open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Górkac

**Górka** (*Ranunculus*) jo rod ze swójźby górkacowych rostlinow (*Ranunculaceae*). Dalšnej serbskej mjeni stej **górcyca** a **srocyna pazora**.

Wopśimjejo slědujuce družyny:

* alpinski górkac (*Ranunculus alpestris*)
* běły górkac (*Ranunculus aconitifolius*)
* blědy górkac (*Ranunculus sardous*)
* blušćojty górkac (*Ranunculus hederaceus*)
* brejnininski górkac (*Ranunculus breyninus*)
* dulkati górkac (*Ranunculus bulbosus*)
* grenjerski górkac (*Ranunculus villarsii*)
* górski górkac (*Ranunculus montanus*)
* ilěrski górkac (*Ranunculus illyricus*)
* gadojti górkac (*Ranunculus sceleratus*)
* jěri górkac (*Ranunculus acris*)
* kašubski górkac (*Ranunculus cassubicus*)
* korjenity górkac (*Ranunculus serpens*)
* korutański górkac (*Ranunculus carinthiacus*)
* łazawy górkac (*Ranunculus repens*)
* lažecy górkac (*Ranunculus reptans*)
* lěsny górkac (*Ranunculus nemorosus*)
* lodojcowy górkac (*Ranunculus glacialis*)
* měki górkac (*Ranunculus lanuginosus*)
* niski górkac (*Ranunculus ficaria*) 
* pśeměnjaty górkac (*Ranunculus hybridus*)
* rěcny górkac (*Ranunculus flammula*)
* rolny górkac (*Ranunculus arvensis*)
* šćotkowy górkac (*Ranunculus penicillatus*)
* sněgběły górkac (*Ranunculus ololeucos*)
* šepjerjaty górkac (*Ranunculus circinatus*)
* škitojty górkac (*Ranunculus peltatus*)
* tśiźělny górkac (*Ranunculus tripartitus*)
* śańki górkac (*Ranunculus trichophyllus*)
* wódny górkac (*Ranunculus aquatilis*)
* wodoklonowy górkac (*Ranunculus platanifolius*)
* wosebny górkac (*Ranunculus polyanthemus*)
* wutšobojty górkac (*Ranunculus parnassiifolius*)
* wusoki górkac (*Ranunculus lingua*)
* złoty górkac (*Ranunculus auricomus*)
* žwałaty górkac (*Ranunculus fluitans*) 

## Nožki


## Eksterne wótkaze
Górkac (wěcejwóznamowosć)

**Górkac** móžo rozdźělne wóznamy měś.

* Górkac, rod (*Ranunculus*) ze swójźby górkacowych rostlinow (*Ranunculaceae*)
* Rolny žonop, alternatiwne mě družyny (*Sinapis arvensis*)
* sorta górkich jabłukow
Wšedna akelaja

**Wšedna akelaja** (*Aquilegia vulgaris*) jo rostlina ze swójźby górkacowych rostlinow (*Ranunculaceae*).

## Wopis
Wšedna akelaja jo trajne zele, kótarež dośěgnjo wusokosć wót 40 až do 80 cm.

Kijašk jo rowny a wjelgin roznogaśowany.

### Łopjena
Łopjena su měnjate, dwójce tśilicbne a wobstoje z wogonkatych łopjeńkow. Wóni su cesto módrozelene. Spódne łopjena su dłujko wogonkate, mjaztym górne su sejźece.

### Kwiśonki
Kwiśo wót maja až do julija. Nygajuce kwiśonki su módrowioletne, rědko rožojte abo běłe. Wóni wobstoje z pěś wótstojecych a pěś titkojtych, dłujko wótšogatych łopjeńkow a dośěgnu dłujkosć wót 3 až 5 cm. Jich proškowe łopjeńka jano mało wuseguju.

### Płody
Płody su rowne a pěśdźělne. 

## Stojnišćo
Rosćo w swětłych listowych lěsach, w kerčinach, na kšomach žywych płotow a na łukach. 

## Rozšyrjenje
Rostlina jo w pśisamem cełej Europje rozšyrjona.

## Wužywanje

## Pódobna družyna
* *Aquilegia atrata* (śamna akelaja) ma brunowioletne kwiśonki. Jogo proškowe łopjeńka su dlejše.

## Nožki


## Žrědła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, bok 280 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, bok 220 

## Eksterne wótkaze
Śamna akelaja

**Śamna akelaja** (*Aquilegia atrata*) jo rostlina ze swójźby górkacowych rostlinow (*Ranunculaceae*).

## Wopis
Śamna akelaja dośěgnjo wusokosć wót 1 m. 

Kijašk jo lisćaty a bźezzałzowy.

### Łopjena
Spódne łopjena maju dłujke wogonki, su dwójce tśiźělne a maju njepšawidłownje  zarěznickate łopjeńka.

### Kwiśonki
Kwiśo wót maja až do awgusta. Kwiśonki dośěgnu šyrokosć wót 5 cm a su carnowioletne. Stameny su žołte a zwětšego z kwiśonki wuseguju.  

## Stojnišćo
Rosćo na górskich łukach, swětłych górskich lěsach.

## Rozšyrjenje
Śamna akelaja jo rozšyrjona w Alpach, Pśedalpach a srjejźnych górach.

## Pódobna družyna
*wšedna akelaja (*A. vulgaris*) ma módre kwiśonki a jeje stameny su krotše. 

## Wužywanje

## Nožki


## Žrědła
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ,, bok 7
Módra akelaja

**Módra akelaja** (*Aquilegia einseleana*) jo rostlina ze swójźby górkacowych rostlinow (*Ranunculaceae*).

## Wopis

## Stojnišćo

## Rozšyrjenje

## Wužywanje

## Nožki


## Žrědła

## Eksterne wótkaze

*Na boku "Floraweb" 
*Wopis w rostlinskim portalu 
*Wobraz na boku wó alpinskich kwiśonkach
Bimbawka

**Bimbawka** (*Pulsatilla*) jo rod ze swójźby górkacowych rostlinow (*Ranunculaceae*). 

Wopśimjejo slědujuce družyny:

* alpska bimbawka (*Pulsatilla alpina*)
* běła bimbawka (*Pulsatilla micrantha*)
* gólańska bimbawka (*Pulsatilla patens*)
* lěkarska bimbawka (*Pulsatilla vulgaris*)
* nalětna bimbawka (*Pulsatilla vernalis*)
* wisata bimbawka (*Pulsatilla pratensis*)
* wjelika bimbawka (*Pulsatilla grandis*)

## Nožki
Alpska bimbawka

**Alpska bimbawka** (*Pulsatilla alpina*) jo rostlina ze swójźby górkacowych rostlinow (*Ranunculaceae*).

## Wopis

## Stojnišćo

## Rozšyrjenje

## Wužywanje

## Nožki


## Žrědła
* Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997)
Akelaja

**Akelaja** (*Aquilegia*) jo rod ze swójźby górkacowych rostlinow (*Ranunculaceae*).

## Kakosći
Akelaje su wěcejlětne zelowate rostliny, kótarež maju mócny, zwětšego wěcejgłowaty pjeńk. Ze spódneje łopjenoweje rosety rostu rowne, bogaśe roznogaśowane kwiśonkowe kijaški, kótarež rowno tak kaž kwiśonkowe šyški maju załzowe włoski.

Akelajowe družyny se zwětšego swójogo nektara dla wót tśmjelow wopytuju, rědšej wót dnjownikow. Nektarowe łopjena su nutśikowne kwiśonkowe pśikšywne łopjena. Nektarowe łopjena su jano tak wócynjone, až tśmjel móžo swóju głowu nutś tyknuś.

## Systematika
Družyny: 70-80; europske družyny: 4-8

### Wuběrk družynow
* *[[Aquilegia alpina]]*
* *[[Aquilegia amaliae]]*
* *Aquilegia atrata* (śamna akelaja)
* *[[Aquilegia bertolonii]]*
* *[[Aquilegia buergeriana]]*
* *[[Aquilegia caerulea]]*
* *[[Aquilegia canadensis]]*
* *[[Aquilegia chrysantha]]*
* *[[Aquilegia discolor]]*
* *Aquilegia einseleana* (módra akelaja) 
* *[[Aquilegia flabellata]]*
* *[[Aquilegia flavescens]]*
* *[[Aquilegia fragrans]]*
* *[[Aquilegia formosa]]*
* *[[Aquilegia glandulosa]]*
* *[[Aquilegia grata]]*
* *[[Aquilegia jonesii]]*
* *[[Aquilegia longissima]]*
* *[[Aquilegia micrantha]]*
* *[[Aquilegia nigricans]]*
* *[[Aquilegia olympica]]*
* *[[Aquilegia pyrenaica]]*
* *[[Aquilegia saximontana]]*
* *[[Aquilegia scopulorum]]*
* *[[Aquilegia shockleyi]]*
* *[[Aquilegia sibirica]]*
* *[[Aquilegia skinneri]]*
* *[[Aquilegia thalictrifolia]]*
* *[[Aquilegia viridiflora]]*
* *Aquilegia vulgaris* (wšedna akelaja)

### Wobrazowa galerija

Wobraz:Illustration Aquilegia alpina0.jpg|*Aquilegia alpina*
Wobraz:Schwarzviolette_Akelei_(Aquilegia_atrata)_02.jpg|Śamna akelaja (*Aquilegia atrata*)
Wobraz:Aquilegia bertolonii Schott.JPG|*Aquilegia bertolonii*
Wobraz:Aquilegia coerulea.jpg|*Aquilegia caerulea*
Wobraz:Wild Columbine 2.jpg|*Aquilegia canadensis*
Wobraz:Aquilegia_chrysantha_1.jpg|*Aquilegia chrysantha*
Wobraz:Aquilegia flabellata var. pumila 01.jpg|*Aquilegia flabellata*
Wobraz:Aquilegia_formosa_14962.JPG|*Aquilegia formosa*
Wobraz:Aquilegia Bijela gora.jpg|*Aquilegia grata*
Wobraz:Aquilegia ottonis amaliae2UME.jpg|*Aquilegia ottonis*ssp. *amaliae*
Wobraz:Oxysepala1UME.jpg|*Aquilegia oxysepala*
Wobraz:Aquilegia_pyrenaica1JUSA.jpg|*Aquilegia pyrenaica*
Wobraz:Aquilegia vulgaris 100503c.jpg|wšedna akelaja (*Aquilegia vulgaris*)
Wobraz:2007-07-09Aquilegia01.jpg|*Aquilegia x hybrida*


## Nožki


## Žrědła
* Erhardt, Götz, Bödeker, Seybold: *Zander - Handwörterbuch der Pflanzennamen. 17. Auflage; Ulmer Verlag, Stuttgart 2002  

== Literatura==
* Karl Löber: *Agaleia - Erscheinung und Bedeutung der Akelei in der mittelalterlichen Kunst*. Böhlau, Köln 1988. 
* *Botanica - Das Abc der Pflanzen''. 10000 Arten in Text und Bild; Tandem Verlag 2003 

## Eksterne wótkaze

*GRIN: Akelaja
Lěkarska bimbawka

**Lěkarska bimbawka** (*Pulsatilla vulgaris*) jo rostlina ze swójźby górkacowych rostlinow (*Ranunculaceae*).

## Wopis
Lěkarska bimbawka dośěgnjo za cas kwiśenju wusokosć wót 15 cm, ale za cas twórjenja płodow dośěgnjo wusokosć wót 40 cm. 

Spódne łopjena se pó kwiśonkach pokazuju. Wóni su owalne, wěcej raz pjerjate.

Kijašk jo rowny, běłošćeśaśe kósmaty a njaso jadne kwiśonki. Ma mutwi wjelgin rozdźělonych łopjeńkow. 

### Kwiśonki
Kwiśo wót měrca až maja. Kwiśonkowe łopjena dośěgnu dłujkosć wót 5 cm (55-80 mm). Nejpjerwjej su zwónkate, ale pózdźej su rozšyrjone. Wóni su fijałkojte a wenka šćeśaśe kósmate. Ma 6  pśikšywnych łopjeńkow. Kwiśonki bu wót pcołkow a tśmjelow woprošone. 

Stameny su mnogolicbne. 

### Płody
Płody maju pěstku z dłujkosću wót 5 cm. Rozšyrjone wórjechowych płodow se pśez wětśik pśewjeźo. 

## Stojnišćo
Rosćo na suchych błomjenjach, zwětšego na kalku.

## Rozšyrjenje
Lěkarska bimbawka jo rozšyrjona wót Engelskeje a Francojskeje až Šwedskeje a Ukrainy; w Nimskej až pódpołdnjoweje Bayerskeje.

## Wužywanje

## Nožki


## Žrědła
* GU Maxi-Kompaß Blumen, , bok 10 
* GU Naturführer Blumen, , bok 8 
* Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, , boka 174 a 175
Smjerźecy kichac

**Smjerźecy kichac** (*Helleborus foetidus*) jo rostlina ze swójźby górkacowych rostlinow (*Ranunculaceae*).

## Wopis
Smjerźecy kichac jo pśecej zelena wěcejlětna rostlina. Śamnozelene łopjena su źělone. Kwiśo w zymje abo ranem nalěśu. Kwiśonki su blědozelene, cerwjenje wobrubjone, zwónkate a stoje na krotkich kijaškach, w promjenjach.

## Stojnišćo

## Rozšyrjenje

## Wužywanje

## Nožki


## Žrědła
*  

## Eksterne wótkaze

*
Carny kichac

**Carny kichac** (*Helleborus niger*) jo rostlina ze swójźby górkacowych rostlinow (*Ranunculaceae*). Dalšnej serbskej mjeni stej **gódowna roža** a  **gwězdkowna roža**.

## Wopisanje
Carny kichac twóri kopcy, kótarež dośěgnjo wusokosć wót 30 cm a šyrokosć wót 30 až do 50 cm. Srjejźnozelene łopjena su dłymoko lapate a pśecej zelene. Kwiśo w zymje. Běłe až śamnocerwjene kwiśonka.

## Stojnišćo
Rostlina pótrjebujo jadnaku włožnosć.

## Rozšyrjenje
Rosćo w Alpach.

## Wužywanje

## Wobraze

Dataja:Illustration Helleborus niger0.jpg|Ilustracija carnego kichaca
Dataja:Helleborus niger.JPG|Carny kichac na pśirodnem stojnišću
Dataja:Rose de Noël (Helleborus niger) en février.jpg


## Nožki


## Žrědła
*  
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), , bok 366.

## Eksterne wótkaze
Kichac

**Kichac** (*Helleborus*) jo rod ze swójźby górkacowych rostlinow (*Ranunculaceae*). Dalšne serbske mě jo **kichanka**.

## Wuběrk družynow
družyny:15-25
* *H. abruzzicus*
* *H. argutifolius* Syn.: *H. lividus* ssp. *corsicus*
* *H. atrorubens*
* *H. bocconei*
* *H. croaticus*
* *H. cyclophyllus*
* płotny kichac (*Helleborus dumetorum*)
* smjerźecy kichac (*Helleborus foetidus*)
* *H. hercegovinus*
* *H. istriacus*
* *H. liguricus*
* *H. lividus*
* *H. multifidus*
* carny kichac (*Helleborus niger*)
* *H. occidentalis*
* *H. odorus*
* *H. orientalis*
* *H. purpurascens*
* *H. thibetanus*
* *H. torquatus*
* *H. vesicarius*
* zeleny kichac (*Helleborus viridis*)

## Wobrazowa galerija

Image:Helloborus argutifolius ies.jpg|*Helleborus argutifolius*
Image:Helleborus atrorubens RHS.jpeg|*Helleborus atrorubens*
Image:2007-04-06Helleborus foetidus25.jpg|smjerźecy kichac (*Helleborus foetidus*)
Image:Helleborus_niger.JPG|carny kichac (*Helleborus niger*)
Image:Helleborus orientalis01.jpg|*Helleborus orientalis*
Image:Helleborus purpurascens.jpg|*Helleborus purpurascens*
Image:Helleborus thibetanus.jpg|*Helleborus thibetanus*
Image:Helleborus viridis01.jpg|zeleny kichac (*Helleborus viridis*)
Image:2007-02-23Helleborus.jpg|*Helleborus x hybridus*



## Nožki


## Žrědła
* Heinz-Dieter Krausch: *Kaiserkron und Päonien rot... - Entdeckung und Einführung unserer Gartenblumen*, Dölling und Galitz Verlag, Hamburg 2003, 
* Westrich und Schmiemann. *Helen Ballard - The Hellebore Queen*. Edition Art and Nature, Köln 1997.

## Eksterne wótkaze
Pódwjacorny oposum

**Pódwjacorny oposum** (*Didelphis virginiana*) jo zwěrje ze swójźby měškarjowych ratwow (*Didelphidae*).

## Nožki


## Eksterne wótkaze
Górkosłodka ronica

**Górkosłodka ronica** (*Solanum dulcamara*) jo rostlina ze swójźby ronicowych rostlinow (*Solanaceae*).

## Wopis
Górkosłodka ronica jo kerk, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 30 až do 200 cm. Rostlina jo dołojce wódrjewjona.

Gałuzy su wisece abo lězece, słabje wijuce.

### Łopjena
Łopjena su měnjate, wjelgin wariabelne, jajojte, rožonkojte, wuchate abo rozdźělnje lapate. Srjejźne łopjena su cesto lapate.

### Kwiśonki
Kwiśo wót junija až do awgusta. Kwiśonkowe stołki su pśewisujuce a wijankaśe roznogaśowane. Wioletne kwiśonki dośěgnu wjelikosć wót něźi 1 cm. Jich kóńcki su cesto wócynjone a njasu nadpadne proškowe łopjeńka. Krona su pěśdźělna, płonje rozšyrjona a dośěgnjo šyrokosć wót 1 cm.

### Płody
Płody su jajojte, cerwjene, wisece jagody. Wóni wopśimjeju gadowate saponiny a alkaloidy.

## Stojnišćo
Rosće we włožnych krickach, na groblowych kšomach, rěcnych brjogach a lěsnych zagonach.

## Rozšyrjenje
Rostlina jo w pśisamem cełej Europje rozšyrjona.

## Nožki


## Žrědła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, , 2. nakład, 2008, bok 290 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), , bok 208 

## Eksterne wótkaze

* Gadowatosć 
* Wopis rostliny
Carna ronica

**Carna ronica** (*Solanum nigrum*) jo rostlina ze swójźby ronicowych rostlinow (*Solanaceae*).

## Wopis
Carna ronica jo jadnolětna rostlina, kótaraž dośěgnjo wusokosć wót 10 až do 80 cm (20-100 cm). Rostlina jo śamnozelena, cesto wioletnje pśeběžana, kósmata abo naga. Njaso kwiśonki, njezdrjałe zelene a zdrjałe cerwjene płody zwětšego w samskim casu.

Śamnozeleny kijašk jo rowny, njejasnje granity a mócnje roznogaśowany.

### Łopjena
Łopjena su jajojśe-rombiske až tśirožkate.

### Kwiśonki
Kwiśo wót junija až do oktobra. Kwiśonki stoje we krotkowogonkatych, wokołkojtych zawitkach. Krona jo běła, płonje rozšyrjona a dośěgnjo wjelikosć wót 10 až do 15 mm a šyrokosć wót 6 až do 10 mm. Keluškowe cypliški su pśez wótše zalewy  rozdźělone. Prošniki su dlejše ako proškowe nitki.

### Płody

Płody su carne, rědko nazeleń žołte, 6-10 mm šyroke, gadowate jagody. Wóni dośěgnu wjelikosć wót grochowkow.

### Wopśimjeśowe maśizny
Rostlina wopśimjejo gadowate alkaloidy.

## Stojnišćo
Rosćo na źěratych zelowych pórostkach na wótsypkowych městnach, w zagrodach, na rolach a winicach. Ma lubjej w pšawem měrje suche zemje.

## Rozšyrjenje
Rostlina jo nic jano w Europje, ale samo w cełem swěśe rozšyrjona.

## Nožki


## Žrědła
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 3. zwězk, , bok 102 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, , 2. nakład, 2008, bok 68 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), , bok 166 

## Eksterne wótkaze
Bogumił Šwjela

**Bogumił Šwjela**, nim. Gotthold Schwela a Christian Gotthold Schwela (* 5. septembra 1873 w Skjarbošcu; † 20. maja 1948 pla Naumburga) jo był wuznamny serbski ewangeliski faraŕ, rěcywědnik, słownikaŕ, publicist, dłujkolětny pśedsedaŕ Maśice Serbskeje a sobuzałožaŕ Domowiny. Wón jo był syn Kita Šwjele.

## Spise

*Lehrbuch der niederwendischen Sprache. Teil 1: Grammatik. Heidelberg 1906; Teil 2: Übungsbuch. Chośebuz 1911.
*Kurzes Lehrbuch der Oberwendischen Sprache. Budyšyn 1913
*Evangelska wera mjes Sslowjanami. Budyšyn 1915.
*Vergleichende Grammatik der ober- und niedersorbischen Sprache. Budyšyn 1926
*Das Wendentum in der Niederlausitz und im Spreewald. Budyšyn 1929
*Serbske praeposicyje. Pó hugronach z ludowych hust hobźěłane a zestajane. W: Casopis Maśice Serbskeje 1933/34.
*Deutsch-niedersorbisches Taschenwörterbuch. Budyšyn 1953.
*Die Flurnamen des Kreise Cottbus. (= Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin. Veröffentlichungen des Instituts für Slawistik.17). Barliń 1958.

## Literatura
* *Což slězy nas lažy w serbstwje ... / Was hinter uns liegt im Sorbischen ... Bogumił Šwjela/Gotthold Schwele (1873–1948)*, hrsg. v. der Stiftung für das sorbische Volk und dem Heimatmuseum Dissen, o.O. [Cottbus] 1998
* Peter Schurmann: *Zur Geschichte der Sorben (Wenden) in der Niederlausitz im 20. Jahrhundert. Eine Dokumentenauswahl.* Cottbus 2003.
Skjarbošc

**Skjarbošc** ( *Schorbus*) jo wjas, kótaraž njejo daloko wót města Chóśebuza. Wóna jo na krotki wjacor wót togo města.
Ronica (Coronopus)

**Ronica** (*Coronopus*) jo rod ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow (*Brassicaceae*). Družyny něnto słušaju k rodoju krjasow.

Wopśimjejo slědujuce družyny:

* pšawa ronica (*Coronopus squamatus*)
* suckata ronica (*Coronopus didymus*)

## Nožki
Dolnoserbsko-nimska lisćina městnych mjenjow

## Glej teke
*Nimsko-serbska lisćina městnych mjenjow
*Serbske sedlišća w pódpołnocnych Błotach a Dolnej Łužycy
Oberžina

**Oberžina** (*Solanum melongena*) jo rostlina ze swójźby ronicowych rostlinow (*Solanaceae*). Dalšne serbske mě jo **aubergina**.

## Wopis
Oberžina jo jadnolětna rostlina, kótaraž dośěgnjo wusokosć wót až do 1 m.

Płody su jagody, kótarež dośěgnu dłujkosć wót 10 až do 30 cm a wagu wót až do 1 kg.

## Stojnišćo

## Rozšyrjenje
Rostlina jo w Indiskej domacna, ale se něnto w subtropach a tropach sajźijo.

## Wužywanje
Płod se ako zeleninu pjacony abo warjony jě.

## Nožki


## Žrědło
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 1. zwězk, , bok 66 

## Eksterne wótkaze
Plzeň

**Plzeň** ( *Pilsen*) jo město w pódwjacornej Českej. Wóno jo stolica Plzeňskego kraja. Ma 170.000 wobydlarjow a wóno jo stwórte nejwětše město w Českej.

## Stawizny
### Srjejźowěk

Prědne naspomnjenja  wó Plzni (źinsajšnem Starém Plzenci) póchadaju z lěta 976, gaž pla togo přemyslowskego groźišća, česki wjerch Boleslav II. jo porazył wójsko nimskego krala Oty II.

## Nožki


## Wótkaze

* REGIONPLZEN.CZ - zpravodajský portál. Plzeň aktuálně!
* Stránky města
* Geografický portál města Plzně
* Plzeň - Czech.cz, 
* Plzeň – otevřené město – o Plzni na serveru ZČU
* Virtuální prohlídky města
Tomata

**Tomata** (*Solanum lycopersicum*) jo rostlina ze swójźby ronicowych rostlinow (*Solanaceae*).

## Synonymy
* *Lycopersicon esculentum*,
* *Solanum esculentum*,
* *Lycopersicon lycopersicum*

## Wopis
Tomata jo jadnolětna rostlina, kótaraž dośěgnjo wusokosć wót 0,3 až do 1,5 m. Rostlina jo na mroz cuśniwa.

Wjelike łopjena su pśetergnjone pjerinate.

Žołte kwiśonki stoje we zawitkach.

### Płody
Płod jo wjelesemjenjowa cerwjena abo žołta jagoda. Wóna wopśimjejo na 100 gramow něźi 94 g wódy, jano mało wuglikowych hydratow, pśedewšym 24 mg witamina C, ale teke witaminy z b-kupki.

W zelenym stawje wopśimjowany gadowaty alkaloid solanin se za cas zdrjaśa wóttwarjujo.

## Stojnišćo

## Rozšyrjenje

## Wužywanje

## Nožki


## Žrědło
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 3. zwězk, ISBN 3-411-12033-9, boka 218-219 

## Eksterne wótkaze
Pólna krjasa

**Pólna krjasa** (*Lepidium campestre*) jo rostlina ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow (*Brassicaceae*).

## Wopis
Pólna krjasa jo jadnolětna a dwójolětna rostlina, kótaraž dośěgnjo wusokosć wót 20 až do 60 cm.

Kijašk jo gusto łopjenaty. 

Górne łopjena wobpśimuju z šypojtym spódku kijašk, mjaztym až dolne łopjena su wogonkate a za cas kwiśenja zwětšego zaprěte. 

### Kwiśonki
Kwiśo wót maja až do junija. Běłe kwiśonki dośěgnu šyrokosć wót 2 až do 3 mm a stoje krotkich, kłosojtych granach, kótarež cesto maju bocne grany. Styri kronowe łopjeńka su łopatkojte. Rostlina jo šerozelena a kósmata.

### Płody
Tšuki su gusto z spjerchlinatymi puchorikami kšyte, płone abo pitśku wjelbojte a njasu prědku wjelgin šyroku kśidłatu kšomu. Zdrjałe tšuki su šyroko-jajojte a stoje na wódorownych wogonkach.

## Stojnišćo
Rosćo na rolach rubowych płodow, na drogach, na kamuškowych městnach, w skałach, na zelezniskem terenje a na pustych płoninach. Ma lubjej zwětšego kalkate zemje.

## Rozšyrjenje
Póchada originalnje z pódpołdnjoweje Europy, ale něnto w pśisamem cełej Europje wustupujo.

## Wužywanje

## Nožki


## Žrědła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, boka 20, 362 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, bok 122 

## Eksterne wótkaze
Gustokwětkata krjasa

**Gustokwětkata krjasa** (*Lepidium densiflorum*) jo rostlina ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow (*Brassicaceae*).

## Wopis

## Stojnišćo

## Rozšyrjenje

## Wužywanje

## Nožki


## Žrědła
Šypojta krjasa

**Šypojta krjasa** (*Lepidium draba*) jo rostlina ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow (*Brassicaceae*). W někotarych žrědłach se ako (*Cardaria draba*) wóźi.

## Wopisanje
Šypojta krjasa jo trajne zele, kótarež dośěgnjo wusokosć wót 20 až 50 cm.

Kijašk njaso wjele łopjenow.

### Łopjena
Łopjena su pódłujko-jajojte, njepšawidłownje zubate. Dolne łopjena su wogonkate, zubate a rano prěju. Górne łopjena kijašk wobpśimaju.

### Kwiśonki
Kwiśo wót maja až do julija. Běłe kwiśonki dośěgnu šyrokosć wót 5 až do 6 mm a wobstoje z styri wopak-jajojtych, 3-4 mm dłujkich kronowych łopjeńkow. Wóni stoje w gustych granach, pśi comž wěcej granow pózdatnu wokołku wutwóri.

### Płody
Tšuki su wutšobojte, lěbda wopłonjone, njekśidłaty a dośěgnu šyrokosć wót 4 až do 5 mm.

## Stojnišćo
Rosćo w zelišćowych wobrostach na drogach, nadroznych kšomach, zeleznicowych nasypach, kamuškowych městnach a winicach. Ma lubjej suche, zwětšego małohumusowe, bazowe zemje.

## Rozšyrjenje
Rostlina jo w srjejźnej a pódpołdnjowej Europje rozšyrjona, mjaztym až póchada originalnje ze srjejźneje Azije a krotkozajtšneje Europy a se jo dosrjejźa 19. lětstotka za cas natwarjenju zeleznicowych linijow mócnje rozšyriła.

## Nožki


## Žrědła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, , 2. nakład, 2008, bok 20 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), , bok 122 

## Eksterne wótkaze

*
Pśerosćona krjasa

**Pśerosćona krjasa** (*Lepidium perfoliatum*) jo rostlina ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow (*Brassicaceae*).

## Wopis
Pśerosćona krjasa dośěgnjo wusokosć wót 20 až do 40 cm.

Spódne łopjena su dwójce našćěpane a wobstoje z linealnych, mjenjej ako 1 mm šyrokich wótrězkow. Kijaškowe łopjena su njeźělone, cełokšomne a jajojte a dłymoko z wotšobojtym spódku kijašk wobpśimuju.

Kwiśo wót maja až do junija. Blědožołte kwiśonki dośěgnu šyrokosć wót 2 až do 3 mm.

Tšuki su šyroko-jajojte abo rombiske.

## Stojnišćo
Rosćo na drogach, na brjogach, na kamuškach a na lěźe.

## Rozšyrjenje
Rostlina jo w srjejźnej a pódzajtšnej Europje rozšyrjona.

## Wužywanje

## Nožki


## Žrědła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 362
Smjerźeca krjasa

**Smjerźeca krjasa** (*Lepidium ruderale*) je rostlina ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow (*Brassicaceae*).

## Wopis
Smjerźeca krjasa jo jadnolětna abo dwójolětna rostlina, kótaraž dośěgnjo wusokosć wót 10 až do 30 cm. Rostlina wósebnje pśi rozrybowanju wjelgin njepśijaznje za urinom smjerźi.

Kijaški su górjejce zwětšego roznogaśowane a wjelgin krotko kósmate.

### Łopjena
Dolne łopjena su našćěpane, mjaztym až górne łopjena su lěbda 2 mm šyroke.

### Kwiśonki
Kwiśo wót maja až do oktobra. Kwiśonki su małučke a njamaju žedne kronowe łopjeńka abo kronowe łopjeńka su krotše ako keluškowe łopjeńka. Wóni stoje na kóncu kijaškow a gałuzow. Styri jajojte keluškowe łopjeńka dośěgnu dłujkosć wót 0,5 až do 1 mm.

### Płody
Owalne tšuki su śańko kśidłate a dośěgnu dłujkosć wót 3 mm. Jich wogonki kśiwje wotstoje.

## Stojnišćo
Rosćo na drogach, na zeleznicowym terenje a na nadroznych kšomach. Ma lubjej suche, kšute pěskowe, šćerkowe abo glinjane zemje.

## Rozšyrjenje
Rostlina jo w Europje rozšyrjona.

## Wužywanje

## Pódobna družyna
* Zagrodna krjasa (*Lepidium sativum*) njasu běłe kronowe łopjeńka. Ma typiski wóń krjasy.

## Nožki


## Žrědła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, bok 362 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, bok 348
Wirgińska krjasa

**Wirgińska krjasa** (*Lepidium virginicum*) jo rostlina ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow (*Brassicaceae*).

## Nožki
Górka žerlina

**Górka žerlina** (*Cardamine amara*) jo rostlina ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow (*Brassicaceae*).

## Wopis
Górka žerlina jo trajne zele, kótarež dośěgnjo wusokosć wót 10 až do 60 cm.

Kijašk jo granity, zwětšego jadnory a ze žrom pjelnjeny.

### Łopjena
Na licbje bogate łopjena wobstoje z 2 až 5 porow pjerinatych łopjeńkow a wětšego nakóńcnego łopjeńka.

### Kwiśonki
Kwiśo wót apryla až do junija. Běłe kwiśonki dośěgnu wjelikosć wót něźi 1 cm. Wóni stoje w čumpatych granach, kótarež na zachopjeńku su na wokołki pódobne. Proškowe łopjeńka su wioletne.

### Płody
Tšuk su rowno wotstojecy, kijaškojty a dośěgnjo 2 až do 4 cm.

## Stojnišćo
Rosćo w žrědłach, rěckach a groblach. Ma lubjej mokše abo přeliwane, wutkate zemje, zwětšego w sćinje.

## Rozšyrjenje
Rostlina jo pśedewšym w górach rozšyrjona.

## Wužywanje

## Nožki


## Žrědła
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), , bok 114 

## Eksterne wótkaze

*
Pupawa

**Pupawa** (*Scabiosa*) jo rod z pódswójźby drapalcowych rostlinow (*Dipsacoideae*) znutśika swójźby kózylistowych rostlinow (*Caprifoliaceae*).

## Wopis
Družyny su jadnolětne, trajne zela abo półkerki, kótarychž kwiśonki stoje w płonych, dłujko wogonkatych głowkach. Na rozdźěl wót pódobnych :hsb:hłowačow (*Knautia*) jadnotliwe kwiśonki maju nosne łopjeńka („plowowe łopjeńka“, nimski Spreublätter). Pśidatne zwenkowny keluch wobstoj ze suchokožneje kšomy. Zrosćona krona zwětšego jo pěścypliškowa. Nakšomne kwiśonki su pitśku wětša ako nutśikowne, mjaztym až wopšawdny keluch wobstoj z pěś šćeśinow. Móžne kwiśonkowe barwy su: běła, žołta, cerwjena, módra a cerwjenowioletna.

## Družyny
Wopśimjejo slědujuce družyny:
* Somośana pupawa (*Scabiosa atropurpurea*)
* (*[[Scabiosa anthemifolia]]*)
* Wónjata pupawa (*Scabiosa canescens*)
* Kawkaziska pupawa (*Scabiosa caucasica*)
* Gołubjeca pupawa (*Scabiosa columbaria*)
* Japańska pupawa (*Scabiosa japonica*)
* Błyšćata pupawa (*Scabiosa lucida*)
* Žołta pupawa (*Scabiosa ochroleuca*)

## Nožki


## Žrědła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, bok 790 
*  
* Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, boka 414-415 

## Eksterne wótkaze
Most

**Most**  Móst (''nim.'' *Brüx*, łatyński *Pons*) jo město w Českej. Rěka, kótaraž pśeprěkujo město, jo rěka Bílina.
Wokołkowe rostliny

**Wokołkowe rostliny** (*Apiaceae*, něga *Umbelliferae*) su swójźba semjenjowych rostlinow (*Spermatophytina*).

## Systematika
Synonymy za Apiaceae Lindl. su Actinotaceae  A.I.Konstant. & Melikyan, Ammiaceae Bercht. & J.Presl, Angelicaceae Martinov, Daucaceae Martinov, Ferulaceae Sacc., Saniculaceae Bercht. & J. Presl, Umbelliferae Juss., nom. cons. .

Sotšojski taxon wokołkowych rostlinow znutśika pórěda Apiales jo kupka z Pittosporaceae, Araliaceae a Myodocarpaceae.  Swójźba wopśimjejo něźi 434 rodow  z něźi 3780 družynami. Swójźba se z lěta 2010 južo jano do tśich pódswójźbow rozrědujo.

  

* Mackinlayoideae Plunkett & Lowry su zwětšego wodrjewjace rostliny. Nejwětše družyny rostu w regionach wokoło pódpołdnjowego Pacifika, rod *Centella* pśedewšym w Pódpołdnjowej Africe. Eksistěrujo šesć rodow z 67 družynami : 
** *[[Actinotus]]* Labill.:  Z něźi 18 družynami.
** *[[Apiopetalum]]* Baill.  
** *[[Centella]]* L.: Z něźi 40 družynami, na pś. *[[Centella asiatica]]*
** *[[Mackinlaya]]* F.Muell. 
** *[[Micropleura]]* Lag.
** *[[Platysace]]* Bunge
** *[[Xanthosia]]* Rudge 

* Azorelloideae Plunkett & Lowry wustupuju w pódpołdnjowej Americe, Awstraliji a na Antarktis. Wóni wobsejźe wjeliki nucellus, tetrasporowy embryjowy měšk. Płody maju lignifikowany perisperm. Wóni wopśimjeju něźi 21 až 23 rodow z 155 družynami :
** *[[Asteriscium]]* Cham. & Schltdl. 
** *[[Azorella]]* Lam.; inklusiwnje *Fragosa* Ruiz & Pav., *Laretia*, *Mulinum*) z 70 družynami, pód tym: Yareta (*Azorella compacta*)
** *[[Bolax]]* Comm. ex Juss.
** *[[Bowlesia]]* Ruiz & Pav.
** *[[Dichosciadium]]* Domin
** *[[Dickinsia]]* Franch.
** *[[Diplaspis]]* Hook. f.
** *[[Diposis]]* DC.
** *[[Domeykoa]]* Phil.
** *[[Drusa]]* DC.
** *[[Eremocharis]]* Phil.
** *[[Gymnophyton]]* Clos
** *[[Hermas (Gattung)|Hermas]]* L.
** *[[Homalocarpus]]* Hook. & Arn. 
** *[[Huanaca]]* Cav.
** *[[Laretia]]* Gillies & Hook. 
** *[[Mulinum]]* Pers. 
** *[[Oschatzia]]* Walp.
** *[[Pozoa]]* Lag.
** *[[Schizeilema]]* (Hook. f.) Domin
** *[[Spananthe]]* Jacq.

* Apioideae Drude, inklusiwnje taksonow něgajšnych Saniculoideae Burnett. Toś ta pódswójźba njewobsejźo žedne pódlańske łopjena. Samenanlagen su tenuinucellat, Endokarp wobstoj z warsty celow a njejo lignifikowany. Łopjena su zwětšego wěcej raz źělone abo njeźělone. Kwiśonkowe stołki su zwětšego dwójne wokołki. Źělne płody mógu Fruchthalter (karpophor) měś a wobsejźe wěcej mjenjej wurazne wólejowe chódby. Wóni maju terpenoidy kaurenowego typa. Eksistěrujo něnto z taksonami něgajšnych Saniculoideae wěcej ako 400 rodow z něźi 3500 družynami. Wóni su swětodaloko rozšyrjone, tola ze śěžyšćom w pódpołnocnych temperatnych conach. Einige wenige taksony su wódrjewjone, na&nbsp;pś. někotare družyny wót *Bupleurum* a *Myrrhidendron*. Licba chromozomow jo n&nbsp;=&nbsp;11 (8, 9, 12). Wó nutśikownej systematice toś teje pódswójźby glědaj Głowny nastawk: Apioideae.

## Nožki

## Wótkaze
Kisała wišnja

**Kisała wišnja** (*Prunus cerasus*) jo sadowy bom ze swójźby rožowych rostlinow  (*Rosaceae*).

## Wopis
Kisała wišnja jo kerk abo bom, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 3 až do 6 (10) m. Rosćeńska forma wariěrujo pó pódłožku, sorśe a wobrězku.

Gałuzy su mjenjej nagłe ako pśi słodkej wišni.

### Łopjena
Ma gropne, na górnem boku błyšćece, rězane, łopjena su jajojte až eliptiske. Wóni dośěgnu dłujkosć wót 6 až do do 12 cm. Łopjenjowy wogonk zwětšego njenjaso załzy.

### Kwiśonki
Kwiśo wót apryla až do maja. Běłe kwiśonki se pśed łopenjami jawje, dośěgnu pśeměr wót něźi 2,5 cm a stoje pó dwěma až pó styrjoch w sejźecych wokołkach. Jich wogonki dośěgnu dłujkosć wót 2 až do 4 cm. Kronowe łopjeńka su pśisamem kruhojte.

### Płody
kisałe płody.

## Stojnišćo
Rosćo we swětłych lěsach a žywych płotach a se cesto sajźijo. 

## Rozšyrjenje
Póchada originalnje z krotkozajtšneje Europy.

## Wužywanje

## Sorty
* *Prunus cerasus* var. *austera* ma wisajucy gałuzy, na kótarychž carnawe płody z purpurcerwjenowej mězgu rostu.
* **Amarela** (*Prunus cerasus* var. *caproniana*) njaso cerwjene płody z jasnej mězgu.
* *Prunus cerasus* var. *marasca* njasu małke, carnawe płody.

## Glědaj teke
* Twardy packaty sad

## Nožki


## Žrědła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, , bok 682 
* Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, , bok 174 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, , 2. nakład, 2008, bok 438 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), , bok 418 

## Eksterne wótkaze

*
Bubliny

**Bubliny** (*Knautia arvensis*) jo rostlina z pódswójźby drapalcowych rostlinow (*Dipsacoideae*) znutśika swójźby kózylistowych rostlinow (*Caprifoliaceae*). Dalšnej serbskej mjeni stej **pupawa** a **rolne bubliny**.

## Wopis
Bubliny su trajne zele, kótarež dośěgnu wusokosć wót 30 až do 80 cm.

Kijašk jo jadnory abo roznogaśowany, krotkokósmaty a naslědk šćeśinaty-kósmaty. 

### Łopjena
Spódne łopjena su njerozdźělne, jajko-lancetojte, wogonkate, cełokšomne abo zubate. 

Kijaškowe łopjena su sejźece, napśeśiwo stojece, šerozelene a mutne.

### Kwiśonki
Kwiśo wót julija až do awgusta. Kwiśonki stoje w małkich, 2-4 cm šyrokich, płonych głowkach. Keluch ma 8-10 swětłych, 2-3 mm dłujkich seršćow. Krona jo módrowioletna abo cerwjenowioletna a dośěgnjo wót 1,8 cm, mjaztym až styri kronowe kóńcyki maju rozdźělne dłujkosći. Jeje zwenkowne kóńcyki wósebnje kšomnych kwiśonkow su pówětšone. Nakšomne kwiśonki su wětše. 

## Stojnišćo
Rosćo na łukach, połsuchych tšawnikach, drogowych a lěsnych kšomach a na rolach.

## Rozšyrjenje
Rostlina jo w pśisamem cełej Europje rozšyrjona.

## Nožki


## Žrědła
*  
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, , 2. nakład, 2008, bok 322 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), , bok 248 

## Eksterne wótkaze
Puckowina

**Puckowina** (*Prunus spinosa*) jo kerk ze swójźby rožowych rostlinow (*Rosaceae*). Dalšne serbske mě jo **slěwica**. Jogo płod jo **pucka**.

## Wopis
Puckowina jo w lěśe zeleny, śernjowaśe wugótowany, wótstojece a gusto roznogaśowany kerk abo małki bom, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 1 až do 3 (3,5-4,5) m. Rostlina jo pśeśiwo mrozoju njecuśniwa.

Młode gałuzy na zachopjeńku su kósmate, ale skerjej gołe bywaju, maju cerwjenojtu škóru, kótaraž w starosći carnje.

Zymske pupki su kulojte, dośěgnu wusokosć wót 1 až do 2 mm a su šerobrune až cerwjenobrune.

### Łopjena
Łopjena su měnjate, zubate a dośěgnu dłujkosć wót 2 až do 4 cm (5 cm) a su dłujko wogonkate.

Łopjency su wopacnje owalne až eliptiske, dośěgnu dłujkosć wót 3 až do 4 cm a šyrokosć wót 15 až do 20 mm, maju na spódku małe nektarowe załzy a su na górnem boku śamnozelene, na dolnem boku jasnjejše a na žyłkach kósmate. 

### Kwiśonki
Kwiśo wót apryla až do maja (wót měrca až do apryla). Kwiśonki stoje pó jadnom abo pó dwěma, su krotko wogonkate, kwiśu dłujko pśed wubijanim lista a dośěgnu šyrokosć wót 1 až do 1,5 cm. Wóni su dwójorodnikojske, maju dwójnu kwiśonkowu wobalku a su pěślicbne. Keluch jo njenaglědny. Kronowe łopjeńka dośěgnu wjelikosć wót 5 až do 8 mm a su běłe. Stameny su něźi 20.

Kwiśonki buchu wót insektow pśedewšym pcołkow woprošone.

### Płody
Twardopackaty płod jo kulowaty, pśisamem carny, módrje pómrozkowane dośěgnjo wjelikosć wót 10 až do 15 mm. Packa dośěgnjo wjelikosć wót 8 až do 9 mm, jo kulojta a se njewótźělujo wót zelenego, kisałego płodowego měsa. Płody zdrjaju wót septembra až do oktobra.

Płody se góźe pó někotarych mrozach jěsć.

### Chromozomy
Puckowina z stwórej sadu chromozomow płaśi ako póchadna forma slěwcyny (*Prunus domestica*), kótaraž ma šesćoru sadu chromozomow. Druga póchadna forma jo wišnjowa slěwcyna (*Prunus cerasifera*) z dwójnej sadu chromozomow.

## Stojnišćo
Rosćo w słyńcnych krjach resp. žywych płotach, na lěsnych a drogowych kšomach, kamjentnych gromadach. Ma lubjej wutkate, cesto kalkate zemje.

## Rozšyrjenje
Puckowina jo w Europje z wuwześim pódpołnocy a dłujkego zajtša, w małej Aziji, Kawkazu, dłujkowjacornej Africe rozšyrjony. W Alpach až do wusokosćow wót 1000 m wustupujo.

## Wužywanje
Płody se mógu za wugótowanje alkoholiskich napojow, mězgow abo marmeladow wužywaś. 

## Nožki


## Žrědła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, bok 690 
* Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, ISBN 978-3-440-11273-1, bok 170 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, bok 456 
* Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Bäume und Sträucher, ISBN 3-405-13737-3, boki 66-67 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, bok 418 

## Wótkaze

* 
* Cyanowóźikowe glykosidy w packach puckowiny
Wišnjowa slěwcyna

**Wišnjowa slěwcyna** (*Prunus cerasifera*) jo kerk abo bom ze swójźby rožowych rostlinow (*Rosaceae*). 

## Wopis
Rowny, krickaty, bźezśernjowy bom dośěgnjo wusokosć wót až do 9 m. Rosćo ako bom wěcejštomowje a jo cesto njeśernjata.

Krona jo kulojta.

### Łopjena
Łopjena su małke, pitśku bronzowe, dłujko jajojte. Wóni dośěgnu dłujkosć wót 4 až do 8 cm.

### Kwiśonki
Běłe kwiśonki se w nalěśe (w chłodnych regionach) abo póznem zymje (w śopłych regionach) na hyšći gołych gałuzach jawje. Stoje zwětšego pó jadnom. Wóni su pśi formach ze zelenymi łopjenami běłe a pśi formach ze cerwjenymi łopjenami rožojte a dośěgnu pśeměr wót až do 2,5 cm. Jich wogonki su gołe.

### Płody
Jědne płody su kulojte a dośěgnu pśeměr wót až do 3 cm. Měso zwětšego žołtego, rědko cerwjenego płoda se špatnje wót kamjenja pušći.

## Rozšyrjenje
Rostlina jo domacna w Małkej Aziji a w Kawkazu, a se w Europje kultiwěrujo.

## Žrědła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, bok 680 
* Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, ISBN 978-3-440-11273-1, bok 170 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, bok 416, ako pódobna družyna *Kirschpflaume* (*Prunus cerasifera*) pód lema *Zwetschge*, *Pflaume* (*Prunus domestica*) 

## Eksterne wótkaze

*
Psowica

**Psowica** (*Prunus domestica* subsp. *insititia*) jo bom ze swójźby rožowych rostlinow (*Rosaceae*). Druge serbske mě jo **psowa sliwa**.

## Wopis

## Stojnišćo

## Rozšyrjenje

## Wužywanje

## Nožki


## Žrědła

## Eksterne wótkaze
*
Psowic

**Psowic** (*Frangula alnus*) jo kerk abo bom ze swójźby gokowcowych rostlinow (*Rhamnaceae*). Drugej serbskej mjeni stej **psowica** a **psowina**. Družyna se wót někotarych awtorow do roda gokowcow (*Rhamnus*) zarědujo, a pótom ma wědomnostne mě *Rhamnus frangula*.

## Wopis
Psowic jo kerk abo bom, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 1 až do 4 m.

Gałuzy njenjasu śernje a su běle dypkate.

Měnjate łopjena su jajojte a dośěgnu dłujkosć wót 2 až do 5 (8) cm a šyrokosć wót až do 5 cm. Wóni njasu na kuždem boku 7-12 bocnych nerwow.

### Kwiśonki
Kwiśo wót maja až do junija. Pěślicbne kwiśonki su žołtozelene, lejkojte, dośěgnu šyrokosć wót něźi 5 mm a stoje pó dwěma až pó źaseśoch w łopjenowych rozporach.

### Płody
Płody su cerwjene, pózdźej śamnomódre, 5-8 mm šyroke, kulowate jagody.

### Maśizny
Škóra wopśimjejo antranoidy.

## Stojnišćo
Rosćo we ługowych łukach, bagnach, wjerbowych krickach a we swětłych lěsach. Ma lubjej włožne, zwětšego małobazowe do dłymi duce zemje.

## Rozšyrjenje
Rostlina jo w pśisamem cełej Europje rozšyrjona.

## Wužywanje

## Nožki


## Žrědła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, bok 460, z wědomnostnym mjenim *Frangula alnus* Mill. a ze synonymom *Rhamnus frangula* L. 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, bok 424, z wědomnostnym mjenim *Frangula alnus* 

## Eksterne wótkaze

* Rozšyrjeńska kórta na Den virtuella Floran
Psowic (rod)

**Psowic** (*Frangula*) jo rod ze swójźby gokowcowych rostlinow (*Rhamnaceae*). Dalšnej serbskej mjeni stej **psowica** a **psowina**. Wót někotarych awtorow se do roda gokowcow (*Rhamnus*) zarědujo.

## Systematika a rozšyrjenje
Rod, kótaryž jo daloko w pódpołnocnej połkuli rozšyrjony, wopśimjejo pó Bartels 160 družynow. Tu jo wuběrk:

* Psowic (*Frangula alnus* Mill., syn.: *Rhamnus frangula* L., *Rhamnus frangula* subsp. *columnaris* hort.)
* *Frangula azorica* (Syn.: *Rhamnus latifolia*): Endemiski na Acorach.
* *[[Frangula betulifolia]]* (Greene) Grubov (Syn.: *Rhamnus betulifolia* Greene)
* *[[Frangula californica]]* (Eschsch.) A.Gray (Syn.: *Rhamnus californica* Eschsch.):
** *Frangula californica* subsp. *tomentella*
* *[[Frangula caroliniana]]* (Walter) A.Gray (Syn.: *Rhamnus caroliniana* Walter)
* *[[Frangula crenata]]* (Siebold & Zucc.) Miq. (Syn.: *Rhamnus crenata* Siebold & Zucc.)
* Afrikański psowic (*Rhamnus prinoides*, Syn. *Rhamnus pauciflora* Eschsch.), w južnej Africe a wysočinje Etiopiskeje
* Sagrada-psowic (*Frangula purshiana*) (DC.) J. G. Cooper (Syn.: *Rhamnus purshiana* DC.)
* *[[Frangula rupestris]]* (Scop.) Schur (Syn.: *Rhamnus rupestris* Scop.) 

## Nožki


## Eksterne wótkaze

* Zapisk pśi ''GRIN Taxonomy for Plants'' 
* Zapisk pśi ''ITIS'' 
* Wobrazy pśi ''plants.usda.gov''
Słodka wišnja

**Słodka wišnja** (*Prunus avium*) jo bom ze swójźby rožowych rostlinow (*Rosaceae*). Dalšnej serbskej mjeni stej **wišnina**, **wišnjowy bom**.

Wopśimjejo slědujuce póddružyny:

* źiwa wišnja (*Prunus avium* ssp. *avium*) 
* :hsb:chrympowa wišnja (*Prunus avium* ssp. *duracina*)
* carna wišnja (*Prunus avium* ssp. *juliana*)

## Wopis
Słodka wišnja jo bom, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 2 až do 25 m. Jeje rosćeńska forma wariěrujo pó pódłožku, sorśe a wobrězku.

Krona jo šyroko jajojta až kulojta.

Škóra jo prěki purlata a cewjernobruna až carna. Z ranjonych zdonkow gumijowa žywica wustupujo, kótaraž rana zasej zawěraju.

Gałuzy rosćo na kósu rowno.

### Łopjena
Łopjena su śańke, jajojte až eliptiske, špicne, zubate abo gropnje rězane a dośěgnu dłujkosć wót 5 až do 15 cm. Jich wogonki maju prědku załzy a dośěgnu dłujkosć wót až do 5 cm. Wóni su na dolnem boku kósmate. Nazymske barwjenje jo žołto-oranžowe až cerwjene.

### Kwiśonki
Kwiśo wót apryla až do maja. Běłe kwiśonki se pśed łopjenami jawje a stoje pó dwěma až pó šesćoch we wokołkojtych promjenjach a dośěgnu wjelikosć wót něźi 3 cm. Jich wogonk dośěgnjo dłujkosć wót až do 5 cm. Kronowe łopjeńka dośěgnu dłujkosć wót 10 až do 15 cm. Proškowe łopjeńka su dwaźasća.

Rostlina njaso pupkowe spjerchliny na spódku kwiśonkowych wogonkow.

### Płody
Twardopackaty płod dośěgnjo wjelikosć wót 2,5 cm a jo kulowaty až wutšobojty, cerwjeny až carny, njepśimrozowany a wopśimjejo gładku packu. Jich wogonki dośěgnu dłujkosć wót 2 až do 5 cm. Wóni wót junija zdrjaju. Pśi źiwje rosćecych bomach su słodke abo pitśku górke, ale nic kisałe.

Wóni njedozdrjaju. Togodla se muse dopołnje zdrjałe šćipaś.

Jich derje słoźece płodowe měso wopśimjejo dosć cukora, mineralne maśizny a witaminy.

## Stojnišćo
Rosćo źiwje w lěsach, na lěsnych kšomach, w žywych płotach. Ma lubjej słyńcne stojnišćo a rosćo nejlěpjej na dłumokosegacych, pitśku włožnych a wutkatych zemjach.

## Rozšyrjenje
Rostlina jo pśedewšym w srjejźnej a pódpołdnjowej Europje rozšyrjona.

## Pódobna družyna
Rostlina jo družynje Kisała wišnja (*Prunus cerasus*) pódobna, kótaraž jo kerk abo bom z wusokosću wót 10 m. Jeje płody su kisałe. Kwiśonkowe wogonki dośěgnu dłujkosć wót 2 až do 4 cm a njasu na spódku pupkowe spjerchliny a 1-2 listowej łopjeni. Kronowe łopjeńka su pśisamem kruhojte. 

Rosćo w swětłych lěsach, žywych płotach a se cesto sajźaju.

## Glědaj teke
* Twardy packaty sad

## Nožki


## Žrědła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, , bok 679 
* Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, , bok 174 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, , 2. nakład, 2008, bok 438 
* Spohn: Welcher Baum ist das? Die neuen Kosmos-Naturführer, , bok 100 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), , bok 418
Bubliny (rod)

**Bubliny** (*Knautia*) jo rod ze pódswójźby drapalcowych rostlinow (*Dipsacoideae*) znutśika swójźby kózylistowych rostlinow (*Caprifoliaceae*).

## Wopis
Družyny su jadnolětne abo wěcejlětne. Kwiśonki su tym pśiswójźbnego roda pupawow (*Scabiosa*) pódobne.

## Stojnišćo
Rostu na łukach, ale teke w žywych płotach a w gustych lěsach. Rostliny su zymje pśetrajuce. Maju lěpjej słyńcne až połchłodkowe stojnišćo.

## Rozšyrjenje
Rostliny su w Europje a Azije rozšyrjone, pśi comž wót regiona Srjejźnego mórja až do Sibirskeje wustupuju. Wóna teke wustupujo w krotkowjacornej Aziji a w pódwjacornej Africe.

## Systematika
Rod *Knautia* bu w lěśe 1753 wót *[[Carl von Linné]]* w *[[Species Plantarum]]*, zwězk 1, strona 101, nejpjerwjej wózjawjany. Synonym za *Knautia* L. jo *Trichera* Schrad. ex Roem. & Schult..

Rod jo w systematice śěžka. Wutwóri polyploidijowy kompleks, pśi comž nowotwórjenje družynow hyšći njejo skóńcone. Cesto wustupuju teke hybridy. Eksistěrujo 60 družynow, z kótarychž 48 teke w Europje wustupujo.

W srjejźnej Europje wustupuju slědujuce družyny:
* Bubliny, teke **pupawa**, rolne bubliny (*Knautia arvensis*), cesty a rozšyrjony
* Lěsne bubliny (*Knautia dipsacifolia*, pó Fischer *Knautia maxima*), cesty
* Balkańske bubliny (*Knautia drymeia*)
* Žołte bubliny (*Knautia kitaibelli*)
* Cerwjene bubliny (*Knautia macedonica*)
* Dłujkołopjenate bubliny (*Knautia longifolia*)
* Korutańske bubliny (*Knautia carinthiaca*), endemit w Görtschitztal mjaz Eberstein a Launsdorf.
* Noriske bubliny (*Knautia norica*), endemit w Górnej Štyrskej a Korutańskej.

## Nožki




## Žrědła
*   
*  

## Eksterne wótkaze
Psowica (wěcejwóznamowosć)

**Psowica** móžo rozdźělne wóznamy měś:

* Psowica, póddružyna *Prunus domestica* subsp. *insitita*
* Psowic, alternatiwne mě družyny *Frangula alnus*
* Psowic (rod), alternatiwne mě roda *Frangula*

## Glědaj teke
* Psowic (wěcejwóznamowosć), warianta
Psowic (wěcejwóznamowosć)

**Psowic** móžo rozdźělne wóznamy měś:

* Psowic, družyna *Frangula alnus*
* Psowic (rod), rod *Frangula*

## Glědaj teke
* Psowica (wěcejwóznamowosć), warianta
Prunus × blireana

(*Prunus* × *blireana*, syn. *Prunus* × *blireiana*) jo rostlina ze swójźby rožowych rostlinow (*Rosaceae*). Rostlina jo hybrida z japańskego aprikozowego boma (*Prunus mume*) a wišnjoweje slěwcyny (*Prunus cerasifera* 'Pissardii').

## Wopis
Zymnokruty, kulojty kerk dośěgnjo wusokosć wót až do něźi 3,5 m.

Gałuzy su šwižne, zgibnjone.

Łopjena su relatiwnje śańke a purpurcerwjene. Jich nazymske barwjenje jo złotobrune.

Kwiśo na zachopjeńku nalěta. Kwiśonki su wupołnjone a blědorožojte a dośěgnu šyrokosć wót 3 cm.

### Hybrida
Kerk jo w lěśe 1895 we Francojskej nastał.

## Žrědło
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, bok 679 

## Eksterne wótkaze
* Informacije a wobraz 
* Informacije wó sorśe 'Moseri' 
* Wobraza, Informacije wó družynje 
* Wopis a taksonomija, ale wědomnostne mě tam jo ''Prunus'' x ''blireiana'', toś z pśidatnym pismikom i; (engelski ''Purple-Leafed Plum'') 
* Informacije a wobraz
Taiwanska wišnja

**Taiwanska wišnja** (*Prunus campanulata*) jo rostlina ze swójźby rožowych rostlinow (*Rosaceae*).

## Wopis

Taiwanska wišnja jo bom, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do 9 m.

### Łopjena
Łopjena se w nazymje bronzojśe-cerwjenje pśebarwjuju.

### Kwiśonki
Kwiśo w śopłych regionach w drugej połojcy zymy, ale w chłodnych regionach na zachopjeńku nalěta. Karminowe, zwónkate kwiśonki stoje w promjenjach.

## Stojnišćo
Ma lubjej śopło-měrny klimat a jo na mroz cuśniwa.

## Rozšyrjenje
Rostlina jo na Taiwanje, w pódpołdnjowej Chinskej a na Ryukyu-kupach rozšyrjona.

## Žrědło
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, , bok 680 

## Eksterne wótkaze