Kóšowe kwětarje

**Kóšowe kwětarje** (*Asteraceae*, ale teke *Compositae*) su nejwětša swójźba znutśika pókšytych semjenjakow (*Magnoliopsida*). 

## Wužywanje
Jadnotliwe družyny swójźby Asteraceae a wosebite jich kulturowane formy se na wšelakorem wašnju wužywaju. Tu jo njedopołne lisćina z kuždym rostlinskim źělom, kótaryž se pśewažnje wužywa. , :
:Ako salat abo zeleninu:
* Cichorija, **płonowe zele** (*Cichorium intybus* var. *foliosum*): łopjeno
* Endiwijowy salat (*Cichorium endivia*): łopjeno 
* Cardy oder Gemüse-Artischocke (*Cynara cardunculus)*: kwiśonkowy stołk
* Artišoka (*Cynara scolymus*): kwiśonkowy stołk
* Topinambur (*Helianthus tuberosus*): kula
* Głowkaty salat (*Lactuca sativa* convar. *sativa*): łopjeno
* Carny korjeń (*Scorzonera hispanica*): korjeń
* Mexikanische Tarragon (*[[Tagetes lucida]]*)
* Mlac (*Taraxacum officinale*): korjeń , łopjeno
* :de:Haferwurzel (*Tragopon porrifolium*): korjeń

:Ako gójeńsku a korjeninsku rostlinu:
* Arnika (*Arnica montana*): łopjeno 
* Połyn (*Artemisia absinthicum*): łopjeno
* :de:Eberraute (*Artemisia abrotanum*): łopjeno
* Estragon (*Artemisia dracunculus*): łopjeno
* Bylica , **pósuš** (*Artemisia vulgaris*): kwiśonka
* knochac, **knochanka** (*Calendula officinalis*): kwiśonka
* :de:Bitterdistel (*Cnicus benedictus*): łopjeno
* :de:Sonnenhut (*Echinacea purpurea*)
* :de:Alant (*Inula helenium*): korjeń
* Rumańk (*Matricaria chamomilla*, Syn.:*Matricaria recutita*): kwiśonka

:K zgótowanjeju rostlinskich wólejow:
* :de:Ramtillkraut (*[[Guizotia abyssinica]]*)
* :de:Saflor (*Carthamus tinctorius*): kwiśonka, semje
* Słyńca (*Helianthus annuus*), semje

:Dalšne:
* *[[:de:Stevia rebaudiana]]*
* Wšedna změrniwka (*Cichorium intybus*): korjeń
* :de:Färberscharte (*Serratula tinctoria*): łopjeno
* :de:Dalmatinische Insektenblume (*Tanacetum cinerariifolium*, Syn.: *Pyrethrum cinerariifolium*, *Chrysanthemum cinerariifolium*): kćenje
* :de:Persische Insektenblume (*[[Chrysanthemum coccineum]]*, Syn.: *Pyrethrum roseum*): kćenje

:Pyšne rostliny:
Wjelike młogosć na družynach a jich sortow se ako pyšne rostliny we wšych źělach swěta wužywaju. Wóni se do parkow a zagrodow sajźiju abo słuže ako rězne a suche kwiśonki.

## Systematika
Swójźba Asteraceae wopśimjejo něźi 1.600 až 1.700 rodow z něźi 24.000 družynow.

Kužda fylogenetiska analyza swójźby Asteraceae jo pokazowała, až wóna monofyletiska jo (na pś. Small 1919, Bremer 1987, Jansen and Palmer 1987, Hansen 1991, Michaels et al.1993, Lundberg & Bremer 2003).

Pó nowych fylogenetiskich dopóznaśach buchu něnto dwanasćo pódswójźbow zawjedowane, kótarež dogromady něźi 43 tribusow
wopśimjeju. Za pśisłušece rody glědaj jadnotliwe pódswójźby a tribusy:
* Asteroideae Lindl.: Wóna jo z něźi 65 % družynow wětša pódswójźba. Z 20 tribusami, 1.135 rodami a 16.200 družynami, ze swětodalokim rozšyrjenim. Mimo rołowych kwiśonkow eksistěruju cesto na kšomje kwisonkowego stołka jězykowe kwiśonki. Jězykowe kwiśonki maju tśi kronowe cypliški.
** Tribus Anthemideae Cass. 
** Tribus Astereae Cass. 
** Tribus Athroismeae Panero 
** Tribus Bahieae B.G.Baldwin 
** Tribus Calenduleae Cass. 
** Tribus Chaenactideae B.G.Baldwin 
** Tribus Coreopsideae Lindl.
** Tribus Eupatorieae Cass. 
** Tribus Feddeeae Pruski, P.Herrera, Anderb. & Franc.-Ort. 
** Tribus Gnaphalieae (Cass.) Lecoq. & Juillet 
** Tribus Helenieae Lindl. 
** Tribus Heliantheae Cass. 
** Tribus Inuleae Cass. 
** Tribus Madieae Jeps. 
** Tribus Millerieae Lindl. 
** Tribus Neurolaeneae Rydb. 
** Tribus Perityleae B.G.Baldwin 
** Tribus Polymnieae (H.Rob.) Panero 
** Tribus Senecioneae Cass. 
** Tribus Tageteae Cass. 
* Barnadesioideae (D.Don) Bremer & Jansen: To jo bazalna kupka swójźby a sotšojska kupka k wšym drugim Asteraceae a wopśimjejo něźi 1 % družynow. Z jadnučkim tribusom:
** Barnadesieae: Z źewjeś rodami a 94 zwětšego wódrjewjacymi družynami. Z rozšyrjenim jano w pódpołdnjowej Americe, wósebne w Andach. Kronowe rorka jo dwugubkata (gubka abo jězyk) (gubka/jězyk se ze styri kronowych łopjeńkow, druge z kronowego łopjeńka twóri.). To jo nejwěcej spócetna kupka w swójźbje.
*** *[[Arnaldoa]]* Cabrera 
*** *[[Barnadesia]]* Mutis ex L. f. 
*** *[[Chuquiraga]]* Juss. (Syn.: *Johannia* Willd.) 
*** *[[Dasyphyllum]]* Kunth (Syn.: *Flotovia* Spreng.) 
*** *[[Doniophyton]]* Wedd. 
*** *[[Duseniella]]* K.Schum. 
*** *[[Fulcaldea]]* Poir. 
*** *[[Huarpea]]* Cabrera 
*** *[[Schlechtendalia]]* Less. (Syn.: *Chamissomneia* Kuntze)
* Carduoideae Sweet: Z tśi tribusami, 83 rodami a wěcej ako 2.700 družynami, ze swětodalokim rozšyrjenim, pśi comž nejwětše družyny su na pódpołnocnej połkuli. Eksistěruju jano rorkowe kwiśonki.
** Tribus Cardueae Cass.
** Tribus Dicomeae Panero & V.A.Funk 
** Tribus Oldenburgieae S.Ortiz 
** Tribus Tarchonantheae Kostel. 
* Cichorioideae Chev.: Z něźi 35 % družynow. Z něźi sedym tribusami, 224 rodami a 3.600 družynami, ze swětodalokim rozšyrjenim. Kwiśonkowe stołki wobstoje jano z jězykowych kwiśonkow. Jězyk se z pěś kronowych cypliškow twóri.
** Tribus Arctotideae Cass.
** Tribus Cichorieae Lam. & DC. 
** Tribus Eremothamneae H.Rob. & Brettell 
** Tribus Liabeae (Cass. ex Dum.) Rydb. 
** Tribus Moquinieae H.Rob. 
** Tribus Platycarpheae V.A.Funk & H.Rob. 
** Tribus Vernonieae Cass. 
* Corymbioideae Panero & Funk: Z jadnučkim tribusom:
** Corymbieae: Z jano jadnym rodom a sedym družynami, w pódpołdnjowej Africe.
* Gochnatioideae Panero & Funk: Z jadnučkim tribusom:
** Gochnatieae: Ze styri až pěś rodami a 90 družynami. Papus wobstoj ze seršćikow.
*** *[[Cnicothamnus]]* Griseb. 
*** *[[Cyclolepis]]* Gillies ex D.Don 
*** *[[Gochnatia]]* Kunth (Syn.: *Pentaphorus* D.Don) 
*** *[[Leucomeris]]* D.Don 
*** *[[Richterago]]* Kuntze
* Gymnarrhenoideae Panero & V.A.Funk: Z jadnučkim tribusom:
** Gymnarrheneae: Z jano jadnym rodom:
*** *[[Gymnarrhena]]* a jadnym až šesć družynami, z rozšyrjenim wót pódpołnocneje Afriki až do Bliskego pódzajtša.
* Hecastocleioideae Panero & Funk: Z jadnučkim tribusom:
** Hecastocleideae: Z jano jadnym rodom (monogenerisckim taksonom):
*** *Hecastocleis*: Z jano jadneju družynu, w krotkowjacornych USA:
**** *[[Hecastocleis shockleyi]]* A.Gray: kwiśonkowy kóšyk wopśimjejo jano jadne kwiśonka a papus wobstoj ze spjerchlinow.
* Mutisioideae Lindl.: Z 44 rodami a 630 družynami, pśedewšym w pódpołdnjowej Americe, ale teke w Africe, Aziji a Awstraliji. Kronowa rorka jo dwugubkata (gubka abo jězyk) (gubka/jězyk se z dweju, druge z tśoch kronowych łopjeńkow twóri.)
** Tribus Mutisieae Cass. 
** Tribus Onoserideae (Bentham) Panero & V.A.Funk
** Tribus Nassauvieae Cass. 
* Pertyoideae Panero & Funk: Z jadnučkim tribusom:
** Pertyeae: Z pěś až šesć rodami a 70 družynami wót Afghanistana až do pódzajtšneje Azije. Kronowa rorka jo dłymoka, njejanak źělona.
* Stifftioideae Panero: Z jadnučkim tribusom:
** Tribus Stifftieae D.Don: Z něźi źaseś rodami a 40 družynami w Andach a w dłujkozajtšnej pódpołdnjowej Americe.
*** *[[Achnopogon]]* Maguire et al. 
*** *[[Dinoseris]]* Griseb. 
*** *[[Duidaea]]* S.F.Blake 
*** *[[Eurydochus]]* Maguire & Wurdack 
*** *[[Glossarion]]* Maguire & Wurdack (Syn.: *Guaicaia* Maguire)
*** *[[Gongylolepis]]* R.H.Schomb. (Syn.: *Cardonaea* Aristeg. et al.) 
*** *[[Hyaloseris]]* Griseb. 
*** *[[Neblinaea]]* Maguire & Wurdack 
*** *[[Quelchia]]* N.E.Br. 
*** *[[Salcedoa]]* Jiménez Rodr. & Katinas 
*** *[[Stifftia]]* J.C.Mikan 
* Wunderlichioideae Panero & Funk: Z dwěma tribusoma a něźi wósym rodami a 24 družynami w pódzajtšnej pódpołdnjowej Americe a krotkowjacornej Chinje.
** Tribus Hyalideae Panero: Z něźi tśich rodami:
*** *[[Hyalis]]* D.Don ex Hook. & Arn. 
*** *[[Ianthopappus]]* Rogue & D.J.N.Hind 
*** *[[Nouelia]]* Franch.
** Tribus Wunderlichieae Panero & V.A.Funk: Z něźi styri rodami: 
*** *[[Chimantaea]]* Maguire et al. 
*** *[[Stenopadus]]* S.F.Blake 
*** *[[Stomatochaeta]]* (S.F.Blake) Maguire & Wurdack 
*** *[[Wunderlichia]]* Riedel ex Benth. & Hook. f.

Rodopis pó Panero & Funk 2008 :

## Nožki

## Wótkaze
## Einzelnachweise