open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Christiana Piniekowa

**Christiana Piniekowa**, nim.  Christiane Piniek (roź. Malinkec, 5 januara 1958 w Budyšynje) jo serbska wudawaŕka, wucabnica a publicistka. Wjednica Źěłanišća za serbske kubłańske wuwijanje Chóśebuz (ABC), cłonk Dolnoserbskeje rěcneje komisije. Wóna jo teke spisowaśelka, kótaraž pišo w dolnoserbskej, górnoserbskej a nimskej rěcach. Pód pseudonymom "Lenka" wóna jo wudała dwa zwězka poezijow: *mysli słowa zalětuju* (2004) a *wokognuśa nimjernosći • wokomiki wěčnosće • augenblicke der ewigkeit* (2010).

Wóna jo se naroźiła w Budyšynje ako stwórte góle wót wósymich. Jeje maśerna rěc jo górnoserbšćina. Wóna jo ceptaŕstwo za serbšćinu a rušćinu na Uniwersiśe w Lipsku studěrowała. 

## Publikacije
*1997 - *Literarna čitanka 2. Wučbnica za 11./12.* (w górnoserbšćinje), Budyšyn
*2004 - *mysli słowa zalětuju* 
*2005 - *Dolnoserbska literarna cytanka. 1. źěl, za sekundarny schójźeńk* (zběrka tekstow), Chóśebuz
*2007 - *Dolnoserbska literarna cytanka. 2. źěl, za sekundarny schójźeńk* (zběrka tekstow), Chóśebuz
*2010 - *wokognuśa nimjernosći • wokomiki wěčnosće • augenblicke der ewigkeit* (tśirěcna basniska zběrka) 
*2018 - *Pó serbsku! Gramatiske zwucowanja*, Budyšyn, gromaźe z Jurom Šrejdarjom.

## Nóžki


## Wótkaze
* Informacije na boce Ludowego nakładnistwa Domowina
* Lenka cyta z knigłow ''wokognuśa nimjernosći • wokomiki wěčnosće''
* Lenka cyta z knigłow ''mysli słowa zalětuju'' 1
* Lenka cyta z knigłow ''mysli słowa zalětuju'' 2
Marion Stenselowa

**Marion Stenselowa**, nim.  Marion Stensel (roź. ? decembra 1960 w Chóśebuzu) jo serbska žurnalistka a rozgłosowa redaktorka, wjednica serbskego studija rbb, cłonk Dolnoserbskeje rěcneje komisije. Za wólbnu periodu 2013-2018 Marion Stenselowa jo była cłonk kuratoriuma, kótarež rozsuźijo wó pśiwuznaśu Myta Ćišinskego a Spěchowańskego myta k Mytoju Ćišinskego.

W lěśe 2025 jo se sednuła pla RBB na wuměńk.

Wóna jo se naroźiła w Chóśebuzu, ale jo wótrosła we Wjerbnje. Něnto bydli w Běłej Górje. 

## Nóžki
Albert Tica

**Albert Tica**, teke: Albert Tyca, nim. Albert Tietze (roź. 23. decembra 1923) jo serbski wucabnik, dłujkolětny direktor Centralneje serbskeje rěcneje šule w Dešanku. 

Albert Tica jo był wjednik rěcnego kursa dolnoserbšćiny, kenž jo był organizěrowany w Běłej Górje wót januara do junija 1954, pón jo był direktor Centralneje serbskeje rěcneje šule w Dešanku.  W 1964 jo dostał cesne znamuško Domowiny.

## Publikacije
*1989: *Mojo žycenje ze źěśecych lět jo se dopołniło* [w:] *Ako smy chopili ceptariś. Dopomnjeńki wucabnikow prědnych lět*, wud. Christa Brandtowa, Budyšyn  

## Nožki
2019

## Tšojenja
### We Łužycy

### Hynźi
* 

## Narodniny
*

## Wumrěśe
* 1. apryla: **[[Jan Buk]]** - serbski mólaŕ (* 1922)
* 18. apryla: **[[Erwin Mjeršeńc]]** - serbski inženjer a wucabnik (* 1926)
* 10. nowembra: **[[Hync Roj]]** - serbski komponist a wucabnik (* 1927)
* 8. decembra: **[[Měto Pernak]]** - dolnoserbski wucabnik a wudawaŕ (* 1938)
* 18. decembra: Marron Curtis Fort - amerikańsko-nimski germanist a specialist za saterfrizišćinu (* 1938)
* 28. decembra: **[[Jurij Grós]]** – serbski wucabnik, pśedsedaŕ Domowiny (* 1931)
* 29. decembra: Manfred Stolpe - nimski politikaŕ, ministaŕski prezident Bramborskeje (* 1936)

## Myta
* Myto Domowiny: Helmut Hupac, Dieter Schütt a Cyril Pjech
* Myto Ćišinskego: Marja Elikowska-Winklerowa
* Cesne znamuško Domowiny: Bernd Jurk

## Wótkaz
Monte Águila

**Monte Águila** jo město w srjejźnej Chilskej w regionje Biobio. Bydli tam wokoło 6574 wobydlarjow.

## Galerija

Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (12).jpg|
Bomberos monte aguila.jpg|
Img-estadio.jpg|
Entrada x yumbel.jpg|
Premiacion O.V.V. 2017 (4).jpg|
Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (103).jpg|
Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (63).jpg|
Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (14).jpg|
Carros abandonados mte aguila.jpg|


## Eksterne wótkaze
* https://web.archive.org/web/20161107154124/http://monteaguila.cl/index.html
Konotop

**Konotop** (ukr. *Конотоп*; rus. *Конотоп*) jo město na Ukrainje.

## Stawizny
*1654-1721 -  Rusojske Carojstwo
*1721-1917 -  Rusojske Mócnarstwo
*1917 -  Rusojska Republika
*1919-1922 -  Sowjetska Ukraina
*1922-1991 -  Sowjetski zwězk
*wót 1991 -  Ukraina

## Nožki


## Wótkaz
* Историческая информация о городе Конотоп]
Fryco Bojt

**Fryco Bojt**, nim. Friedrich Boit (roź. 13. oktobra 1826, wum. 26. oktobra 1892 w Žylowje) jo był dolnoserbski wucabnik, publicist a konserwatiwny procowaŕ. Wón jo był sobuźěłaśeŕ Kita Šwjele a jo mu pomogał redigěrowaś *[[Bramborski Serbski Casnik]]*. 

Wón jo był syn bura. Jo zakóńcył wucabnikojski seminar w Nowej Cali. W lětach 1846-1850 jo źěłał ako pomocny wucabnik, pón 1850-1892 ako wucabnik we Žylowje. Fryco Bojt jo awtor romantiskego wulicowanja *Marja z Drjenowa* (prědny śišć 1866), kótarež górnoserbski literarny historikaŕ Korla Awgust Jenč jo zlicył k nejlepšym wupłodam dolnoserbskego pismojstwa.
 
## Publikacije
*1866: *Marja z Drjenowa* (wulicowanje)
*1867: *Schreiblesefibel für deutsch-wendische Schulen*, Chóśebuz

## Nožki


## Literatura

* *Fryco Bojt*, [w:] Frido Mětšk: *Chrestomatija dolnoserbskego pismowstwa wot zachopjeńka až na cas kněstwa fašizma w Němskej*, Budyšyn 1982, b. 162-163.
Gotthard Bolte

**Gotthard Bolte** (* 5. januara 1869 w Barlinju, † 22. měrca 1928 w Wětošowje) jo był nimski faraŕ, pśijaśel Serbow. Wón jo był roźony bratš nimskego literarnego historikarja a bajowědnika Johannesa Bolte.

Wón jo se naroźił w Barlinju ako syn mólarja. Ako młody kandidat jo pśišeł do Bórkow, źož jo źěłał gromaźe z fararjom Mětom Korjeńkom. Tam jo teke nawuknuł serbski. W lěśe 1898 su jogo pówołali ako fararja do Brjazyny. Jo se wobźělił na głownej zgromaźinje Maśice Serbskeje w Chóśebuzu 9. junija 1898.. W 1902 w *Časopisu Maćicy Serbskeje* wón jo wózjawił rěcywědny pśinosk, w kótarymž jo podał swójźbne mjenja, wupisane z Brjazyńskich cerkwinskich knigłow. Wót 1910 jo był pówołany ako faraŕ do Wětošowa, źož jo źěłał až do swójeje smjerśi w 1928.

## Publikacije
*1902: *Swójbne a ležownostne mjena Brjazynskeje wosady w Delnjej Łužicy*, [w:] *Časopis Maćicy Serbskeje*, 1902, z. I, b. 141-143.

## Žrědła


## Literatura
* *Bratša Bolte*, [w:] Gerat Hantška, *Naše korjenje. K stawiznam a kulturje Dolneje Łužyce. Publicistika 1954-1983*, pśeł. do dolnoserbšćiny Wylem Bjero, Budyšyn 1985, b. 352-355.
Gregor Wieczorek

**Gregor Wieczorek**, pól. Grzegorz Wieczorek (roź. 1975 w Tychach, Pólska) jo serbski žurnalist, publicist a pśełožowaŕ pólskego póchada; wustuděrowany biolog. W lětach 2003-2004 wón jo był redaktor dolnoserbskego casopisa za źiśi *[[Płomje]]* a w lětach 2006-2020 jo wón był šefredaktor *[[Nowy Casnik|Nowego Casnika]]*. Jo był teke redaktor *Pratyje* w lětach 2007-2010. Cłonk Dolnoserbskeje rěcneje komisije. Bydli a źěła w Chóśebuzu.

Gregor Wieczorek jo se naroźił w pólskich Tychach. W 1990 jogo familija jo wudrogowała do Westfalskeje. Na pódstupimskej uniwersiśe jo wón studěrował biologiju. 

## Pśełožki
*2012 - *Rostliny. Pśewódnik pó pśiroźe*, z nimskeje rěcy pśestajił Gregor Wieczorek

## Žrědła


## Wótkaze
* Gregor Wieczorek na portalu youtube
* Interview z Gregorom Wieczorekom (pólski)
Montsoreau

**Montsoreau** // jo město w pódwjacorje Francojskeje.

Dataja:Map commune FR insee code 49219.png|
Dataja:Château de Montsoreau, depuis la rive droite de la Loire.jpg|
Dataja:Montsoreau Val de Loire.png|
Dataja:Montsoreau castello valle della loira.jpg|'
Dataja:Montsoreau ( Maine et Loire ).jpg|
Dataja:Montsoreau bridge.jpg|
Dataja:Più bei borghi della Francia montsoreau 2.jpg|
Dataja:Château de montsoreau confluence vienne loire.jpg|


## Eksterne wótkaze
Chrósćicy

**Chrósćicy** ( *Crostwitz*) su wjas a gmejna w górnołužyskem Budyšyńskem wokrejsu w pódzajtšnej Sakskej. Wóna lažy w katolskich jědrowych stronach Serbow a płaśi ako jaden z centrumow serbojstwa w Górnej Łužycy.

## Nožki


## Wótkaz
Nazyma

**Nazyma** jo jaden wót styrich lětnych casow. Nazyma wóznamjenjujo pśechod wót lěśa do zymy.

Někotare kultury wobglěduju nazymsku rownosć źeń-noc ako srjejź nazymy, gdyž druge z dlejšym temperaturowym zaźaržowanim měnje, až wóna jo jeje zachopk. Meteorologi (a teke wětšyna klimatiski wósrědnych conow w pódpołdnjowej hemisferje) nałožuju póstajenje bazěrowane na Gregorjaniskej pratyje, źož nazyma su september, oktober a nowember, pak měrc, apryl a maj w pódpołdnjowej hemisferje.

## Galerija

New hampshire in autumn.jpg|Nazyma w New Hampshire
Herbst.jpg|Nazymski lěs 
Olchinger See, Toter Baum am Ufer.jpg|Nazymska atmosfera pśi jazoru
Wilh See Herbst.JPG|Nazymski wubarwjony lěs pśi jazoru 
Frederic Edwin Church - Autumn.jpg|Frederic Edwin Church, *Nazyma* (wobraz)


## Wótkaz
Rownosć źeń-noc

**Rownosć źeń-noc** (*[[Łatyńšćina]]: aequinoctium*, *rowna noc*) jo astronomiski fenomen, wokognuśe gdyž centrum Słyńca w jogo widobnem pógibowanju pó ekliptice njebjaskego ekwatora pśekujo. 

Dokulaž Mjasec (a mjenjejgódnjej planety) wjadu k wótchylenju Zemji wót perfektneje elipsy, zwěsći rownosć źeń-noc ned oficielnje pśez stawnjejšy ekliptiski stopjeń dlininy Słyńca skerjej, njejźli pśez jogo deklinaciju. Wokognuśa rownosćow dnja a nocy tuchylu zwěsće, gdyž stopjeń dlininy Słyńca jo 0° a 180°..

## Rownosć źeń-noc na Zemi

### Powšyknje
Systematiski wobglědujucy zejźenje Słyńca, luźe su zawupytnuli, až wóno jo mjazy dwěma extremnyma dypkoma na wokłonje a skóncnje zwěsćili srjejźišćo mjazy nich. Pózdźej jo było zgónjone, až to tšoji se, gdyž cas dnja a nocy jo kradu samski. 

W pódpołnocnej hemisferje nalěśna rownosć wóznamjenjujo zachopk nalěśa pla wětšyny kulturow a płaśi ako zachopk lěta w assyriskej pratyje, hinduistiskej a persiskej pratyje irańskego kalendera ako Nowruz (nowy źeń), gdyž nazymska rownosć jo zachopk nazymy.
Dataja:Earth-lighting-equinox_EN.png|Wobswětlenje Zemi wót Słyńca wob cas rownosći źeń-noc
Dataja:Ecliptic path.jpg|Relacija mjazy Zemju, Słyńcom a gwězdami wob cas měrcojskeje rownosći źeń-noc. Ze zemskej perspektiwy glědajucy, zezdajo se, až Słyńco źo spóromje ekliptiki (cerwjeny), co jo wopacne w pśirownanju z njebjaskim ekwatorom (běły).
Dataja:north season.jpg|Diagram, na kótaremž jo wiźeś, kak wuglěda Zemja w zachopjeńkach styrich lětnych casow z pódpołnocneje perspektiwy. Wótpšawa: decemberske zawrośenje Słyńca.
Dataja:south season.jpg|Diagram, na kótaremž jo wiźeś, kak wuglěda Zemja w zachopjeńkach styrich lětnych casow z pódpołdnjoweje perspektiwy. Wótlěwa: junijske zawrośenje Słyńca.


## Nožki


## Wótkaze
* Day and Night World Map (night and day map on equinox)
* Calculation of Length of Day (Formulas and Graphs)
* Equinoctial Points – The Nuttall Encyclopædia
* Table of times for Equinoxes, Solstices, Perihelion and Aphelion in 2000–2020
* Table of times of Spring Equinox for a thousand years: 1452–2547
*
Ralbicy-Róžant

**Ralbicy-Róžant** ( *Ralbitz-Rosenthal*) jo gmejna w górnołužyskem Budyšyńskem wokrejsu w pódzajtšnej Sakskej. Lažy w katolskich jědrowych stronach Serbow mjazy Kamjeńcom a Budyšynom.

## Nožki


## Wótkaz
Pšašak

**Pšašak** jo interpunkciske znamuško, kótarež se wužywa za wóznamjenjenje pšašajuceje sady. We wjele systemach pisma, teke we łatyńskem, ako pšašak se wužywa znamuško "?". We drugich systemach k tomu mógu słužyś teke druge znamuška, na pś. w grichišćinje jo to semikolon (;).

Pó regulach dolnoserbskeje ortografije pšašak se pišo: *pó samostatnych pšašajucych sadach, teke kaž wobstoje jano z pšašajucego słowa* . Na pśikład: *Źo? Co tam cytaš?* atd.

## Nožki
Chóśebuski pódzajtšny jazor

**Chóśebuski pódzajtšny jazor** (*Chóśebuske mórjo, Chóśebuske pódzajtšne jazoro, Liškojske jazoro*,  ***der Cottbuser Ostsee***) jo projekt, pśi kótaremž se něgajšna brunicowa jama Chóśebuz-połnoc wót 12. aprila 2019 z wódu połni. Do lěta 2024 to buźo z 1900 hektarami płoniny nejwětšy jazor Łužyskego jazorišća a rownož nejwětšy kumštny jazor Nimskeje.

## Mě jazora
Pódzajtšny chóśebuski jazor nosy toś to mě wót 30. maja 2013 pó wobzamknjenju chóśebuskich měsćańskich wótpósłańcow. Tola njejsu wše Serby toś to mě pśigłosowali. Na pśikład dajo ideju, měniś jen ako Liškojski jazor dla wótbagrowaneje jsy.

## Nožki


## Wótkaze
*Ines Neumannojc, ''LEAG jo chopiła połniś źěru z jamy Chóśebuz-połnoc'', ''Nowy Casnik'', 18. apryla 2019
Halštrow

**Halštrow** ( *Elstra*) jo městaško w Górnej Łužycy na pódpołdnju wót Kamjeńca.

## Měsćańske źěle
* Bódricy
* Dobrik
* Hrańčik
* Jědlow
* Kinč
* Krěpjecy
* Protecy
* Rušica
* Talpin
* Walow
* Wjelkow
* Wóslin

Krěpjecy słušaju k serbskemu sedleńskemu rumoju.

## Nožki


## Wótkaz
Kopańce

**Kopańce** () su gmejna w Bramborskej, kótaraž lažy we wokrejsu Sprjewja-Nysa.

## Geografija
Susedne gmejny su Chóśebuz, Łukojce, Grodk a Drjowk.

### Gmejnske źěle
Do Kopańc słušaju slědujuce wjaski:

## Žrědła


## Wótkaze

* Oficialna webstrona gmejny
Turnow-Pśiłuk

**Turnow-Pśiłuk** ( *Turnow-Preilack*) jo gmejna w bramborskej Dolnej Łužycy. Lažy blisko městaška Picnjo a pśi kšomje Luboraskeje góle we wokrejsu Sprjewja-Nysa. Gmejna słuša k serbskemu sedleńskemu rumoju a jo źěl Picańskego amta.

## Geografija
Susedne gmejny su Luboraz, Derbno, Turjej, město Picnjo, Drjenow a Hochoza.

## Žrědła


## Wótkaz
Góry

**Góry** () su mała dolnołužyska gmejna w Bramborskej, kótaraž lažy we wokrejsu Sprjewja-Nysa.

Gmejna słuša k sedleńskemu rumoju Serbow w Bramborskej a jo jadna ze šesć gmejnow Bórkowskego amta.

### Wuwiśe wobydlaŕstwa

## Wósobiny
* Herbert Cerna (1905–55) – serbski faraŕ a domownjowědnik, roźony na Górach

## Žrědła


## Wótkaz
Ś

**Ś ś** su pismiki dolnoserbskego alfabeta a wužywaju se teke w alfabetoma: pólskim, carnogórskim a w běłoruskim łatyńskem alfabeśe. 

W dolnoserbšćinje pismika Ś ś njepišomy žednje pśed pismikom *y*, w takich pozicijach pišomy stawnje pismika *š* a *ž*. Pismika "Ś ś" pišomy stawnje pśed *ě* a *i*, na pś. *śěg, śěło, śicho, śiskaś, śišć*.

## Nožki


## Literatura
*Manfred Starosta, *Ortografija a interpunkcija dolnoserbska. Pšawidła*, Budyšyn 1976.
*Manfred Starosta, *[[Dolnoserbsko-nimski słownik]]*, Budyšyn 1999
Pěsnica

**Pěsnica** (teke: *Božnjec*,  **Pößnitz**, stare nimske mě: *Pössnitz*, teke: *Pössnitzbach* a *Pössnitzwasser*) jo mała tšuga w krotkowjacornej Dolnej Łužycy, pśi Łužyskem Motodromje. Jeje žrědlišćo lažy pla Załgosća. Pěsnica běžy pśez Ždźarki, Rań, pón toś ta tšuga jo granicna linija mjazy Klěśišćami a Murjowom a pó někotarych kilometrach pśi Kśinicy wulewa do Carnego Halštera w Łucce.

### Pśirěki
* Kśinica
* Mórojska fryjarka
* Mórawa
* Krygaŕska fryjarka
* Wólšynka (nowe rěcyšćo)

### Sedlišća pśi tšuze
*Bukowka
*Wótšow
*Drochow
*Murjow
*Klěśišća
*Šejkow
*Łucka

## Nožki


## Wótkaz
Kólin

**Kólin** ( **Kolín**,  *Kolin*, teke *Köln*, *Cölln*, *Neu-Kolin* a *Collin*) jo město w Srjejźnočeskem kraju pśi Łobju, wokoło 60 km na pódpołnoc wót Pragi.

## Nóžki
Turnow (Česka)

**Turnow**' ( **Turnov**,  *Turnau*) jo město pśi šćitanej krajinje Česki raj w  Libereciskim kraju.

## Nóžki
Wjerbno

**Wjerbno** () jo gmejna w Dolnej Łužycy, kótaraž lažy we wokrejsu Sprjewja-Nysa w Błotach a słuša k sedleńskemu rumoju Serbow w Bramborskej. Jo jadna ze šesć gmejnow Bórkojskego amta.

## Geografija

Susedne gmejny su Smogorjow-Prjawoz, Góry, Gołkojce a Bórkowy.

## Wósobiny
* Měto Dalic (1684–1740)
* Mato Kosyk (1853–1940)
* Jan Bjarnat Krušwica (1845–1919) – faraŕ we Wjerbnje (1878–1919)
* Měto Laški (1889–1972)
* Jan Zygmunt Bjedrich Šyndlaŕ (1758–1841) – faraŕ, spisowaśel, wudawaśel; naroźony we Wjerbnje

## Literatura
* Martina Poraccyna: *Wjerbno – wjas na kšomje Błotow.* W Rozhleźe 4/1994, str. 132–134

## Žrědła


## Wótkaz
Dešno-Strjažow

**Dešno-Strjažow** ( *Dissen-Striesow*) jo dolnołužyska gmejna w bramborskem wokrejsu Sprjewja-Nysa. Gmejnskej źělej stej Dešno a Strjažow. Gmejna słuša k sedleńskemu rumoju Serbow w Bramborskej a jo jadna ze šesć gmejnow Bórkowskego amta.

## Geografija
Susedne gmejny su Smogorjow-Prjawoz, Hochoza, Chóśebuz a Brjazyna. 

## Wósobiny
* Bogumił Šwjela (1873–1948), faraŕ, rěcywědnik, sobuzałožaŕ Domowiny; faraŕ w Dešnje wót 1913 do 1941

## Žrědła


## Wótkazaj

* Oficialna webstrona
Wólšynka

* **[[Rajnica]]** (nim. Rainitza) abo teke ***Rěpišćańska Wóda***, žrědłowa rěcka Wólšynki. Mě póśěgujo se na městno žrědła ***[[Raj]]*** pla Wórlica.
* Nowa '''Wólšynka''' (nim. Wolschinka a Erlenbach) pśi Złem Komorowje.
* Stara **Wólšynka** (teke **[[Žarnowski Halšter]]**, nim. Sornoer Elster) pśi Złem Komorowje.
Wólšynka (nowe rěcyšćo)

**Wólšynka** ( *Wolschinka*; teke *Erlenbach*) jo mała tšuga w Dolnej Łužycy we Złym Komorowje. Jeje žrědło lažy pśi Rajowej górje we Wórlicy a wulew do Carnego Halštera pó wokoło 15 kilometrach w Łucce pśi wulewje Pěsnicy.

## Glej teke
* Rajnica (nim. *Rainitza* abo teke *Rěpišćańska Wóda*) žrědłowa rěcka Wólšynki. Mě póśěgujo se na městno žrědła *[[Raj]]* pla Wórlic.
* Žarnowski Halšter (Stara Wólšynka, nim. *Sornische Elster*)
Groźišćo

**Groźišćo** () jo město we wokrejsu Łobjo-Halšter w Bramborskej. Lažy w Dolnej Łužycy něźi wósym kilometrow na dłujki wjacor wót Grabina a ma něźi tśi a poł tysac wobydlarjow.

## Měsćańske źěle
Ku Groźišću słušaju slědujuce měsćańske źěle:

* Bedrichojce ()
* Běły Gózd () 
* Bóryń (, teke )
* Bóryńk ()
* Bronice ()
* Brjazyna (, prjedy *Presehna*)
* Bretna ()
* Dobryń ()
* Gósmar ()
* Wjelika Kšušwica ()
* Mała Kšušwica ()
* Möllendorf  
* Münchhausen
* Palice ()
* Pěski ()
* Wósek ()
* Zagorina ()

## Nóžki


## Wótkaz
Žarnowski Halšter

**Žarnowski Halšter**, teke **Wólšynka** ( *Sornoer Elster*, teke *Sornische Elster*) jo była rěka w Dolnej a Górnej Łužycy. Źinsajšny kanalowy system w Łužyskem jazorišću wopśimjejo teke mały, na krotke zajtšo wót Kóšynki lažecy kanal, kótaryž wjeźo wót Leniskego jazora do Carnego Halštera. Toś ten kanal nosy źinsa mě Žarnowski Halšter.

Něgajšne žrědlišćo rěki jo lažało pla města Grodk w Tešnicojskej góli, pśi jsach Lutoboŕ a Zabrody a pśi Blunjojskem gaśe. Žarnowski Halšter jo se wulewał w Złym Komorowje pśi Łužku do Carnego Halštera.

## Města a sedlišća pśi něgajšnej rěce
* Parcow
* Žarnow
* Škodow
* Wólšynski Młyn
* Bukojna
* Zły Komorow
* Wjaska
* Gat
* Nimješski Młyn
* Brjazki

## Glej teke
* Rajnica (nim. *Rainitza* abo teke *Rěpišćańska Wóda*) žrědłowa rěcka Wólšynki. Mě póśěgujo se na městno žrědła *[[Raj]]* pla Wórlic
*Wólšynka (nowe rěcyšćo) - (nowa Wólšynka pla Brjazki, nim. *Wolschinka* teke *Wolschinka-Totziggraben*)

## Nožki
Dobrja

**Dobrja**, pó starem pšawopisu: Dobŕa (teke *Mały Halšter*,  *Kleine Elster*, prjedy *Dober*) jo pěś a pěśźaset kilomejtarjow dłujka rěka w Dolnej Łužycy, pšawa pśirěka Carnego Halštera. Jeje žrědlišćo lažy pśi južnem Ługu. Dobrja nejpjerwjej běžy na pódpołnoc zapadnje wót Libeśina, pón na dłujki wjacor, južnje wot Žadowa a Cernjowa, pótom na pódwjacor, pódpołnocnje wot Grabina a južnje wot Groźišća, pótom na pódpołdnjo pśez Dobrjoług-Góstkow a na krotki wjacor do Rukowa. Na pódwjacor wót Rukowa we Wahrenbrücku Mały Halšter se wulewa do Carnego Halštera. 

## Nožki


## Wótkaz
Edward Wornar

**Edward Wornar**, nim. Eduard Werner (roź. 21. apryla 1966 w Bendorfje) jo serbski wědomnostnik, slawist a sorabist, direktor Instituta za sorabistiku w Lipsku. Wón jo teke zastupujucy cłonk Dolnoserbskeje rěcneje komisije. 

## Publikacije
* Edward Wornar a Jana Šołćina: *Obersorbisch im Selbststudium. Hornjoserbšćina za samostudij*, Budyšyn 2000.
* *Die Verbalaffigierung im Obersorbischen.* (= Schriften des Sorbischen Instituts. Band 34), LN Domowina Budyšyn 2003.
* *English-Upper Sorbian Learner's Dictionary. Jendelsko-hornjoserbski šulski slownik*. LN Domowina, Budyšyn 2007.
* *Traugott Xaverius Unruh, Von der Sorberwenden Wesenheit und Herkommen*, 2015.

## Nóžki


## Wótkaze
* Edward Wornar
Boris Johnson

**Boris Johnson** (* 19. junija 1964) jo britiski publicist, konserwatiwny politikaŕ, a wot 24. julija 2019 až do 6. septembra 2022 ako naslědnik Theresy May premier Zjadnośonego kralojstwa. 

Wót 1999 do 2005 jo był Johnson wudawaŕ konserwatiwnego powěsćowego magacina *The Spectator*. Wot maja 2008 až do maja 2016 jo był wón wušy šołta Londona a wot julija 2016 až do julija 2018  wenkowny ministaŕ Zjadnośonego kralojstwa. Wón jo pśigłosowaŕ wustupjenja Zjadnośonego kralojstwa z Europejskej uniji.

## Wótkaz
Helmut Kurjo

**Helmut Kurjo** (roź. 6. januara 1935 w Blunju, wum. 14. měrca 2023) jo serbski ludowy wuměłc, organizator serbskich nałogow a kulturnego žywjenja we Blunju, dłujkolětny póbratš, muzejownik a cerkwjeńc. 

Dłujkolětny nawjedowaŕ Domowniskego a drastwowego towaristwa Bluń (nim. Sorbischer Heimat- und Trachtenverein Bluno e.V.). Wón jo w swójom domje natwarił „bursku śpu“, priwatny muzeum, źož chowa wón *pódomk, drastwy, domacny rěd, fotografije a druge drogotne eksponaty, kótarež dawaju znankstwo wót burskego a serbskego charaktera jsy*. 

W lěśe 1967 Helmut Kurjo jo dostał cesne znamuško Domowiny, a w 1993 - myto Domowiny. 

Wó njom su se nawjerśeli tśo filmy:  *Wenn Jan und Lenka Hochzeit machen* (1956, wót Hansa Güntera Kadena), *Pobraška – der Hochzeitsbitter* (1987, wót Michaela Börnera) a *Kurjos Hof* (1997, wót Pětša Rochy). 

## Nožki


## Wótkaze
* Helmut Kurjo groni w swójej narěcy (pódwjacorna gródkojska narěc)
* ''Wertschätzung für Trachten steigt'' interview z Helmutem Kurjom, Lausitzer Rundschau, 18.08.2008
*  Torsten Richter-Zippack, ''Deutsch erst in der Schule gelernt'', Lausitzer Rundschau, 17.06.2018
Warnoćicy (Česka)

**Warnoćicy** (čes. **Varnsdorf**, nim. *Warnsdorf*) jo město w Górnej Łužycy we pódpołnocnočeskem kraju Wusće k Dźěćinskemu wokrejsej pśi rěčce Mandawje na granicy mjazy Nimskeju a Českeju blisko města a gmejny Rumburku, Habrachćicu-Nowymu Jěžercje, Wjelikemu Šunowej a Wodowym Hendrichecam. Laže 350 m nad mórskeju głaźinu a maju 15.429 wobydlarjow.
Habrachćicy-Nowe Jěžercy

**Habrachćicy-Nowe Jěžercy** (nim. Ebersbach-Neugersdorf, góranski narěc *Aberschbuch-Gierschdurf*) jo město w Łužyskich górach zesrjeźa Sprjewjech žrědlišćach we pódzajtšnosakskem wokrejsu Zgórjelc na granicy mjazy Nimskeju a Českeju blisko města a gmejny Wjelikemu Šunowej, Wodowymu Hendrichecej, Nowosólcemu-Górnymu Grodkej, Kotmaru, Lutarjecam w Nimskeje a Jiříkovu, Filipovu, Rumburku a Warnoćicom w Českej. Laže 433 m nad mórskeju głaźinu a maju 11.995 wobydlarjow.

### Wobchod

Habrachćicy a Nowe Jěžercy lažy pśi zeleznicowej śěgi wót Drježdźan mjazy Žytawom do Libereca a něga běchu teke hyšći jadne zeleznicowe śěgi wót Zebnica, Rumburk a Jiříkov do Lubija mjazy Suchem Hendrichecom a Swóńcom.

Busowa linka wobchadowaś se do Lubija, Žytawach, Wjelikich Šunowach, Wodowa Hendrichecach a Wopakach. Českem Bus 401 wujěś wót sem Habrachćicem dwórnišćy do Chřibskách mjazy Rumburkom.
Zuzana Čaputová

**Zuzana Čaputová** (* 21. julija 1973 w Bratislavje)) jo słowakska juristka a politikaŕka. Wót 15. junija 2019 jo prezidentka Słowakskeje. W lětoma 2018/19 jo wóna była wicepśedsedaŕka strony Progresívne Slovensko.

Wóna jo absolwentka Uniwersity Komenského w Bratislavje.

## Žrědła


## Wótkaze

* http://www.zuzanacaputova.sk/
Tramwajki w Szczecinje

**Tramwajki w Szczecinje**, abo: elektriske w Szczecinje (pól. Tramwaje w Szczecinie) su system kólejowego wobchada w pólskem měsće Szczecin. Szczeciński elektriski system jo był wutwórjony w 1879. System wobstoj z 12 linijow, a dłujkosć linijow jo 112,77 km. Transportowej organizaciji systema se groni "Tramwaje Szczecińskie".

## Lisćina linijow

## Liścina tramwajkow

## Žrědła


## Eksterne wótkaze
* Oficielny bok pśedewześa
Zebnica (město)

**Zebnica** (nim. **Sebnitz**, čes. Soběnice) jo wjelike wokrejsne město we wokrejsu Sakska Šwica-Pódzajtšne Rudne góry, z góry dołoj běžaś pśi rěcynu nižynu Zebnica a Kśinicy na granicy mjazy Nimskeju a Českeju. Město ma cirka 9552 wobydlarjow a jo se prědny raz w 13. stolěśu naspomnjeło. Lažy na wusokosći wót 250 až 460 metrow a 379 metry w městowych srjejźišćo pó jutšna k narodnego parku Saksko-Českojska Šwica a na  Pódwjacorno-Łužyskem góratem kraju. Lažy na lěwem brjogu rěki Zebnicy, naprěki českego města Dolní Poustevna, kenž jo było až do roku 1945 źěł Zebnice. Dalšne měsćańske źěle su Altendorf, Lichtenhain, Mitteldorf, Ottendorf a Saupsdorfa w Kśiniskem dołkach, kaž we husokosći Schönbach, Hofhainersdorf, Amtshainersdorf, Hertigswalde a Hinterhermsdorfa.

### Wobchod

Zebnica lažy pśi zeleznicowej śěgi *Sebnitztalbahn/ Zeleznica Narodnego parka Sakskeje a Českeje Šwicy* (U28) mjazy Dźěćinom, Žandawom, ***Zebnicom***, Delni Pustewnom, Mikławšowicom, Velký Šenovom, Słanknom do Rumburka a pśi śěgi Sakskego *Semmeringbahn* (RB71) mjazy ***Zebnicom***, Nowe Městom, Stołpinom do Pěrna.

Něga běchu teke hyšći jadne zeleznicowe śěgi wót Žandawa do Górneje Łužycy mjazy Krumhermsdorfom, Nowe Městom, Oberottendorfom, Wjazońcom, Wjelećinom, Rozwodecom, Budestecom a Dźěžnikecom do Budyšyna. 

Busowe linki 261 wujěś wót sem Drježdźan pód móstom pśi głownem dwórnišćy do Zebnice.
Fryco Morling

**Fryco Morling**, nim. Friedrich Morling (roź. 9. oktobra 1894 w Depsku, wum. 27. junija 1974 teke w Depsku) jo był dolnoserbski kulturny procowaŕ, spěchowaŕ serbskego kulturnego žywjenja w Depsku, dopisowaŕ Nowego Casnika a serbskeje Pratyje.

Fryco Morling  jo se naroźił ako sedyme góle Friedricha Morlinga, depšćańskego bura. Wót lěta 1908 jo se wukubłał w bjerowje pšawiznika. Wót 1919 jo źěłał ako zeleznicaŕ. We februarje 1946 jo słušał k załožarjam prědneje domowinskeje kupki w Chóśebuzu. Pón jo domowinsku kupku teke w Depsku załožył.

## Literatura
*Pětš Šurman, *Fryco Morling z Depska – cas žywjenja wjelebocnje angažěrowany Serb*, [w:] *Pratyja* 2015, b. 46–49.

## Nóžki
2020

## Tšojenja
### We Łužycy

### Hynźi
* 22. februara: prědny w Europje wopor pandemije koronawirusa, w Italskej

## Narodniny
*

## Wumrěśe
* 10. měrca: **[[Dytaŕ Redo]]** - serbski wucabnik a domownjowědnik (roź. 1942)
* 29. junija: Carl Reiner - amerikański grajaŕ (roź. 1922)
* 18. julija: Naya Rivera - US-amerikańska grajaŕka (roź. 1987)
* 31. oktobra: Sean Connery - šotiski grajaŕ (roź. 1930)
* 17. decembra:  **[[Toni Bruk]]** – serbski filmowy režiser a producent (roź. 1947)
* 20. decembra: **[[Jěwa Wórša Lanzyna]]** - serbska grafikaŕka a mólaŕka (roź. 1928)

## Myta
* Myto Miny Witkojc: Manfred Starosta
* Myto Domowiny: Elke Nagelowa, Jurij Šołta a Fryco Kšamaŕ; Myto Domowiny za dorost: Damian Dyrlich.

## Wótkaz
Wěrna Brjazyna

**Wěrna Brjazyna**, we starej ortografiji: Wěrna Bŕazyna (nimski *Treuenbrietzen*) - jo bramborske město we **[[Wokrejs Pódstupim-Srjejźomark|wokrejsu Podstupim-Srjejźomark]]** z 7.405 wobydlarjami.

## Nožki
Želm

**Želm** (nimski *Baruth/Mark*) - jo bramborske město we **[[Wokrejs Teltow-Flaming|wokrejsu Teltow-Flaming]]** z 4.200 wobydlarjami.
Parsk

**Parsk** ( *Königs Wusterhausen*) jo bramborske město we wokrejsu Dubja-Błota ze 40.000 wobydlarjami.

## Žrědła


## Wótkaz
Enya

**Enya** (irske mě: *Eithne Pádraigín Ni Bhraonain*, eng.: *Enya Patricia Brennan*, roź. 17. maja 1961 w Gweedore, grobinstwo Donegal, Irska) jo irska spiwaŕka, grajaŕka a muzikaŕka multiwokalneje muziki pop a new age. Enya jo dobyła mjazynarodnu woblubowanosć za spiw "Orinoko Flow (Sail Away)" z platy *Watermark* w lěśe 1988. Dalšnej znatej spiwa stej mj. dr. "Only Time" a "Bodicea", kótaryž jo był samplowany pśez kupku Fugees w spiwje "Ready or Not" w lěśe 1997. 

Enya jo grała a spiwała w keltiskej kupce jeje muzikalneje familije Clannad wót lěśa 1980. Wót 1982 statkujo ako solistka. Enya grajo, spiwa a producěrujo muziku new age z elementami keltisku, klasisku, cerkwinu a ludowu muziku. Enya jo spiwała w 10 rěcach. Enya jo wjelgin woblubowana muzikaŕka na swěśe. Wóna jo zepśedawała 75 mil. platow a dobyła 4 myta Grammy a druge myta. 

Asteroid "6433 Enya" jo był pomjenjony pó spiwaŕce Enya w lěśe 1997. Enya bydli w swójskem grodku pla Dublina. 

## Diskografija
* 1986 Enya
* 1988 Watermark
* 1991 Shepherd Moons
* 1992 The Celts
* 1995 The Memory of Trees
* 1997 Paint the Sky with Stars
* 2000 A Day Without Rain
* 2005 Amarantine
* 2008 And Winter Came...
* 2009 The Very Best of Enya
* 2012 Dark Sky Island

## Wótkaze
Tuneziska

**Tuneziska** (*[[Francojska_rěc|francojski]]: Tunisia, [[Arabska_rěc|arabšćina]]: Tūnisīyah*) jo kraj w pódpołnocnej Africe, stolica jo Tunis. Tuneziska a Tunis stej pomjenjowanej pó feniciskej bogowce Tunnit/Tannit. W casach Antiki Fenicijarje wuźěłali tudy měsćański stat Kartagina. W Kartaginje jo był sławny general feniciski Hannibal, kótaryž atakěrował Romski imperium. Romski imperium kolonizěrował Kartagine wót 146 l. pśed Chr. do 467 l. Pó Antice był tudy islamiski stat a arabiske dynastije wót 697 l. do 1534 l. Turkojski Ottomaniski imperium był tudy wót 1534 do 1881, a wót 1881 Tuneziska sta se francojska kolonija. Tuneziska jo njewótwisne wót Francojskeje wót 20. měrca 1956. W Tuneziskej su Berberiske luźi, bydle tudy wót dwanastego stolěśa pśed Chrystusom.

### Geografija
Tuneziska granicujo z Algeriskeju, Libyskeju a Srjejźnym mórjom. 
Nejwětše města su Tunis, Sfax, Sousse, Ettadhamen, Kairouan, Gabès, Bizerte, Aryanah, Gafsa a El Mourouj. 

## Galerija Tuneziski

Dougga_Capitol.jpg|Dougga
Tunisie_Carthage_Ruines_08.JPG|Kartagina


Hotel_de_ville_Nabeul.JPG|Hotel Nabeul
Amphitheatre_El_Jem(js)1.jpg|Romske źiwadło w El Jem


TUNISIE_MONASTIR_RIBAT_04.jpg|Monastir Ribat 
Cameleon_Tunisie.jpg|Kameleón


Sbeitla_10.jpg|Romski triumfowy wobłuk w Sbeitla
Cafe_Delices_Sidi_Bou_Said.JPG|Bou Said


## Wótkaze

## Stawizny
Džibuti

**Džibuti** (Afarski: Yibuuti, arabšćina: جيبوتي‎ Jībūtī, francojski: Djibouti, somaliski: Jabuuti) jo mały kraj w pódzajtšnej Africe (w tak pomjenjonem Rogu Afriki). Jogo stolica a nejwětše město, Džibuti, lažy na pśibrjogu Indiskego oceana. 

Wót antiki bydlitej how luda Afar a Somali (roda Issa). W srjejźowěku su se how wuwijali islamiske kalifaty. W 19. stolěśu su how Francozarje załožyli koloniju, kótaraž jo se stała ze źěłom Francojskego Somalilanda. W lětach 1967-1977 jo toś ta kolonija nosyła mě Francojski Teritorium Afarow a Issow. W 1977 Republika Džibuti jo dostała wót Francojskeje połnu njewótwisnosć. 

## Geografija
Džibuti granicujo z Etiopiskeju, Somaliju a Eritreju. Z pódzajtša kraja jo Indiski ocean  z Adeńskem zalewom, a z pódpołnocy jo Cerwjene mórjo. Móŕska wuscyna na Cerwjenem mórju mjazy Džibuti a Jemenom jo wuska jano na 28 km. Nejwuše městno Džibuti jo wulkan *Mousa Ali* (2.028 m nad normalneju nulu). Džibuti jo wjelgin górucy kraj - temperatura se how pógibujo mjazy 41°C a 31°C w juliju, a mjazy 28°C a 20°C w zymu. Pśerěznje, temperatura w Džibuti jo wšednje 32-28°C.

## Galerija Dżibuti

The_People's_Palace,_Djibouti_City.jpg|Palast Ludowy w stolicy 
An_Afar_nomad.jpg|Afariski nomada


Djib_003.JPG|Słone jazoro Assalske
FrancolinusOchropectus.svg|Frankolin džibutiski
Dugo3.jpg|Dugong


Lac_Abbe-02.JPG|Jazoro Abbe
The_mountains_near_Dasbiyo.png|Góry Dasbiyo
Mangrove_des_iles_moucha.JPG|Mangrowy na kupu Moucha


## Wótkaze
Storkow

**Storkow** (nimski *Storkow (Mark)*) - jo bramborske město we wokrejsu Odra-Sprjewja z 9.180 wobydlarjami.
Olga Tokarczuk

**Olga Tokarczuk** (cełe mě: *Olga Nawoja Tokarczuk*, roź. 29. januara 1962  w Sulechowje) jo pólska spisowaśelka, esejistka, psychologowka, lyrikaŕka i nosaŕka Nobelowego myta za literaturu (2018). Jeje knigły su pśestajone do 37 rěcow, mj.dr. do engelšćiny, nimšćiny, arabšćiny, chinšćiny, hindišćina, špańšćiny, japańšćiny, persišćiny, portugišćiny, rusojšćiny a drugich. 

## Twórby
* 1989: *Miasto w lustrach* (lyrika)
* 1993: *Podróż ludzi Księgi*
* 1995: *E.E.*
* 1996: *Prawiek i inne czasy*
* 1997: *Szafa*
* 1998: *Dom dzienny, dom nocny* 
* 2000: *Opowieści wigilijne* 
* 2001: *Lalka i perła*
* 2001: *Gra na wielu bębenkach* 
* 2004: *Ostatnie historie* 
* 2006: *Anna In w grobowcach świata* 
* 2007: *Bieguni*
* 2009: *Prowadź swój pług przez kości umarłych*
* 2012: *Moment niedźwiedzia* (eseje) 
* 2014: *Księgi Jakubowe* 
* 2017: *Zgubiona dusza* 
* 2018: *Opowiadania bizarne* 
* 2018: *Profesor Andrews w Warszawie. Wyspa*

## Žrědła
Jan Arnošt Smoler

**Jan Arnošt Smoler** ( *Johann Ernst Schmaler*; roź. 3. měrca 1816 we Łuću; wum. 13. junija 1884 w Budyšynje) jo był serbski filolog, etnolog, slawist, spisowaśel, wucabnik a nakładnik. Wón jo był jaden z nejwuznamnjejšych wjednikow serbskego narodnego wózroźenja w 19. stolěśu. Wót 15. lěta swójogo žywjenja jo wón w cełej Łužycy zběrał ludowe spiwy, powěsće, tšojenja, bajki a pśisłowa, górnoserbske a dolnoserbske. Jo pisał w górnoserbšćinje a nimšćinje, ale jo wudał teke dolnoserbske materialije w knigłach *Pjesnički hornych a deĺnych Łužiskich Serbow*. 

## Publikacije
### Ako spisowaśel
* *Mały Serb aby Serske a Njemske Rosmłowenja*. Budyšyn 1841 (digital)
* *Pjesnički hornych a deĺnych Łužiskich Serbow*. 2, Grimma 1841 a 1843 (z Leopoldom Hauptom) (digital)
* *Njemsko-Serski Słownik &nbsp;– Z wułoženjom powšitkomneho Serskeho prawjepisanja*. Budyšyn 1843 (digitalizat)
* *Wothłós pěsni ruskich*. Praga 1846 (z Janom Awgustom Warkom)
* *Powostanki ze starodawneho nabóžnistwa w serbskich Łužicach*. Budyšyn 1848
* *Sorbisch-wendische Sprachlehre &nbsp;– Mała Serbska rěčnica*. Budyšyn 1850   
* *Kleine Grammatik der serbisch-wendischen Sprache in der Oberlausitz &nbsp;– Mała serbska ryčnica*. Budyšyn 1852 (digital)
* *Wo słowjanskich městnych mjenach w Hornjej Łužicy a jich wuznamje*. Budyšyn 1867 (digital)

### Ako redaktor a nakładnik
* *Jahrbücher für slavische Literatur, Kunst und Wissenschaft* a *Slavische Rundschau*, *Slavische Bibliographie*
* *Zeitschrift für slavische Literatur, Kunst und Wissenschaft* a *Slavische Bibliographie*, *Slavische Novitäten*
* *Slavisches Centralblatt*
* *Centralblatt für slavische Literatur und Bibliographie*
* *Tydźenska Nowina* a *[[Serbske Nowiny]]*
* *Stadło*
* *Łužičan*
* *Lipa Serbska*
* *Łužica (casopis)*

## Wótkaze

 
*Dom Zejlerja a Smolerja we Łazu
*Artikel ''Jan Arnošt Smoler (1816 – 1884)'' w pólskem casopisu "Lud" 1984 z. 68, b. 335-344 ()
Mars (planet)

**Mars** (wót romskego boga wójny, grich.: *Ἄρης Arēs*; symbol: ) jo słyńcu stwórty nejblišy planet. 

Mars jo mjeńšy ako Zemja. Jogo radius wunjaso 6051,8 km a jogo wolumen wunjaso 1.63116×1011 km3. Temperatura se how pógibujo mjazy −153 °C a +25 °C, a śišć jo wót 0,4 kPa do 0,87 kPa. 

Mars jo teke pomjenjowany "cerwjeny planet" a ma małej mjaseca Fobos a Dajmos. Na Marsu jo nejwuše městno słyńcnego systema, wulkan Olympus Mons, kótaryž jo 22.000 m. nad normalneju nulu.

## Galerija Marsa


Mars_atmosphere.jpg|Atmosfera Marsa 
Mars_Hubble.jpg|Mars z teleskopa Hubble 
Mars_Earth_Comparison.png|Zemja a Mars
Phobos_colour_2008.jpg|Mjasec Fobos
Deimos-MRO.jpg|Mjasec Dejmos
 



## Wótkaze
Wisława Szymborska

**Wisława Szymborska** (cełe mě: *Maria Wisława Anna Szymborska*, roź. 2. julija 1923 we jsy Prowent; wum. 1. februara 2012 w Krakowje) jo była pólska basnikaŕka, lyrikaŕka, redaktorka, spisowaśelka, pśełožowaŕka, esejistka, a nosaŕka Nobelowego myta za literaturu (1996). Jeje knigły su pśestajone do 40 rěcow, mj.dr. do nimšćiny a do engelšćiny. W Nimskej Szymborska jo stała se znata pśez nimskego pśełožowaŕa Karla Dedeciusa.

Wušej Nobelowego myta, Szymborska jo dobyła pólskeje rědy: Rěd Běłego Jerjeła, Rěd Wózroźenja Pólskej, Złoteju Kśicu Zasłužby a Medalja „Gloria Artis”. Wóna jo była teke nosaŕka myta Goethego, Klubu PEN, Hardera, myta Załožbu Kościelskich a drugich.

Jaden z jeju woblubowanych basni w Pólskej to jo "Kot w pustym mieszkaniu" (Kócka w proznym bydlenju).

Wisława Szymborska jo była ze jsy Prowent (źinsa Kórnik pla Poznańju), a jo bydliła a źěłała w Krakowje do smjerśi. 

## Twórby

(originalne nadpisma w pólskeje rěcy)    
### Poezija
* Dlatego żyjemy, 1952, 1954
* Pytania zadawane sobie, 1954
* Wołanie do Yeti, 1957
* Sól, 1962
* Sto pociech, 1967
* Wszelki wypadek, 1972
* Wielka liczba, 1976
* Ludzie na moście, 1986
* Koniec i początek, 1993
* Chwila, 2002
* Dwukropek, 2005
* Tutaj, 2009)
* Wystarczy, 2012
* Czarna piosenka, 2014 (posthum)

### Zběranja poeziji
(originalne nadpisma w pólskeje rěcy)   
* 101 wierszy, 1966
* Wiersze wybrane, 1964
* Poezje wybrane, 1967
* Poezje: Poems (pólskeju-eng. edicija), 1989
* Widok z ziarnkiem piasku, 1996
* Sto wierszy – sto pociech, 1997
* Miłość szczęśliwa i inne wiersze, 2007
* Wiersze wybrane, 2010
* Milczenie roślin, 2011, 2012

### Proza
* Lektury nadobowiązkowe, 1992 (felietony)
* Rymowanki dla dużych dzieci, Kraków, 2003
* Błysk rewolwru, Warszawa, Agora, 2013

## Wótkaze

## Žrědła
Marja Młynkowa

**Marja Młynkowa**, roź. mě Brězanec (roź. 1. februara 1934 w Tomisławje, Pólska; wum. 27. februara 1971 w Budyšynje) - jo była górnoserbska lektorka, spisowaśelka a literarna kritikaŕka. W lětach 1955 do 1960 Marja jo była prědna redaktorka w nakładnistwoma "Volk und Wissen" a "Nowa doba", a pón lektorka w Ludowem nakładnistwje Domowina.

Marja Młynkowa jo dostała Literarne myto Domowiny w lěse 1968, a pó smjerśi teke w 1971.   

## Twórby
* Starosće w dźewjatce. Budyšyn: LND, 1964
* Kostrjanc a čerwjeny mak. Powědančka. Budyšyn: LND, 1965
* Dny w dalinje. Budyšyn: LND, 1967
* Z wótrym wóčkom. Wuběrk literarno-kritiskich dźěłow. Budyšyn: LND, 1973
* Dundak Matej, a druhe powědančka za dźěći. Budyšyn: LND, 1975
* Za płotom. Krótko-powědančka. Budyšyn: LND, 1977
* Zhromadźene spisy. Zwjazk 1. Powědančka a drobna proza. Budyšyn: LND, 1994
* Zhromadźene spisy. Zwjazk 2. Dny w dalinje. Budyšyn: LND, 1994

## Wótkaze
Słyńco

**Słyńco** (symbol: ; łat: *Sol*, grich.: ἥλιος bog słyńca *Helios*) jo gwězda, kótaraž jo centrum našego słyńcowego systema. Słyńce jo paleca se płuno-plasmoweju kula z 73% wóźiku, 25% helium a drugich elementow. Słyńca temperatura powjerchu jo 6000°C. Radius Słyńca wunjaso 1,4 milionow kilometrow, 109 raze wěcej ako radius zemje. M☉, słyńcowy wolumen wunjaso 2×10^30 kg, 300.000 raze wěcej ako zemja. Wolumen słyńca wunjaso 99,86 % wolumena cełego słyńcowego systema. 
Słyńco promjeni swětło, śopłota, energija a promjenjenja radioaktiwne a ultrawioletne. Słyńco jo 149,6 milionow kilometrow wót zemi. Słyńco jo gwězda głownego rěda, teke znate ako žołty lutk, w ramjenju Oriona w naseju galaksiju Ptaškoweju drogu. 

Słyńco jo zakładne wuměnjenje za wše žywjenje na zemje, za wšych rostlinowu a zwěrjetowu. Słyńco wiźone ze zemje jo zazdaśim gibaś se na njebju wót zajźenja do schowanju, ale jo jano zemja, kótaraž wjerśe se wokoło swójeje wósy. Gaž zemja wobwjerśe se tak, až słyńco se pódnurja slězy wokłona, na tem městnu zemje jo se zajśmi a jo se zachopijo noc. Gaž zemja wobwjerśe se tak, až pó noce słyńco stupa wušej wokłona, na tem městnu zemje jo se zachopijo swětły źeń. Gaž zemja wobwjerśe se jaden raz 360 stopnjow wokoło swójeje wósy, jo minjo se jadna słyńcowa doba abo 24 góźiny. Ceły Słyńcowy system zrazom z zemja kružy teke wokoło słyńca. Gaž zemja wobkružujo jaden raz dopołny wobběg wokoło Słyńca, jo minjo se jadne zemske lěto casa, abo 365,25 słyńcowych dnjow.

Słyńco jo było cesćone ako bog abo bogowka wót wšyknych luźi wót kamjeńtneju dobu. 
Wót słyńca pomjenjowane su dny tyźenja w łatyńšćinje a germaniskich rěcach ako dies Solis, Sonnabend, Sontag, søndag, Sunday. Astronomiski symbol słyńca jo ☉

## Galerija Słyńca

Solar_provenances_in_H-alpha.jpg|Słyńco, filtr H-alpha
SunFromClouds.jpg|Słyńcowe swětło na zemje
Sunset_2007-1.jpg|Schowanje słyńca
Skylab_Solar_flare.jpg|Erupcija plasmu


## Wótkaze
Pětr Młónk

Pětr Młónk (teke Młóńk, Młynk; roź. 19. měrca 1805 w Žičenju; wum. 6. februara 1887 w Małej Boršći) jo był górnoserbski ludowy basnikaŕ a narodny procowaŕ. Młónk jo zbasnił tysac pěsnjow. Jan Arnošt Smoler w 1848 se Młónka basniski dar wjelgin jo wažył, a jo wudawał twórbow Młónka w casniku "Tydzenska Nowina". Basniske twóŕby Pětra Młónka su se wudali 1879 w Budyšynje ako *Kěrluše a spěwy wot Pětra Młónka w Dźiwoćicach*. 

Młónk jo był cłonk a wót 19. apryla 1876 cesny cłonk Maśice Serbskeje. Młónk jo był teke cłonk Serbskego towaristwa w Tśich Gwězdach, a w 1862 jo sobuzałožył z Jaroměrom Hendrichom Imišom Serbske ewangelske knigłowe towaristwo.

## Literatura
* Manfred Laduš-Hermančanski: W Dźiwoćicach dźensa lědma znaty. K 200. narodninam ludoweho pěsnjerja Pětra Młónka. W: Serbskej protyce 2005, str. 65–68
* Jan Křižan: Posmjertna wopomnjenka k wobrazej Pětra Młóńka, serbskeho basnika z ludu. W: Časopis Maćicy Serbskeje. Lětnik 64 (1911), b. 1, str. 88. (hsb.)
* Franc Šěn: Młóńk, Pětr. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšyn 1984, str. 385sl.
Demokratiska Republika Azerbajdžan

**Demokratiska Republika Azerbajdžan** (azerbajdžanski *Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti*) jo był historiski stat w Aziji w lětach 1918-1920, kótaryž jo był na městnu źělow źinsajšnych statow Azerbajdžan, Georgiska, Rusojska, Turkojska a Armeńska.

Granice:
*na pódpołnocy: Sowjetska Rusojska, Demokratiska Republika Georgiskeje
*na pódpołdnju: Iran
*na pódwjacorje: Turkojska, Armeńska

## Města - galerija

Wobraz:Declaration of independence of Azerbaijan in Azerbaijani.jpg|Wuzjawjenje njewótwisnosći, 28. maja 1918
Wobraz:First meeting of the Parliament of the Azerbaijan Democratic Republic.jpg|Azerbajdžaniski parlament, Gandža, 1918
Wobraz:Parade of the Army of Azerbaijan in Baku.jpg|Armije Azerbejdžana, Baku, 1919


## Wótkaz
Wenus (planet)

**Wenus** (z łat. *Venus*, romska bogowka lubosći; symbol: ) jo słyńcu drugi nejblišy planet. Radius planeta wunjaso 6051,8 km a jogo wolumen wunjaso 9,38×1011 km3. Temperatura jo how 464 °C a śišć jo 9.3 MPa. Wenus jo dopołnje pśikšyta ze žołtymi mrokami ze syriku. Wenus wiźona ze zemje jo nejswětlejšy planet na nocnem njebju. 

## Galerija Wenus

Venus_globe.jpg|Wenus a kratery, mimo syrikowych mrokow
Venus-pacific-levelled.jpg|Wenus, glej ze Zemje  
Venustransit_2004-06-08_07-49.jpg|Transit Wenus pśez Słyńco
Venus_structure.jpg|Struktura Wenus


## Wótkaze
Hanka Krawcec

**Hanka Krawcec**,  *Hannah Schneider* (roź. 13. měrca 1901 w Drježdźanach, wum. 19. oktobra 1990 w Filipowje, Česka) - jo była górnoserbska wuměłska mólaŕka, grafikaŕka a ilustratorka. Wóna jo była znata ako prědna profesionelna serbska wuměłcowka.  

Hanka jo była źowka serbskego komponista, Bjarnata Krawca. Wóna jo se kubłała ako grafikaŕka w Drježdźanach a w Praskej *Wusokošuli wuměłskego rucnikaŕstwa*. W lěśe 1921 jo sobuzałožyła Koło serbskich twórjecych wuměłcow. Wót 1928 až do kóńca drugeje swětoweje wójny jo wóna bydliła a źěłała ako grafikaŕka w Nimskej, a wót 1945 až do smjerśi w Českej. Tam jo w lětach 1947-1986 bydliła a źěłała w Warnoćicach,pón w Filipowje. Wót 1947 lěta jo wóna była sobuźěłaśeŕka Domowiny. 

Hanka Krawcec jo wumrěła w českem Filipowje w 1990, jeje row jo w Warnoćicach. 

Hanka jo źěłała grafiki, plakaty, wobraze, temperowe mólby, mólby na głažku, ilustracije, rězby, ex librise, logo a emblemy.  
Nejwuznamnjejša jeje twóŕba jo grafiski cyklus "Člověk by člověku světlem měl být" (1961–1975). W lěśe 1949 jo Hanka wuźěłała emblem Domowiny, kenž jo serbska lipa, běły bom z tśimi łopenjami na cerwjenej slězynje. 

Jeje twóŕby su w zběrkach Českeje Narodneje Galerije a Narodnego Muzeja w Praze. 
Hanka Krawcec jo dostała Myto Ćišinskego w lěśe 1982.

## Literatura
* Milan Hrabal, *Hanka Krawcec*, Warnoćicy 2001,  
* Milan Hrabal, *Hanka Krawcec - výtvarné dílo / tworjace wuměłstwo*, Warnoćicy 2011, 
* Cyril Kola, *Hanka Krawcec njeboha*, [w:] Rozhlad 1990 (12), b. 351 a d. 

## Wótkaze
 
* Katalog Hanki Krawc w ČR  (česki) 
* Bio Hanki Krawcec  (česki)

## Wopomnjeńska tofla
Kwas klěbowy

**Klěbowy kwas** jo tradicionelne wuštosowane słowjańske a baltiske piśe, kenž se pśigótujo zwětšego z rdžynego klěba, znatego w centralno-, pódzajtšnoeuropskich a aziskich krajach ako "carny klěb". Kwas se klasificěrujo ako njealkoholiski pó standardach Ukrainy, Běłoruskeje, Rusojskeje, Letiskeje, Litawskeje, Pólskeje, Hungorskeje, Serbiskeje a Rumuńskeje, dokulaž wopśimjeśe alkohola pśi fermentaciji typiski jo niske (0.5–1.0% or 1–2 proof). 

## Terminologija
Słowo *kwas* jo wótwóźone wót starocerkwinosłowjańskego квасъ, proto-słowjańskego **kvasъ* (kwas, fermentěrowane piśe) a skóńcnje wót protoindoeuropskego  **kwat-* ('sour'). Źinsa słowa su pśisamem samskeː běłoruskiː , *kwas*; rusojski: , *kwas*; ukrainski: , kwas/chlibny kwas/syriwec; pólski: **' (klěbowy kwas); [[Letišćina|letiski]]: **'; rumuński: **'; [[Hungorska rěc|hungorski]]: **'; serbiski: **; chinski: , géwǎsī/kèwǎsī.

## Gótowanje
Kwas se pśigótujo pśirodnje z fermentaciju klěba, wótergi wěrcowany z sadami, jagodami, rozynkami. Źinsa kwas se zwětšego gótujo wót rdžyneje topjeńce, cukora a droždźejow.

## Nožki
Naya Rivera

**Naya Rivera** (roź. 12. januara 1987 w Valencia, Kaliforniska, wum. 8. julija 2020 Jazor Piru, Kaliforniska) jo była US-amerikańska grajaŕka, spiwaŕka, fotomodelka a socialna aktiwistka. Jeje nejwěcej znata rola jo była Santana Lopez w muzikalnej telewiznej seriji "Glee" za młodostnych. W "Glee" Naya jo grała, spiwała a rejowała za 6 lesów wót 2009 do 2015. W Glee wóna jo spiwała ako latinoska Santana duety gromaźe z Ricky Martinom, Gloriu Estefan, Demi Lovato a Gwyneth Paltrow. Wóna jo była grajaŕka w reklamach a telewiznych serijach wót 4. lěta žywjenja, gromaźe z Eddie Murphym, Redd Foxxom, Hillary Winston a Will Smithom. W 2016 jo wóna wudała biografiju *Sorry Not Sorry: Dreams, Mistakes and Growing Up*. Wót 2018 do 2020 jo wóna grała w rejowej seriji *Step Up: High Water*. 

Naya jo była wót familiji Portorikanaŕka, Afroamerikanaŕka a Nimcowka. Jeje matka jo fotomodelka Yolanda Rivera, bratš jo sportaŕ NFL Mychal Rivera a jeje sotša jo fotomodelka Nickayla Rivera. Naya jo była aktiwna w projektach za dobrotne zaměry DREAM Foundation, GLAAD, Stand Up to Cancer, The Trevor Project, The Elephant Project a The Sunshine Foundation.

8. julija 2020 gaž jo se Naya w kaliforniskem jazorje Piru gromaźe z jeje małym góleśim kupała, jo se njeglucnje zalała. 13. julija jo w jazorje było namakane jeje śěło. 

## Galerija

Naya_Rivera_by_Gage_Skidmore.jpg
Naya_Rivera.jpg
Naya_Rivera_%26_Amber_Riley_(5865314722).jpg|Naya a Amber Riley, koncert Glee


## Wótkaze
Weliko Tarnowo

**Weliko Tarnowo** (bul. Велико Търново) jo město w Bulgaŕskej. 1. januara 2007 jo how bydliło 72 891 luźi. 

## Stawizny

W lětach 1185-1393 jo Weliko Tarnowo było głowne město Bulgaŕskeje.


Крепостта Царевец.jpg|
Bulgaria Bulgaria-0893 - Trapezitsa (7433398084).jpg|
Hill Devingrad,Veliko Tarnovo,Bulgaria.jpg|
Die Gartenlaube (1885) b 725.jpg|1885
Constituent Assembly of Bulgaria.jpg|
Veliko Tarnovo002.JPG|
Memorial Veliko-Tarnovo.jpg|
University of Veliko Tarnovo,Rectorate.JPG|


## Wótkaz
* Oficielne internetowe boki
Alfons Wićaz

**Alfons Wićaz**,  *Alfons Lehmann* (roź. 24. julija 1945 w Radworju) jo serbski žurnalist, slawist a procowaŕ; pišo w górnoserbskej, dolnoserbskej a nimskej rěcach. 

W lěśe 1960 jo wón pśišeł do Chóśebuza, na serbsku rozšyrjonu wušu šulu "Marjana Domaškojc", źož jo źěłał ako ceptaŕ. Tam jo teke dolnoserbšćinu nawuknuł. W lětach 1964-1969 jo wón w Lipsku slawistiku studěrował. Jo pisał artikele do *[[Nowy Casnik|Nowego Casnika]]*, źiśecego casopisa *Płomjo*, *Nowej doby*, *[[Serbske Nowiny|Serbskich Nowin]]*,  źož jo pśewzeł amt zastupnego šefredaktora. Jo pisał teke za nimskej casopise *Sächsische Zeitung* a *Lausitzer Rundschau*. 

## Nóžki


## Žrědła
* Horst Adam, ''Swóje prědne nadawki jo pisał za Casnik'', ''Nowy Casnik'', 05.08.2020
Ulrich Pogoda

**Ulrich Pogoda** (roź. 31. julija 1954 w Kulowje) jo serbski komponist, muzikowy a rozgłosowy redaktor, kótary źěła pla Serbskego programa ORB/rbb. Wón jo młoge twóŕby skomponěrował. W 2003 r. LND jo wydało jogo *Sinfoniske twórby* (1. *Concerto saxofonia*; 2. *Zymski lěs*; 3. *Serbska reja*; 4. *Sinfonisches Poem*;
5. *Stufen*).

Wót lěta 1985 jo wón źěłał ako rozgłosowy muzikowy redaktor pla sćelaka Chośebuz a wót lěta 1992 Serbskej redakciji programa ORB/rbb.. 

W lěśe 1991 wón jo myto Domowiny dostał. 

## Nóžki


## Žrědła
* Oficielny internetowy bok Ulricha Pogody
*  Ulrich Pogoda, rbb