Kinoyonon Panamangan om Ponondulian Lembah Danum

**Kinoyonon Panamangan om Ponondulian Lembah Danum** nopo nga iso kinoyonon miampai 438 kilometer persegi do talun dipterokarpa tana pamah i au atangkangau no id Sabah, Malaysia. Kinoyonon diti nopo nga kiwaa mogikaakawo flora om fauna tropika, kohompit no do kawo miagal do kogiu Borneo i ingkuri do okito, owa, rusa tikus, rimau kumbang om lobi ko 270 kawo tombolog. Ababayan i poindalanon do hiti nopo nga miagal do mimpanau id talun, mangkaau id bawang, mogintong do tombolog, tumombului do talun maamaso totuong om tumombului do kinoyonon pongingkoyuan om kilang kayu di miinsomok

Kinoyonon diti nopo nga kistatus di poinsuai-suai hinonggo pogulu do nokosiliu sabaagi do kinoyonon panamangan om ponondulian, aiso tulun do mogion-gion do hiri, aiso mongintalun, aiso pongingkoyuan om katangkangahan mantad tongotulun nopo nga aiso, poposiliu do kinoyonon diti nopo nga poinsuai-suai kopio. Tamangan iti do Yayasan Sabah montok tudu ponondulian, ponoriukan, pondidikan om tudu momoluda do ponondulian habitat. Kiwaa sogu montok poposuang do kinoyonon diti sabaagi Kinoyonon Tungkus Pomogunan UNESCO.

## Geografi
Kakadayan bobos tosomok nopo nga Lahad Datu miampai lobi kuang 82 km sinodu (lobi kuang 2 jaam pamanahom, lobi-lobi po id ralan pongingkoyuan). Longkod Lapangan Lembah Danum nopo nga iso kotinanan ponoriukan montok tudu saintis om pondiidkan, om kinoyonon popobibit montok monginggumu do puun *Dipterocarpus* soginumu lobi ko 100,000. Kiwaa piipiro sulap do winonsoi hiti montok tutumombului, om iso sulap di bobos otutunan nopo nga Borneo Rainforest Lodge. Mantad do hiti, milo mamanau o tutumombului maya do denai talun tana tosiriba om mamanau gakod toi ko' sumakai korita maamaso safari totuong. Ogumu tulun do rumikot montok mogintong do tombolog om mogintong do tayam tolias. Walai tumbayaan suai nogi nga kohompit do Longkod Padang Danum Valley om i bobos poinwagu nopo nga Kawag Nature Lodge. Lembah diti nopo nga kibontuk miagal do tompurung, miampai kinawas tana bobos takawas nopo nga 1093m.

## Sajara poinsandan

### Fauna
Talun rasam tropika tana tosiriba nopo nga ponokowalai montok kogumuan do tombolog om mamalia. Kinoyonon diti nopo nga kinoyonon montok do monguungupu do tusak kikaca mato miampai poimponu do sundait di nokorikud. Kogiu Borneo, owa Borneo Müller, om primata suai, kohompit no do tarsier Horsfield, miampai rusa, tingau tolias om godiongon tonini Borneo di ingkuri kopio okito.

Kinoyonon bobos otutunan do suai di poingion id kinoyonon diti nopo nga bohuang tadau om badak sumbu Borneo. Fauna songongi di ogumu kopio nopo nga nokosiliu do iso gana ponoriukan tapangkal id Longokod Lapangan Lembah Danum, om fauna siput tindal nogi nga sabaagi iso di ogumu kopio id pomogunan, miampai lobi kuang 61 kawo nokorikud mantad 1- km-plot.

### Flora
Flora, lobi-lobi po id habitat talun rasam tana tosiriba Borneo, miampai puun dipterokarpa di lobi ogumu. Id kinoyonon kanopi talun di korikot gisom do 70 meter. Mogikaakawo spesies Dipterocarpus nopo nga haro id Borneo. Kawo endemik toi ko' sandad do pulou diti nopo nga kohompit no do *[[Dipterocarpus acutangulus|D. acutangulus]]*, *[[Dipterocarpus applanatus|D. applanatus]]*, *[[Dipterocarpus borneensis|D. borneensis]]*, *[[Dipterocarpus caudatus|D. caudatus]]*, *[[Dipterocarpus caudiferus|D. caudiferus]]*, *[[Dipterocarpus confertus|D. confertus]]*, *[[Dipterocarpus conformis|D. conformis]]*, *[[Dipterocarpus coriaceus|D. coriaceus]]*, *[[Dipterocarpus costulatus|D. costulatus]]*, *[[Dipterocarpus crinitus|D. crinitus]]*, *[[Dipterocarpus elongatus|D. elongatus]]*, *[[Dipterocarpus eurynchus|D. eurynchus]]*, *[[Dipterocarpus fusiformis|D. fusiformis]]*, *[[Dipterocarpus geniculatus|D. geniculatus]]*, *[[Dipterocarpus glabrigemmatus|D. glabrigemmatus]]*, *[[Dipterocarpus globosus|D. globosus]]*, *[[Dipterocarpus gracilis|D. gracilis]]*, *[[Dipterocarpus grandiflorus|D. grandiflorus]]*, *[[Dipterocarpus hasseltii|D. hasseltii]]*, *[[Dipterocarpus humeratus|D. humeratus]]*, *[[Dipterocarpus kerrii|D. kerrii]]*, *[[Dipterocarpus mundus|D. mundus]]*, *[[Dipterocarpus ochraceus|D. ochraceus]]*, *[[Dipterocarpus palembanicus|D. palembanicus]]*, *[[Dipterocarpus sarawakensis|D. sarawakensis]]*, *[[Dipterocarpus tempehes|D. tempehes]]*, *[[Dipterocarpus validus|D. validus]]* om *[[Dipterocarpus verrucosus|D. verrucosus]]*. Lembah diti nopo nga ponokowalai kumaa lobi ko' 15,000 kawo do susumuni, sundung pia 94% mantad dii nopo nga susumuni id suang do genus dipterocarp. Flora suai di okito id lembah diti nopo nga miagal do kukuanga. Antakan di toun 2019, puun tropika bobos takawas id pomogunan, meranti tosilou (*Richetia faguetiana*) lohowon sabaagi **Menara**, nokito id lembah diti. Notipong sokinawas do 97.58 m (320.1 kaki), i poposiliu sabaagi do puun tropika poimpasi di bobos takawas id pomogunan.

## Intangai nogi
* Talun rasam tana tosiriba Borneo
* Penyahhutanan id Borneo
* Katayadan talun nokodori

## Sukuon

## Noputan labus

* Danum Valley Field Centre
* Photos from Danum Valley