Tajau

**Tajau** nopo diti nga ngaran i pinatahak montok luping tagayo i gunoon id tinaru etnik-etnik Borneo miagal do Dayak id Sabah, kohompit nogi o tinaru Dusun om Murut. 

Montok tinaru Dayak, tajau nopo diti posiliuhon sabaagi poyanan do kakamot di kigatang, om nogi kigatang di tagayo kopiadang do kakamot seramik di suai. Iti nopo nga kisabap do kakamot montok momonsoi do kakanan diti nopo nga okon ko' lagit no toomod, nga rinalatan nogi do mumuk amas, watu intan, om nogi kakamot suai di kigatang.

Rinda bontuk om ginayo do kakanan diti nopo nga mogisuusuai. Montok mongimpuri, mongilo nontonodon, mangaga toun nowonsoi iti kakanan om kualiti pamansayan nogi nga nuru haro pogintangan di odorowot kopio. Suai ko iri, milo nogi do mintong kopio do linukisan i haro id kakanan dii, tu' kakanan nopo diti nga abaagi kumaa duo kawo: kakanan kusai om kakanan tondu.

Daamot dii kifungsi nogi tajau diti montok gunoon sabaagi kakamot adat montok abaabayan poumahabaian tondu, koyonon do poposurung taakanon kumaa komolohingan toi ko sunduan tasahang. Noilaan nogi do tajau nopo diti nga gunoon montok poopi do tulang namatai tulun di minidu pogun, i nokointalang id pamalabangan tajau di toun 2010 id Kecamatan Sanga sanga Kabupaten Kutai Kartanegara, Indonesia.

## Sajara om kogunoon

Kakanan nopo diti pinointutun kumaa tulun ginumuan id Borneo di saudagar Sina, i papadagang maamaso abad ko-12, lobi kuang maamaso do timpu Kesultanan Melayu Melaka, soira do pinapadagang yolo do luping diti kumaa tulun ginumuand montok manganu do kakamot miagal ko' parai, wagas, om rampah ratus maya sistom barter.  Pinosusui nogi do kakanan diti nopo nga nointutunan do tulun ginumuan Iban i mongoi ponokisangod om mongowit do muli o naanu-anu diolo mantad di sangod diolo mamaaso do *ngayau* toi ko' momogorib do tulu.

Di koimpuunon nopo kopio, tulun ginumuan nopo nga popoopi kakamot-kakamot di kiigatang montok koposion diolo. Kakamot nopo dii nga miagal ko' parai, wagas, waig, tuak, tongorasuk, tusin om mogisuusuai po. Montok nopo tinaru Iban, maid-laid kakanan nopo nga okito sabaagi kakamot sinosulukon di asahang tomod tu' notumbayaan do haro "sunduan" i okito do sanganu om iri no sabap posiliuhon sabaagi  kakamot toponsol id suang iso-iso abaabayan ritual miagal do pongusapan, mangapalai dimpoton, mongowit nopung pisasawaan om kapanaandakan. Kakanan nopo diti nga gunoon nogi montok momolisok toi ko' momolobong hinonggo poilihon iti id sakai do kalabangan sabaagi *baya* i panakatanda do kokoriu di namatai montok mongoi id pomogunan di sumusuhut.

Tajau nopo diti kigatang tomod kopio gisom do pinosiliu do okon nopo ko kakamot sinosulukon nga miagal nogi do mato tusin primitif loolobi no tinaru Iban. Pogulu do haro kooturan di kawawagu, tinaru iban nopo koumbal do momoguno tajau sabaagi pamayaran do danda montok kasalaan mamatai miampai tinomod toi ko au tinomod kumaa paganakan di naantakan maya do adat *pati'nyawa*, toi ko mamalapus tulun suai montok posilihon doo puru paganakan maya do adat *nembang ulun.*

### Poopian do rata
haro nogi kointalangan di momoros do tajau nopo diti posilihon sabaagi lungun montok poopi do rata, loolobi no kopio tinaru Dusun om Murut id Sabah. Tumanud nopo adat tinaru Murut, i namatai nopo nga posuangan id tajau tagayo i roitan do *bangkalan* kalapas do duo tadau kinapatayon, om ontok tadau kalapas totuong kaapat, tajau nopo diti piintayangon mongoi hilo id pamalabangan. Adat bangkalan diti milo boroson do au no gunoon antakan timpu baino tu' kinosimbanon do timpu om kinohoroon do ugama.

Koubasanan poopi om  mangakat do namatai id suang do tajau nopo nga au orontob kumaa tinaru-tinaru  id Borneo nga haro nogi id Thailand, miagal ko' abaabayang pamalabangan tungkus Raja i popokito do kakanan di kirinda, roitan do *phra kot* id kinoyonon balairung istana montok istiadat pamantangan tohuri no, om tanggayan nondo mongoi popolisok. Di koimpuunon nopo, kakanan nopo diti nga gunoon no sabaagi do poyanan do rata montok tungkus do Raja nga timpu baino, siliuhon o *phra kot* diti montok pongolumis, om rata nopo nga poopion id lungun id kinoyonon di pionlisok, om irad dii no o istiadat [pamantangan tohuri montok Raja Rama IX ontok 2016-17.

## Sukuon