެއެވެ. މިއީ ދިވެހިން ނަނުފައްތައިގެން ރޭގަނޑުކުރާ މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނޭ މަހެކެވެ. ރޭގަނޑު ބޮކީގެ އައްޔަށްވެސް މިމަސް ވަރަށް ފަސޭހައިން ތިލަވެއުޅެއެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއެކު 11 އާއި 13 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 4 ހަރުކައްޓާއެކު 8 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަންފަތްގަނޑު މަހުގެ ކަރުތާފަތްގަނޑާއި ދިމާލުން ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ހުންނަ ކުޑަކޮތަރިބައިގެ ދިގުމިނާ އެއްވަރެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ރިހިދިހުން ކުލައެކެވެ. މަހުގެ ދެފަރާތުގައި ވަރަށް ކައިރީގައި ހުންނަ ރަތްކުލައިގެ ތިކިތަކަކުން ދެމިފައިވާ ރޮނގުތަކެއް މަހުގެ ދިގަށް ވާގޮތަށް ހުރެއެވެ. މަތީ ކޮތަރިބައިގެ ކުރީކޮޅުގައި ކަޅު ރަތްކުލައިގެ ލަފެއް ވަރަށް ސާފުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ. ނިގޫފަތުގެ ކުލައަކީ ރީނދޫ ކުލައެވެ. މިމަަހަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައިވާ ނެތުމާއެކު މަހުގެ އެންމެ ފާހަގަކުރެވޭ އެއްސިފަޔަށާއި، މަހަށްކިޔާ އިގިރޭސި ނަމާ ގުޅޭގޮތުން *ރަތްތިކި ރައިވެރިމަސް* ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ކަޅުކޮތަރި ރައިވެރިމަސް

**ކަޅުކޮތަރި ރައިވެރިމަސް** ()ނުވަތަ ()ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުގެ މުރަކަތަކުގެ މާހައުލުގައި 20 މީޓަރަށްވުރެ ތިލަ ހިސާބުތަކުގައި ގިނައިންއުޅޭ ރައިވެރިމަހުގެ ބާވަތެކެވެ. މިބާވަތުގެ މަސް ދުވާލުގެ ވަގުތުތަކުގައި އާންމު ގޮތެއްގައި އުޅެނީ ފަރުފަރުގެ ގުންޑޮޅިތަކުގެ ދަށުގައްޔާއި ހޮހަޅަތަކައި ބޮޑެތި ގާގަލާއި ހަތާތަކުގެ ދަށުގައި ބައިބަޔަށެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއެކު 12 އާއި 14 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 4 ހަރުކައްޓާއެކު 8 އާއި 9 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތުގެ ކުރީބަޔާއި ފަހަތުބައިގެ ކައިރިފަށް ހުންނަނީ ވަރަށް ރާޅުކޮށެވެ. ކަރުތާފަތުގެ ކުރީބައިގެ ތިރީގައި ވަރަށް ހަރުކައްޓެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ތިރީ ތުން މަތީ ތުނބަށްވުރެ ދިގުވާނެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ރިހި ފިޔާތޮށި ކުލައެވެ. މަހުގެ ހުޅުނބުތަކުގެ މެދު ހުންނަނީ ފަނޑު ރަތްކުލައަކަށެވެ. ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ހަރުކަށިތަކުގެ މަތީބަޔާ ތިރީބައި ފިޔަވައި މުޅި ކޮތަރިބައި ހުންނަނީ ކަޅުކުލައެއްގައެވެ. ރައިވެރިމަހުގެ ގިނަބާވަތްތަކަށް ވަކި ނަމެއް ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ކިޔާ ނޫޅޭތީ މިމަހުގެ އިގިރޭސިނަމާ ގުޅޭގޮތުން މަހުގެ ސިފަޔަށް ވިސްނާ *ކަޅުކޮތަރި ރައިވެރިމަސް* ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 32 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ރަންރޮނގު ރައިވެރިމަސް

**ރަންރޮނގު ރައިވެރިމަސް** ()ނުވަތަ ()އަކީ ގިނަ ރައިވެރިމަހާ ޚިލާފަށް މާފުނުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. އާއްމު ގޮތެއްގައި އުޅެނީ 40 މީޓަރަށްވުރެ ފުން ފަރުތަކުގައެވެ. ވުމާއެކު ދިވެހި މަސްވެރިންނަށާއި ފަރުފަރަށްއެރި ފީނާއުޅޭ މީހުންނަށް މިއީ ގިނައިން ފެންނަ މަހެއްނޫނެވެ. މިއީ އިންޑިޔާ ކަނޑުގެ ބޮޑު ސަރަހައްދަށް ބެހިފައިވާ މަހެއް ކަމުގައި ވިޔަސް މިބާވަތް ރިކޯޑް ކުރެވިފައިވަނީ ވަރަށް މަދުންނެވެ. ދިވެހިން ރޭގަނޑު ނަނުފައްތައިގެން ކުރާ ކެޔޮޅުކަމުގައި މިބާވަތް ވަރަށް މަދުން ބޭނިފައި ހުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއެކު 12 އާއި 14 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 4 ހަރުކައްޓާއެކު 8 އާއި 9 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ވިދާ ފިޔާތޮށި ކުލައެކެވެ. މަހުގެ ދެފަރާތުގައި މަހުގެ ދިގަށްވާގޮތަށް ރަންކުލައިގެ ރޮނގުތަކެއް ފާޅުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ. ކަރުތާފަތްމަތީ ރަތްކުލައިގެ ފުޅާ ރޮނގެއް ބޮލުގެ ހުރަހަށް ފެންނަށް ހުރެއެވެ. ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގެ ދެކަށިދޭތެރޭ ދުލިފަށް ހުންނަނީ ރަތް ކުލައިގައެވެ. މިއީ 22 ސެންޓިމީޓަރަށް ބޮޑުވާ މަހެކެވެ.

މިއީ ދިވެހި މަސްވެރިންނަށް ގިނައިން ފެންނަ މަހަކަށް ނުވުމާއެކު މިމަހަށް ދިވެހިން ކިޔާއުޅޭ ނަމެއް ރިކޯޑްކުރެވިފައި ނެތުމާއެކުމަހުގައި ހުންނަ އެންމެ ފާހަގަކުރެވޭ ސިފަޔަށް ބަލާ މަހަށްކިޔާ ޢިލްމީ ނަމާ ގުޅޭގޮތުން މިމަހަށް *ރަންރޮނގު ރައިވެރިމަސް* ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ބޭނަޒީރު ބުއްޓޫ

thumb|ބޭނަޒީރު ބުއްޓޫ

**ބޭނަޒީރު ބުއްޓޫ** ޖޫން 21, 1953 އިން ޑިސެމްބަރު 27, 2007 އަކީ ޕާކިސްތާނުގެ ބޮޑުވަޒީރުކަން ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ބޭނަޒީރު ބުއްޓޫ އަކީ މުސްލިމް ޤައުމެއްގެ ޒަޢާމަތަށް ވަޑައިގެންނެވި އެންމެ ފުރަތަމަ އަންހެން ބޭފުޅާއެވެ. އެކަމަނާ ވަނީ ޕާކިސްތާނުގެ ބޮޑުވަޒީރުކަން ދެފަހަރެއްގެ މަތިން ކުރައްވާފައެވެ. 1988 ވަނަ އަހަރު ޕާކިސްތާނުގެ ބޮޑުވަޒީރުކަމުގެ މަޤާމަށް ހޮވިވަޑައިގަތް އިރު އެކަމަނާގެ ޢުމުރުފުޅަކީ 35 އަހަރެވެ. އެހެންނަމަވެސް ޕާކިސްތާނުގެ ރައީސް ޣުލާމް އިސްޙާޤު ޚާން ގެ އޯޑަރަކަށް ޚިޔާނާތުގެ ތުހުމަތުތަކެއް ކުރިމަތިވެފައިވާތީ 20 މަސް ވީތަނާ އެކަމަނާ ބޮޑުވަޒީރުކަމުން ދުރުކުރެވުނެވެ. 1993 ވަނަ އަހރު ދެވަނަ ފަހަރަށް ބޮޑުވަޒީރުކަމަށް ބޭނަޒީރު ބުއްޓޫ އިންތިޚަބު ވެވަޑައިގަތެވެ. މިދައުރު ނިންމަވާލައްވަން އެކަމަނާއަށް ޖެހިވަޑައިގަތީ 1996 ވަނަ އަހރުގައެވެ. މިފަހަރުވެސް ކުރިއެކޭ އެއްގޮތަށް ޚިޔާނާތުގެ ތުހުމަތުތަކެއް ކުރިމަތިވެގެން ރައީސް ފާރޫޤު ލެގާރީގެ އޯޑަރަކަށެވެ. 

## ތަޢުލީމާއި ޙަޔާތްޕުޅު
ބޭނަޒީރު ބުއްޓޫ އުފަންވެވަޑައިގަތީ 21 ޖޫން 1953 ގައި ޕާކިސްތާނުގެ ކަރާޗީގައެވެ.
## އަވަހާރަކޮށްލުން
ބޭނަޒީރު ބުއްޓޫ އަވަހާރަކޮށްލެވުނީ އިންތިޚާބަށް ކެންޕޭން ކުރައްވަން އުޅުއްވުމުގެ ތެރޭގައި ރާވަލްޕިންޑީގައި އޮތް ބައްދަލުވުމެއް ނިންމެވުމަށްފަހު ވަޑައިގަންނަވަނިކޮށެވެ.

## އަދި އިތުރަށް ބައްލަވާލައްވާ
* ޕިޕަލްސް ސްޓޫޑެންޓްސް ފެޑެރޭޝަން
* ޕޮލިޓިކްސް އޮފް ޕާކިސްތާނުގެ
* މާލިކް އަމްޖަދް އަލީ ނޫން

## އިތުރު ފާލަންތައް
* ރަސްމީ ވެބްސައިޓް
* ޕާކިސްތާން ޕީޕަލްސް ޕާޓީގެ ރަސްމީ ވެބްސައިޓް
* ފޭމަސް މުސްލިމްސް.ކޮމް - ބުއްޓޫ ގެ ޕްރޮފައިލް
* ބޭނަޒީރު ބުއްޓޫގެ ފޮޓޯ ޑައިރީ
* އިންސައިޑް ބުއްޓޫސް ޕްރިޒަން - ފޮޓޯ އެސޭއި
އަސްދާނު ރައިވެރިމަސް

**އަސްދާނު ރައިވެރިމަސް** ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުމަތީގެ މުރަކަތަކާއި ގާތަކުގެ ވެށީގައި ގިނައިން އުޅޭ މަހެކެވެ. ރާއްޖޭގައި އެންމެގިނަ އަދި ދިވެހި މަސްވެރިން ދަންނަ އެބައިމީހުން ބާނާއުޅޭ ރައިވެރިމަހާ ވަރަށް އެއްސިފައެއް ހުންނަ މަހެކެވެ. އަދި ދިވެހިން ކެއުމަށް ބޭނުންކޮށްއުޅޭ މަހެއްވެސް މެއެވެ. އެހެން ރައިވެރިމަހެކޭ އެއްފަދައިން މިބާވަތުގެ މަސް ދުވާލުގެ ވަގުތުތަކުގައި އުޅެނީ ގަލުގެ ހޮަހަޅަތަކާ ބޮޑެތި ހަތާތަކުގެ އަދި ފަރުބޭރު ގާތަކުގެ ނިވަލުގައެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 11 ހަރުކައްޓާއެކު 13 އާއި 15 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 4 ހަރުކައްޓާއެކު 9 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ރަތްކުލައެވެ. ނިގޫފަތާ ދިމާއިން މަހުގެ މަތީގައި ހުދު ރިހިކުލައިގެ ލަފެއް ހުރެއެވެ. މިލައް ހުންނަނީ އަސްދާނެއްގެ ގޮތަށް މަހުގެ ދެފަރާތަށެވެ. މަހުގެ މިސިފަޔަށް ވިސްނާ މިމިހަށް ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު އިގިރޭސި ނަމާ ވެސް ގުޅޭގޮތަށް *އަސްދާނު ރައިވެރިމަސް* ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ.

މިބާވަތުގެ މަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 24 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. ނަމަވެސް ގިނައިން ފެންނަ އެންމެ ބޮޑެތި މަހުގައި ހުންނަނީ 18 ސެންޓި މީޓަރެވެ. ރައިވެރިމަހުގެ ވައްތަރުތަކުގެ މައިގަނޑު ކާނާއަކީ މޫދުއަޑީގައި އުޅޭ ތަފާތު ބާވަތްތަކުގެ ދިރުންތަކެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ޑިނގާއާއި ކުދިމަހާ އަދި ފަނީގެ ބާވަތްތައް ހިމެނެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ތުންގަނޑު ހިބަރު

ތުންގަނޑު ހިބަރު()ނުވަތަ  ()އަކީ ދިވެހި މަސްވެރިން ވަދާއި ލޭނުގައި ބާނާއުޅޭ މަހެކެވެ. މަހުގެ މަތީ ތުން އެހެނިހެން ހިބަރުގެ ބާވަތްތަކާއި ޚިލާފަށް މާބޮޑަށް ކަނޑިއެއްހެން ދިގުކޮށް ހުރެއެވެ. ހިބަރުގެ ބުރަކަށިމައްޗާއި ބަނޑުދަށް ފަރާތުގެ ދެވަނަ ކޮތަރިބައި ފުރަތަމަ ކޮތަރިބަޔަށްވުރެ މާކުޑައެވެ. ބުރަކަށިމަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 34 އާއި 49 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. އަދި ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 4 އާއި 6 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިހިބަރުގެ ކަރުތާފަތްގަނޑާ ދިމާލުން ބަނޑުދަށުގައި ހުންނަ ކޮތަރިއެއް ނުހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ ބުޑުގެ ދެފަރާތުގައި ވަރަށް ބޮޑު ދެކުރަގަނޑު ހުރެއެވެ. މިބާވަތުގެ ބޮޑެތި ހިބަރުގައި ހުޅުނބެއް ނުހުރެއެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށި މައްޗާއި ދެއަރިމަތީގެ ކުލައަކީ ކަޅުމުށި ކުލައެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތުގައި ހުންނަނީ ވަރަށް ފަނޑު މުށިކުލައެކެވެ. ތުންގަނޑު ހިބަރު އަދި ވޮށިމަސް މިޔަރު އަކީ އަދާވަތްތެރީންގެ ގޮތުގައި މަޝްހޫރުވެފައިވާ ދެމަހެވެ. މިހިބަރަށް ކަންނެމި ހިބަރު އޭ ވެސް ކިޔައެވެ.

ތުންގަނޑު ހިބަރު އަކީ ހޫނު ކަނޑުތަކާއި ފިނި ކަނޑުތަކުގައި ވެސް އުޅޭ މަހެކެވެ. މިއީ އާންމު ގޮތެއްގައި ދެފެން ދޭތެރޭ އުޅޭ މަހެއް ކަމަށް ވިޔަސް ކަނޑުގެ އަޑިން 650 މީޓަރުގެ ފުނުގައި ވެސް މިބާވަތުގެ ހިބަރު އުޅެއެވެ. މިހިބަރުގެ ކާނާއަކީ ކަނޑުގެ މަތީބައިގައި އުޅޭ ތަފާތު ބާވަތް ބާވަތުގެ މަހާއި، ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕާއި ބޯވަ ދިލަ މަހެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 4.5 މީޓަރަށެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ފަރި ދިދަފުންނަ

ފަރި ދިދަ ފުންނަ  ()ނުވަތަ  ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކުގެ ބޭރުން ގާތްގަނޑަކަށް 25-75 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މިފުންނަ އެންމެ ބޮޑުވަނީ 6 ސެންޓިމީޓަރަށެވެ. މިއީ ފުން ގުންޑޮޅިތަކުގައި އަމިއްލަ ޖަގަހައެއް ހަދައިގެން ފިލާއުޅޭ މަހެކެވެ. މިފުންނަ އާންމުކޮށް ކައިއުޅެނީ ކަނޑުގައި އުޅޭ ކުދި ފަނިފަކުސައެވެ. ދިރޭ ކުދިމަސް ބޭރުކުރާ ފަރާތްތަކުން މިބާވަތުގެ ދިދަ ފުންނަ ހިފުމަށް ޝައުގުވެރިކަން ދެއެވެ. އަދި މިއީ ރާއްޖޭގައި އުޅޭ ފުންނައިގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ފަރި ރީތި މަސްވެސް މެއެވެ. މަހުގެ ސިފަޔަށާއި އެންމެ އަޅައިގަންނަ ކުލަވަރަށް ވިސްނާ *ފަރި ދިދަފުންނަ* ކިޔާފައިވަނީ އެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 6 ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއެކު 27 އާއި 32 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ މަތީ ކޮތަރީގެ ފުރަތަމަ ކަށިމައްޗަށް ދިދައެއް ގޮތަށް ވަރަށް އުސްކޮށް ހިއްލިފައި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ބޯކޮޅުގެ ކުލައަކީ ހުދުކުލަ އެވެ. މިކުލަ މަހުގެ ފަހަތަށް ގަދަވެ ގަދަ ވައިލެޓް ކުލައަކަށް ނިގޫކޮޅު ހުރެއެވެ. މަހުގެ ތުނބާއި ލޯމަތީގައި ގަދަ ވައިލެޓް ކުލައެއް ފާޅުކޮށް ހުރެއެވެ. އަދި ތުންކޮޅު ހުންނަނީ ފަނޑު ދަނބުކުލައެއްގައެވެ. މަހުގެ ކޮތަރިތަކުގައި ރަތް ދިހުން ކުލައިގެ ފުޅާ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ދިދަފުންނަ

alt=|thumb|250x250px|ދިދަފުންނަ
**ދިދަފުންނަ**  ()ނުވަތަ  () އަކީ ފަރި ދިދަފުންނަ އާއި ދާދި އެއްގޮތް މަހެކެވެ. ނަމަވެސް ކުލަވަރުގެ ގޮތުން ވަރަށް ބޮޑަށް ތަފާތެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 8 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. މިއީ ދިރޭ ކުދިމަސް ބޭރުކުރާ ފަރާތްތަކުން ގިނައިން ހިފާ ބޭރުކުރާ މަހެކެވެ. މިމަހަށް ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ކިޔާ ނޫޅޭތީ މަހުގެ ސިފަޔަށް ވިސްނާ މިމަހަށް *ދިދަފުންނަ* ކިޔާ ނަންދީފައި ވަނީ އެވެ.

މަހުގެ މަތީ ކޮތަރީގެ ފުރަތަމަ ކަށިމައްޗަށް ދިދައެއް ގޮތަށް ވަރަށް އުސްކޮށް ހިއްލިފައި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ކުރީކޮޅުގެ ކުލައަކީ ހުދުކުލަ އެވެ. ބޮލުގެ މައްޗާއި ތުންކޮޅު ހުންނަނީ ދޮން ރީނދޫ ކުލައެއްގައެވެ. މަހުގެ ފަހަތް ކޮޅުގެ ކުލަ ފަނޑު ރަތްކުލައިން ފެށިގެން ނިގޫކޮޅަށް ގަދަ ރަތްދަނބު ކުލައަކަށް ބަދަލުވެފައި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ ކޮޅު ހުންނަނީ ކަޅުކުލައެއްގައެވެ. ކޮތަރިބައިގެ ދިގަށާއި ނިގޫފަތުގެ ދިގަށް ފެހިކުލައިގެ ރޮނގެއް ދެމިފައި ހުރެއެވެ. މިއީ ވަރަށް ރީތި އެހެނަސް ފިލައިގެން ހަރުހަދައިގެން އުޅޭ މަހެކެވެ. މިބާވަތް އެކަހެރިކޮށްނާއި ޖޯޑްޖޯޑަށް އުޅޭކަން ފާހަގަ ކުރެވިފައި ވެއެވެ. މަހުގެ އާންމު ކާނާއަކީ ކަނޑުގައި އުޅޭ ކުދި ފަނިފަކުސައެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ޑިނގާ ފުންނަ

**ޑިނގާ ފުންނަ**  ()ނުވަތަ ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކާއި ވިލުވިލުގައި 5-15 މީޓަރާއި ދެމެދުގެ ފުންމިން ހުންނަ ހިސާބު ތަކުގެ ވެލިގަނޑުގައި އުޅޭ ފުންނަ އެކެވެ. މިފުންނަ އެންމެ ބޮޑުވަނީ 11 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. މިބާވަތުގެ ފުންނަ އުޅެނީ ވެލިގަނޑުމަތީގައި ހުންނަ ހޮރުހޮރުގައެވެ. މިހޮރުހޮރަކީ ޑިނގާގެ ބާވަތްތައް ވެސް އުޅޭ ހޮރުހޮރެވެ. މިދެބާވަތް އެކުއެކީގައި ހޮރުތަކުގައި އުޅެއެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. ވުމާއެކު މިމަސް ހިފުމަށް ދިވެހިން ވަކި ކަހަލަ މަސްވެރިކަމެއް ނުކުރެއެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 6 ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއެކު 13 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއެކު 14 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ މައިގަނޑު ކުލައަކީ ހުދުކުލައެވެ. މަހުގެ ހުރަހަށް ފުޅާ 5 ބޭންޑް ހުރެއެވެ. މިބޭންޑް ތަކުގެ ކުލައަކީ ފަނޑު ރަތްކުލަ އެވެ. މަހުގެ ކަރުތާފަތުގައި ކައްޗަށް ގަދަ ރަތްކުލައިގެ ރޮނގުތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ނިގޫފަތުގެ ކުލައަކީ ރީނދޫ ކުލައެވެ. ނިގޫފަތުގައި ރަތްކުލައިގެ ބޮޑެތި ލައްތަކެއް ހުރެއެވެ. މިމަހަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މަހުގެ ދިރިއުޅުމުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް *ޑިނގާ ފުންނަ*ކިޔާ ނަންދީފައިވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ދަންބޮޑު އާއިލާ (މަސް)

**ދަންބޮޑު އާއިލާ** ()ނުވަތަ ()އަކީ މޫދުގައި އުޅޭ މަސްމަހާ މެހީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އާއިލާ އެކެވެ.

ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ކަނޑު ފަޅުތަކުގައި އުޅޭކަމަށް މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރުގެ މެރިން ރިސާޗް ސެކްޝަނުން ނެރެފައިވާ ** [[ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަހުގެ މަޢުލޫމާތު]]** މިފޮތުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ 17 ވައްތަރެއްގެ މަހެވެ.

* ފަށްދެމި ދަންބޮޑު
* ދަންބޮޑު
* ހިޔަނި ދަންބޮޑު
* ކޮތަރި ރީނދޫ ދަންބޮޑު
* ކަޅުކޮތަރި ދަންބޮޑު
* ބެރެބެދި ދަންބޮޑު
* އަލި ދަންބޮޑު
* ވައިލެޓް ދަންބޮޑު

* ރަންރޮނގު ރައިވެރިމަސް
* ކަޅުކޮތަރި ރައިވެރިމަސް
* ރަތްތިކި ރައިވެރިމަސް
* އަސްދާނު ރައިވެރިމަސް
* ސީޓު ރައިވެރިމަސް
* ރަތްކޮތަރި ރައިވެރިމަސް
* ރައިވެރިމަސް
* ބެރެބެދި ރައިވެރިމަސް
* ރަތްކިރުޅި ރައިވެރިމަސް

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ބައިގަޅި ފުންނަ

**ބައިގަޅި ފުންނަ** ()ނުވަތަ  ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ތިލަ ފަޅުތަކާއި ވިލުތަކުގައި އުޅޭ ފުންނައެކެވެ. މިފުންނަ އާންމުގޮތެއްގައި އުޅެނީ ވެލިގަނޑުގައި ހޮރު ކޮނެގެން ނިވާކަން ހޯދައިގެންނެވެ. އާންމުގޮތެއްގައި އުޅެނީ ޖޯޑްޖޯޑަށެވެ. މަހުގެ އާންމު ކާނާއަކީ މޫދު ފެއްސާއި ކަކުނި ފާނޑުގެ ސޫތްޕެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ.ވުމާއެކު މިމަސް ހިފުމަށް ދިވެހިން ވަކި ކަހަލަ މަސްވެރިކަމެއް ނުކުރެއެވެ. މިއީ ކުޑައިސްކޮޅެއްގެ މަހެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 15 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ.

މަހުގެ ކުލައަކީ މުށިކުލައެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބަޔާއި ބޮލުގެ މަތީބައިގައި ފެހި ނޫކުލައާއި ފަނޑު ރަތްކުލައިގެ ލައްތަކެއް ހުރެއެވެ. ކަޅުކުލައިގެ ލަފެއް ކަރުތާފަތުގެ އަރިމަތީގައި ހުރެއެވެ. މިބާވަތުގެ އަންހެން މަހުގެ ބަނޑުދަށް ހުންނަނީ ނޫކުލައިގައެވެ. މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 6 ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއެކު 13 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއެކު 12 އާއި 16 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިމަހަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މަހުގެ ޢިލްމީ އަދި އިގިރޭސި ނަމާ ގުޅޭގޮތުން މިމަހަށް * ބައިގަޅި ފުންނަ*ކިޔާފައިވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ނަލަ ފުންނަ

**ނަލަ ފުންނަ** ()ނުވަތަ  ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުތަކުގައި އުޅޭ ކުޑަ އިސްކޮޅެއްގެ މަހެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 13 ސ.މ އަށެވެ. މިބާވަތުގެ ފުންނަ 18 މީޓަރުގެ ފުންމިނުން ވެސް ފެންނަކަމަށް ވެއެވެ. މިފުންނަ ގިނައިން ފެންނަނީ އެކަހެރިކޮށް އުޅޭތަނެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. ވުމާއެކު މިފުންނަ ހިފުމަށް ވަކި ޚާއްޞަ މަސްވެރިކަމެއް ނުކުރެއެވެ. މަހުގެ މައިގަނޑު ކުލައަކީ ފަނޑު މުށިކުލައެވެ. ނަމަވެސް މުޅި ފުންނައިގައި ކަޅާއި ހުދުން ތިކިތަކެއް ހުރެއެވެ. މަހުގެ ދެއަރިމަތީގައި ހުންނަ ކަޅުކުލައިގެ ތިކިތައް ހުންނަނީ ދެތިކިދެތިއްކަށް ގުޅިފައެވެ. މަހުގެ އަނގައިގެ މިޔަކަނުގައި ކަޅުކުލައިގެ ލަފެއް ހުރެއެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 6 ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއެކު 10 ނުވަތަ 11މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއެކު 9 ނުވަތަ 10 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތް ގަނޑުގައި 17އާއި 19އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިމަހަށްކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މަހަށްކިޔާ ޢިލްމީ ނަމާ އިގިރޭސިނަމާ ގުޅުވާ މިމަހަށް *ނަލަ ފުންނަ* ކިޔާ ނަންދީފައި ވަނީއެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ދެބުރިދެކުލަ ވެންފުންނަ

**ދެބުރިދެކުލަ ވެންފުންނަ** ()ނުވަތަ  ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ފަރުތަކުގައި އުޅޭ ކުޑައިސްކޮޅެއްގެ ވެންފުންނައެކެވެ. މިވެންފުންނަ އެންމެ ބޮޑުވާ ކަމަށްވަނީ 11 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. މިބާވަތުގެ ވެންފުންނަ ގިނައިން ފެނިފައި ހުންނަނީ ފަރުމަތީގެ ގާތަކުގެ މަތީގައި މަޑުކޮށްލައިގެން ތިއްބައެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކައިއުޅޭމަހެއް ނޫނެވެ. މިބާވަތުގެ ވެންފުންނަ ތަފާތު ކުލަ ތަކުގައި ފެނެއެވެ. ނަމަވެސް އާންމުކޮށް ފެންނަ މިބާވަތުގެ ވެންފުންނައިގެ ކުރީކޮޅާއި ބޮލުގައި ހުންނަނީ ކަޅުކުލައަކަށްދާ ގަދަނޫކުލައެކެވެ. ނިގޫކޮޅުގައި ހުންނަނީ ރީނދޫ ކުލައެވެ. މިއީ ދިރޭމަސް ގެންގުޅޭ ފަރާތްތަކުން ގެންގުޅުމަށް ލޯބިކުރާ މަހެކެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 12 ހަރުކައްޓާއެކު 16 އާއި 18 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 2 ހަރުކައްޓާއެކު 18 އާއި 20 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިމަހަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑްކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މިމަހަށް ކިޔާ ޢިލްމީ އަދި އިގިރޭސިނަމާ ގުޅުވައިގެން މިމަހަށް *ދެބުރިދެކުލަ ވެންފުންނަ* ކިޔާފައި ވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ދިވެހި ވެންފުންނަ

**ދިވެހި ވެންފުންނަ** ()ނުވަތަ  ()އަކީ ހަމައެކަނި ރާއްޖެއިން އަދި މިހާތަނަށް ރިކޯޑް ކުރެވިފައިވާ ކުޑަ އިސްކޮޅެއްގެ ވެންފުންނަ އެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 5 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. މިއީ އާންމުކޮށް ފަރުތަކުގެ މާހައުލުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ ގަލުގައި ޖަހާފައި ހުންނަ އެކިއެކި ފެއްސާއި، އެއާއެކު އުޅޭ ކުދިކުދި ދިރުންތަކެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ މަޑުމުށި ކުލައެވެ. މުޅި މަހުގައި ގަދަ މުށިކުލައިގެ ކުދިކުދި ތިކިތަކެއް އެކިގޮތްގޮތަށް ހުރެއެވެ. ކަރުތާފަތްމަތީގައި ރީނދޫކުލައިގެ ތިކިތަކެއް ހުރެއެވެ. ލޮލުގެ ވަށައިގެން ހުދުކުލައިގެ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 12 ނުވަތަ 13 ހަރުކައްޓާއެކު 13 ނުވަތަ 14 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 2 ހަރުކައްޓާއެކު 15 ނުވަތަ 16 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިމަހަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑްކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު، މިއީ ހަމައެކަނި ރާއްޖެއިން ފެނިފައިވާ މަހަކަށްވެފައި، މިމަހަށް ކިޔާ އިގިރޭސިނަމާ ގުޅުވައިގެން މިމަހަށް *ދިވެހި ވެންފުންނަ* ކިޔާފައި ވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ހަލުވި ވެންފުންނަ

**ހަލުވި ވެންފުންނަ** ()ނުވަތަ  ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ތިލަފަޅު ތަކުގަޔާއި ފަރުމަތީގައި ގިނައިން އުޅޭ ވެންފުންނައިގެ ބާވަތެކެވެ. މިމަސް އެންމެ ބޮޑުވަނީ 9 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. ވެންފުންނަ އަކީ ދިވެހިން އާންމުކޮށް ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ. ވުމާއެކު މިބާވަތުގެ މަސްބޭނުމަށް ނުވަތަ ހިފުމަށް ވަކި ޚާއްޞަ މަސްވެރިކަމެއް ވެސް ނޯވެއެވެ. ނަމަވެސް މޫދަށްއެރި އުޅޭ ކުޑަކުދިން މަޖަލަކަށް ހިފާއުޅޭ މަސްތަކުގެ ތެރޭގައި މިބާވަތުގެ ވެންފުންނަ ހިމެނެއެވެ. މިއީ ހަލުވި ހިފަން އުދަގޫ މަހެކެވެ. މަހުގެ ކާނާއަކީ ގަލު ފެއްސެވެ. މަހުގެ ކުލައަކީ ހުދުކުލައެވެ. މުޅި ހަށިގަނޑުގައި ކަޅުކުލައިގެ ކުރެހުންތަކެއް ހުރެއެވެ. މިކުރެހުންތަކުގެ ކުލަގަދަކަޮށް ހުންނަ 4 ލައް މަހުގެ މަތީބައިގައި ހުރެއެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ކޮތަރިބައިގައި 12 އާއި 14 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ހަރުކައްޓާއެކު 14 އާއި 16 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 2 ހަރުކައްޓާއެކު 15 އާއި 18 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މިމަހަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑްކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު  މަހުގައި ހިމެނޭ ސިފަތަކަށް ވިސްނާ،އަދި އިގިރޭސިނަމާ ގުޅުވައިގެން މިމަހަށް * ހަލުވި ވެންފުންނަ* ކިޔާފައި ވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް
ވެލި ފުންނަ

**ވެލި ފުންނަ** ()ނުވަތަ  ()އަކީ ރާއްޖޭގެ ތިލަފަޅު ތަކުން ފެށިގެން 25 މީޓަރުގެ ފުނުގައި އުޅޭ ކުޑަ އިސްކޮޅެއްގެ މަހެކެވެ. މިފުންނަ އެންމެ ބޮޑުވަނީ 8 ސެންޓި މީޓަރަށެވެ. މިބާވަތުގެ ފުންނަ އާންމުކޮށް އުޅެނީ އަޑީގައި ވެލި ހުންނަ ހިސާބު ތަކުގައެވެ. ގިނައިން ފެންނާނީ ވެލިގަނޑުގައި ނުވަތަ ގާގަލުގައި ބަނޑު ޖައްސާލައިގެން ނުވަތަ އިށީދެގެން ތިއްބައެވެ. ރާއްޖޭގައި ގިނައިން އުޅޭ މަހެއް ކަމަށް ވިޔަސް މަހުގެ ކުޑަކަމުންނާއި ކުލަވަރު ހުންނަ ގޮތުން މިބާވަތުގެ މަހާމެދު މީހުން އެހާ ސަމާލުކަމެއް ނުދެއެވެ. މިއީ ދިވެހިން ކައިއުޅޭ މަހެއް ނޫނެވެ.ވުމާއެކު މިމަސް ހިފުމަށް ދިވެހިން ވަކި ކަހަލަ މަސްވެރިކަމެއް ނުކުރެއެވެ.

މަހުގެ ބުރަކަށިމަތީ ފުރަތަމަ ކޮތަރިބައިގައި 6 ހަރުކަށި ހުރެއެވެ. ދެވަނަ ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއެކު 11 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ބަނޑުދަށް ފަރާތު ކޮތަރިބައިގައި 1 ހަރުކައްޓާއެކު 11 މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. ކަންފަތް ގަނޑުގައި 15 އާއި 17 އާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މަޑުކަށި ހުރެއެވެ. މަހުގެ ތުންކޮޅު ހުންނަނީ މޮށްކޮށެވެ. މަހުގެ ލޮލުގެ ތިރީގައި ކަޅުކުލައިގެ ފުޅާ ރޮނގެއް ހުރެއެވެ. މިމަހަށް ކިޔާ ވަކި ޚާއްޞަ ނަމެއް ރިކޯޑް ކުރެވިފައި ނެތުމާއެކު މަހުގެ ޢިލްމީ އަދި އިގިރޭސި ނަމާ ގުޅޭގޮތުން މިމަހަށް * ވެލި ފުންނަ*ކިޔާފައިވަނީ އެވެ.

ޤިސްމު:ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުޅޭ މަސްތައް