Sugandoi

**Sugandoi** nopo nga sinding tradisional tulun Kadazan Dusun. Di pogulu nopo nga gunoon do bobolian montok popolombus rinait kounsikahan kumaa sunduan parai di pinatahak. 

Dinondo, nosiliu o Sugandoi do iso piboi'an Suminding Sinding-Sinding Kadazan Dusun. Tumanud toud mantad KDCA, mantad toun 1987-2002, di pogulu ointutunan o piboi'an diti miampai ngaran *Bintang Kaamatan*, nga kotimpuun do toun 2004 gisom baino, noolon o ngaran piboi'an diti kumaa 'Sugandoi'.

## Etimologi

### Timpu di pogulu
Montok tulun Kadazan Dusun di pogulu, Sugandoi nopo nga ngaran do iso **sunduan** i lohowon do Bobolian om potindohoyon id suang iso kakanan tagayo. Roitan nogi Sugandoi sabaagi iso entiti di milo manamong do kouhupan iso-iso paganakan di manamong dau maya iso upacara di pinungaranan do 'Moginakan', hinonggo manahak o sunduan diti do naangayan di tosonong kumaa paganakan dii kaampai no id suang do faktor kolidasan om koonuan id bontuk do taakanon. Ontok do upacara ritual mamarayou do Sugandoi, popolombus i Bobolian do Rinait i ointutunan sabaagi do 'Monugandoi'. Rinait dii nopo nga sinding di orongou kaagal-agal do mamarayou do minamangun (Kinoingan) kaampai no do Sugandoi.

### Moden
Dinondo, poindalanon o Sugandoi maya piboi'an hinonggo ii nopo nga kitudu do mongimbulai toilaan suminding di haro id Sabah om ii nopo nga au mongintong do taang umul do tangaanak, molohing toi ko' veteran. Pohoroon o piboi'an diti ontok tikid wulan Mikat no i kopihondot do wulan mamaramit do Karamayan Kokotuan (Kaamatan) toi ko' Tadau Kaamatan id tikid watas do pogun Sabah om piipiro longkod KDCA id Semenanjung Malaysia miagal ko KDCA Lembah Klang, KDCA Pulau Pinang, om KDCA Johor.

#### Kategori
Sundung ingkaa, kaampayatan diti nopo nga oukab kumaa diolo i kiraha toi ko' kitinaru Kadazan Dusun om Murut no, koubasan piboogion kumaa tolu kategori;

* Sugandoi Dazanak (tangaanak), 
* Sugandoi sukod wagu om nosukod (poingukab), 
* Sugandoi Songkotoun (veteran).

#### Pongontok
Oinsanan mamaampayat Sugandoi nuru do manambasaan basaan koubasanan watas diolo sondii tu basaan nga kitonggungan toponsol do mamarahung marka' mantad juri. Ii nopo nakalantoi montok tikid watas nga osiliu do mongongobi kumaa taang di lobi akawas, ii nopo nga taang pogun i pohoroon id Hongkod Koisaan Kadazan Dusun Cultural Association (KDCA). Id taang pogun nopo nga pohoroon do soginumu apat tapisan, saringan 1, suku koowion, saparu koowion om koowion, hinonggo 10 no mamaampayat di pilion sabaagi finalis.

Sumusuhut nopo nga pongontok do kaampayatan di koumbal do pinalabus do KDCA Klang Valley;

# Oukab o kaampayatan kumaa honggo-honggo tinaru Kadazan Dusun / Murut / Rungus toi ko' kacukan di mantad Sabah om wargapogun Malaysia, Bumiputra.
# Nuru songulun do surupu KDCA Klang Valley. Milo mangapalai do koomungan sabaagi surupu ontok tadau pomodopitaran. Walos nopo nga minimum (RM15 montok 5 toun kumoiso, ponginwoguan nopo RM1 no sontoun).
# Nuru mimboros do boros tina o mamaampayat ontok kopointutunan maamaso do piboi'an koowion ontok tadau piboi'an.
# Au koumbal nakalantoi do taang koiso id suang piboi'an Sugandoi Taang Pogun SABAH om taang Klang Valley.
# Basaan, solekan, dandanan, ponindak om props (nung haro) ontok tadau piboi'an nopo nga tonggungan do mamaampayat sondii.

## Bontugan Sugandoi
Sumusuhut nopo nga katayadan Bontugan Sugandoi Kaamatan Taang Pogun Sabah tumanud nuludan toun (1987-2018): 
Reynaldo Paggie toi ko' Rey Kimara nopo nga Taang Koduo Sugandoi Kaamatan Taang Pogun 2006, sontoun sumusuhut dii nakalantoi isio do piboi'an Bintang RTM 2007.

### Ginumu Bontugan Sugandoi

## Kounalan Sugandoi

### Kolobusan Artis Tempatan Sabah
Nokointalang no do piboi'an Sugandoi diti minongukab kosiwatan kumaa mamaampayat montok popokito toilaan diolo kumaa id taang di lobi akawas gisom nakalantoi do pinapalabus ogumu artis di pinopoingkawas ngaran do Sabah. Artis dii nopo nga miagal di Rosario Bianis (Bontugan Bintang RTM 2016), Apprilissa Sue Ann (3 Juara 2016), Esther Applinius (Taang Koduo One in a Million), Reynaldo Paggie (Bontugan Bintang RTM 2007), Jo-Anna Sue Henley Rampas (Taang Koduo Bintang RTM 2009) Zackridin Zakri (Taang Koduo Ceria Pop Star) om ogumu po.

### Longkod Promosi Kotombuluyan
Sugandoi nga iso nogi ralan do mompromosi boros om koubasanan tulun KDM kumaa tulun mantad labus loolobi no tutumombului mantad labus pogun. Monginmuai o mamaampayat Sugandoi om tulun Kadazan Dusun om Murut do lirik om rati boros id suang tikid rontop lirik di sindingon diolo tu woyo koubasanan om identiti boros id suang sinding-sinding boros Dusun dii sondii nga poinsuang o elemen-elemen koubasanan di nuru do potimporonon sogigisom.

## Sukuon