open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1920

## Tšojenja
### W Serbach
* 15. awgusta: W Budyšynje jo se pód nawjedowarjom Hermana Šlecy 46. Schadźowanka wótměła.
* 9. nowembra: W Budyšynje jo se Serbski Sokoł załožył.

### Hynźi
* 13.-17. měrca: Pšawicaŕski putšowy wopyt Wolfganga Kappa w Barlinju.

## Narodniny
* 11. februara: Faruk – kral Egyptojskeje († 1965)
* 1. apryla: Toshiro Mifune – japański grajaŕ († 1997)
* 15. apryla: Richard von Weizsäcker – nimski politikaŕ a zwězkowy prezident 
* 18. maja: Karol Wojtyła (Jan Pawoł II.) - pólski kardinal a katolski bamž († 2005)
* 2. junija: Marcel Reich-Ranicki – nimsko-pólski publicist a literarny kritikaŕ († 2013)
* 20. junija: Fryco Nakońc – serbski tkalc pśestrěńcow a Domowinski funkcionaŕ († 1967)
* 19. septembra: Herman Jahn – serbski blidaŕ, kulturny procowaŕ († 1999)

## Wumrěśe
* 19. měrca: Erich Kalc – serbski źěłaśeŕ a wójowaŕ Dolnołužyskeje cerwjeneje armeje (* 1902)	
* 19. měrca: Adolf Rumpoš – serbski źěłaśeŕ a wójowaŕ Dolnołužyskeje cerwjeneje armeje (* 1903)	
* 22. awgusta: Jakub Nowak-Kašćanski – serbski faraŕ a spisaŕ wulicowańkow (* 1864)
* 13. oktobra: Arnošt Helas – serbski twarc, ludowy basnikaŕ a spisowaśel (* 1840)	

## Wótkaz
1919

## Tšojenja
### W Serbach
* 10. awgusta: W Budyšynje jo se pód nawjedowarjom Józefa Nowaka 45. Schadźowanka wótměła - prědna pó wójnje a w měsće.

### Hynźi
* 11. februara: Friedrich Ebert bu wót Narodneje zgromaźiny za prědnego prezidenta Weimarskeje republiki wuzwólony.
* 28. junija: Nimska delegacija jo měrowe dogrono wót Versailles pódpisała.

## Narodniny
* 17. měrca: Nat King Cole - US-ameriski spiwaŕ a jazzowy muzikaŕ († 1965)
* 27. měrca: Hańža Bjeńšowa - serbska spisowaśelka († 1999)
* 7. meje: Eva Perón - argentinska first lady; „Evita“ († 1952)
* 8. julija: Walter Scheel - nimski politikaŕ a zwězkowy prezident 
* 25. oktobra: Beate Uhse - nimska pilotka a załožarka sekswobchoda ze samskim mjenim († 2001)
* 26. oktobra: Mohammad Reza Pahlawi - šah Persiskeje († 1980)

## Wumrěśe
* 15. januara: Karl Liebknecht - nimski socialistiski politikaŕ a sobuzałožaŕ KPD, zamordowany wót pšawicarskego lichotnego korpsa (* 1871)
* 15. januara: Rosa Luxemburg - nimska socialistiska politikarka, zamordowana wót pšawicarskego lichotnego korpsa (* 1871)
* 10. apryla: Emiliano Zapata - mexikański rewolucionarny wjednik (* 1879)
* 27. awgusta: Louis Botha - pódpołdnjoafrikański premierminister (* 1862)
* 13. oktobra: Jan Bjarnat Krušwica - serbski faraŕ, kjarližaŕ a kulturny procowaŕ (* 1845)

## Wótkaz
1918

## Tšojenja
* 3. měrca: Brest-Litowski měr jo wójowanje mjaz Rusojskeju a Nimskeju na pódzajtšnej fronśe skóńcyło.
* 9. nowembra: Dwójne wuwołanje nimskeje republiki w Barlinju pśez Philippa Scheidemanna a Karla Liebknechta

## Narodniny
* 24. februara: Kurt Bałcar – serbski wucabnik, šulski nawjedowaŕ, lektor a redaktor († 1972)
* 14. julija: Ingmar Bergman – šwedski režiser († 2007)
* 18. julija: Nelson Mandela – pódpołdnjoafrikański lichotnik a statny prezident
* 15. awgusta: Hanamarja Šěrcec – „Žydowka Hana“; serbska rolnikaŕska źěłaśeŕka, wopor fašizma († 1943)
* 11. decembra: Aleksandr Solženicyn – rusojski spisowaśel, publicist, historikaŕ a politiski aktiwist († 2008)
* 23. decembra: Helmut Schmidt – nimski politikaŕ (SPD), krajny a zwězkowy ministaŕ, zwězkowy kanclaŕ a wudawaŕ

## Wumrěśe
* 27. februara: Jurij Winger – serbski faraŕ, spisowaśel, pśełožowaŕ (* 1872)	
* 11. apryla: Jurij Delenk – serbski duchowny, publicist, zasłužbny organizator serbskego casopismowstwa (* 1882)
* 5. julija: Jan Kruža – serbski štrumpaŕ, ludowy basnikaŕ (* 1880)
* 17. julija: Mikławš II. – rusojski car (* 1868)
* 18. awgusta: Jurij Kumor – serbski duchowny, w młodych lětach spisowaśel (* 1855)
* 22. decembra: Jan Awgust Jenč – serbski wucabnik, stawiznaŕ, ludowědnik, pśirodowědnik (* 1836)

## Wótkaz
1917

## Tšojenja
* 7. nowembra (25. oktobra): Oktoberska rewolucija w Rusojskej. Bolšewisty su móc pśewzeli.

## Narodniny
* 20. februara: Jan Hempel – serbski filmowc, awtor a mólaŕ († 1998)
* 25. apryla: Ella Fitzgerald – US-ameriska jazzowa spiwaŕka († 1996)
* 9. junija: Eric Hobsbawm – britiski stawiznaŕ († 2012)
* 22. julija: Jurij Chěžka – serbski basnikaŕ a antifašist († 1944)
* 19. nowembra: Indira Gandhi – indiska politikaŕka a premierministerka († 1984)

## Wumrěśe
* 28. měrca: Hajno Jordan – serbski wucabnik, mjenjowědnik a kulturny procowaŕ (* 1882)	
* 8. apryla: Handrij Falka – serbski ludowy basnikaŕ (* 1837)
* 14. apryla: Ludwik Zamenhof – pólski gójc, załožaŕ planoweje rěcy Esperanto (* 1859)	
* 16. maja: Korla Awgust Fiedler – serbski wucabnik, basnikaŕ, muzikaŕ a kulturny procowaŕ (* 1835)	
* 14. oktobra: Mikławš Truc – serbski kołoźej, twarc kněskich wózow, pózdźej awtow a pśedewześaŕ (* 1839)	
* 16. decembra: Hajno Rizo – serbski faraŕ a pśigóźbny basnikaŕ (* 1873)

## Wótkaz
1916

## Tšojenja
* 13. awgusta: Wósrjejź wójny jo se w Chrósćicach pód nawjedowarjom Józefa Nowaka 42. Schadźowanka wótměła.

## Narodniny
* 5. januara: Wilhelm Szewczyk – pólski spisowaśel, pśełožowaŕ serbskich klasikarjow do pólskeje rěcy († 1991)
* 9. junija: **[[Jurij Brězan]]** – serbski spisowaśel († 2006)
* 4. oktobra: **[[Frido Mětšk]]** – serbski spisowaśel, historikaŕ a wudawaŕ († 1990)
* 26. oktobra: François Mitterrand – francojski politikaŕ socialistiskeje strony a statny prezident († 1996)

## Wumrěśe
* 29. februara: **[[Měto Korjeńk]]** – serbski faraŕ a kulturny procowaŕ (* 1841)
* 10. maja: **[[Jakub Herman]]** – serbski faraŕ, mecen a spěchowaŕ serbskeje literatury (* 1836)	
* 24. maja: **[[Jan Renč]]** – serbski faraŕ a kulturny procowaŕ (* 1856)	
* 16. oktobra: Jan Gólč – serbski faraŕ a kulturny procowaŕ (* 1864)		
* 20. septembra: August Leskien – nimski rěcywědnik (* 1840)
* 13. nowembra: **[[Jakub Kilank]]** – serbski gymnazialny profesor, w młodych lětach spisowaśel (* 1856)	
* 15. nowembra: Henryk Sienkiewicz – pólski spisowaśel (*1846)
* 22. nowembra: Jack London – US-ameriski spisowaśel a žurnalist (* 1876)	
* 5. decembra: **[[Mikławš Zarjenk]]** – serbski faraŕ, basnikaŕ a spisowaśel (* 1865)

## Wótkaz
1915

## Tšojenja
*

## Narodniny
* 14. nowembra: Jan Hejduška – serbski basnikaŕ, aktiwny cłonk Praskeje Serbowki († 1944)
* 25. nowembra: Augusto Pinochet – chilski general, pšawicaŕski politikaŕ a diktator († 2006)
* 19. decembra: Édith Piaf – francojska šansonowa spiwaŕka († 1963)

## Wumrěśe
* 14. měrca: Handrij Šała – serbski wucabnik a pśigóźbny basnikaŕ (* 1843)
* 16. junija: Jurij Brósk – serbski faraŕ, pśełožowaŕ a basnikaŕ (* 1833)
* 13. awgusta: Jan Rječka – serbski wucabnik a muzikowy procowaŕ (* 1878)
* 22. awgusta: Clemens Ruff – nimski ekonom a lubowaŕ serbskeje rěcy (* 1845)
* 25. septembra: Franc Kral – serbski wucabnik, procowaŕ towaristwowego žywjenja a sobuzałožaŕ Domowiny (* 1886)	
* 11. oktobra: Jan Ćěsla – serbski gojc, basnikaŕ a pśełožowaŕ (* 1840)	
* 4. decembra: Michał Pětranc – serbski gojc a pśigóźbny spisowaśel (* 1849)	

## Wótkaz
1914

## Tšojenja
* 28. junija: Gavrilo Princip jo awstrisko-hungorskego tronowego naslědnika Franca Ferdinanda a jogo manźelsku zastśělił. 
* 28. julija: Z pśipowěźenim wójny wót Awstrisko-Hungorskeje na Serbisku se prědna swětowa wójna zachopijo.
* 3. septembra: W Romje bu Giacomo della Chiesa jako Benedikt XV. za 257. bamža romsko-katolskeje cerkwje wuzwólony.

## Narodniny
* 5. januara: Pawoł Čornak – serbski wucabnik a Domowinski funkcionaŕ († 1955)
* 20. maja: Jurij Měrćink – serbski kubłar a direktor Serbskeje ludoweje uniwersity († 1988)
* 2. julija: Alojs Andricki – serbski duchowny, narodny procowaŕ a martraŕ († 1943)
* 9. julija: Willi Stoph – nimski politikaŕ strony SED († 1999)

## Wumrěśe
* 13. apryla: Korla Awgust Kubica – serbski faraŕ, aktiwny cłonk Maśicy Serbskeje (* 1842)
* 20. awgusta: Pius X. – katolski bamž

## Wótkaz
Prědna swětowa wójna

**Prědna swětowa wójna** jo wjelika wójna w lětach 1914 až 1918 była.

Zachopjeńk wójny jo był wózjawjenje wójny Serbiskej wót Awstrisko-Hungorskeje 28. julija 1914, za kóńc płaśi pódpisanje pśiměra 11. nowembra 1918 abo wótergi teke Versailleske měrowe dogrono 28. junija 1919.
Bamž

**Bamž** (teke *Swěty wóśc*; łatyński *Papa* abo *Santo Padre*) jo głowa romsko-katolskeje cerkwje a stata Vatikańskego města. W toś tom zastojnstwje jo wón teke slědny absolutny monarch Europy. Wót 2005 do 2013 jo był nimski kardinal *Joseph Ratzinger* pód mjenim Benedikt XVI. 265. bamž katolskeje cerkwje.

*glědaj teke:* Nastawki wó bamžach w serbskej Wikipediji

## Wótkaz

* Oficialna webstrona Vatikańskego města
Karl Liebknecht

**Karl Liebknecht** (* 13. awgusta 1871 w Lipsku; † 15. januara 1919 w Barlinju) jo był prominentny internacionalny socialist a anti-militarist. 

Wón jo až do lěta 1917 k radikalnej lěwicy w SPD pśisłušał. Wón rozsuźił až do 1914 liniju Spartakus-zwězka a jo w lěśe 1918 ze sobuzałožowarjom KPD bywał.

W januarje 1919 bu Karl Liebknecht zgromadnje z Rosu Luxemburg wót pšawicarskich korpsowych jadnotkow zamordowany.

## Źěła
* Karl Liebknecht: *Kompensationsvollzug und Compensationsvorbringen nach gemeinem Rechte*. disertacija, R. Heydeck, Paderborn 1897
* Karl Liebknecht: *Militarismus und Antimilitarismus. Unter besonderer Berücksichtigung der internationalen Jugendbewegung*. Leipziger Buchdruckerei, Lipsk 1907
* Karl Liebknecht: *Gesammelte Reden und Schriften VIII.* Institut für Marxismus-Leninismus bei ZK der SED, 2. nakład, Berlin 1972
* Karl Liebknecht: *Lebt wohl, Ihr lieben Kinderchen. Briefe an seine Kinder.*, Berlin 1992
* *Karl Liebknecht zum antimilitaristischen Kampf.* 1. nakład, Dortmund 1977.
* *Spartacus spricht. Kampfdokumente der Spartakusgruppe aus der Zeit des ersten Weltkriegs.* Berlin, 1961
* Karl Liebknecht: *Gedanke und Tat; Schriften, Reden, Briefe zur Theorie und Praxis der Politik.*; Berlin 1976
* Karl Liebknecht: *Studien über die Bewegungsgesetze der gesellschaftlichen Entwicklung.*; München 1922.

## Literatura

**Biografija**
* Annelies Laschitza: *Karl Liebknecht. Eine Biographie in Dokumenten*, Berlin 1987. 
* Annelies Laschitza: *Die Liebknechts. Karl und Sophie - Politik und Familie.* Berlin, Aufbau Verlag, 2007. 511 S. 
* Helmut Trotnow: *Karl Liebknecht – eine politische Biographie*, Köln 1980
* Elisabeth Hannover-Drück, Heinrich Hannover (Hrsg.): *Der Mord an Rosa Luxemburg und Karl Liebknecht*, Frankfurt am Main 1967

**Pśitomnostne**
* Bernt Engelmann: *Wir Untertanen – ein Deutsches Anti-Geschichtsbuch* a *Einig gegen Recht und Freiheit*, Frankfurt am Main 1976
* Sebastian Haffner: *Die Revolution 1918/19*

## Filmy

* Solange Leben in mir ist (1965), Günter Reisch
* Trotz alledem! (1971), Günter Reisch

## Nožki
Rosa Luxemburg

**Rosa Luxemburg** - *Rozalia Luksenburg* (* 5. měrca 1871 w Zamośći, Pólska; † 15. januara 1919 w Barlinju) jo była wuznamna zastupjerka europskego źěłaśeŕskego gibanja a rozsudna proletariska internacionalistka. W lětoma 1918-1919 jo była wóna pśedsedaŕka nowozałožoneje Komunistiskeje strony Nimskeje. Bu zgromadnje z Karlom Liebknechtom wót pšawicaŕskego lichotnego korpsa w Barlinju zamordowana.

## Wótkaze

* Biografija
Pius X.

**Pius X.** (z bergaŕskim mjenim *Giuseppe Melchiorre Sarto*; * 2. junija 1835 w Riese, Lombardo-Benatska; † 20. awgusta 1914 w Romje) jo był italski duchowny - mjaz 1893 a 1903 arcybiskup w Benatkach – a bu 4. awgusta 1903 ako naslědnik Leja XIII. za 256. bamža romsko-katolskeje cerkwje wuzwólony.

Jomu jo Giacomo della Chiesa ako bamž Benedikt XV. slědował. Bamž Pius X. bu wót Pija XII. w lěśe 1951 za zbóžnego a 1954 ako swěty narjacony.

## Wótkaz
Benedikt XV.

**Benedikt XV.** (z bergaŕskim mjenim *Giacomo della Chiesa*; * 21. nowembra 1854 w Genovje, Kralojstwo Sardiniska; † 22. januara 1922 w Romje) jo był italski duchowny - mjaz 1907 a 1914 arcybiskup w Bolognje - a bu 3. septembra 1914 ako naslědnik Pija X. za 257. bamža romsko-katolskeje cerkwje wuzwólony. Wěriwe jogo jo wustupjenja pśeśiwo prědnej swětowej wójnje dla „bamž měra“ pomjenjowali.

Jomu jo Achille Ratti ako bamž Pius XI. slědował.

## Wótkaz
Pius XI.

**Pius XI.** (z bergaŕskim mjenim *Achille Ambrogio Damiano Ratti*; * 31. maja 1857 w Desio; † 10. februara 1939 w Romje) jo był italski duchowny - w lětoma 1921 a 1922 Mailandski arcybiskup - a bu 6. februara 1922 ako naslědnik Benedikta XV. za 258. bamža romsko-katolskeje cerkwje wuzwólony. 

Jomu jo Eugenio Pacelli ako bamž Pius XII. slědował.

## Wótkaz
Pius XII.

**Pius XII.** (z bergaŕskim mjenim *Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli*; * 2. měrca 1876 w Romje; † 9. oktobra 1958 w Castel Gandolfo) bu 2. měrca 1939 ako naslědnik Pija XI. za 259. bamža romsko-katolskeje cerkwje wuzwólony. 

Jom jo Angelo Roncalli ako bamž Jan XXIII. slědował.

## Wótkaz

## Wótkaze
*Critical Online Edition of the Nuncial Reports of Eugenio Pacelli (1917–1929)
Jan XXIII.

**Jan XXIII.** (z bergaŕskim mjenim *Angelo Giuseppe Roncalli*; * 25. nowembra 1881 w Sotto il Monte; † 3. junija 1963 we Vatikańskem měsće) bu 28. oktobra 1958 ako naslědnik Pija XII. za 260. bamža romsko-katolskeje cerkwje wuzwólony. 

Jomu jo Giovanni Batista Montini ako bamž Pawoł VI. slědował. Jan XXIII. bu 3. septembra 2000 wót Jana Pawoła II. za zbóžnego narjacony.

## Wótkaz
Jan Pawoł I.

**Jan Pawoł I.** (z bergaŕskim mjenim *Albino Luciani*; * 17. oktobra 1912 w Forno di Canale; † 28. septembra 1978 we Vatikańskem měsće) bu 26. awgusta 1978 ako naslědnik Pawoła VI. za 263. bamža romsko-katolskeje cerkwje wuzwólony. Wón jo južo pó 33 dnjach w zastojnstwje zemrěł. Jomu jo Karol Wojtyła ako bamž Jan Pawoł II. slědował.

## Wótkaz
Jan Pawoł II.

**Jan Pawoł II.** (łatyński *Ioannes Paulus PP. II*, bergaŕske mě **Karol Józef Wojtyła**; * 18. maja 1920 we Wadowicach, Pólska; † 2. apryla 2005 we Watikanje) jo był wót 16. oktobra 1978 až do jogo wumrěśa 26 lět a 5 mjasecow bamž romsko-katolskeje cerkwje.

Basnikaŕ, grajaŕ a pedagog.

Ako bamž jo wobwliwował stawizny cerkwje a teke kóńcnu fazu zymneje wójny. Pó Piusu IX. jo był Jan Pawoł II. bamž z nejdlejšym dopokazujobnym pontifikatom. Jogo pśedchadnik, Jan Pawoł I. jo był jano 33 dnjow z bamžom. Jogo naslědnik jo Benedikt XVI. był.

## Literatura
* Gerat Wornar, Rafael Ledźbor (wudane zgromadnje z TCM a KP): *Jan Pawoł II. a Serbja*. LND, Budyšin 2005, 

## Wótkaze

* Wótkaz na knigłach w LND
* Third pilgrimage of John Paul II to Poland, Institute of National Remembrance
Benedikt XVI.

**Benedikt XVI.** (łatyński *Benedictus PP. XVI*), z bergaŕskim mjenim Josef Alois Ratzinger (roź. 16. apryla 1927 w Marktl am Inn, wum. 31. decembra 2022 w Vatikańskem měsće), jo był wót 19. apryla 2005 do 28. februara 2013 bamž a z tym nawjedowaŕ romsko-katolskeje cerkwje a Watikana. Wón jo akle tśeśi bamž w cerkwinskich stawiznach był, kenž jo wótstupił.

Wón wuzwóli se 19. apryla 2005 wót 115 wobźělonych kardinalow w stwórtem wólbnym kole pó jano 26 góźin trajucej konklawje za naslědnika Jana Pawoła II..

Wón wobsejźi nimske a vatikańske staśaństwo.

Do swójogo wuzwólenja na bamža jo Benedikt XVI. dekan kardinalnego kolegiuma a prefekt kongregacije za wucbu wěry  był. Wón jo płaśił ako jaden z nejwuznamnjejšych kardinalow a jo wopisował se gusto ako teologiska a cerkwinopolitiska pšawa ruka bamža Jana Pawoła II.

W zjawnosći płaśi Benedikt XVI. ako konserwatiwny.

## Wótkaz
Swětowa wójna

**Swětowa wójna** jo taka wójna, kótaraž wobwliwujo wětšynu swěta, wšake kontinenty a wětšynu narodow. Mě *swětowa wójna* matej jano dwě wójnje, a to
* prědna swětowa wójna w lětach 1914–1918 a
* druga swětowa wójna w lětach 1939–1945,

ale jo teke móžno, někotare zachadne wójny, na pśikład Napoleonske wójny abo Sedymlětnu wójnu, ako *swětowe wójny* wóznamjenjowaś, dokulaž su wustatkowanja na wšake kontinenty měli.
Pawoł VI.

**Pawoł VI.** (z bergaŕskim mjenim *Giovanni Battista Enrico Antonio Maria Montini*; * 26. septembra 1897 w Concesio blisko Brescia; † 6. awgusta 1978 w Castel Gandolfo) bu 21. junija 1963 ako naslědnik Jana XXIII. za 262. bamža romsko-katolskeje cerkwje wuzwólony. 

Jomu jo Albino Luciani ako bamž Jan Pawoł I. slědował.

## Wótkaz
Fidel Castro

**Fidel Castro** (Fidel Alejandro Castro Ruz; 13. awgusta 1926, Birán – 25. nowembra 2016, Santiago de Cuba) jo był kubański politikaŕ. Wón jo zgromadnje z Ernestom Che Guevaru Kubańsku rewoluciju w lěśe 1959 nawjedował a jo był šef kněžaŕstwa wót togo až do 2008, kaž teke statny prezident wót lěta 1976 až do 2008.

Castro bu teke pomjenjowany - wósebnje na Kubje - *Maximo Lider* („nejwětšy nawjednik“).

## Wótkaze
1963

## Tšojenja
* 26. julija: Dla śěžkego zemjerdžanja su wumrěli w jugosłowjańskem Skopju něźi 1.000 luźi; wjeliki źěl města jo se skóńcował.

## Narodniny
* 2. februara: Martin Haspelmath – nimski rěcywědnik 
* 6. februara: **[[Isa Bryccyna]]** – serbska mólarka a grafikarka
* 17. februara: Larry the Cable Guy - amerikański grajaŕ a synchronowy powědaŕ
* 27. měrca: Quentin Tarantino – US-ameriski režiser
* 30. měrca: Jan Zahradil – česki politikaŕ
* 6. apryla: Rafael Correa – ekuadorski politikaŕ a prezident
* 20. apryla: André Hahn – nimski politikaŕ Lěwicy a cłonk sakskego sejma
* 4. maja: Peter Patt – nimski politikaŕ (CDU) a cłonk sakskego sejma
* 27. maja: Rico Gebhardt – nimski politikaŕ Lěwicy a cłonk sakskego sejma
* 31. maja: Viktor Orbán – hungorski politikaŕ a ministarski prezident
* 9. junija: Johnny Depp – US-ameriski filmowy grajaŕ
* 24. julija: Marion Junge – nimska politikaŕka Lěwicy a cłonka sakskego sejma
* 3. awgusta: James Hetfield – US-ameriski rockowy spiwaŕ a gitarist *(Metallica)*
* 9. awgusta: Petra Pau – nimska politikarka Lěwicy a cłonka zwězkowego sejma
* 21. awgusta: Mohammed VI. – marokkoski kral
* 27. oktobra: Farin Urlaub – nimski spiwaŕ *(Die Ärzte)* a awtor
* 28. oktobra: Eros Ramazzotti – italski popowy spiwaŕ
* 2. nowembra: Borut Pahor – słowjeński politikaŕ a prezident
* 3. nowembra: Jana Pinka – nimska politikarka Lěwicy a cłonka sakskego sejma
* 18. decembra: Brad Pitt – US-ameriski filmowy grajaŕ
* 19. decembra: Til Schweiger – nimski filmowy grajaŕ a producent

## Wumrěśe
* 3. januara: **[[Reinhard Kušk]]** – serbski chemikaŕ a wědomnostnik (* 1926)
* 26. februara: Rajendra Prasad – indiski politikaŕ a prědny statny prezident (* 1884)
* 4. maja: **[[Bohuwěr Wjećela]]** – serbski postaŕ a kulturny procowaŕ (* 1878)
* 3. junija: Jan XXIII. – bamž romsko-katolskeje cerkwje (* 1881)
* 10. junija: **[[Awgust Neumann]]** – dolnoserbski pśekupc, zběraŕ starobkow a spěchowaŕ Serbstwa (* 1884)
* 9. awgusta: **[[Jan Wjacsławk]]** – serbski krawski mejstaŕ, wušywaŕ a braška (* 1897)
* 17. septembra: **[[Jurij Handrik]]** – serbski faraŕ, kulturny procowaŕ a pódpěrowaŕ Domowiny (* 1897)
* 7. oktobra: Gustaf Gründgens – nimski źiwadłownik, režiser a intendant (* 1899)
* 10. oktobra: Édith Piaf – francojska spiwarka (* 1915)
* 22. nowembra: John F. Kennedy – US-ameriski politikaŕ a 35. prezident Zjadnośonych statow (* 1917)
* 22. nowembra: C. S. Lewis – irski spisowaśel (* 1898)
* 12. decembra: Theodor Heuss – nimski politikaŕ a prědny zwězkowy prezident (* 1884)
* 28. decembra: Paul Hindemith – nimski komponist a muzikaŕ (* 1895)

## Nobelowe myta
* za fyziku: Eugene Wigner, Maria Goeppert-Mayer a J. Hans D. Jensen
* za chemiju: Karl Ziegler a Giulio Natta
* za medicinu: John Carew Eccles, Alan Lloyd Hodgkin a Andrew Huxley
* za literaturu: Giorgos Seferis
* Měrowe Nobelowe myto: Mjazynarodny komitej Cerwjeneje kśice

## Wótkaz
Strasbourg

**Strasbourg** () jo stolica a nejwětše město Elsaskeje. Z pśisamem 300 tysacami wobydlarjow jo teke sedyme nejwětše město cełeje Francojskeje. Lažy na lěwym brjoze Ryna pśi pódzajtšnej kšomje Elsaskeje a togodla teke pśi granicy mjaz Francojskeju a Nimskeju.

## Eksterne wótkaze

* oficialne stronki
Europska rada

**Europska rada** ( *Council of Europe*, francojski *Conseil de l’Europe*) jo europska mjazynarodna organizacija, kótaraž bu 5. maja 1949 pśez Londonske dogrono załožona a wopśimujo źinsa 47 statow. Wóna jo forum za debaty wó powšyknych europskich pšašanjach. Jeje wustawki pśedwiźe zgromadne źěło cłońskich statow ze zaměrom spěchowanja góspodaŕskego a socialnego póstupa w Europje.

Sedło Europskeje rady jo Europski palast w Strasbourgu. Kuždolětnje dnja 5. maja swěśi se załožeński źeń rady ako „Źeń Europy“. Rownož wužywa Europska rada samsku chórgoj a hymnu kaž Europska unija, njejo institucionelnje z njej zwězany.

Wóna jo nejstarša politiska organizacija Europy. Załožeńske staty Europskeje rady su byli Belgiska, Dańska, Francojska, Irska, Italska, Luxemburgska, Nižozemska, Norwegska, Šwedska a Zjadnośone kralojstwo. Zwězkowa republika Nimska jo wót 2. maja 1951 z cłonkom. Až na tśi wuwześa su mjaztym wše europske staty z cłonkami organizacije. Swěty stoł ma jano status wobglědowarja, Běłoruska jo wót lěta 1993 zastupny kandidat a pśistup Kosowa jo akle pótom móžny, gdyž jo jogo mjazynarodny status jasny. 

## Wótkaza

* Oficielna webstrona
Elsaska

**Elsaska** ( ,  ,  (a historiski *Elsaß*) , ) jo jaden z 27 francojskich regionow, na pśestrěń (8280 km²) pěty nejmjeńšy. Ma pśisamem miliona wobydlarjow a wusoku gustosć wobydlaŕstwa wót 220 wobydlarjow/km². Nejwětše a nejwažnjejše město Elsaskeje jo Strasbourg.

## Geografija
Elsaska lažy na lěwem a pódwjacornem brjoze Ryna pśi źinsajšnych granicach Francojskeje z Nimskeju a Šwicaŕskej. 

## Stawizny
Stawizniski jo była Elsaska kaž teke Lothringska granicny region pśi granicy mjazy Nimskeju a Francojskeju. Dłujko jo była z źělom nimskego Swětego romskego mócnaŕstwa; z źělom Francojskeje se k prědnemu razoju stała pó kóńcu Tśiźasćalětneje wójny w lěśe 1648. Pó Nimsko-Francojskej wójnje w lětoma 1870-1871 jo zasej bywała z źělom Nimskego kejžorstwa. Pó kóńcu Prědneje swětoweje wójny jo na zakłaźe Versailleskego měrowego dogrona wóspjet bywała z źělom Francojskeje a mimo dobu Drugeje swětoweje wójny, gdyž jo była Elsaska wobsajźona wót Nimskeje, jo to tak až do źinsajšnego.

## Žrědła


### Wótkaze
Tśiźasćalětna wójna

**Tśiźasćalětna wójna** jo była wjelika cełoeuropska wójna w lětach 1618 – 1648. Wóna jo była nabóžninski konflikt a teke wójowanje wó móc. Głowny wobźělnik jo był romsko-katolske Swěte Romske mócnaŕstwo nimskego naroda, kótarež jo wójowało zgromadnje z romsko-katolskeju Špańskeju pśeśiwo wšakim koalicijam wósebnje protestantiskich krajow, ale teke romsko-katolskeje Francojskeje.

## Eksterne wótkaze
Lothringska

**Lothringska** (, wugronjenje , ) jo jaden z 27 francojskich regionow. Nejwětšej měsće Lothringskeje stej Metz a Nancy, pśi comž płaśi Metz ako stolica regiona, pśeto jo wóno sedło regionalnego parlamenta. Źinsajšny region lažy pśibližnje na městnje něgajšnego Lothringskego wójewódstwa.

## Geografija
Lothringska lažy w dłujkozajtšnem kutu Francojskeje pśi źinsajšnych granicach Francojskeje z Nimskeju (Saarlandska, Rheinland-Pfalcojska), Belgiskej a Luxemburgskej.

## Eksterny wótkaz
Srjejźna Europa

**Srjejźna Europa** jo źěl Europy mjaz pódwjacorneju, pódzajtšneju, krotkozajtšneju, pódpołdnjoweju a pódpołnocneju Europu. Geografiski njamamy jasnych kriterijow wobgranicowanja. We wšakich casach bu zapśimjeśe „Srjejźna Europa“ teke rozdźělnje definěrowane.
Ben Budar

**Ben Budar** (* 28. oktobra 1928 w Koslowje; † 27. oktobra 2011 w Chrósćicach) jo był serbski spisowaśel, pśełožowaŕ a dłujkolětny sobuźěłaśeŕ Ludowego nakładnistwa Domowiny. 

Pó tom až jo gymnazium a Serbsku wušu šulu wópytał, se jo syn małego bura wót 1951 do 1954 na studium žurnalistiki do Lipska zaprěł. Pó tom jo źěłał mjaz drugim ako casnikowy a rozgłosowy redaktor, lektor LND a wót 1981 teke ako redaktor Rozhlada. Naposledku jo bydlił w starcowni swj. Ludmile w Chrósćicach. 

Ben Budar jo pisał prozu a pśełožował ze češćiny a pólšćiny.

## Myta/wuznamjenjenja
*Myto Ćišinskego (1970)
*Medalija Kurta Barthela

## Wózjawjenja
### Proza
**Rebel Jan Čuška* (Der Rebell Jan Čuška) (1955)
**Mokrowčenjo* (1956)
**Jenseits von Oder und Neiße* (1962)
**Ja, kocor Stani* (1983); *Ich, Kater Stani* (1988)

### Dramatika
**Jan Čuška; Chodojta; Hronow; Hribowčenjo* (słuchoknigły)

### Pśełožki
*I. Čajda, *Lećimy přez swětnisćo* (Flug durch den Weltraum) (1959)
*K. Putík, *Der Fall Oppenheimer* (1962)
*K. Filipowicz, *Zahrodka knjeza Nietsche* (Der Garten des Herrn Nietsche) (1968)
*M. Azembski, *Z wočomaj Polaka* (Aus der Sicht eines Polen) (1970)
*J. Bobkowski, *Budyšin – 5 km* (1973)

## Žrědła
* Serbscy spisowaćeljo. Biografije a bibliografije. (1989) Wudawaćel: Koło serbskich spisowaćelow

## Wótkaze
* Serbski gymnazij Budyšin. Projekty. Serbscy spisowaćeljo. Ben Budar
Jěwa Wórša Lanzyna

**Jěwa Wórša Lanzyna** ( *Eva-Ursula Lange*; * 11. septembra 1928 w Delnjej Kinje, † 20. decembra 2020) jo była serbska grafikaŕka a mólaŕka.

## Eksterne wótkaze
* Na łuce (akwarel, 1992)
* Maria Mirtschin (Marija Měrćinowa): *Sorbische bildende Kunst.* W: Projekt Rastko
Ernesto Che Guevara

**Ernesto „Che“ Guevara** (* 14. junija 1928 w Rosario, Argentinska ako *Ernesto Guevara de la Serna*; † 9. oktobra 1967 w La Higuera, Boliwiska) jo był profesionelny marxistiski rewolucionaŕ a guerillowy wjednik z Argentinskeje. Zgromadnje z Fidelom Castrom jo grał wjeducu rolu pśi kubańskem wuswobodźenskim boju a był pótom aktiwny w guerillowej wójnje w Kongu a Boliwiskej.

Che Guevara płaśi ako ikona studentskego gibanja 60tych lět a až do źinsajšnego ako symbol socialistiskeje rewolucije.

## Wótkaz
1936

## Tšojenja
* 1.–16. awgusta: Olympiske graśa w Barlinju.

## Narodniny
* 28. januara: Monika Słokowa – serbska redaktorka Nowego Casnika a Pratyje
* 1. februara: Hilda Kutšankowa – redaktorka dolnoserbskego *[[Płomje|Płomjenja]]*
* 26. februara: Siegfried Seifert – něgajšny nawjedowaŕ tachantskeje pókładownje w Budyšynje, ordinariatny rada a archiwowy rada Drježdźansko-Mišnjanskego biskupstwa († 2013)
* 19. apryla: Wilfried Martens – belgiski politikaŕ a premier († 2013)
* 13. maja: Helmut Jenč – serbski rěcywědnik a awtor, Maśicaŕ
* 16. maja: Manfred Stolpe – nimski politikaŕ, ministaŕski prezident Bramborskeje († 2019)
* 3. julija: Eberhard Kahle – wugótowaŕ knigłow († 2014)
* 4. julija: Horst Petrik – serbski lektor, Maśicaŕ († 2009)
* 28. awgusta: Hartmut Zwahr – serbski stawiznaŕ
* 15. septembra: Jurij Koch – serbski spisowaśel
* 5. oktobra: Václav Havel – česki politikaŕ a spisowaśel, prědny prezident Českeje republiki († 2011)
* 1. nowembra: Mikławš Krawc – serbski pedagoga a publicist, Maśicaŕ
* 17. decembra: Franciskus – romsko-katolski bamž († 2025)
* 27. decembra: Gerat Nagora – dolnoserbski wucabnik a pśełožowaŕ († 2010)

## Wumrěće
* 18. januara: Rudyard Kipling – britiski spisowaśel, žurnalist a nosaŕ Nobelowego myta (* 1865)
* 18. junija: Maksim Gorki – rusojski basnikaŕ a spisowaśel (* 1868)

## Wótkaz
Václav Havel

**Václav Havel** (* 5. oktobra 1936 w Praze, † 18. decembra 2011) jo był česki politikaŕ a spisowaśel. Won był prezident Českeje republiki mjazy 1993 a 2003.

## Nožki


## Eksterne wótkaze
1958

## Tšojenja
### W Serbach
* 23. měrca: W Budyšynje jo załožył se Muzej serbskego pismojstwa.
* 1. julija: Załoženje Ludowego nakładnistwa Domowina.

### Hynźi
* 2. oktobra: Guineja bu njewótwisna wót Francojskeje.
* 28. oktobra: Jan XIII. bu za 260. bamža romsko-katolskeje cerkwje wuzwólony.
* 21. decembra: Charles de Gaulle jo se za prědnego prezidenta pěteje francojskeje republiki wuzwólił.

## Narodniny
* 5. januara: **[[Christiana Piniekowa]]** – serbska ceptaŕka a spisowaśelka
* 15. januara: Boris Tadić – pódpołdnjowoserbski politikaŕ a statny prezident Serbiskeje
* 31. januara: Simon Brězan – serbski kulturny stawiznaŕ († 1998)
* 23. měrca: **[[Madlena Norbergowa]]** – dolnoserbska rěcywědnica, kulturna procowaŕka a publicistka
* 14. junija: Olaf Scholz – nimski pšawiznik a politikaŕ, zwězkowy kanclaŕ 
* 16. awgusta: Madonna – US-amerikańska spiwaŕka a filmowa grajaŕka
* 29. awgusta: Michael Jackson – US-amerikański spiwaŕ a muzikaŕ († 2009)
* 7. septembra: **[[Iris Brankačkowa]]** – serbska grafikaŕka
* 6. oktobra: **[[Hartmut Leipner]]** –  serbski wědomnostnik, fyzikaŕ,

## Wumrěće
* 13. februara: **[[Józef Jakubaš]]** – serbski faraŕ, basnikaŕ a spisowaśel (* 1890)
* 30. apryla: **[[Gustaw Alwin Mjerwa]]** – serbski faraŕ, kulturny procowaŕ a redaktor časopisa *Pomhaj Bóh* (* 1882)
* 4. meje: **[[Pawoł Wićaz (1902)|Pawoł Wićaz]]** – serbski źěłaśeŕ a źiwadłownik (* 1902)
* 20. julija: **[[Mikławš Bejmak]]** – serbski wucabnik a kulturny procowaŕ (* 1897)
* 25. septembra: **[[Konrad Zenda]]** – serbski plastikaŕ a wuměłstwowy rucnikaŕ (* 1900)
* 9. oktobra: Pius XII. – romsko-katolski bamž (* 1876)

## Wótkaz
Ludowe nakładnistwo Domowina

**Ludowe nakładnistwo Domowina** (skrotconka: **LND**) jo jadno z dweju serbskeju nakładnistwowu w Budyšynje a wobstoj z lěta 1958 sem. Tam wudawa se wětšyna serbskorěcnych knigłow resp. nimskorěcnych knigłow wó Serbach. Mimo togo jo LND wudawaŕ *[[Serbske Nowiny|Serbskich Nowinow]]*, *[[Rozhlad]]a* a *[[Nowy Casnik|Nowego Casnika]]*, słownikow, cejdejkow a hynakšych serbskich wózjawjeńkow a wobsejźaŕ Smolerjec knigłarnje.

Jadnaŕka LND jo Marka Maćijowa.

## Wótkaz
* Webstrona Ludowego nakładnistwa Domowina 
* Bernd-Ingo Friedrich: „50 Jahre Domowina-Verlag Bautzen / 50 lat ludowe nakladnistwo Domowina Budysin.“ W: ''Marginalien'' 193/ 1.2009
Guineja

**Republika Guineja** ( *République de Guinée*) jo njewótwisny stat pśi Atlantiskim oceanje w pódwjacornej Africe. Granicujo ze Senegalom a Malijom na pódpołnocy, ze Pśibrjogom Słonoweje kósći na krotkem zajtšu, z Liberiu a Sierra Leone na pódpołdnju a z Guineju-Bissau na dłujkem wjacorje. Stolica jo město Conakry, kótarež se namaka na połkupje pśi atlantiskem pśibrjoze. 

W Guineji kněžy tropiska klima, kótaraž jo włožna a góruca blisko Atlantika, mjaztym až jo skerjej sucho na pódzajtšnej wusocynje. Dešćowy cas trajo wót apryla (na pódpołdnju wót februara) až do nowembra. Nejwuše městno kraja jo *Mont Nimba* (1.752 m) na krotkem zajtšu Guineje, blisko granicy Słonowinowego pśibrjoga.


## Galerie

File:Guinea sat.png|atlas Guinea
File:Dame de Mali Guinée.jpg|Dame de Mali
File:Chute de Tabouna à Kindia 01.jpg|Chute de Tabouna à Kindia
File:Chute de Saala vue à 360° Labé.jpg|Chute de Saala Labé
File:Chimpanzé de Bossou 33.jpg|Chimpanzé de Bossou
File:Plage de Roume.jpg|Plage sur les Ile de Loos

## Wótkaz
Madonna

**Madonna** [] (*16. awgusta 1958 w Bay City, Michigan -  *Madonna Louise Veronica Ciccone*) jo US-amerikańska spiwaŕka, źiwadłownica, grajaŕka, rejowaŕka a awtorka za źiśece knigły.

## Diskografija
* 1983: Madonna 
* 1984: Like a Virgin
* 1986: True Blue
* 1987: Who’s That Girl (Soundtrack)
* 1987: You Can Dance
* 1989: Like a Prayer
* 1990: I’m Breathless
* 1990: The Immaculate Collection
* 1992: Erotica
* 1994: Bedtime Stories
* 1995: Something to Remember
* 1996: Evita (Soundtrack)
* 1998: Ray of Light
* 2000: Music
* 2001: GHV2
* 2003: American Life
* 2003: Remixed & Revisited
* 2005: Confessions on a Dance Floor
* 2006: I'm Going To Tell You A Secret (CD + DVD)
* 2007: The Confessions Tour (CD + DVD)
* 2008: Hard Candy
* 2009: Celebration
* 2012: MDNA
* 2012: The Complete Studio Albums (1983 - 2008)
* 2015: Rebel Heart
* 2019: Madame X

## Eksterne wótkaze
* https://www.madonna.com/
* Madonna
Guineja-Bissau

**Republika Guineja-Bissau** ( *República da Guiné-Bissau*) jo njewótwisny stat pśi Atlantiskem oceanje w pódwjacornej Africe. Granicujo ze Senegalom na pódpołnocy a z Guineju na pódzajtšu a w pódpołdnjowu. Stolica jo město Bissau, kótarež se namaka pśi atlantiskem pśibrjoze na pódwjacorje kraja. 

W płonym kraju kněžy włožna a góruca tropiska klima. Pśerězna temperatura jo 24&nbsp;°C a dešćowy cas trajo wót maja až do kóńca oktobra. Nejwuše městno kraja jo *Madina do Boé* (262 m) blisko guinejskeje granicy. Atlantiski pśibrjog na pódwjacorje jo rozpukany a bagnojty.


## Wótkaz
Charles de Gaulle

**Charles Andŕe Joseph Marie de Gaulle** (* 22. nowembra 1890 w Lille; † 9. nowembra 1970 w Colombey-les-Deux-Églises) jo był francojski general, politikaŕ a w drugej swětowej wójnje nawjedowaŕ francojskego wopěranja pśeśiwo nacijam. Wón jo był w lěśe 1958 ako premier załožaŕ pěteje francojskeje republiki a mjaz 1959 a 1969 statny prezident. Jogo naslědnik bu Georges Pompidou.

Politiski směr gaullizma ma až do źinsajšnego wliw na francojsku politiku.

## Wótkaz
1993

## Tšojenja
### W Serbach
* W toś tem lěśe dewastěrujotej se dwě łužyskej wjasce za brunicu, a to Klěšnik pla Grodka za jamu Wjelcej-juh a Mochowc pla Rěčic za Rychwałdsku jamu.
* 6. nowembra: W Kamjeńcu jo se 119. schadźowanka wótměła.

### Hynźi
* 26. februara: Pśi bombowem atentaśe na World Trade Center w New Yorku jo šesć luźi wumrěło.
* 25. maja: W Den Haagu jo se Mjazynarodne chłostańske sudnistwo za něgajšnu Jugosłowjańsku załožyło.
* 12. decembra: W Rusojskej su se prědne lichotne wólby wótměli.

## Narodniny
* 8. oktobra: Angus T. Jones – US-amerikański filmowy grajaŕ

## Wumrěśe
* 20. januara: Audrey Hepburn – britisko-nižozemska filmowa grajaŕka (* 1929)
* 26. januara: Wylem Wěrik – serbski mólaŕ a ludowy wuměłc (* 1910)
* 20. februara: Ferrucio Lamborghini – italski inženjer, pśedewześaŕ a załožaŕ awtoweje marki Lamborghini (* 1916)
* 22. měrca: Gret Palucca – nimska rejowaŕka a rejowańska pedagogowka (* 1902)
* 17. apryla: Turgut Özal – statny prezident a premier Turkojskeje (* 1927)
* 31. julija: Baudouin I. – belgiski kral (* 1930)
* 31. oktobra: Federico Fellini – italski režiser (* 1920)
* 3. nowembra: Leon Theremin – sowjetski fyzikaŕ a muzikaŕ (* 1896)
* 19. nowembra: Kenneth Burke – US-amerikański spisowaśel a komunikaciski teoretikaŕ (* 1897)
* 2. decembra: Pablo Escobar – kolumbiski politikaŕ a wikowaŕ z drogami (* 1949)
* 4. decembra: Frank Zappa – US-amerikański komponist a muzikaŕ (* 1940)
* 7. decembra: Félix Houphouët-Boigny – prědny prezident Słonowinowego pśibrjoga (* 1905)
* 12. decembra: József Antall – hungorski politikaŕ a ministaŕski prezident (* 1932)
* 31. decembra: Zwiad Gamsachurdia – georgiski spisowaśel, disident a statny prezident (* 1939)

## Nobelowe myta
* za fyziku: Russell A. Hulse a Joseph H. Taylor Jr.
* za chemiju: Kary Mullis a Michael Smith
* za medicinu: Richard John Roberts a Phillip A. Sharp
* za literaturu: Toni Morrison
* Měrowe Nobelowe myto: Nelson Mandela a Frederik Willem de Klerk
* za góspodaŕsku wědomnosć: Robert Fogel a Douglass North

## Wótkaz
Zoran Đinđić

**Zoran Đinđić** (teke *Djindjić*; kyriliski Зоран Ђинђић; * 1. awgusta 1952 w Bosanskem Šamacu, Jugosłowjańska; † 12. měrca 2003 w Běłogroźe) jo był serbiski politikaŕ Demokratiskeje strony (DS) a spisowaśel. Wón jo był mjaz 2001 a 2003 ministarski prezident Serbiskeje.

Đinđić jo studěrował filozofiju w Běłogroźe a pla Jürgena Habermasa w Frankfurśe nad Mainom. Wón jo promowěrował w Konstanzu. W lěśe 1989 jo se do Jugosłowjańskeje wrośił a źěła w Novem Saźe ako docent. 1990 jo był wón sobuzałožaŕ Demokratiskeje strony a jeje pśedsedaŕ; w lětoma 1996 a 1997 ako prědny njekomunist šołta Běłogroda.

Pó spówalenja režima Slobodana Miloševića bu w januarje 2001 ako zastupnik liberalneje opozicije k ministarskemu prezidentoju wuzwólony. Dnja 12. měrca 2003 bu w srjejźišću Běłogroda na zjawnej droze z wótšostśělca zastśělony. Njestatkarje su z krejza organizěrowaneje kriminality pśišli.

## Wótkaz

* Wirtuelny muzej Zorana Đinđića (serbiski)
1952

## Tšojenja
### W Serbach
* 1. januara: w Budyšynje jo se Statny ansambel serbskeje ludoweje kultury załožył.
* 1. apryla: jo wujšło prědne cysło źiśecego casopisa *[[Płomjo]]* w górnoserbšćinje.
* 1. septembra: w Chóśebuzu jo se Serbska wuša šula załožyła.
* 21. decembra: Serbski ludowy ansambel jo k prědnemu razoju wustupił.

### Hynźi
* 25. apryla: Załoženje nimskego zwězkowego kraja Baden-Württembergska z doněntnych krajow Badeńska, Württembergsko-Badeńska a Württembergsko-Hohenzollernska.
* 1. nowembra: W Śichem oceanje jo prědna US-amerikańska wóźikowa bomba eksploděrowała.

## Narodniny
* 15. februara: Tomislav Nikolić – serbiski politikaŕ a statny prezident Serbiskeje
* 4. junija: Bronisław Komorowski – pólski politikaŕ a prezident
* 1. awgusta: Zoran Đinđić – serbiski politikaŕ a premier († 2003)
* 7. oktobra: Wladimir Putin – rusojski politikaŕ a statny prezident

## Wumrěśe
* 27. februara: Matej Berton – serbski murjaŕ, twarski pśedewześaŕ a narodny procowaŕ (* 1873)
* 6. septembra: Jurij Hajna – serbski mólaŕ a grafikaŕ (* 1877)
* 12. septembra: Jurij Delan – serbski faraŕ, fejetonist a kulturny stawiznaŕ, Domowinski procowaŕ (* 1878)
* 28. nowembra: Ota Wićaz — serbski literarny a kulturny stawiznaŕ, redaktor, basnikaŕ a spisowaśel (* 1874)
* 23. decembra: Adolf Černý – spisowaśel, ludowědnik, słowjański kulturny procowaŕ, profesor slawistiki česki pśijaśel Serbow (* 1864)

## Wótkaz
Michael Jackson

**Michael Jackson** (*Michael Joe Jackson*; * 29. awgusta 1958, Gary, Indiana, † 25. junija 2009, Los Angeles) jo był amerikański spiwaŕ a muzikaŕ.

## Wótkaz
Tomislav Nikolić

**Tomislav Nikolić** (* 15. februara 1952, Kragujevac) jo serbiski politikaŕ, spisowaśel a něgajšny wiceprezident nacionalistiskeje strony Srpska radikalna stranka. W lěśe 2008 jo był wón załožaŕ noweje strony Srpska Napredna Stranka („Serbiska póstupna strona“).

Wót junija 2012 jo Nikolić ako naslědnik Borisa Tadića prezident Serbiskeje.

## Eksterne wótkaze
*Serbiska póstupna strona
*Strony serbiskego prezidenta
15. februara

**15. februara** jo 46. źeń gregorjaniskeje pratyje, toś wóstawa hyšći 319 dnjow (320 w pśestupnych lětach) až do kóńca lěta.

## Tšojenja
* 1864: Załoženje nižozemskeje piwarnje Heineken pśez Gerharda Adriaana Heinekena.
* 1945: Angloamerikański lětadłowy nadpad na Chóśebuz.

## Narodniny

* 1368: Sigismund z Luksemburga – nimski kral a kejžor, kral Čechow a Hungorskeje
* 1546: Barnim X. – wójwoda Pomorskeje
* 1564: Galileo Galilei – italski matematikaŕ, fyzikaŕ a astronom
* 1710: Ludwig XV. – kral Francojskeje
* 1725: Abraham Clark – US-amerikański politikaŕ
* 1740: Carl Michael Bellman – šwedski narodny basnikaŕ
* 1788: **[[Jurij Kislink]]** – serbski pastyŕ, twarc zegerow a sykawow
* 1797: Heinrich Steinweg – nimsko-amerikański klawěrowy twarc *(Steinway)*
* 1818: **[[Jan Pětr Jordan]]** – serbski slawist, publicist, redaktor a nakładnik
* 1831: Josef Hlávka – česki architekt, twarski mejstaŕ a mecen
* 1871: **[[Jurij Gustaw Zarjenk]]** – serbski faraŕ a kulturny procowaŕ
* 1874: Ernest Henry Shackleton – britiski polarny slěźaŕ
* 1877: Louis Renault – francojski inženjer a sobuzałožaŕ awtoweje marki *Renault*
* 1885: **[[Jakub Wjacsławk]]** – serbski slawist, wědomnostny bibliotekar a załožaŕ Serbskeje bibliografije
* 1909: Miep Gies – awstrisko-nižozemska awtorka a pomocnica Anny Frank
* 1943: Elke Heidenreich – nimska awtorka, kabaretistka, moderatorka a žurnalistka
* 1947: Wencke Myhre – norwegska šlagrowa spiwaŕka
* 1948: Art Spiegelman – US-amerikański cartoonist, kreslaŕ a spisowaśel
* 1952: Tomislav Nikolić – serbiski politikaŕ
* 1954: Matt Groening – US-amerikański cartoonist *(The Simpsons)*

## Wumrěśe
* 310: Ojin – 15. kejžor Japańskeje
* 1145: Lucius II. – bamž
* 1288: Hendrich III. – Mišnjański markgroba
* 1637: Ferdinand II. – kejžor Swětego romskego mócnaŕstwa
* 1781: Gotthold Ephraim Lessing – nimski basnikaŕ z Ramnowa
* 1950: **[[Měrćin Kral]]** – serbski wucabnik, stawiznaŕ a rěcywědnik
* 1956: **[[Arnošt Bart]]** – serbski pśekupc, politikaŕ a sobuzałožaŕ Domowiny
* 1965: Nat King Cole – US-ameriski spiwaŕ a jazzowy muzikaŕ
* 1966: Camilo Torres – kolumbiski mjeršnik a wulichowański teolog
* 1971: **[[Jan Lipič]]** – serbski wucabnik a kantor
* 1992: Hermann Axen – nimski politikaŕ w NDR

## Swěte dny
* Serbiska: Narodny swětk

## Wótkaz
1. februara

**1. februara** jo 32. źeń gregorjaniskeje pratyje, toś wóstawa hyšći 333 dnjow (334 w pśestupnych lětach) až do kóńca lěta.

## Tšojenja
* 1864: Nimsko-dańska wójna jo se zachopiła.
* 1953: Pśi pśilewowej katastrofje jo wumrěło 1.835 luźi w Nižozemskej a dalšnych 307 we Wjelikobritaniskej.

## Narodniny

* 1804: **[[Handrij Zejler]]** – serbski basnikaŕ, załožaŕ serbskeje narodneje literatury
* 1817: **[[Julius Eduard Wjelan]]** – serbski faraŕ, spisowaśel, basnikaŕ, grafikaŕ a zašćitowaŕ serbstwa
* 1874: Hugo von Hofmannsthal – awstriski spisowaśel, lyrikaŕ a dramatikaŕ
* 1901: Clark Gable – US-amerikański źiwadłownik
* 1912: **[[Kurt Pětř]]** – serbski wucabnik a ludowědnik
* 1924: **[[Jan Hercog]]** – pioněr brigadnego gibanja Serbskeje młoźiny, kulturny a Domowinski procowaŕ
* 1927: Günter Guillaume – špion statneje bźezstrašnosći NDR
* 1931: Boris Jelcin – rusojski politikaŕ a statny prezident
* 1934: **[[Marja Młynkowa]]** – serbska lektorka, spisowaśelka a literarna kritikaŕka
* 1936: **[[Hilda Kutšankowa]]** – serbska redaktorka dolnoserbskego Płomjenja
* 1941: Karl Dall – nimski moderator a komikaŕ
* 1965: Stéphanie z Monaca – monacoska princesna a spiwaŕka
* 1968: Lisa Marie Presley – US-amerikańska spiwaŕka

## Wumrěśe
* 997: Géza – hungorski wjelikowjerch
* 1328: Korla IV. – francojski kral
* 1691: Aleksander VIII. – katolski bamž
* 1700: Měrćin Ferdinand Brückner z Brückensteina – dekan Budyšyńskego tachantstwa Swj. Pětra
* 1733: Awgust Sylny – kurwjerch Sakskeje a kral Pólskeje
* 1778: **[[Křesćan Bohachwał Kowar]]** – serbski faraŕ a spisowaśel
* 1867: **[[Jan Wróbl]]** – mały zagrodnikaŕ w Zarěču, wjednik serbskego burskego gibanja 1848/49
* 1908: Korla I. – portugalski kral
* 1921: **[[Jan Arnošt Holan]]** – serbski gymnazialny wucabnik a spisowaśel
* 1949: **[[Gustaw Feurich]]** – serbski pśirodowědnik
* 1976: Werner Heisenberg – nimski fyzikaŕ a nosaŕ Nobelowego myta
* 1997: **[[Hana Tilichowa]]** – serbska ludowa wuměłcowka
* 2002: Hildegard Knef – nimska źiwadłownica, spiwaŕka a awtorka
* 2012: Wisława Szymborska – pólska spisowaśelka

## Swěte dny
* Bulgaŕska: Wopomnjeński źeń za woporow komunizma (wót lěta 2011)

## Wótkaz
Boris Tadić

**Boris Tadić** (kyriliski Борис Тадић; * 15. januara 1958 w Sarajewu, Jugosłowjańska) jo serbiski psycholog a politikaŕ Demokratiskeje strony (DS). Dnja 27. junija 2004 bu Tadić ako prezident Serbiskeje wuzwólony a 3. februara 2008 znowawuzwólony. Tadić płaśi ako politiski naslědnik zamordowanego premiera Zorana Đinđića, liberalny a pro-europski.

Tadić jo wóženjony a nan dweju góleśowu.

## Wótkaz

* Internetowy bok serbiskego prezidenta
2. februara

**2. februara** jo 33. źeń gregorjaniskeje pratyje, toś wóstawa hyšći 332 dnjow (333 w pśestupnych lětach) až do kóńca lěta.

## Tšojenja

## Narodniny
* 1628: Michał Frencel – serbski faraŕ a pśełožowaŕ biblije
* 1882: James Joyce – irski spisowaśel
* 1912: Jakub Dyrlich – serbski ludowy wuměłc a tśasaŕ
* 1955: Leszek Engelking – pólski basnikaŕ a spisowaśel
* 1963: Martin Haspelmath – nimski linguist
* 1977: Shakira – kolumbiska spiwaŕka

## Wumrěće
* 1727: Handrij Zahrodnik – serbski wunamakaŕ
* 1867: Kito Fryco Stempel – serbski duchowny a spisowaśel
* 1991: Józef Frencl – serbski wucabnik, awtor wucbnikow a kulturny procowaŕ

## Swěte dny
* Swěckowna Marije (kat., ew., angl., ort.)

## Wótkaz
3. februara

**3. februara** jo 34. źeń gregorjaniskeje pratyje, toś wóstawa hyšći 331 dnjow (332 w pśestupnych lětach) až do kóńca lěta.

## Tšojenja

## Narodniny
* 1809: Felix Mendelssohn Bartholdy - nimski komponist
* 1898: Alvar Aalto - finski architekt
* 1922: Błažij Nawka - serbski ludowědnik a Maśicaŕ
* 1947: Melanie Safka - US-amerikańska spiwarka
* 1948: Henning Mankell - šwedski źiwadłowy režiser, intendant a spisowaśel
* 1960: Joachim Löw - nimski kopaŕ a kopański trenaŕ

## Wumrěśe
* 1468: Johannes Gutenberg - wunamakaŕ knigłyśišća
* 1924: Thomas Woodrow Wilson - US-amerikański politikaŕ a nosaŕ Nobelowego myta
* 1943: Alojs Andricki - serbski mjeršnik a martraŕ
* 2009: Kurt Demmler - nimski pěsnjaŕ

## Swěte dny
* Źeń zbóžnego Alojsa Andrickego (kath., biskupstwo Drježdźany-Mišnjo)

## Wótkaz
4. februara

**4. februara** jo 35. źeń gregorjaniskeje pratyje, toś wóstawa hyšći 330 dnjow (331 w pśestupnych lětach) až do kóńca lěta.

## Narodniny

* 1627: Robert Boyle – irski chemikaŕ a pśirodowědnik
* 1682: Johann Friedrich Böttger – nimski alchimist a sobuwunamakaŕ porclina w Europje
* 1746: Tadeusz Kościuszko – pólski zemjan, general a narodny ryśaŕ
* 1815: Josip Juraj Strossmayer – chorwatski politikaŕ a katolski teolog
* 1819: Herta Wićazec – serbska šlodaŕka a basnikaŕka
* 1820: Božena Němcová – česka spisowaśelka
* 1871: Friedrich Ebert – nimski politikaŕ strony SPD a statny prezident
* 1878: Jan Rječka – serbski wucabnik a muzikowy procowaŕ
* 1881: Kliment Jefremowić Worošilow – maršal Sowjetskego zwězka
* 1897: Ludwig Erhard – nimski politikaŕ strony CDU a zwězkowy kanclaŕ
* 1902: Charles Lindbergh – US-ameriski pilot
* 1906: Dietrich Bonhoeffer – nimski ewangeliski teolog a wopěraŕ
* 1948: Alice Cooper – US-amerikański rockowy muzikaŕ
* 1950: Freya Klier – nimska spisowaśelka a režiserka
* 1955: Mikuláš Dzurinda – słowakski politikaŕ
* 1975: Natalie Imbruglia – awstralska spiwaŕka a źiwadłownica

## Wumrěśe
* 1854: Arnošt Bohuwěr Jakub – serbski faraŕ a spisowaśel
* 1863: Julius Korla Jan Mikela – serbski kresleński mejstaŕ a seminarski wucabnik
* 1871: Hermann von Pückler-Muskau – nimski wjerch, spisowaśel a krajinowy architekt
* 1940: Nikolaj Iwanowić Ješow – rusojski nawjedowaŕ sowjetskeje pótajmneje policije NKWD
* 1977: Měranka Lešawic-Wirtowa – spěchowaŕka serbskich ludowych rejow

## Swěte dny
* Šri Lanka: Źeń njewótwisnosći wót Wjelikobritaniskeje (1948)

## Wótkaz
5. februara

**5. februara** jo 36. źeń gregorjaniskeje pratyje, toś wóstawa hyšći 329 dnjow (330 w pśestupnych lětach) až do kóńca lěta.

## Narodniny

* 1808: Carl Spitzweg - nimski mólaŕ
* 1840: John Boyd Dunlop - irsko-britiski wunamakaŕ
* 1861: Bjarnat Krawc - serbski muzikaŕ, komponist a dirigent
* 1861: August von Parseval - nimski inženjer a cepelinotwarc
* 1878: André Citroën - francojski awtomobilnik
* 1896: Arnošt Ota Dučman - serbski casnikaŕ
* 1919: Andreas Papandreou - grichiski premier
* 1949: Kurt Beck - nimski politikaŕ strony SPD
* 1961: Dietmar Bär - nimski źiwadłownik
* 1966: Jonathan Morgan - US-amerikański režiser a producent porno-filmow
* 1970: Astrid Kumbernuss - nimska lažkoatletka a olympiska dobyśarka

## Wumrěśe
* 1157: Konrad I. - wettinski groba, Mišnjański a łužyski markgroba
* 1818: Korla XIII. - kral Šwedskeje a Norwegskeje
* 1881: Thomas Carlyle - šotiski esejist a stawiznaŕ
* 1947: Hans Fallada - nimski spisowaśel
* 1956: Alfred Mitaš - serbski wucabnik a słownikaŕ
* 1967: Violeta Parra - chilska folklorna muzikarka
* 1971: Matyas Rakosi - hungorski politikaŕ

## Wótkaz
6. februara

**6. februara** jo 37. źeń gregorjaniskeje pratyje, toś wóstawa hyšći 328 dnjow (329 w pśestupnych lětach) až do kóńca lěta.

## Swěte dny
* Jamaika: Źeń Boba Marleya (narodny swěźeńk)
* Laplandska: Narodny swěźeńk
* Nowoseelandska: Waitangi Day (Źeń załoženja Nowoseelandskeje)

## Narodniny

* 885: Daigo – japański kejžor
* 1461: Džore Držić – chorwatski basnikaŕ
* 1577: Beatrice Cenci – italska zemjanka
* 1611: Chongzhen – chinski kejžor 
* 1664: Mustafa II. – sultan Osmanskego mócnaŕstwa
* 1665: Anne Stuart – engelska kralowka (Queen Anne) 
* 1731: Handrij Rheniš – serbski faraŕ a spisowaśel
* 1748: Adam Weishaupt – nimski załožaŕ rěda Illuminatow
* 1887: Jan Nalij – serbski pismostajaŕ a ludowy spisowaśel
* 1890: Pawoł Mucha – serbski ludowy spisowaśel a chronist Kulowskich stronow
* 1895: Babe Ruth – US-amerikański baseballowy grajaŕ 
* 1897: Louis Lepke Buchalter – US-amerikański gangster, załožaŕ bandy Murder Inc.
* 1898: Ałła Tarasowa – rusojska źiwadłownica
* 1905: Władysław Gomułka – pólski politikaŕ
* 1911: Ronald W. Reagan – US-amerikański źiwadłownik a politikaŕ, 40. prezident Zjednoćenych statow
* 1912: Eva Braun – žywjeńska partnerka Adolfa Hitlera
* 1917: Zsa Zsa Gabor – amerikańsko-hungorska źiwadłownica
* 1943: Jürgen Udolph – nimski slawist a mjenjowědnik
* 1945: Bob Marley – jamaiski muzikaŕ
* 1961: Dżamila Ankiewicz - pólska režiserka
* 1961: Malu Dreyer – nimska politikaŕka 
* 1962: Axl Rose – US-amerikański rockowy spiwaŕ *(Guns’n’Roses)*
* 1963: Isa Bryccyna – serbska mólaŕka a grafikaŕka
* 1965: Simone Lahbib – šotiska źiwadłownica
* 1966: Rick Astley – engelski muzikaŕ
* 1988: Anna Diop – amerikańska źiwadłownica
* 2004: Shun Satō – japański rědnošuflitowaŕ

## Wumrěśe
* 200: Chūai - japański kejžor
* 1182: Walentin - nimski biskup Pragi 
* 1515: Aldo Manuzio – italski śišćaŕ
* 1593: Ōgimachi – japański kejžor
* 1695: Ahmed II. – sultan Osmanskego mócnaŕstwa
* 1859: Jane Stirling – šotiska pianistka
* 1887: Pětr Młónk – serbski twarc a popularny ludowy basnikaŕ
* 1879: Miķelis Krogzemis – letiski basnikaŕ
* 1907: Pětr Dučman – serbski gojc a narodny procowaŕ
* 1918: Gustav Klimt – awstriski mólaŕ 
* 1946: Matej Handrik – serbski faraŕ, serbowědnik a narodny procowaŕ
* 1991: María Zambrano – špańska filozofka a spisowaśelka
* 1998: Falco – awstriski spiwaŕ a muzikaŕ
* 2011: Gary Moore – britiski rockowy a bluesowy gitarist, komponist a spiwaŕ
* 2015: Assia Djebar – francojska spisowaśelka

## Wótkaz