open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stanisław Tilich

**Stanisław Tilich**,  *Stanislaw Tillich* (* 10. apryla 1959 w Nowej Wjesce pla Kamjeńca), jo politikaŕ strony CDU a něgajšny ministaŕski prezident Lichotnego stata Sakskeje.

Stanisław Tilich póchada ze serbskeje familije katolskeje konfesije. Pó swójom šulskem wukubłanju a abiturje na Serbskim gymnaziju w Budyšynje jo na Techniskej uniwersiśe Drježdźany z wótzamknjenjom diplomowego inženjera za konstrukciju a kólesynowu techniku studował a zachopi w lěśe 1984 ako konstrukter w pśedewześu za elektroniku w Kamjeńcu w Górnej Łužycy źěłaś. Wót 1987 do 1989 běšo pśistajony wokrejsnego zastojnstwa Kamjeńc a wót 1989 do 1995 samostatny srjeźnostawski pśedewześaŕ.

Hyšći pśed pśewrotom bu Tilich w lěśe 1987 cłonk CDU w NDR, w lěśe 1990 cłonk cełonimskeje  CDU. 18. měrca 1990 jo wótpósłańc prědneje lichotnje wuzwóloneje Ludoweje komory wordował. Pó jeje rozpušćenju w běgu nimskego zasejzjadnośenja źěłašo až do lěta 1994 ako wobglědowaŕ w Europskem parlamenśe. W 4. Europskem parlamenśe (1994-1999) běšo wuzwóleny cłonk za Nimsku a fungěrowašo ako zastupujucy pśedsedaŕ etatowego wuběrka a generalny rozpšawjaŕ za etat Europskeje unije.   
Wót 1992 do 1999 běšo cłonk pśedsedstwa Europskeje ludoweje strony. 

W lěśe 1999 jo jogo tegdejšy ministaŕski prezident Sakskeje Kurt Biedenkopf do swójogo kabineta pówołał, źož běšo až do 2002 statny ministaŕ za zwězkowe a europske nastupnosći.

W kabineśe Georga Milbradta wuzwólonego w lěśe 2002 za ministaŕskego prezidenta źěłašo Tilich nejpjerwjej až do 2004 ako statny ministaŕ a šef statneje kanclaje a wót 2004 ako Sakski statny ministaŕ za wobswět a rolnikaŕstwo. W tom casu starašo se wósebnje wó wutwarjenje šćita pśeśiwo pówódnicy pó Łobjowej pówódnicy w awgusće 2002.

W lěśe 2007 bu Sakski statny ministaŕ za financy a naslědnik Horsta Metza wótstupjonego dla krizy sakskeje krajneje banki a wjeźešo jadnanja wó nabitu krajnu banku na boku Georga Milbradta. 

14. apryla 2008 jo jogo Georg Milbradt w swójom wótstupnym wuzjawjenju ako naslědnika za amt ministaŕskego prezidenta a ako krajnego pśedsedarja strony naraźił.
24. maja 2008 jo strona jogo na strońskem zjězdźe w Šwikawje za krajnego pśedsedarja sakskeje CDU wuzwóliła. Wót 28. maja 2008 jo wón był ministaŕski prezident Lichotnego stata Sakskeje. Tilich jo był z tym prědny ministaŕski prezident Lichotnego stata w stawiznach pó pśewrośe, kenž jo se w Sakskej naroźił a rownocasnje jo prědny Serb w amśe ministaŕskego prezidenta.

Stanisław Tilich bydli w Pančicach-Kukowje, jo wóženjony a ma dwě góleśi.

## Žrědła


## Wótkaze

* Websydlo Stanisława Tilicha
* Sächsischer Landtag – Kurzbiographie
* FTD 14. apryla 2008: Milbradt geht, Tillich kommt
Teltow

**Teltow** jo město we wokrejsu Podstupim-Srjejźomarka na krótki pódwjacor wót Barlinja, w bliskem pódzajtšu wót bramborskeje stolicy Podstupima.
Bermudy

**Bermudy**  jo kupowy wótwisny teritorij Zjadnośonego kralojstwa w Atlantiskem oceanje.

## Geografija
Geografiski teritorij Bermudy słuša k Pódpołnocneje Americe.
Nejwušy wjeršk jo Town Hill (76 m nad normalneju nulu).
Esperanto

**Esperanto** jo planowa rěc. Wózjawił jo ju wócny gójc dr. Ludwik Zamenhof w lěśe 1887. Wón kśěšo z teju rěcu dorozměśe mjazy narodami wólažcowaś. Esperanto jo nejwuspěšnjejšy taki projekt a ma powědarjow w nejwěcej stronach swěta. Europske strony su reprezentěrowali wjelgin pśez měru. Licba tych Esperanto wužywajucych jo w pśirownanju z drugimi mjazynarodnje wužywanymi rěcami, n. pś. engelsku abo špańsku, wjelgin małka.

## Wužywanje
Esperanto se we wjele krajach wužywa, mjaz drugim w Nimskej južo wót wěcej ako 100 lět.

Rěcnicy se na drogowanjach a zarědowanjach zmakaju, wužywaju Esperanto w městnych kupkach a w interneśe, maju listowe pśijaśelstwa, cytaju literaturu w Esperanśe, pósłuchaju esperantsku muziku a wužywaju Esperanto we wjele žywjeńskich wobłukach. Wótergi Esperanto funkcioněrujo ako swójźbnu rěc. Teke eksistěruju radijowe wusćełanja w toś tej rěcy. Ale teke podkasty južo eksistěruju.

## Alfabet
**Esperanto** wužywa łatyński alfabet z někotarymi diakritiskimi pismikami: a, b, c, ĉ, d, e, f, g, ĝ, h, ĥ, i, j, ĵ, k, l, m, n, o, p, r, s, ŝ, t, u, ŭ, v, z. Pismiki q, x, y njeeksistěruju w pšawych esperantskich słowach. Alfabet jo fonematiski.

## Gramatika
W Esperanśe ma kužda słowna družyna swóje wósebne kóńcowki, pó kótarychž móžoš słownu družynu jasnje spóznaś.
Substantiwy a adjektiwy maju dwa pada, nominatiw (-) a akuzatiw (-n), ale teke dwě gramatiskej cysle, singular (-) a plural (-j). Pluralowy akuzatiw kóńcy se na *-jn*, znamješko plurala toś pśed tym akuzatiwa stoj. Na pśikład **Paŭlo havas malsuprasorabajn librojn.** "Pawoł ma dolnoserbske knigły."

Lokalne adwerby mógu akuzatiwny *n* měś, gaž směr zwuraznjaju, na pś. tie "tam, tamle" - tie**n** "tam".

Z werba **danci** "rejowaś" móžo substantiw nastaś **danco** "reja", adjektiw **danca** "rejowański" a adwerb **dance** "rejowański", ale teke z substantiwa **martelo** "klapac" móžo nastaś werb **marteli** "klapaś z klapacom", adjektiw **martela** "klapacowy" a adwerb **martele** "z klapacom".


## Někotare spisowaśele
Južo w lěśe 1887 su zachopili někotare spisowaśele knigły w rěcy Esperanto spisowaś abo literaturu z drugich rěcow pśełožowaś.
* Claude Piron (*1931-†2008)
* Feliks Zamenhof (bratš załožarja toś teje rěcy) (*1868-†1933)
* Ludwik Lejzer Zamenhof (*1859-†1917)
* Marjorie Boulton (*1924)
* William Auld (*1924-†2006)
* Rikardo Ŝulco (*1906-†1997)
* Trevor Steele (*1940)

## Eksterne wótkaze

* Portal wó esperanśe na lernu.net (górnoserbski)
** Esperanto - Pśedstajenje rěcy, alfabet
** Esperanto - Zwięzła gramatyka
** Esperantowe kurse
Legnica

**Legnica** (nimski *Liegnitz*) jo město w Šlazyńskej a lažy źinsa w Pólskej. Legnica lažy w dolnošlazyńskem wojewodstwje a wót 1. junija 1975 do 31. decembra 1998 jo była stolica legniskego wójewódstwa. W lěśe 2004 jo bydliło w Legnicy 104.754 wobydlarjow.
Kassel

**Kassel** jo město w Nimskeje w zwězkowem kraju Hesseńska.

W lěśe 2007 jo how bydliło 192.121 luźi.

## Eksterne wótkaze

* http://www.kassel.de/
Žarow

**Žarow** (łat. *Sara*, *Sarove*, nim. *Sorau* (do 18. stolěśa - *Soraw*), pol. *Żary*, krotko pó 1945 - *Żuraw*) jo město a gmejna w lubuskem wójewódstwje w pódwjacornej Pólskej. Žarow jo stolica žarskego wokrejsa. W lětach 1950–1998 jo město słušało do zelenogórskego wójewódstwa.

Pó pódaśu z 30. junija 2004 jo w měsće bydliło 39.029 wobydlarjow. 

Žarow jo stolica pólskego źěla Dolneje Łužyce.
Republika Srpska

**Republika Srpska** (sh. *Република Српска*),  jo źěl Bosniskeje-Hercegowinskeje. Stolica Srpskeje jo Banja Luka.

## Geografija

### města

* Banja Luka - 200,000
* Bijeljina - 100,000
* Istočno Sarajewo-100,000
* Prijedor - 98,000
* Doboj - 96,000

## Stawizny

### Prezidenty Republiki Srpskeje

* Radovan Karadžić 1992-1996
* Biljana Plavšić 1996-1998
* Nikola Poplašen 1998-1999
* Mirko Sarović 1999-2002
* Dragan Čavić 2002-2006
* Milan Jelić 2006-2007
* Igor Radojičić 1. oktobera 2007 - 28. decembera 2007 
* Rajko Kuzmanović  28. decembera 2007 - 15. nowembera 2010
* Milorad Dodik wót 15. nowembera 2010

### Wopon

Do 15. julija 2008 město wopona jo był wužywany Amblem Republiki Srpskeje.

## Nožki


## Eksterne wótkaze
Sekele

**Sekele** (hungorski Székelyek) su hungorskorěcna ludnosć, kótaraž bydli na teritoriju Rumuńskeje.

Sekele su wusko pśiswójźbne z Hungorami a jich rěc jo hungorska narěc. Sekele jo w rumuńskim regionje Sedymgrodskej wokoło 650.000. A tam bydli teke 100 tysacow rumuńskich wobydlarjow. Sekele su narodna wětšyna w regionje, wobstojecem z tśich prowincow: 

* Harghita 275.841 wobydlarjow (84,6%) 
* Covasna 164.055 wobydlarjow (73.8%) 
* Mureş 227.673 wobydlarjow (39.2%)

100–150 tysacow Sekelow bydli teke w samej Hungorskej.
Britaniske kněžniske kupy

**Britaniske kněžniske kupy** jo kupowy wótwisny teritorij Wjelikeje Britaniskeje w Atlantiskem oceanje.

## Geografija
Geografiski Britaniske kněžniske kupy słušaju k Pódpołnocneje Americe.
Nejwuše městno jo Mount Sage (521 m nad normalneju nulu).
Zgorzelec

**Zgorzelec** ( *[[Zgórjelc]]*,  *Zhorjelc*) jo město w Pólskej.

Do lěta 1945 jo Zgorzelec był ze źělom města Zgórjelc.

W lětach 1975–1998 jo město administratiwnje slušało do jelelenjogórskego wojewódstwa. Źinsa jo Zgorzelec sedło dweju gmejnow: měsćańskeje (město Zgórjelc) a wejsneje. Město słuša do Zwězku Měst Pólskich.

## Wótkaze
*  [http://www.zgorzelec.eu/ zgorzelec.eu} (pólski)
Końskowola

**Końskowola** jo wjas w Pólskej.

Końskowola lažy mjazy městoma Puławy a Kurów w krotkozajtšnej Pólskej.
W lěśe 2004 jo how bydliło 2 188 luźi.
Běłogrod

**Běłogrod** (sh. Београд, Beograd) jo stolica Serbiskeje.

## Stawizny

Běłogrod jo jaden z nejstaršych městow w Europje. Jogo źěl Vinča jo južo był wobsedlony w lěśe 4800 pśed Christusom.

## Politika

Šołta Nenad Bogdanović jo wumrěł 27. nowembera 2007, a do 21. julija 2008 jo był zastupowany pśez Zorana Alimpića, a wót 21. julija 2008 do 19. awgusta 2008 jo był zastupowany pśez Branislava Belićja. 

## Eksterne wótkaze
* Internetowe boki Běłogroda
Dawid Jung

**Dawid Jung** (*17. 01. 1980 w Kłecko) jo polski basnikaŕ, spisowaśel a literaturny kritikaŕ. Wón jo głowny redaktor casopisa *Zeszyty Poetyckie*.

## Twórba
**Listy do Cyberboga* 
**Pieśni Niedorodzonych*
**Cyberbóg nie kocha cyberludzi* 
**Treti Večer* ( Usti n. Labem, Česka)
**312685 powodów* 
**Córka Ikara. Szkice o poezji Anny Małgorzaty Piskurz*

## Wótkaze
*Dawid Jung - Twórba
Aleksandr Solženicyn

**Aleksandr Solženicyn**, *[[rusojska rěc|rus.]] Александр Исаевич Солженицын*, (* 11. decembra 1918 w Kislowodsku; † 3. awgusta 2008 w Moskwje) jo był jaden z nejwuznamnjejšych rusojskich spisowaśelow a nosaŕ Nobelowego myta za literaturu (1970).. 

W swójom nejwěcej znatym źěle, knigłach "Archipelag Gulag", Solženicyn nadrobnje wopisujo złosnistwa stalinistiskego režima w Sowjetskim zwězku a systematiske mordowanje milionow luźi w źěłowych lěgwach.

## Eksterne wótkaze
* solzhenitsyn.ru (ru)
* Alexandr Solženicyn: ''Čí je to vina, když loď ztroskotá'' (cs)
* The Nobel Prize in Literature 1970 (en)

## Žrědła
Radovan Karadžić

**Radovan Karadžić** (serb. Радован Караџић), roźony 19. junija 1945 w Petnjicy pla Šavnika, w Carnogórskej) jo psichijataŕ, basnikaŕ, serbiski politikaŕ, něgajšny głownik bosniskich Serbow za cas wójny 1992-95, a teke prědny prezident Republiki Srpskeje.
Sowjetski zwězk

**Sowjetski zwězk** (tež **Sowjetska**, rus. *Союз Советских Социалистических Республик*) — jo był historiski kraj w Europje a Aziji.

## Stawizny
Sowjetski zwězk jo wobstojał wot 30. decembera 1922 do 26. decembera 1991.
Der Bremer Schlüssel (hymna)

**Der Bremer Schlüssel** (serbski *Bremenowy kluc*) jo hymna města Bremen w Nimskej.

## Tekst


```
Seht ihr die Löwen an dem Schilde,

Der einen mächt'gen Schlüssel trägt?

Mir wird bei diesem Wappenbilde

Der Stolz erhöht, das Herz bewegt.

Dies' Wappen ist das stolze Zeichen

Der alten treuen Hansastadt,

Die über's Meer zu allen Reichen

Ihr Rot und Weiß getragen hat.



Hell glänzte in dem Hansabunde

Der Brema Schlüssel alle Zeit.

Auch heut' strahl' er in uns'rer Runde

In alter Macht und Herrlichkeit!

Der brave Schlüssel will bezeugen,

Daß gern er öffnet gastlich' Tor;

Doch nimmer soll den Bart er beugen

Der Willkür! Da sei Gott davor!



Gib gern dem Kaiser, was dem Kaiser,

Du treue Stadt im deutschen Land,

Und pflück' dir neue Ehrenreiser

Durch schlichter Bürger tät'ge Hand!

Wir aber singen dir zu Ehren:

„Hell glänz' dein Schild! Und gutes Recht

Mög' sich in Bremas Schoß bewähren

Bis zu dem fernesten Geschlecht!"
```


## Glědaj teke
*:de:Bremer Wappen#Bremer Hymne
Wikipedija

**Wikipedija** (kumštne słowo: hawajan. wiki wiki, malsnje; eng. Encyclopedia) jo mjazynarodny projekt, kenž co zestajiś lichotnu encyklopediju we formje seśowego boka, kótaregož nastawki se njepósrědnje wobźěłaś mógu (Wiki, nic mark!).

Wikipedija, seśowy projekt, kenž co zestajaś encyklopediju; Zachopjeńk engelskego wudaśa 2001, z lěta 2003 w nosaŕstwje Wikimedia Foundation. Na zachopjeńku junija 2005 jo Wikipedija wopśimjeła wěcej ako 1 mil. nastawkow (240.000 nim.) we  wěcej ako 80 rěcach.

Wikipedija jo nastała na zakłaźe tak mjenowaneje "Wiki" (softwarowy interfejs za wužywarjow seśe za aktiwne a pasiwne wužywanje). Za pśinoski płaśi GNU-licenca za lichotnu dokumentaciju, kótaraž dowóli změnjenja a komercielne wužywanje.
Amerikańske kněžniske kupy

**Amerikańske kněžniske kupy** su kupowy wótwisny teritorij Zjadnośonych statow w Atlantiskem oceanje.

## Geografija

Geografisko teritorij Amerikańskich kněžniskich kupow słuša k Pódpołnocnej Americe.
Nejwuše městno jo Crown Mountain (474 m nad normalneju nulu).
Aruba

**Aruba**  jo kupowy wótwisny teritorij Nižozemskeje w Karibiskem mórju.

## Geografija

Geografisko teritorij Aruba słuša k Pódpołnocneje Americe.

Nejwuše městno jo: Mount Jamanota (188 m nad normalneju nulu), a nejniše: Karibiske mórjo ( 0 m nad normalneju nulu). 

## Stawizny
1. januara 1986 jo Aruba była wót źělona z teritorija Nižozemskich Antilow.
UniRed

**UniRed** je wjelerěcny unicodowy tekstowy editor za Windows 9x, NT, 2000 a XP a jo w programěrowańskej rěcy Delphi programěrowany.

## Kakosći

UniRed pódpěra slědujuce znamješkowe sajźby:

* 16-bitowy Unicode (big endian a little endian);
* UTF-8;
* systemowe znamješkowe sajźby wót Windows;
* systemowe znamješkowe sajźby wót DOS (OEM);
* Latin-1, Latin-2, Latin-3 atd;
* cyriliske znamješkowe sajźby: cp866, windows-1251, koi8-r;

Program pódpěra rozdźělne programěrowańske rěcy, kaž na pś. C/C++, Delphi, Java. Ale pódpěra teke HTML.

Aby wobźěłanje datajow wólažcył, UniRed móžo tekst pó syntaksy zabarwiś.

Móžo tekst z pomocu regularnych wurazow narownaś a z pšawopisnym programom ISpell gromaźe źěłaś.

## Rěcy
Standardnej rěcy za programowy pówjerch editora stej engelšćina a rusojšćina (mamina rěc programowego awtora). Za dalšnych 21 rěcow su rěcne pakśiki, kótatrež daju se pózdźej instalěrowaś. Za UniRed *njejo oficielny* dolnoserbski rěcny pakśik wopśimjony, ale *jo njeoficielny* rěcny pakśik - glědaj nožku 1.

Mimo togo eksistuju rěcne pakśiki za ukrainšćinu, běłorušćinu, esperanto, češćinu, walizišćinu, dańšćinu, nimšćinu, špańšćinu, francojšćinu, galicišćinu, italšćinu, litawšćinu, madagaskaršćinu, pólšćinu, portugišćinu za Portugalsku a Brazilsku, słowakšćinu, šwedšćinu, tataršćinu a grichišćinu.

## Pšawopis

Z wuwześim górnoserbšćiny, madagaskaršćiny a walizišćiny su za wše rěcy teke pšawopisne pakśiki.

## Wuwiśe
Programowy awtor jo južo pśed někotarymi lětami wozjawił, až wón UniRed dalej njewuwijo.

## Nožki
Turks a Caicos

**Turks a Caicos** jo kupowy wótwisny teritorij Wjelikeje Britaniskeje w Atlantiskem oceanje.

## Geografija

Geografisko teritorij Turks a Caicos słuša k Pódpołnocneje Americe.
Nejwuše městno jo Blue Hills (49 m nad normalneju nulu).
Puerto Rico

**Puerto Rico** jo oficielnje lichotny stat blisko zwězany ze Zjadnośonymi statami, ale w praksy jo jich awtonomny teritorij w Atlantiskem oceanje.

## Geografija
Geografiski Puerto Rico słuša k Pódpołnocneje Americe.
Nejwuše městno jo Crown Mountain (474 m nad normalneju nulu).
Martinique

**Martinique** jo kupa na pódzajtšu Karibiskego mórja, kótaraž słuša k Małym Antilam. Ma pśestrěń wót 1.128 km² a słuša politiski k Francojskej (a pótakem teke k Europskej uniji). 

Nejbliše susedne kupy su Dominika na dłujkem wjacorje, Saint Lucia na pódpołdnju a Barbados na krotkem zajtšu.

Amtska rěc na kupje jo francojšćina, ale gusto wužywa se tež antilska kreolšćina.

## Geografija
Kupa Martinique geografiski słuša k Pódpołnocneje Americe.
Nejwušy wjeršk jo Montagne Pelée (1 397 m nad normalneju nulu).

## Wótkaz
Edinburgh

**Edinburgh** () jo głowne město Šotiskeje, pó Glasgowje druge nejwětše město w kraju a sedyme nejwětše město cełego Zjadnośonego kralojstwa. Ma pśisamem poł miliona wobydlarjow a lažy na pódzajtšnej kšomje Šotiskeje njedaloko brjoga Pódpołnocnego mórja.

## Wótkaz

* City of Edinburgh Council
* Edinburgh Tourist Information
Kajmany

**Kajmany** jo kupowy wótwisny teritorij Zjadnośonego kralojstwa w Atlantiskem oceanje.

## Geografija
Geografiski teritorij Kajmany słuša k Pódpołnocneje Americe.
Nejwušy wjeršk jo The Bluff (43 m nad normalneju nulu).
Grönlandska

**Grönlandska** (grönlandski: *Kalaallit Nunaat* – „kraj Kalaalitow“ pó nejwětšem luźe; dańska: *Grønland*) jo nejwětša kupa na swěśe a awtonomny teritorij dańskego kralojstwa w pódpołnocnem Atlantiskem oceanje. Wóna jo 1. januara 1985 z Europskeje unije wustupiła.

## Geografija
Geografiski słuša kupa Grönlandska k Pódpołnocnej Americe. Nejwuša góra jo Gunnbjørn (3.700 m nad normalneju nulu). Kraj, kótaryž jo pśisamem dopołnje lodowaty, płaśi ako tśeśa nejwětša pusćina swěta a ma nejnišu gustosć wobydlaŕstwa wót wšych krajow.

Wobsedlone městna namakaju se jano pśi pśibrjoze. Nejwětše město a stolica Grönlandskeje jo Nuuk, kenž ma jano něźi 16.000 wobydlarjow, což wótpowědujo wjelikosći Lubnjowa.

## Wótkaz
Bahrajn

**Bahrajn** jo kupowy stat w Aziji, kótaryž lažy w Persiskem golfje. 

## Geografija
Nejwuše městno jo: Džabal ad Duchan (122 m nad normalneju nulu).

## Wótkaz
Irak

**Irak** jo stat w Aziji na Bliskem pódzajtšu.

## Geografija
Irak granicujo z Saudi-Arabskeju, Jordaniskeju, Syriskeju, Turkojskeju, Iranom a Kuwaitom. Nejwuše městno jo: Haji Ibrahim  (3 611 m nad normalneju nulu).

### Města

Nejwětše města su :

* Bagdad - 4 948 300 wobydlarjow	
* Mosul - 1 139 200 wobydlarjow	
* Irbil - 1 100 400 wobydlarjow		
* Basra - 1 030 900 wobydlarjow

## Stawizny

Irak jo był w lěśe 1932 natwarjony.

## Wótkaz
Katar

**Katar** (oficielnje *Stat Katar*) jo emirat w krotkowjacornej Aziji. Kraj wopśimjejo mału połkupu, kótaraž słuša k wětšej Arabiskej połkupje a lažy w Persiskem zalewje. Na pódpołdnju granicujo Katar w dłujkosći 60&nbsp;km ze Saudi-Arabskeju. Kraj se ze tśi stron z mórjom wobdawa. Na pódwjacorje lažy blisko Katara mały kupowy stat Bahrain.

## Wótkaz
Zjadnośone arabske emiraty

**Zjadnośone arabske emiraty** su stat w Aziji, kótaryž lažy na Arabskej połkupje. 

## Geografija
Zjadnośone Arabske Emiraty granicujo ze Saudi-Arabskeju a Omanom. 
Nejwuše městno jo: Džabal Jibir (1 527 m nad normalneju nulu).

## Wótkaz
Nimsko-serbska lisćina městnych mjenjow

Na toś tej lisćinje su nazběrane městna w tejcasnem a historiskem serbskem sedleńskem rumje.

*Kursiwnje* su wobznamjenjone dawne mjenja, kótarež hyšći jano historiske wužyśe maju.

__TOC__

### A

### B

### C

### D

### E

### F

### G

### H

### I

### J

### K

### L

### M

### N

### O

### P

### Q

### R

### S

### T

### U

### V

### W

### X

### Y

### Z

## Nakrajne wokrejse a mimowokrejsne města

* (B) Berlin (s. Bundeshauptstadt) - Barliń
* (BZ) Budyšyn (wjelike wokrejsne město) - *[[Górnoserbšćina|górnoserb.]]:* Budyšin -  Bautzen
* (BRB) Branibor pśi Haboli, *[[Górnoserbšćina|górnoserb.]]:* Branibor nad Habolu -  Brandenburg an der Havel (Stadt) 
* (CB) Chóśebuz, *[[Górnoserbšćina|górnoserb.]]:* Choćebuz, *(hist.: teke: Chóšebuz)*, -  Cottbus *(hist. teke: Kottbus)*
* (DD) Drježdźany – Dresden (glědaj głowne město kraja Sakskeje)
* (EE) wokrejs Łobjo-Halšter, *[[Górnoserbšćina|górnoserb.]]:* wokrejs Łobjo-Halštrow -  Landkreis Elbe-Elster
* (FF) Frankobrod-Odra, *[[Górnoserbšćina|górnoserb.]]:* Frankobrod nad Wódru -  Frankfurt (Oder)
* (GR) Zgórjelc – *[[Górnoserbšćina|górnoserb.]]:* Zhorjelc, *[[polnische Sprache|polnisch]]:* Zgorzelec, *[[tschechische Sprache|tschechisch]]:* Zhořelec -  Görlitz
* (L) Lipsk - Leipzig 
* (LDS) Nakrajny wokrejs Damna-Błota –  Landkreis Dahme-Spreewald
* (LOS) Nakrajny wokrejs Odra-Sprjewja –  Landkreis Oder-Spree 
* (MOL) Landkreis Märkisch-Oderland – Markojski Odriny kraj
* (OSL) Landkreis Oberspreewald-Lausitz – *[[Niedersorbisch|niedersorb.]]:* wokrejs Gorne Błota-Lužyca, *[[Górnoserbšćina|górnoserb.]]:* wokrejs Hornje Błóta-Lužica
* (P) Podstupim –  Potsdam
* (PM) Landkreis Potsdam-Mittelmark – Podstupim-Srjejźna Marka
* (SPN) Landkreis Spree-Neiße – wokrejs Sprjewja-Nysa
* (TF) Landkreis Teltow-Fläming – wokrejs Teltow-Fleming

## Žrědła
Chinska ludowa republika

**Chinska** oficialnje **Chinska ludowa republika** jo stat w Aziji.

## Geografija
Nejwuše městno jo: Mount Everest (8 844,43 m nad normalneju nulu), a nejniše: Turfańska dłymocyna (154 m pód normalneju nulu).

## Stawizny

Stawizny Chinskeje su dłujke. Zachopjeńk modernego stata jo wót 1. oktobra 1949.

### Rěcy

Głowna rěc jo Chinšćina, kótaraž ma wjele dialektow. W Chinskej jo oficielnje 56 pśipóznatych etniskich kupkow. Dalšne nejwažnjejše rěcy na pśikład su rěc Čuang, Ujgurska rěc, rěc Io, Tibetiska rěc, rěc Miao, Mongolska rěc, rěc Pui, Korejańska rěc a dalšne rěcy.

## Wótkaz
Indiska

**Indiska** jo stat w pódpołdnjowej Aziji na indiskem subkontinenśe. Granicujo z Pakistanom na dłujkem wjacorje, z Chinskeju a z Nepalom na dłujkem zajtšu a z Bangladešom na pódzajtšu. Indiska jo zwězkowa republika z 28 zwězkowymi statami a ze 7 zwězkowymi teritorijami. 

Indiska jo multietniski kraj a z wěcej ako 1,2 miliardow wobydlarjami drugi nejwětšy stat swěta pó wobydlaŕstwje.

W lěśe 1947 sta se Indiska njewótwisna wót Zjadnośonego kralojstwa, wóstanjo pak cłonk Commonwealtha.

## Geografija
na pódpołnocy jo Himalaja pśirodna granica kraja, na pódpołdnju wobdawa Indiski ocean strony.

## Rěcna situacija w Indiskej
W Indiskej se wěcej ako 400 rěcow powěda. Wětšyna Indičanow powěda indoariske rěcy. Wót tych jo Hindi nejwažnjejša. Na pódpołdnju Indiskeje se drawidske rěcy powěda, na pśikład Tamilšćina. 21 rěcow jo oficielnje pśipóznate.
72% su Indoariske rěcy.
25% su Drawidske rěcy.

Druge w Indiskej wužywane rěcy su Awstro-aziske rěcy kaž Santali a Tibeto-burmaske rěcy kaž Manipuri.

## Klima
Wjedro na subkontinenśe jo prědnorědnje wót dešćowego casa (monsuna) wótwisne. Wón zachopina kóńc maja pśi pśibrjoze Kerale na krotkem wjacorje Indiskeje połkupy a śěgnjo w běgu pśichodnego połtera mjaseca do dłujkozajtšnego směra pśez kraj.

Wósebnje w pragólowych stronach na dłujkem zajtšu a w Bengalskej nižyny móžo w toś tom casu k śěžkim pólaśam pśiś, a pśi kšomje Himalaje njejsu wótwalenja góry rědko. Zachopjeńk septembra jo pódpołnoc pśewažnje bźez dešća, ale trajo dalšej mjaseca tak dłujko ako se teke mrokawy na pódpołdnjowem Dekkanje a w Kerali njezminu.

Pódzajtšny pśibrjog Andry Pradeša a Tamil Nadu kaž teke pódpołdnjowa Kerala dožywja mjaz oktobrom a decembrom dla dłujkowjacornego monsuna hyšći drugi dešćowy cas.

## Administratiwne źělenje
Indiska republika jo rozdźělona do 28 zwězkowych statow a 7 teritorijow.

### Zwězkowe staty

### Zwězkowe teritorije

## Wótkaz
Chomutov

**Chomutov** (''nim.'' Komotau) jo wokrejsne město w Českej we wokrejsu Chomutov w Ústeckem kraju. Ma 49.187 wobydlarjow. Susedne město jo Jirkov.

## Eksterne wótkaze
* Město Chomutov
Republika Chinska

**Republika Chinska**, teke znata ako **Taiwan**, jo kupowy stat w Aziji.

## Geografija
Nejwuše městno jo: Yùshān (3 952 m nad normalneju nulu).

## Stawizny

## Politika
Taiwan jo oficielnje wuznawany pśez 20 statow na swěśe.

## Wótkaz
Taiwan

**Taiwan** abo **Formosa** (z portugiziskego *Ilha Formosa* - *Krasna kupa*) jo kupa na pódzajtšu Azije, w pódwjacornem źělu Śichego oceana. Ma 23 milionow wobydlarjow a płoń 35 980 km². Jo głowna a nejwětša kupa Republiki Chinskeje.

## Wótkaz
Chinska

**Chinska** jo móžo byś:
# Chinska ludowa republika - socjalistiski stat, kótaryž ma stolicu Beijing 
# Republika Chinskeje - stat znaty ako Taiwan, kótaryž ma stolicu Taipei
Njeźichow

**Njeźichow** ( **Njedźichow**,  *Bernsdorf (Oberlausitz)*) jo małe město we Kinsporsko-Rolanskej góli na dłujkem wjacoru Budyšyńskego wokrejsa mjazy Kamjeńcom a Wórjejcami. 

Susedne jsy a města su Rolany, Hóznja (Zły Komorow), Łuty a Kulow.

## Měsćańske źele
* Njeźichow (Bernsdorf)
** Lěsna Hrabowa (Waldhof) *wót 1950*  
* Ćisow (Zeißholz) *wót 1994* 
* Hrabowa (Großgrabe) *wót 1997* 
* Nadrózna Hrabowka (Straßgräbchen) *wót 2007*
* Wiknica (Wiednitz) *wót 2012*


## Nožki


## Wótkaze

* Internetowy bok města
Ćisow

**Ćisow** (*nim.* Zeißholz) jo něgajšna wjas a wót 1994 měsćański źěl Njeźichowa (wokrejs Budyšyn). W lěśe 2011 jo how bydliło 199 wobydlarjow. 

#### Wejsne źěle
* Ćisow Saksonija (Zeißholz Saxonia) 
* Ćisow sydlišćo (Zeißholz Siedlung) 
* Ćisow wjas (Zeißholz Dorf)
* Ćisow kolonija (Zeißholz Kolonie)
Kinspork

**Kinspork** ( Königsbrück) jo městaško w pódwjacorje Górneje Łužyce w Budyšyńskem wokrejsu.

## Měsćańske źěle
* **Kinspork** ( Königsbrück, 1248 Kunigensbruk) 
* **Grawicy** ( Gräfenhain; 1350 Grawinhain) 
* **Rudowicy** ( Röhrsdorf; 1376 Rudigersdorph)



## Nožki


## Wótkaz
Pśibrjog

**Pśibrjog** ( *Eisenhüttenstadt*, do 1961 *Fürstenberg*) jo bźezamtne město nad Odru njepósrědnje pśi pólskej granicy.

Historiske dolnoserbske mě toś togo města jo Pśibrjog. W pisnej rěcy to mě se wužywa teke źinsa w originelnych dolnoserbskich tekstach a w pśełožkach z nimšćiny. Mimo togo w serbskim pismojstwje wužywa se teke originelnu nimsku formu *Eisenhüttenstadt*.

## Měsćańske źěle
* **Nowe město** (Neustadt)
* **Pśibrjog/Odra** (Fürstenberg/Oder) 
* **Běłow** (Schönfließ) 
* **Źělow** (Diehlo)

## Wobydlarske wuwiśe

## Galerija

PanoramaI.jpg|Historiski źěl Pśibrjoga
Eisenhuettenstadt Rathaus.jpg|Radnica w Pśobrjogu, 2005
Eisenhuettenstadt Theater.jpg|Źiwadło w Pśibrjogu
Krankenhaus an der Friedrich-Engels-Strasse.jpg|Měsćańska chórownja


## Partnerske města
* Dimitrowgrad w Bulgaŕskej
* Drancy w Francoskej
* Głogów w Pólskej
* Saarlouis w Pósaarskej. Prědne nimsko-nimske partnerske město (1986).

## Nóžki
Sepicy

**Sepicy** ( *Schwepnitz*) su mała gmejna w Kinsporsko-Rolanskej góli na dłujkem wjacorje Budyšyńskego wokrejsa pla městow Kamjeńca, Kinsporka a Njeźichowa, něźi 15–20 km na krotke zajtšo wót Rolan.

Susedne gmejny a města su Kamjeńc, Hóznja (Zły Komorow), Łuty, Bukow, Rolany a Njeźichow.

## Wejsne źěle
* Sepicy (Schwepnitz) 
* Bólericy (Bulleritz) 
* Kózły (Cosel) 
* Zelena Hrabowka (Grüngräbchen) 
* Ćisow (Zeisholz)

## Nožki


## Wótkaz
Wiknica

**Wiknica** ( Wětnica,  *Wiednitz*) jo wejsny źěl Njeźichowa w Kinsporksko-Rolanskem górkatem kraju na dłujkem wjacorje Budyšyńskego wokrejsa pla městow Kamjeńca, Kinsporka, Wórjejc a Njeźichowa, něźi pěśnasćo kilometrow na krotke zajtšo wót Rolan a dwaźasća kilometrow na krotki wjacor wót Złego Komorowa.

Susedne wsy a města su Sepicy, Schönteichen, Rolany, Hóznja, Łuty a Bukow.

## Wejsne źěle

* **Wiknica** (Wiednitz) 
* **Góla** (Heye, Heide; až 1950: *Grube Heye III*)

## Nožki


## Wòtkaz
Schönteichen

**Schönteichen** jo była gmejna w Kinsporksko-Rolanskej góli na dłujkem wjacorje Budyšyńskego wokrejsa pla městow Kamjeńca, Kinsporka a Njeźichowa, něźi 25 km na krotke zajtšo wót Rolan a 35 km na krotki wjacor wót Złego Komorowa.

## Wejsne źěle

* Běła (Biehla)
* Brunow (Brauna)
* Hlinka (Cunnersdorf)
* Wukecy (Hausdorf)
* Lubnjow (Liebenau)
* Petershain
* Rohrbach
* Schönbach
* Šwobicy (Schwosdorf)

## Wósobina z Schönteichena
* Matthias Herrmann (* 13. februar 1961 w Drježdźanach; † 2. oktobra 2007), nimski archiwar, historikaŕ, awtor knigłow a wót 1999 až k swójej smjerši wiceprezident Górnołužyskego towaristwa wědomnosćow.
Pančicy-Kukow

**Pančicy-Kukow** ( *Panschwitz-Kuckau*) jo wjas a gmejna w Budyšyńskem wokrejsu, kótaraž lažy mjazy městoma Kamjeńcom a Budyšynom.

Susedne gmejny su Njebjelčicy, Chrósćicy, Worklecy, Halštrow a Porchow.

## Wejsne źěle

**Pančicy-Kukow** (Panschwitz-Kuckau) 

## Wósobinka
* Stanisław Tilich, ministarski prezident Zwězkowego kraja Sakskeje.

## Nožki


## Wótkaz
Wótrań

**Wótrań** ( *Ortrand*) jo město a zastojnstwowe zjadnośeństwo (amt) na pódpołdnju Bramborskeje, dłujkowjacornje wót Górneje Łužyce. Lažy pśi granicy Bramborskeje ze Sakskeju.

## Měsćańske źele
* Wótrań
* Burkersdorf (Burkersdorf słuša geografiski hyšći ke Górnej Łužycy)

## Amtske gmejny
* Wótrań *(Ortrand)* z wejsnym źělom Burkersdorf
* Frauendorf z wejsnymi źělami Heidehäuser a Waidmannsruh
* Wjelike Chmjelny *(Großkmehlen)* z wejsnymi źělami Małe Chmjelny *(Kleinkmehlen)* a Frauwalde
* Kropnja *(Kroppen)* z wejsnym źělom Hendrichojce *(Heinersdorf)*
* Lipina *(Lindenau)*
* Ćětowa *(Tettau)*

## Wósobiny

* Lutz Heßlich (* 1959), chóśebuski kólasowaŕ
* Balthasar Kademann (* 1533 w Wótrańźe), superintendent w Pěrnje, kradu kšuty pśeśiwnik kryptokalwinizma
* Johann Gregor Fuchs (* 1650 w Wótrańźe; † 16. awgust 1715 w Lipsku), barokojski twarski mejstaŕ baroka w Drježdźanach a Lipsku
* Erich Kunisch (* 12. apryla 1929 w Frauwalźe; † 7. apryla 2003 w Gotha), nimski mólaŕ a wuměłc
* Karl Eduard Zachariae von Lingenthal (* 24. decembra 1812 w Heidelbergu; † 3. junija 1894 w Wjelikem Chmjelnje), prědny direktor za Cottbus-Großenhainer Eisenbahn Gesellschaft, jaden z nejwuznamnejšych pšawniskich historikarjow w Nimskej.

## Nožki


## Wótkaz
Bangladeš

**Bangladeš**, oficielnje **Ludowa republika Bangladeš**, jo stat w Aziji. Jogo susednej stata stej Indiska a Myanmar. Wót lěta 1971 jo Bangladeš wót Pakistana njewótwisny (do togo jo ako Pódzajtšny Pakistan źěl Pakistana był).

## Geografija
Nejwuše městno jo: Keokradong (1 230 m nad normalneju nulu).

## Wótkaz
Frankobrod nad Odru

**Frankobrod nad Odru** (nim. *Frankfurt (Oder)*, pl. *Frankfurt nad Odrą*,  gs. *Frankobrod nad Wódru*, dolnonim. *Frankfort an de Oder*) jo bźezwokrejsne město w Bramborskej. Lažy na lěwym brjogu Odry napśeśiwo městoju Słubice w Pólskej. Ma něźi jadenašesćźaset tysac wobydlarjow.

Historiske dolnoserbske mě toś togo města jo Frankobrod nad Odru. Wóno se w pisnej rěcy wužywa, lěcrownož we wobchadnej serbšćinje dajo teke formu *Frankfurt (nad Odru)*.

## Měsćańske źěle
 

## Nóžki
Halštrowska hola

**Halštrowska hola** ( *Elsterheide*) jo gmejna w sakskem wokrejsu Budyšyn a w centrumje srjejźneje Łužyce. Halštrowska hola lažy we Łužyskej góli pla Wórjejc, ca. 15 km na pódzajtšny wót Rólan a ca. 10 km na krotke zajtšo wót Złego Komorowa. 

## wejsne źěle

* **Nowa Łuka** (Neuwiese) 
* **Hory** (Bergen) 
* **[[Lejno]]** (Geierswalde) 
* **Zabrod** (Sabrodt)
* **Bjezdowy** (Klein Partwitz) 
* **Ptačecy** (Tätzschwitz) 
* **Narć** (Nardt) 
* **[[Bluń]]** (Bluno) 
* **Židžino** (Seidewinkel)

## Wótkaze

* Hory/'''Halštrowska hola'''
* Ptačecy
* Lejno
* Zabrod
* Narć
* Bluń/'''Halštrowska hola''' 
* Židžino
* Lausitzer Seenland
Slěpe

**Slěpe**, nim. **Schleife**; jo wjas w Zastojnstwej zgromaźeństwje Slěpe pla Grodka w srjeźnej Łužycy. 

Slěpe słuša k wokrejsu Zgórjelc a lažy wokoło 10 km na dłujki pódwjacor wót Běłeje Wody.

 

## Literatura
* H. Rychtaŕ (wud.): *Slěpjańska cytanka. Teksty z dweju stolěćowy w Slěpjańskem serbskem dialekće a w němskej rěcy.* Budyšyn: LND, 1995.
* A. Lange, E. Krawc: *Historiske wuměnjenja za wuwiće Slepjanskeje ludoweje kultury*. Budyšin: Dom za serbsku ludowu kulturu, 1991.
* W. Merkel, A. Lange, L. Balke: *K materielnej ludowej  kulturje Slepjanskich Serbow*. Budyšin: Dom za serbsku ludowu kulturu, 1991.
* K. Pietsch, S. Musiat: *Wašnja a nałožki Slepjanskich  Serbow*. Budyšin: Dom za serbsku ludowu kulturu, 1991.

## Eksterne wótkaze

* Oficialny internetowy bok gmejny Slěpe
* Serbski kulturny centrum w Slěpem

## Noty
Cerkwinosłowjańska rěc

**Cerkwinosłowjańska rěc** jo liturgiska rěc Ortodoksneje (Prawosławneje) cerkwje, ze swójźby  pódpołdnjowosłowjańskich rěcow.
Kenija

**Kenija** jo kraj w pódzajtšnej Africe.

## Geografija

Nejwuše městno jo: Mount Kenya (5 199 m nad normalneju nulu).

## Narody, rěcy a dialekty
Lisćina zeserbšćoneje softwary

Toś ten bok ma pśeglěd wó dotychměst zeserbšćonej softwarje daś, za górnoserbšćinu a dolnoserbšćinu. Dotychměst wjele serbskorěcneje softwary njejo, ale su južo někotare programy. Mimo togo móžo toś ten bok snaź póstork daś, aby se dalšne programy pśełožili.

## Softwara za źěłański system
KDE hsb

## Aplikacije

### HTML-editory
KompoZer hsb
Nvu górnoserbski pakśik
Komponenta HTML-editor w SeaMonkey hsb

### Tekstowe editory
Simredo hsb
UniRed górnoserbski rěcny pakśik | dolnoserbski rěcny pakśik

### Webowe wobglědowaki

Firefox hsb | dsb
Komponenta Nawigator w SeaMonkey hsb

### Programy za e-mail a diskusijne kupki
Thunderbird hsb | dsb
Komponenta za e-mail a diskusijne kupki w SeaMonkey hsb

### Programy za kalendarje a zastojanje terminow
Sunbird hsb
Lightning - kalendrowe rozšyrjenje za Thunderbird hsb

### Forumowe programy
FUDforum hsb

### Graśa
Billy hsb/dsb

### Programy za zwobraznjowanje geodatow
OpenStreetMap hsb a dsb
Ghana

**Ghana** jo kraj w pódwjacornej Africe. Stolica a nejwětše město jo Accra.

## Geografija

Nejwuše městno jo: Mount Afadjato (880 m nad normalneju nulu).
Uganda

**Uganda** jo kraj w pódzajtšnej Africe.

## Geografija

Nejwuše městno jo: Margherita Peak (5110 m nad normalneju nulu).
Łužycanarje

**Łužycanarje** (stare **Łužycany**; górnoserbski *Łužičenjo*, łatyński *Lusitzi* abo *Lusici*, nimski: *Lusizer*, pólski: *Łużyczanie*) su byli pódwjacornosłowjański rod w Dolnej Łužycy. 

Pó sedlenskem hiatusu wót nědźi 200 až do 300 lět pó daloko segacym wótdrogowanju Germanow z toś togo regiona w 4/5. stolěśu dojźo drje wokoło 700 (dotychměst nejstaršy dendrodatum ze sćěny pód słowjańskim groźišćom z Lubnjowa) a w mócnjejšej měrje we 8. stolěśu k wobsedlenju Dolneje Łužycy pśez słowjańske kupki.

Prědny raz buchu wóni pód mjenim *Lusitzi* w *Bayerskim geografje* zesrjejźa 9. stolěśa naspomnjone. Wokoło lěta 870/880, nejpózdźej 890, zachopili se pó nowych dendrochronologiskich pśepytowanjach w Dolnej Łužycy twarjenje groźišćow. Swój wjeršk jo dośěgnuło toś te wuwyśe wokoło lěta 920. Wóno jo był bźeze cwiblowanja reakcija na pśiběrace wobgrozenje  pśez pódzajtšnofrankowske mócnarstwo, kótarež měli swój wjerašk pótom w znatej wójnskej wójnje krala Heinricha I. z lětow 928/29 pśeśiwo Hevelleram, Dalemincam a Čecham a lěta 932 pśeśiwo Łužycanarjam we Łužycy. Słowjańska elita bu pśez markhrabju Gera w drugej połojcy 10. stolěśa do dalokeje měry  wótpórana. Mjazy lětoma 1002 a 1031 běštej Dolna a Górna Łužyca (něgajšny rodowy region Milcanow) pód pólskej wušnosću.

Tšojenja 11. a prědneje połojcy 12. stolěśa wóstanu njejasne. Akle z drugeje połojcy  12. stolěśa  jo zasej wěcej pisnych žrědłow. Toś ten cas padnjo do drugeje fazy srjejźowěkowskego pódzajtšosedlenja, ako su twarili słowjański wobydlarje gromaźe z nimskimi  abo flamskimi sedlerjami nowe jsy w starem sedlišćowem teritoriju a zachopili z rodowanjom dotychměst njewótworjonych lěsowych płoninow. Njeźiwajucy na z tym zachopjonu asimilaciju wobstoj až do źinsa słowjańske wobsedlenje Dolneje Łužycy pśez lud Serbow.

## Literatura
*Joachim Henning, Archäologische Forschungen an Ringwällen in Niederungslage: die Niederlausitz als Burgenlandschaft des östlichen Mitteleuropas im frühen Mittelalter. In: ders. / Alexander Ruttkay (Hrsg.), Frühmittelalterlicher Burgenbau in Mittel- und Osteuropa. Tagung Nitra 7.-10. Oktober 1996 (Bonn 1998) 9-29. 
*Karl-Uwe Heußner/ Thorsten Westphal, Dendrochronologische Untersuchungen an Holzfunden aus frühmittelalterlichen Burgwällen zwischen Elbe und Oder. In: ebd. 223-234.
*Felix Biermann, Slawische Besiedlung zwischen Elbe, Neiße und Lubsza. Archäologische Studien zum Siedlungswesen und zur Sachkultur des frühen und hohen Mittelalters. Ergebnisse und Materialien zum DFG-Projekt "Germanen - Slawen - Deutsche" (Bonn 2000) 
*Joachim Henning, Der slawische Siedlungsraum und die ottonische Expansion östlich der Elbe: Ereignisgeschichte - Archäologie - Dendrochronologie. In: ders. (Hrsg.), Europa im 10. Jahrhundert. Archäologie einer Aufbruchszeit. Internationale Tagung in Vorbereitung der Ausstellung „Otto der Große, Magdeburg und Europa" (Mainz 2002) 131-146. 
*Günter Wetzel, Germanen - Slawen - Deutsche in der Niederlausitz. Bericht der Römisch-Germanischen Kommission 83, 2002, 206-242.

## Eksterne wótkaze

* Łužycanarje a Mišnjany na Krakowskej uniwersiśe w 15. a 16. stolěśoma
Barack Obama

**Barack Hussein Obama** (* 4. awgusta 1961, Honolulu) jo był wót 20. januara 2009 do 20. januara 2017 44. prezident Zjadnośonych statow Ameriki a prědny Afroamerikanaŕ w tej poziciji.

## Wótkaze

* http://www.barackobama.com/
* Patrick J. Buchanan: Obama's First 100 Days—Amnesty Will Just Be The Start
Togo

**Togo** jo kraj w pódwjacornej Africe.

## Geografija

Nejwuše městno jo: Mount Agou (986 m nad normalneju nulu).
Burkina Faso

**Burkina Faso** jo kraj w pódwjacornej Africe. Stolica a nejwětše město jo Ouagadougou. Burkina Faso ma 20 milionow wobydlarjow, rozdźělnych na 160 etniske kupki ako Mossi, Fula, Bobo, Lobi a Tuareg, kenž jo powědaju w 60 rozdźělnych rěcach.

## Stawizny
Do lěta 1984 stat jo měł mě **Górna Wolta** od rěki Wolta. Stat jo sta se pomjenjowany wót prezidenta Thomasa Sankary na mě Burkina Faso, což jo wóznamjenijo *Kraj wuwěrnych luźi*.

## Geografija
Burkina Faso granicujo ze Mali, Nigerom, Beninom, Togo, Ghaniju a z Pśibrjogom Słonoweje kósći. Nejwuše městno jo Ténakourou (749 m nad normalneju nulu). Nejwětše města su Ouagadougou (Ouaga), Bobo-Dioulasso, Dédougou, Koudougou, Ouahigouya, Banfora, Fada N'gourma a Gaoua.

## Galerija Burkina Faso

A_woman_in_Burkina_Faso.jpg|Žeńska Burkinabe


Moschee_von_Bobo-Dioulasso.jpg|Wjelika Mošeja w Bobo-Dioulasso
Sudanese_Style_Railway_Station_Bobo_Dioulasso_Burkina_Faso.jpg|Dwórnišćo w Bobo-Dioulasso


Ms_744_obs_natiabouani_02.jpg|Sawana w šćitane strony Pama 
De_Yalgo_a_Dori_Marco_Schmidt_0922.jpg|Góra w Yalgo a Dori 
Waterfalls_at_Karfiguela,_Burkina_Faso.jpg|Wódopady w Karfiguela


## Wótkaze
Senegal

**Senegal** jo kraj w pódwjacornej Africe.

## Geografija

Nejwuše městno jo: góra bźez mjena blisko Nepen Diakha (581 m nad normalneju nulu).
Dragan Đokanović

**Dragan Đokanović** (serb. Драган Ђокановић ) (* 20. apryla 1958, Sarajewo) jo serbiski politikaŕ, předsyda strony Demokratska stranka federalista.

## Eksterne wótkaze
* https://web.archive.org/web/20100605035220/http://www.dragandjokanovic.com/
* Demokratska stranka federalista, Istočno Sarajewo
* derStandard.at
Lutz Heilmann

**Lutz Eberhard Heilmann** (roź. 7. septembera 1966 w Žitawje) jo nimski politikaŕ, kótaryž jo wótpósłańc Zwězkowego sejma za stronu Die Linke. Wón jo był oficialny sobuźěłaśeŕ ministarstwa za statnu wěstosć NDR.

## Eksterny wótkaz
*Jogo biografija
Lew Rockwell

**Llewellyn H. Rockwell, Jr.** (* 1. 7. 1944, Boston) jo amerikański politiski aktiwist a publicist.

## Wótkaze
*LewRockwell.com
*Ludwig von Mises Institute
Niger

**Niger** jo nutśikokrajny kraj w pódwjacornej Africe.

## Geografija

Nejwuše městno jo: Mont Greboun (1944 m nad normalneju nulu).
Lydnevi

**Lydnevi** jo konstruowana słowjańska rěc Libora Sztemona.

## Wóścenas
Wóścenas:
:Otec navo,
:Jaš jési na nebesai,
:Da jest posvetyn tavo nam.
:Da jest prihedyn tavo kralestvo.
:Da jest stanyn tavo vilja, jako na nébe, tako y na zéma.
:As navo bréd e keždanyn davat i nave danas.
:Ø adpoštat i nave as navo dluhem 
:jako y me adpoštalesom i navo dluhare.
:Ø nevøvedat as nave vø pokušenje, 
:ale nesvabodat as nave é zølyn.
:Navad tavo jest kralestvo y moc y slava navéke.
:Amén.

## Nožki
Kašubska

**Kašubska** (kaš. *Kaszëbë*, pól. *Kaszuby*, nim. *Kaschubei*) jo krajina w Pólskej, źož su Kašuby žywe. Lažy w Pomorskej. 

## Města w Kašubskej
*Pólske mě - Kašubske mě*

#Gdańsk - Gduńsk
#Gdynia - Gdiniô
#Wejherowo - Wejrowò
#Rumia - Rëmiô
#Sopot - Sopòt
#Kościerzyna - Kòscérzna
#Reda - Réda
#Bytów - Bëtowò
#Kartuzy - Kartuzë
#Puck - Pùck
#Władysławowo - Wiôlgô Wies
#Żukowo - Żukòwò
#Brusy - Brusë
#Hel - Hél
#Jastarnia - Jastarniô


## Galerija

Wobraz:Gdansk night view.jpg|Gdańsk
Wobraz:Basen-portowy-gdynia.jpg|Gdynia
Wobraz:Wejherowo plac Wejhera kamienice.jpg|Wejherowo
Wobraz:Gora Markowca, Rumia.jpg|Rumia
Wobraz:Muelle de Sopot, Polonia, 2013-05-22, DD 19.jpg|Sopot
Wobraz:Marketplace in Kościerzyna Poland.jpg|Kościerzyna
Wobraz:Reda PKP, peron 1.jpg|Reda
Wobraz:Bytow js.jpg|Bytów
Wobraz:Kartuzy - rynek.JPG|Kartuzy
Wobraz:Kamienice na placu Wolności w Pucku w tym kamienica - Plac Wolności 28.jpg|Puck
Wobraz:Zatoka Pucka - wybrzeże Zatoki Puckiej we Władysławowie - tzw. Słone Łąki - widok w kierunku południowym - Nadmorski Park Krajobrazowy.jpg|Władysławowo
Wobraz:Saint John the Baptist church in Żukowo, Poland.JPG|Żukowo


## Glědaj teke
* Kašuby
* Kašubšćina
Federacija Bosniskeje a Hercegowiny

**Federacija Bosniskeje a Hercegowiny** jo źěl Bosniskeje-Hercegowinskeje.

## Geografija

### Města
Nejwětše města su Sarajewo, Mostar, Tuzla, Zenica a Bihać.
Istočno Sarajewo

**Istočno Sarajewo** (Источно Сарајево) jo město w Republice Srpskej w Bosniskej-Hercegowinskej z 100.000 wobydlarjami.
Ptaški

**Ptaški** (*Aves*) su klasa rěpnikow (*Vertebrata*). Na swěśe jo wokoło 9 600 družynow ptaškow.

Město prědneju nogowu maju kśidle. Ale někótare ptaški njamógu z kśidłoma lětaś, kaž na pś. strus, emu, pinguin, kiwi.

## Wobraze

wobraz:HouseSparrow23.jpg|Wrobel (*Passer domesticus*)
wobraz:Columba_livia.jpg|Gołub


wobraz:Galloanseri2.png|Ewolucija
wobraz:Eagle.owl.arp.750pix.jpg|Sowa


wobraz:Autruche_male,_réserve_africaine_de_Sigean.jpg|Strus
Daniel Schneidermann

**Daniel Schneidermann** (* 5. apryla 1958 w Parisu) jo francojski žurnalist. 

Jogo fachowe polo jo zaběranje z medijami. Wón se zaběra wósebnje z analyzu telewizowego wobraza. Wón wozjawja pśedewšym w tyźenskich casopisach. Až do lěta 2003 był teke telewizowy kritikaŕ pśi Le Monde, kótaraž jo jomu dla pózdatnego pócarnjenja casopisa w jadnej z jogo knigłow wupowěźeła. Źinsa pišo za Libération. Wón prezentěrujo teke telewizowe wusćełanje *Arrêt sur images* sćelaka France 5.

## Bibliografija
* *Tout va très bien, monsieur le ministre*, Belfond, 1987,  (francojski)

## Links
* Arrêt sur images renaît sur Internet avec le site ''@rrêt sur images''.
Seśowy wobglědowak

**Seśowy wobglědowak** (teke: browser, web-browser, webowy browser) jo licakowy program, kótaryž słužy k wobglědowanju interneta (seśe, world wide web [www]). Program zmóžnja komunikaciju z http-serwerom a pśeźěłanje pśidostawanego koda (html, xhtml, xml a pod.), kótaryž formatěrujo a zwobrazni pó pśedpódatych standardach webowy bok.

Tekstowe wobglědowaki pokazuju boki ako tekst, zwětšego wjelgin jadnorje formatěrowany. Grafiske wobglědowaki zmóžnjaju nabejnjejše sformatěrowanje bokow zapśěgujucy teke wobraze. Za pokazanje někótarych wósebnych źělow boka, kaž su to flashowe animacije abo java applety, musy se wobglědowak rozšyriś wó specializowane pśidatne module.

K nejwěcej znatym grafiskim wobglědowakam słušaju Internet Explorer, Mozilla Firefox (teke serbski!), SeaMonkey, Opera, Konqueror a Safari. Tekstowej wobglědowaka stej na pś. Links a Lynx.

## Eksterne wótkaze

* Sorbzilla — serbski Firefox
Algeriska

**Algeriska** jo kraj w pódpołnocnej Africe.

## Geografija
Nejwuše městno jo: Tahat (3 003 m nad normalneju nulu), a nejniše: Chott Merlhir (40 m pod normalneju nulu). 
### Města

Nejwětše města su :

* Alger - 1 700 000 wobydlarjow	
* Oran - 769 000 wobydlarjow	
* Constantine - 591 000 wobydlarjow		
* Annaba - 446 000 wobydlarjow

## Administratiwne rozdźělenje

**48 prowincow** (*wilaya*):

## Wótkaz
Etiopiska

**Etiopiska** jo kraj w pódzajtšnej Africe. Granicujo na pódpołdnju z Keniju, na pódwjacorje ze Sudanom a Pódpołdnjowym Sudanom, na pódpołnocy z Eritreju a Džibuti a na pódzajtšu ze Somaliju. 

## Geografija
Nejwuše městno jo: Ras Dashen Terara (4 620 m nad normalneju nulu), a nejniše: Danakilska depresija (125 m pod normalneju nulu).

## Administratiwne rozdźělenje

Wót lěta 1994 bu federacija wutwórjona, kótaraž z źewjeś narodnostnych zwězkowych statow wobstoj:

a dwě samostatnej měsće:

* Addis Abeba
* Dire Dawa

Kuždy zwězkowy stat se dalej źěli do wokrejsow (*wereda*) a gmejnow (*kebele*).

Kórta administratiwnego rozdźělenja Etiopiskej jo how

### Rěcy w Etiopiskej

W Etiopiskej se powěda 84 rěcow. Někótare z nich su:

* Afar
* Amharic
* Anfillo
* Berto
* Bussa

* Hadiya
* Harari
* Konso
* Ongota
* Oromo

* Saho
* Soddo
* Silt'e
* Somali
* Tigriňňa

* Sidama
* Wolaita
* Gurage
* Gamo
* Goffa

## Stawizny
Etiopiska jo jaden z nejstaršych statow swěta.
Dolnoserbski gymnazium

**Dolnoserbski gymnazium** jo serbska šula w Chóśebuzu z wósebnym profilom.
W šuli wuknjo 620 wuknikow a wuknicow pó normalnem planje za gymnazium w Bramborskej.

## Jěźarnja
„Jěźarnja“ źo wót dolnoserbskeje rěcy a wóznamjenijo „Essensraum“, dokulaž jo "Essensraum“ wót gymnaziuma. Jo mjazy sportoweju halu a starym twarjenim šule. How se swěśe wjele swěźenjow, ako n.pś. „kokot“, „zapust“ abo ABI-pśizamknjenje. Wušej togo ma twarjenje  separatny rum za abiturienty za wuknjenje a za domacne nadawki. Pśipódla su tam někotare kašćiki za wukniki a tolety.

## Eksterny wótkaz

* Dolnoserbski gymnazium
Namibija

**Namibija** jo kraj w pódpołdnjowej Africe.

## Geografija
Namibia granicujo z Angolu a Sambiju na pódpołnocy, z Botswanu na pódzajtšu a Pódpołdnjoweju Afriku na pódpołdnju. Nejwuše městno jo góra Königstein (2 606 m nad normalneju nulu).
Leonšćina

**Leonšćina**, teke **Leonska rěc** (*Llionés*) jo romaniska rěc. Leonsku rěc powěda 25.000 luźi w Špańskej, Portugalskej.

## Nóžki


## Bibliografija
* Menéndez Pidal, R.: "El dialecto Leonés". Revista de Archivos, Bibliotecas y Museos, 14. 1906.
* García Gil, Hector (2010). «El asturiano-leonés: aspectos lingüísticos, sociolingüísticos y legislación». Working Papers Collection. Mercator Legislation, Dret i legislació lingüístics. (25). ISSN 2013-102X.
* Staff, E. : "Étude sur l'ancien dialecte léonnais d'après les chartes du XIIIÈ siècle", Uppsala. 1907.
* Gessner, Emil. «Das Altleonesische: Ein Beitrag zur Kenntnis des Altspanischen».
* Morala Rodríguez, Jose Ramón; González-Quevedo, Roberto; Herreras, José Carlos; Borrego, Julio; Egido, María Cristina (2009). El Leonés en el Siglo XXI (Un Romance Milenario ante el Reto de su Normalización). Instituto De La Lengua Castellano Y Leones. .

## Wótkaze
* Héctor García Gil. Asturian-leonese: Linguistic, Sociolinguistic and Legal Aspects
* Asturian Language Academy
* González i Planas, Francesc. Institutum Studiorum Romanicorum «Romania Minor». The Asturleonese Dialects.
Kyriliski alfabet

**Kyriliski alfabet** znaty teke ako **Azbuka** jo pismo, wužywane w Europje a Aziji. 

Mě jo wót swětego Konstantina, kótaryž jo był lěpjej znaty ako Kyril, a jo natwórił prědny słowjański alfabet glagolice. Kyriliski alfabet jo mógała byś natwórjona pśez jogo wuknika wokoło lěta 900.

## Kyriliski alfabet z lěta 900.
São Tomé a Príncipe

**São Tomé a Príncipe** jo kupowy kraj w Atlantiskem oceanje.

## Geografija
Nejwuše městno jo: Pico de Sao Tome (2 024 m nad normalneju nulu). 

## Stawizny
Angola

**Angola** jo kraj w pódpołdnjowej Africe. Lažy pśi Atlantiskem oceanje a granicujo z Republiku Kongo a Demokratiskeju Republiku Kongo na pódpołnocy, na pódzajtšu ze Sambiju a na pódpołdnju z Namibiju. Stolica Luanda namaka se pśi brjoze Atlantika na dłujkem wjacorje kraja a ma něźi 5 milionow wobydlarjow.

## Geografija
Nejwuše městno jo: Morro Môco (2 620 m nad normalneju nulu). 

### Města

Nejwětše města su :

* Luanda - 2 022 000 wobydlarjow	
* Huambo - 400 000 wobydlarjow	
* Benguela - 155 000 wobydlarjow		
* Lobito - 324 050 wobydlarjow (2014)

### Prowincy
Angola zestajijo se z slědujucych 18 prowincow:

## Wótkaze

* Wjelikopósłaństwo Republiki Angola w Nimskej
Du Fu

**Du Fu** (teke Tu Fu, chin. 杜甫, Dù Fǔ; * 712 w Duling pśi Chang'an † 770 w Leiyang) jo był jaden nejwažnjejšych basnikarjow chinskeje Tang-dynastije a rownik wót Li Bai.
Zawiercie

**Zawiercie** (pól. **Zawiercie**) jo město w pódpołdnjowej Pólskej, w šlazyńskem wójewódstwje, nad rěku Wartu. W léśu 2008 jo w Zawjerciu bydliło 53 789 luźi.

## Eksterne wótkaze
* Zawiercie
Jirkov

**Jirkov** (''nim.'' Görkau) jo město w Českej we wokrejsu Chomutov w Ústeckeje kraje. Ma 20.000 wobydlarjow. To jo susedne město Chomutova.

## Eksterne wótkaze
*Oficielne websedło
Žemŕ

**Žemŕ** (pólski *Lubsko*, nimski *Sommerfeld*) jo pólske město w lubuskem wójewódstwje, we wokrejsu Žarow (pólski: Powiat żarski).

## Galerija

Wobraz:Lubsko zamek 02.jpg
Wobraz:Ratusz w Lubsku by kurczak.jpg
Wobraz:Poland Lubsko - church.jpg
Wobraz:Baszta w Lubsku.jpg
Wobraz:Lubsko, Plac Wolności 14, 15.jpg
Wobraz:Lubsko, Plac Wolności 30, 31, 32.jpg
Wobraz:Lubsko, Plac Wolności 19, 20.jpg
Wobraz:Lubsko dworzec.JPG


## Nóžki
Krosno

**Krosno** (teke **Krosyn**;  *Krosno Odrzańskie*,  *Crossen an der Oder*) jo město nad Odru a Bobru w pódwjacornej Pólskej, w lubuskem wójwodstwje.

## Fotografija

## Nožki
Sněžeńka a sedym krotušow

**Sněžeńka a sedym krotušow** jo jadna z nejwěcej znatych bajkow z Nimskeje.

W toś tej bajce źo wó wjelgin rědne źowćo, jeje złu pśirodnu maś, sedym krotušow a princa.
Wyši Jězory

**Wyši Jězory** (Wyšy Jazory, ''pol.'' **Jeziory Wysokie**, ''nim.'' Hohen Jeser) jo wjas w gmejnje Brody *([[gmina Brody]])* we lubuskem wójewódstwje w Pólskej.
Lipna

**Lipna** (''pol.'' **Marianka**, ''nim.'' Marienhain) jo wjas w gmejnje Brody *([[gmina Brody]])* we lubuskem wójewódstwje w Pólskej.