open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Erwin Strittmatter

**Erwin Strittmatter** (roź. 14. awgusta 1912 w Grodku; wum. 31. januara 1994 w Schulzenhofje) jo był serbsko-nimski spisowaśel, kótaryž jo w nimskej rěcy pisał. 

## Žywjenje
Wón jo se naroźił ako jadno z pěśo źiśi pjakarja Heinricha Strittmattera a jogo žeńskeje Pauliny Heleny, roź. Kulka. Swójo źiśetstwo jo wón w dolnołužyskich jsach Syjk (wót 1914) a Bóšojce pla Grodka (wót 1919) póbył. W lětach 1924-1930 jo wón źěłał ako wucabnik na Grodkowskim realnym gymnaziumje, kótaryž teke wót lěta 1996 njaso jogo mě. W 1933 jo zastupił do SPD. Jo se wóženił w 1937 a wót 1941 jo był ako wójak w policajskim regimenśe w Drugej swětowej wójnje. W 1943 jo Heinrich Himmler pósćił wšyknym policajskim regimentam cłonkstwo w SS, stakim jo se Strittmatter awtomatiski SS-ak stał.

Gaž wójna jo se skóńcyła, Strittmatter nejpjerwjej jo źěłał ako pjakaŕ, pón ako redaktor źenika *Märkische Volksstimme* w Złym Komorowje. 1950 jo wózjawił swójo prědne literariske źěło *Der Ochsenkutscher*.  W lětach 1959-1961 jo wón był prědny  sekretaŕ Nimskego zwězka spisowaśelow. 

We Łužycy znata jo jogo  trilogija *Loda* (*Der Laden*), w kótarejž jo wón wopisał swóju dwójorěcnu domownju. Strittatter ale teke cesto jo wobspominał wó swójich dožywjenjach a serbskich korjenjach, na pś. we wulicowańku *Sulamith Mingedö, der Doktor und die Laus* pišo wón wó swójoj swajźbje; ryśarje toś togo źěła su mj. dr. jogo starki Gottfried Jurischka a starka Dorothea, jogo nan Heinrich, maś  a wujk Stefan, kótaryž jo do Ameryki wudrogował.

Strittmatterowe knigły su se pśestajali do wokoło 40 rěcow.

## Publikacije

## Nóžki


## Wótkaze

* 
* Strittmatterowe towaristwo w Bóšojcach
Dolnoserbska romantika

**Dolnoserbska romantika** su knigły, kótarež jo w lěśe 2014 Ludowe nakładnistwo Domowina wudało w seriji *[[Serbska poezija]]*, cysło 60. Toś tu antologiju jo zestajił Fryco Libo. 

Antologija *Dolnoserbska romantika* wopśimjejo 41 literariske twórby 21 awtorow a awtorkow. To su basni kótarež su byli pisane wót 1867 (nastaśe basni *Nalěto* wót Mjertyna Lejnika) do 1934 (wudaśe zwězka basnjow *Wěnašk błośańskich kwětkow* wót Miny Witkojc). Fryco Libo, zestajaŕ toś teje poetiskeje zběrki, jo napisał: *Wažnej rožkowej kamjenja dolnosrerbskeje romantiki stej symbol *syłojka* ako spiwajucy ptašk w nocy, kenž se ako cerwjena nitka pśez romantiske pěsnjarstwo śěgnjo, a triada *wěra, lubosć, naźeja*, kótaruž Mjertyn Lejnik we swójej basni *Nalěto* ako prědny na taku wašnju naspomnjejo*.

## Wopśimjeśe
* Mjertyn Lejnik, *Nalěto*, *Požednosć za měrom*
* Mjertyn Grys, *Roztyl*, *Wójnske spiwanje*
* Fryco Klawš, *To zymje*
* Jan Bogumił Nytška, *Spominanje domoj*, *Domacnym Błotam*
* Pawoł Broniš, *Balada*
* Juro Surowin, *Kak som serbski nawuknuł*, *Roztyla* 
* Hajndrich Głowan, *Pśiź, kněz Jezus, a być naš gósć*
* Kito Šwjela, *Juroju Surowinoju*
* Mjertyn Rocha, *Tśi kšasne gwězdki*, *Póstrow nowomu basnikoju*, *Ten serbski kraj*
* Hajndrich Warko, *Serbska maś a jeje synk*
* Hajndrich Jordan *Głose ptaškow w nalěśu*, *Źož som ja roźony*
* Klemens Ruff, *Kowalowy towariš*, *Spušćenje*
* Kito Dabo, *Poł płachty*
* Mato Rizo, *Burow źěło*
* Mato Kósyk, *Gólc z Błotow*, *Źiśecy raj*, *Roztyla*
* Fryco Rocha, *Mój dom*, *Zbuźenje nalěta*, *Wen, wen do gluki*, *Žni*
* Liza Domškojc, *Zajtšne pśezpolahyśe*, *Na njeźelu zamrětych*
* Marjana Domškojc, *Zabita kurka*, *Pěseń*, *Škobrjonk*
* Hajno Rizo, *Pśejšło*, *Wětš*
* Bogumił Šwjela, *Muchy - žeńske*
* Mina Witkojc, *Buź swój*, *Syłojk*, *Wětšyk*, *Majska noc*

## Nóžki


## Wótkaze
* Informacija na boce LND
1. nowembra

**10. nowembra** jo 305. źeń gregorjaniskeje pratyje (306. w pśestupnych lětach), toś do kóńca lěta wóstawa hyšći 60 dnjow.

## Tšojenja
* 1952: W Śichem oceanje jo prědna US-amerikańska wóźikowa bomba eksploděrowała.

## Narodniny
* 1908: **[[Pawoł Nedo]]** – serbski wucabnik, ludowědnik, narodny procowaŕ († 1984)
* 1978: Sonja Lang – amerykańska pśełožowaŕka a wunamakaŕka planoweje rěcy Toki Pona 
* 1936: **[[Mikławš Krawc]]** – serbski pedagoga a publicist, Maśicaŕ

## Wumrěśe
* 1893: Jan Matejko – pólski mólaŕ (* 1838)
* 1903: Theodor Mommsen – nimski historikaŕ († 1817)
* 2008: Jacques Piccard – šwicaŕski dłymokomórski slěźaŕ (* 1922)
* 2009: Claude Lévi-Strauss – francojski antropolog (* 1908)

## Wótkaz
2022

## Tšojenja
### We Łužycy

### Hynźi
* 24. februara: Ruske wójnstwo nadpadnjo Ukrainu.

## Narodniny
*

## Wumrěśe
* 20. januara - Juro Mětšk, serbski komponist (roź. 1954)
* 12. awgusta - Erika Janowa, serbska ceptaŕka, pśełožowaŕka, wudawaŕka (roź. 1932)
## Wótkaz
Pandemija koronawirusa

**Pandemija koronawirusa** (teke: korona-pademija, koronowa pandemija, pandemija korony korona-epidemija) jo na cełem swěśe rozšyrjona epidemija infekciskeje chórosći COVID-19 (skrotconka wót engl. ***co'''rona'''vi'''rus '''d'''isease '''2019***). Toś tu chórosć zawinujo tak pomjenjony koronawirus, kótaryž we wobchadneje rěcy teke se jadnorje *korona* pomjenjujo.

Prědne chóre su byli w nowemberje 2019 w chinskem regionje Wuhan. Toś ta chórosć COVID-19 jo se pótom wjelgin malsnje po swěśe rozšyriła. Prědne pady su se pojawili w Europje wósebnje w Italskej, źož jo 22 februara 2020 był teke prědny njabogi. 

Swětowa organizacija strowotnistwa (WHO) jo 11 měrca 2020 pśipóznała, až chórosć COVID-19 jo pandemija (wósebnje wjelika epidemija infekciskeje chórosći).

Kněžaŕstwa młogich krajow su wopytowali rozšyrjenju pandemije zadoraś mj.dr. pśez wobgranicowanje kontaktow mjazy luźimi. Togodla su zacynjali šule, amty, sportnišća, muzeumy, kina atd.

## Nóžki
Ernst Eichler

**Ernst Eichler** (roź. 15. maja 1930 w Mimonju, Čechosłowakska, wum. 29. junija 2012 w Lipsku) jo był nimski rěcywědnik, mjenjowědnik, wósebnje zasłužony na pólu mjenjowědy w Nimskej.

Pó abiturje, kótaruž jo w gymnaziumje w Delišu złožył, jo Ernst Eichler studěrował w lětach 1950-1955 slawistiku a germanistiku na Lipšćańskej uniwersiśe, mjazy drugim pla Reinharda Olescha. Promowěrował jo w lěśe 1955 na temu wó městnych a rěcnych mjenjach Deličskego a Jiłowskiego wokrejsa (*Die Orts- und Flußnamen der Kreise Delitzsch und Eilenburg*). Z wuslědkami swójich slěźenjow wó stawiznach słowjańskich narěcow mjazy Solawu a Nysu (pód mjenim *Studien zur Frühgeschichte slawischer Mundarten zwischen Saale und Neiße*) jo wón w 1961 habilitěrował. W 1975 jo wón był za profesora za češćinu pówołany a jo źěłał na uniwersiśe až jo se 1995 sednuł na wuměńk.

Ernst Eichler jo awtor młogich knigłow, nastawkow a drugich wědomnostnych tekstow, słowjańskej mjenjowěźe w Nimskej pósćonych. Wósebnje wažne mjazy nimi jo źěło wó słowjańskich městnych mjenjach mjazy Solawu a Nysu, wudane w 4 zwězkach w lětach 1985-2009.

## Publikacije (wuběrk)

*1955: *Die Orts- und Flußnamen des Kreises Delitzsch. Eine namenkundliche Studie im Gebiet zwischen Saale und Mulde* Dissertation.
*1965: *Studien zur Frühgeschichte slawischer Mundarten zwischen Saale und Neiße* (= *Deutsch-slawische Forschungen zur Namenkunde und Siedlungsgeschichte* c. 19), Akademie-Verlag, Berlin 1965 (habilitacija).
*1965: *Etymologisches Wörterbuch der slawischen Elemente im Ostmitteldeutschen* (= *Schriften des Instituts für sorbische Volksforschung* z. 29), Budyšyn.
*1975: *Die Ortsnamen der Niederlausitz*, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšyn.
*1975-1978: *Ortsnamenbuch der Oberlausitz. Studien zur Toponymie der Kreise Bautzen, Bischofswerda, Görlitz, Hoyerswerda, Kamenz, Löbau, Niesky, Senftenberg, Weißwasser und Zittau*, z. 1: *Namenbuch.* (= *Deutsch-slawische Forschungen zur Namenkunde und Siedlungsgeschichte*, c. 28), Barliń; z. 2: *Namen- und Siedlungskunde* (= *Deutsch-slawische Forschungen zur Namenkunde und Siedlungsgeschichte*, z. 29), Barliń (gromaźe z Hansom Waltherom).
*1985-2009: *Slawische Ortsnamen zwischen Saale und Neiße. Ein Kompendium*, 4  zwězki, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšyn.
** z. 1: *A–J*, 1985 (2. wudaśe, 1987; 3. wudaśe, 1994.
** z. 2: *K–M*, 1987 (2. wudaśe, 2010)
** z. 3: *N–S*, 1993.
** z. 4: *T–Z*, 2009.
*1993: *Slawistik in Deutschland. Von den Anfängen bis 1945. Ein biographisches Lexikon*, LND, Budyšyn.
*2001: *Historisches Ortsnamenbuch von Sachsen* (= *Quellen und Forschungen zur sächsischen Geschichte*, z. 21). 3  zwězki, Barliń (gromaźe z Hansom Waltherom, ako wudawaŕ).
*2011: *Die Ortsnamen der Niederlausitz östlich der Neiße* (= *Abhandlungen der Sächsischen Akademie der Wissenschaften zu Leipzig, Philologisch-Historische Klasse*, z. 81, zešywk 6),  Stuttgart / Lipsk.
DigiSerb.de

**DigiSerb.de** jo online platforma, źož prezentěruju se wjele wideo w kótarychž se rozkładujo, kak se serbska rěc na wšakich digitalnych rědach nałožowaś dajo. Pśidatnje se wó digitalnych projektach rozpšawja, kenž su se wót lěta 2015 sem w nadawku Załožby za serbski lud pśez pśidatne spěchowanje zwopšawdnili.

## Nóžki


## Wótkaze
* DigiSerb.de
Saturn (planet)

**Saturn** (wót romskego boga rolnikaŕstwa a wusewow Saturna) jo šesty wót Słyńca planet w słyńcowem systemje. 

Saturn jo drugi nejwětšy planet w słyńcowem systemje, wětšy jo jano Jupiter. Jogo wósebnosć jo system wobryckow (pjeršćenjow) a togodla druge znate w dolnoserbšćinje mě toś togo planeta jo *Pódwobrycka*.

Saturn trjeba 83 lět nježli raz wokoło Słyńca pśiźo. Wón ma 274 znatych satelitow, mjazy nimi nejwětšy jo Titan.

## Galerija


Saturn PIA06077.jpg|Saturn
PIA10487 - Many Colors, Many Moons.jpg|Saturn a jogo satelit Titan
Saturn, Earth size comparison2.jpg|Pśirownanje wjelikosći Saturna a Zemje (fotomontaža) 
Earth-Moon system as seen from Saturn (PIA17171).jpg|Wuglěd Zemje wót Saturna
Unraveling Saturn's Rings.jpg|Wobrycki (pjeršćenje) Saturna
Two Halves of Titan.png|Titan, nejwětšy satelit Saturna
 



## Nóžki


## Wótkaze
Bob Dylan

**Bob Dylan** (*Robert Allen Zimmermann*; * 24. maja 1941, Duluth, Minnesota) jo był amerikański spiwaŕ, lyrikaŕ a muzikaŕ, nosaŕ Nobelowego myta.

## Wótkaz
Wolodymyr Zelenskij

**Wolodymyr Oleksandrowič Zelenskij** ( Володимир Олександрович Зеленський; roź. 25. januara 1978 w měsće Krywyj Rih, Ukrainska SSR) jo ukrainski grajaŕ,  režiser a politikaŕ, kótaryž jo wót 20. maja 2019 šesty prezident Ukrainy.

Po studiju prawnistwa jo wón źěłał ako grajaŕ, synchronowy powědaŕ, telewizijny moderator, kabaretist a filmowy producent. W lěśe 2003 jo wón załožił filmowe studijo Studija Kwartal-95 (ukr. „Студія Квартал-95“). Jo wón w Ukrainje daloko a šyroko znaty wosebnje pśez to, až wón jo grał głownu rólu w satiriskej telewizijnej seriji *Słužabnik naroda* (ukr. *Слуга народу*). Dnja 21. apryla jo wón był ako prezident Ukrainy wuzwolony.

Zelenskij póchada z ruskorěcneje židojskeje swójźby a jo wotrosł w industrijowym měsće Krywyj Rih.

## Wótkaz
The Rolling Stones

**The Rolling Stones** jo engelska rockowa muzikowa kupka z Londona, kótaraž jo była w 1962 załožona.

## Cłonki

* Mick Jagger (1962-)
* Keith Richards (1962-)
* Ronnie Wood (1975-)
* Charlie Watts (1963-2021)
* Brian Jones (1962-1969)
* Ian Stewart (1962-1963)
* Dick Taylor (1962)
* Mick Taylor (1969-1974)
* Bill Wyman (1962-1993)

## Diskografija

* *The Rolling Stones* (1964)
* *The Rolling Stones No. 2* (1965)
* *Out of Our Heads* (1965)
* *Aftermath* (1966)
* *Between the Buttons* (1967)
* *Their Satanic Majesties Request* (1967)
* *Beggars Banquet* (1968)
* *Let It Bleed* (1969)
* *Sticky Fingers* (1971)
* *Exile on Main St.* (1972)
* *Goats Head Soup* (1973)
* *It's Only Rock 'n' Roll* (1974)
* *Black and Blue* (1976)
* *Some Girls* (1978)
* *Emotional Rescue* (1980)
* *Tattoo You* (1981)
* *Undercover* (1983)
* *Dirty Work* (1986)
* *Steel Wheels* (1989)
* *Voodoo Lounge* (1994)
* *Bridges to Babylon* (1997)
* *A Bigger Bang* (2005)
* *Blue & Lonesome* (2016)
* *Hackney Diamonds* (2023)
Mick Jagger

**Mick Jagger** (**Michael Phillip Jagger**; * 26. julija 1943, Dartford, Engelska) jo britiski spiwaŕ a muzikaŕ. Wón jo dłujkolětny spiwaŕ rockoweje kupki The Rolling Stones.

## Wótkaz
Marcus Końcaŕ

**Marcus Końcaŕ**, nim. Marcus Koinzer (roź. 1987 w Chóśebuzu) - jo dolnoserbski wucabnik a kulturny procowaŕ, wót 2015 zastupny jadnaŕ Domowiny, wjednik Domowinskego běrowa w Chóśebuzu. 

Wón jo na Lipšćańskej uniwersiśe serbšćinu a stawizny na ceptaŕstwo za gymnazium studěrował. W lětach 2015-2019 jo wón był cłonk Rady za nastupnosći Serbow. 

## Pśełožki do dolnoserbšćiny
*2014 - Beata Mičerlichowa, *Njaboga nymfa*, pśestajił Marcus Kóńcaŕ

## Pśispomnjeśa


## Literatura
* *Naše awtorki a awtory*, [w:] Serbska Pratyja 2017, b. 159.
* ''Marcus Koinzer - Sprachgenie an der Domowina-Spitze '', w: ''Lausitzer Rundschau'', 13.02.2015.
Mapuche

**Mapuche** su indiańske indigeniske ludy w Pódpołdnjowej Americe. Wóni su žywe pśedewšym w Argentinskej a Chilskej.
Rusojski nadpad na Ukrainu

**Rusojski nadpad na Ukrainu** – jo napadowańska wójna Rusojskeje Federacije pśeśiwo Ukrainje, susednomu suwerenomu statoju. Jo wóna zachopiła 24. februara 2022.

24. februara armeja Rusojskeje Federacije jo pó pśikazu ruskego prezidenta Wladimira Putina Ukrainu nadpadnuła. Putin jo wujasnjował, až rusojska armeja deje pśewjasć – kaž to wón jo se wugronił – "denacifikaciju i demilitarizaciju Ukrainy". Faktiski jo se stakim rusojsko-ukrainska wójna zachopiła. Rusojska propaganda njoco toś togo konflikta z mjenim "wójna" wopisowaś, ale wužywa zapśimjeśa "specielna wójnska operacija".

Głowny zaměr toś teje "specielneje wójnskeje operacije" jo było dobyśe Kijewa, głownego města Ukrainy a pśeměnjenje ukrainskego kněžaŕstwa na prorusojske. To jo se ale njestało, a w měrcu rusojska armeja jo zachopiła pśimaś jano Donbas, region we pódpołdnjowej a pódzajtšnej Ukrainje.

Wob cas wójny rusojska armeja wugbajo wójnske złosnistwa, njestatki a złosnistwa pśeśiwo cłowjestwoju, dokulaž bombarděrujo nic jano industrijowe objekty a wójskowe baze, ale teke bydleńske domy, chórownje, šule a źiwadła w Kijewje, Charkiwje, Lwiwje, Mariupolu a drugich městach Ukrainy.

Z Ukrainy jo se zwignuła wjelicka žwała wuběgańcow, kótarež mj.dr. w Nimskej su pytali pómocy a šćita.
Smjerdźaca

**Smjerdźaca** (nimski Schmerlitz) jo wjas w gmejnje Ralbicy-Róžant, w historiskem kraju Górna Łužyca. Wobydlaŕstwo - 173 wobydlarjow.
Sotra.app

**Sotra.app** jo webbok, na kótaremž dajo se prědny zjawnje pśistupny awtomatiski pśełožowaŕ za serbšćinu wužywaś. K dispoziciji stoje rěcne poriki górnoserbski-, górnoserbsko-dolnoserbski a dolnoserbski-nimski kaž teke nawopak. Zakłady za to su dwójorěcne korpuse z paralelnymi sadami a teke monolingualne daty za kuždu rěc.

Wuwijanje awtomatiskego pśełožowarja jo se zachopiło pó někotarych testach w zachadnych lětach 2019 we wobłuku projekta Rěcnego centruma WITAJ, spěchowanego wót Załožby za serbski lud. Prědna wersija pśełožowarja na zakłaźe statistiskego systema *MOSES* jo se w měrcu 2021 wózjawiła. Wót maja 2022 wužywa zjawna wersija neuronalny system *Fairseq*. W februarje 2021 jo mimo togo Microsoft swój *Bing translator* za górnoserbšćinu wózjawił, pśi comž se w ramiku projekta "sotra" wuźěłane daty wužywaju.

W septembrje 2022 su "sotru" wó rěcnyma pórikoma dolnoserbski-nimski a górnoserbski-dolnoserbski ako teke wó dolnoserbski wužywarski pówjerch rozšyrili.

K dalšnym funkcijam "sotry" słuša integrěrowana pšawopisna kontrola za wšykne tśi rěcy.

## Nožki


## Wótkaz
* Startowy bok "sotry" (górnoserbski/dolnoserbski/nimski)
Nowa Jazorina

**Nowa Jazorina** ( *Neu-Seeland*) jo dolnołužyska wjas a gmejna we wokrejsu Górne Błota-Łužyca na pódpołdnju Bramborskej a źěl amta Stara Darbnja. Nowa Jazorina lažy w serbskem sedleńskem rumje.

Mě gmejny źo wót Łužyskej jazoriny (nim. Lausitzer Seenland), kótaraž jo nastała pśez połnjenje z wódu wótwórjonych źěrow łužyskego brunicowego rewěra a hyšći nastawa. Toś ten proces jo měł mócny wliw na krajinu a sedleńsku strukturu w cełem regionje, dokulaž jo se wjele něgajšnych jsow how wótbagrowało. Starodarbnjojski jazor, Rański jazor, Sedlišćański jazor a Parcowski jazor granicuju pśi tom z teritoriumom gmejny.

## Wejsne źěle
K gmejnje słušaju wejsne źěle:
* Bobošojce (*Bohnsdorf*) z gmejnskimi źělami Lěska (*Lieske*) a bydleńskimi městnami  Lindojske Pólo (*Lindenfeld*), Žarnojske Budy (*Sornoer Buden*) a Cłonica (*Zollhaus*)
* Lindow (*Lindchen*) z gmejnskimi źělami Lask (*Leeskow*) a bydleńskimi městnami Lambownja (*Dörrwolf*), Chójany (*Kunersdorf*) a Nowy Młyn (*Neue Mühle*)
* Lubochow z gmejnskimi źělami Górski Młyn (*Bergmühle*), Halankojc Młyn (*Halangmühle*) a Lubochojski Młyn (*Lubochowmühle*)
* Rašyn (*Rassen*).

## Wobraze

Lieske dorfkirche1.JPG|Lěskojska cerkwja
Bahnsdorf Zollhaus.jpg|Stary cłoński dom pśi zwězkowej droze 169, wót kótaregož źo mě bydleńskego městna Cłonica
NeuSeelandKunersdorfGutshaus.jpg|Kněžkojski dom w Chójanach
Dorfkirche Ressen Südansicht.jpg|Cerwkja w Rašynje


## Nožki


## Wótkaz
Tampere

**Tampere** (: **Tammerfors**) jo wjelike město w Finskeje. Lažy pśi Finskem zalewje a ma 244.315 wobydlarjow.
Njeknicomnik

**Njeknicomnik – Lipšćański šmarany casopis za serbske studenty** (; ) jo był  jaden wót studentow Instituta za sorabistiku w Lipsku zestajony śišćany magacin z pśinoskami w serbskej rěcy, kótaryž jo wuchadał mjazy 2017 a 2019 w Lipsku. Njeknicomnik jo wózjawjał artikle wó kulturnopolitiskem žywjenju Serbow, a jo był wjelgin kritiski. Dla kritiskego wopśimjeśa su byli pśinoski wózjawjone pód pseudonymom. 

## Wótkaze
* Njeknicomnik w Luhze
* Njeknicomnik w pśinosku ERIULEIPZIG-BLOG
* Njeknicomnik w serbskem tyźeniku Nowy Casnik
Mariehamn

**Mariehamn** (: **Maarianhamina**)  jo stolica a nejwětše město Åland. Lažy pśi zalewje a ma 11.736 wobydlarjow.
Anton Nawka

**Anton Nawka** (roź. 20. septembra 1913 w Radworju; wum. 4. apryla 1998 w Budyšynje) jo był serbski spisowaśel, pśełožowaŕ, redaktor a wucabnik.

## Žywjenje
Anton Nawka jo se naroźił 1913 ako syn wucabnika Michała Nawki w Radworju. Jogo młodša sotša jo była źiwadłownica Ludmila Nawka, jaden z bratšow ludowědnik Błažij Nawka. Wót 1920 jo wón chójźił do Radworskeje ludoweje šule a wót 1924 do gymnaziuma w Budyšynje. Pó maturje 1933 jo se wudał Nawka na studium žurnalistiki, stawiznow a ekonomije do Barlinja a Wrocławja. W lětoma 1937 a 1938 jo studěrował pšawa na Krakowskej uniwersiśe a jo był wót 1938 pśi pśedewześowej akademiji w Poznanju pśistajony. W lěśe 1941 su Nawku do wójnstwa śěgnuli a pušćili su 1945 ze sowjetskeje popajźi. Pó tom, až jo statkował w nowo załožonej Domowinje, jo studěrował mjazy 1946 do 1949 stawizny na uniwersiśe w Poznanju. Mjazy 1949 a 1954 jo wón był wucabnik na Serbskej wušej šuli w Budyšynje a wót 1954 docent na Serbskem ceptaŕskem wustawje. Z politiskich pśicynow jo zgubił 1958 toś to pśistajenje a jo był korektor w redakciji *[[Nowa doba|Noweje doby]]*. Wót lěta 1968 jo statkował ako lichotnje twórjecy spisowaśel, wót 1972 jako redaktor *[[Płomje|Płomjenja]]* a lektor w Ludowem nakładnistwje Domowina. Nawka jo wumrěł 1998 w Budyšynje.

Južo ako redaktor pówójnskego *Serbskego studenta* jo Nawka pisał wulicowańka a basni. Wjelike zasłužby jo sebje Nawka zdobył z pśełožkami ze swětoweje literatury, ako na pśikład *Goriotec nan* Honore de Balzaca (1952), *Běłozub* Jacka Londona (1955) abo *Grobina Kozelska* Kraszewskego (1956) ako teke z pśełožkami wěcej ako dwaźasća źiwadłowych graśow. Wón jo teke awtor popularnowědomnostnych knigłow *Mjenje zmylkow. Rady a pokiwy za dobru serbšćinu* (1972).

Nawka jo se 1965 z literarnym mytom Domowiny wuznamjenił za knigły *Pod wopačnej flintu*. W 1970 jo se wón teke z rědom „Zasłużony dla Kultury Polskiej” a z cesnym znamuškom pólskego zjadnośeństwa ZAIKS wuznamjenił. W lěśe 1995 su pósćili Antonoju Nawce Myto Ćišinskego.

Zgromadnje z manźelskeju Helenu, roź. Juraszek z Barlinja, kótaruž jo w lěśe 1934 ako student žurnalistiki zeznał, jo měł styri źiśi. Wón jo wumrěł w starstwje 84 lět w Budyšynje a bu na tamnjejšem Mikławšku zakopany.

## Twóŕby (wuběrk)
* 1961: *Pod wopačnej łopaću*, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšyn.
* 1964: *Pod wopačnej flintu*, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšyn.
* 1969: *Jadwiga*, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšyn.
* 2003: *Kubło pod worješinu*, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšyn (2. wudaśe 2017).

## Žrědła
* Hubert Žur, *Komuž muza pjero wodźi*, LND, Budyšyn 1977, b. 222-229.
* Helmut Kaltšmit, *Leksikon awtorow serbskich knihow 1945-1978*, Budyšyn 1979, b. 90-92.

## Nóžki


## Wótkazaj
*  
* Literatura wót Antona Nawki a wó nim w Serbskej bibliografiji
2023

## Tšojenja
### We Łužycy

### Hynźi
* 28. januara: Petr Pavel jo prezidentowe wólby w Českej dobydnuł.

## Narodniny
*

## Wumrěśe
* 10. januara: Jeff Beck – britiski gitarist (* 1944)
* 16. januara: Gina Lollobrigida – italska źiwadłownica a fotografka (* 1927)
* 5. februara: Pervez Musharraf – pakistanski general a statny prezident (* 1943)
* 6. februara: **[[Křesćan Baumgärtel]]** – serbski spiwaŕ, kulturnik, pśedsedaŕ Załožboweje rady (* 1939)
* 14. měrca: **[[Helmut Kurjo]]** – serbski ludowy wuměłc a póbratš (* 1935)
* 15. měrca: Antje Vollmer – nimska politikaŕka Zwězka 90/Zelenych (* 1943)
* 22. apryla: Richard Matuš – serbski kórbikaŕ a cerkwjeńc (* 1926)

## Wótkaz
Vesoul

**Vesoul** jo město w pódwjacorje Francojskeje.

## Wósobiny
* Jean-Léon Gérôme (1824-1904)
* Édouard Belin (1876-1963)
* Edwige Feuillère (1907-1998)

## Galerija

File:Vesoul Jardin anglais 3.JPG
Place du Palais, Vesoul.jpg
File:Vesoul, Chapelle Notre Dame de la Motte après restauration 12082014.jpg
File:Vesoul La Motte 2.jpg
Vesoul rue d'Alsace-Lorraine 3.jpg


## Nožki

* (fr) www.vesoul.fr
* (fr) www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-70550

## Eksterne wótkaze
Hanshin Tigers

**Hanshin Tigers** ()  su profesionelny baseballowy team w Japańskej. Wóni graju w centrali Leag. Domacny stadion toś togo teama jo Koshien Stadion w měsće Nishinomiya w prefekturje Hyogo.

Skrotconka jo "Hanshin" a pśimě jo "Tigers". Jo pó Yomiuri Giantsu drugi nejcesćejšy 12 pśežywjonych profesionelnych baseballowych teamow w Japańskej a jaden z baseballowych teamow wót zachopjeńka profesionelnych baseballowych graśow w lěśe 1936. Až do 1960 su gronili Osaka Tigers, z wuwześim periody za cas wójny.

Wobgóspodarjeńska towarišnosć jo Hanshin Tigers Corporation. Mamina towarišnosć jo Hanshin Electric Railway (źowka towaristwa Hanki Hanshin Holdings). Lěcrownož jo towaristwo śamnu dobu dožywiło, w kótarejž jo pěś razow liga dobył (licba mejstaŕstwow jo była 5. městno w lize) a jano japańska (ned na dolnych 12 towaristwow), a wót 1987 do 2001 jo se 1001 sankěrowała 10 razow wót 15 sezonow na slědne městno, ale wót załoženja ligi (1950) jo cełkowny dobytk za to, ale wót załoženja ligi (1950) jo cełkowny dobytk drugeje w lize a ma stabilnu móc z wjele sezonami, w kótarychž su do rědownje stupili.

## Weblinks

* [sedło](https://m.hanshintigers.jp/　Oficielne)
Fumio Kishida

**Fumio Kishida**()jo japański politikaŕ. 

Cłonk reprezentantowego domu liberalneje demokratiskeje strony (10. wólbna perioda), premierministaŕ (100. a 101. wólbna perioda), prezident Liberalnejedemokratiskeje strony (27.)Ministarje za wenkowne nastupnosći (143., 144., 150.), zašćitowański ministaŕ (16.), ministaŕ za wósebne misije, kabinetowy běrow (Okinawa a pódpołnocne napšawy, regulěrowańska reforma, ludowe žywjenje, wědomnostne a technologiskeje politiki) (prědna pśetwórjenje kabineta Abe, kabinet Yasuo Fukuda), ministaŕ za spěchowanje pśetrjebowarskego zastojnstwa (Yasuo Fukuda), statny ministaŕ za swětnišćowe wuwiśe (kabinet Yasuo Fukuda), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowy běrow (Rechallenge) (prědne pśetwórjenje kabineta abe), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowy běrow (Rechallenge) (prědne pśetwórjenje kabineta Abe), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowy běrow (Rechallenge) (prědne pśetwórjenje kabineta abe), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowy běrow (Rechalled), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowy běrow (Rechallenge), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowy běrow (Rechallenge), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowy běrow (Rechallenge) (prědne pśetwórjenje kabineta abe), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowy běrow (Rechallenge) (prědne pśetwórjenje kabineta abe), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowy běrow (Rechallenge) (prědne pśetwórjenje kabineta abe), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowe běrowy (Yasuo Fukuda), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowe běrowy (Rechallenge), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowe běrowy (Rechallenge), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowy běrow (Rechallenge) (prědne pśetwórjenje kabineta abe, kabinet Yasuo Fukuda), zagronity ministaŕ za wósebne misije, kabinetowy běrow (Y Wón jo słužył ako zastupujucy ministaŕ za kubłanje, kulturu, sport, wědomnosć a technologiju (w prědnem kabinetje Koizumi), parlamentariski wicepremis za twaŕstwo (obuchis drugi pśetwóriny kabinet a prědny kabinet Mori), pśedsedaŕ wuběrka za strowosć, źěło a dobrotnistwo reprezentantow domu a pśedsedaŕ wuběrka za politiske slěźenje liberalnych demokratow (58.).
All Japan High School Baseball Championship

**All Japan High School Baseball Championship**(全国高校学校野球選手権大会) jo highschool-baseballowy turněr, kótaryž se kužde lěto w awgusće wót Asahi Shimbun a Japańskeje High School Baseball Federation głownje w Koshien stadium w měsće Nishinomiya w prefekturu Hyogo w Japańskej wunjaso.
Barwa turněrowego chórgoja a mejstaŕstwa mejstaŕstwow jo purpurcerwjena a se pomjenijo ako "purpurcerwjeny Grand-Championship-chórgoj", wósebnje nastupajucy mejstaŕstwo mejstaŕstwow.
Wopisujo se ako "Summer Koshien", "Summer High School Baseball", "Summer Championship", "Koshien", "Summer", "Championship", "XX Summer" atd. wopisujo a wótmějo se kužde pěś lět (slědna cyfra jo 0 a 5) ako wopomnjeński turněr.
## Weblinks

* Oficielne sedło zarědowarja
Kiyomizu-dera

**Kiyomizu-dera** jo buddhistiski tempel w měsće Kyoto w Japańskej.

Załožony w lěśe 778, toś ten tempel jo nejwuše twarjenje w Kyoto a jaden z nejwěcej znatych symbolow swěta.

## Eksterne woótkaze

* Oficialne boki (Japańšćina)
Hankyu

**Hankyu**(jap. 阪急) jo zelezniske towaristwo w Japańskej.

Załožone w 1907 a m swójo sedło w Osace. To jo jadno z nejwětšych zelezniskich towaristwow w Japańskej a wóze wjele pasažěrow.

## Eksterne woótkaze

* Oficialne boki (Japańšćina)
Johannes

* Johannes Bocatius - dolnoserbski humanist, politikaŕ, pedagog a basnikaŕ
* Johannes Frano - dolnoserbski prjatkaŕ a dušepastyŕ
* Johannes Heesters - nižozemsko-awstriski źiwadłownik a spiwaŕ
Joseph

* Joseph Biden - amerikański demokratiski politikaŕ a amtěrujucy, 46. prezident Zjadnośonych statow Ameriki
* Patrick Joseph Buchanan - amerikański politikaŕ, publicist a spisowaśel
Jan

* Jan Matejko - pólski mólaŕ
* Jan Nuk - mjaz 2000 a 2011 pśedsedaŕ Domowiny
* Jan Zahradil - česki politikaŕ
* Jan Kochanowski - pólski basnikaŕ a pśełožowaŕ
* Jan Pawoł Nagel - serbski komponist kaž teke pśedsedaŕ Domowiny mjaz 1991 a 1992
* Jan Wjela - serbski spisowaśel
* Jan Bjedrich Tešnaŕ - dolnoserbski faraŕ, pśełožowaŕ, towarišnostny procowaŕ a spisowaśel
* Jan Bok - dolnoserbski humanist, politikaŕ, pedagog a basnikaŕ
* Jan Bjedrich Fryco - dolnoserbski faraŕ, pśełožowaŕ
* Jan Greško - dolnoserbski narodny procowaŕ, drogurubaŕ serbsko-pólskego pśijaśelstwa
* Jan Kościelecki - wójwoda inowrocławski w lětach 1457-1474
* Jan Arnošt Smoler - serbski filolog, etnolog, slawist
* Jan Chojnan - serbski rěcywědnik a teolog
* Jan Andrzej Morsztyn - pólski politikaŕ, basnikaŕ a pśełožowaŕ
* Jan Drozdowski - pólski spisowaśel a basnikaŕ
* Jan Wornar - serbski spisowaśel a pśełožowaŕ
* Jan Kito Post - wucabnik, zběraśel ludowych spiwow, kulturny procowaŕ
* Jan Neruda - česki žurnalist, basnikaŕ a spisowaśel
Martin

* Martin Haspelmath - nimski rěcywědnik
* Martin Landau - US-amerikański grajaŕ
* Martin Lawrence - US-amerikański grajaŕ a humorist
Gregor

* Gregor Gysi - nimski pšawiznik a politikaŕ Lěwice
* Gregor Kliem - serbski muzikaŕ, ethnomuzikolog, sobuźěłaśer a muzikowy redaktor Bramborskego serbskego radija
* Gregor Wieczorek - serbski žurnalist, publicist a pśełožowaŕ pólskego póchada; wustuděrowany biolog
Mikołaj

* Mikołaj Łęczycki - pólski katolski teolog, duchowny, spisowaśel a pedagog
* Mikołaj Rej - pólski basnikaŕ, pśełožowaŕ a pólitikar
Franciszek

* Franciszek Bohomolec - pólski spisowaśel, basnikaŕ‎, katolski duchowny, publicist, pśełožowaŕ a pedagog
* Franciszek Ksawery Dmochowski - pólski katolski duchowny, basnikaŕ, spisowaśel, publicist, pśełožowaŕ a pedagog
* Franciszek Salezy Jezierski - pólski spisowaśel, katolski duchowny a publicist
* Franciszek Koczorowski - pólski duchowny, spisowaśel a pedagog
* Franciszek Wężyk - pólski spisowaśel, basnikaŕ, literaturny kritikaŕ a publicist
* Franciszek Zabłocki - pólski spisowaśel, basnikaŕ, publicist a katolski duchowny
Stanisław

* Stanisław Fabijański - pólski mólaŕ
* Stanisław Kościelecki - wójwoda inowrocławski w lětach 1511-1520
* Stanisław Leszczyński - kral Pólskeje w lětach 1704–1709 a w 1733-1736
* Stanisław Moniuszko - pólski komponist, dirigent a organist
* Stanisław Awgust Poniatowski - kral Pólskeje w lětach 1764-1795
* Stanisław Kostka Potocki - pólski politikaŕ‎, general, literaturny kritikaŕ, basnikaŕ a publicist
* Stanisław Słoński - pólski slawist‎ a pśijaśel Serbow
* Stanisław Tilich - politikaŕ strony CDU
* Stanisław Trembecki - pólski basnikaŕ, spisowaśel a stawiznaŕ
Helmut

* Helmut Faska - serbski slawist (sorabist)
* Helmut Hupac - dolnoserbski faraŕ, něnt na wuměńku
* Helmut Kohl - nimski kśesćijańskodemokratiski politikaŕ
* Helmut Kurjo - serbski ludowy wuměłc
* Helmut Schmidt - nimski socialdemokratiski politikaŕ
Horst

* Horst Adam - serbski žurnalist, spisowaśel a publicist
* Horst Köhler - prezident Zwězkoweje Republiki Nimska
* Horst Šlosar - serbski mólaŕ a grafikaŕ
Christopher

* Christopher Ashton Kutcher - amerikański grajaŕ a showowy moderator
* Christopher Lee - britiski grajaŕ a spiwaŕ
* Christopher Plummer - kanadiski grajaŕ, nosaŕ
Taras Šewčenko

**Taras Grigorowič Šewčenko** (ukr. *Тарас Григорович Шевченко*) jo był ukrainski spisowaśel, prozaik, myslaŕ, mólaŕ, etnograf a towarišnostny źěłaśeŕ. Narodny heroj a symbol Ukrainy, nejwuznamnjejšy ukrainski lyrikaŕ. Jogo literarna twóŕba jo zakładny kamjeń za twórjenje moderneje ukrainskeje literatury, a jogo basnistwo jo kradu pśinosowało wuwiśeju moderneje ukrainskeje rěcy.
Christian

* Christian Felber - awstriski uniwersitowy lektor
* Christian Wulff - nimski jurist a politikaŕ strony CDU
Christina

* Christina Kliemowa - serbska kulturna wědomnostnica
* Christina Ricci - US-amerikańska grajaŕka a filmowa producentka.
Krotoszyn

Krotoszyn (nimšćina - Krotoshin) Město w Wjelikopólska, stolica měštna Krotoszyńskiego. W XV stolěśe słušaś do familija Krotoszyńskich.

Stát- Polska

Šolta- Franciszek Marszałek

Czysto luź - 28 804
Kujawsko-pomorske wójwodstwo

**Kujawsko-pomorske wójwodstwo** ( *województwo kujawsko-pomorskie*) – jo jadno z 16 pólskich wójwodstwow, kótareż lažy w pódpołnocnej a srjejźnej Pólskej. Głowne mêsto jo Bydgoszcz. 

W lĕśe 2022 jo tam bydliło 2.066.876 luźi. Głowny źěl wójwodstwa jo historiska krajina Kujawska.
Łódźske wójwodstwo

**Łódźske wójwodstwo** ( *województwo łódzkie*) jo jadno z 16 pólskich wójwodstwow, kótareż lažy w srjejźnej Pólskej. W lěśe 2023 jo tam bydliło 2.378.483 luźi. Głowne město toś togo wójwodstwa jo Łódź.
Warmińsko-mazurske wójwodstwo

**Warmińsko-mazurske wójwodstwo** jo jadno z 16 pólskich wójwodstwow, kótareż lažy w pódpołnocnej Pólskej. Głowne město jo Olsztyn ( *Allenstein*). 

W lĕśe 2020 jo tam bydliło 1.420.514 luźi.
Pódwjacornopolešćina

**Pódwjacornopolešćina** jo rěc, kótaraž eksisterujo w pódwjacornopódpołdnjowej Běłoruskej a pódwjacornopódpołnocnej Ukrainje, a teke w pódzajtšnej Pólskej. Pódwjacornopolešćina jo pśechodna rěc mjazy běłorusojskeju, a ukrainskeju rěcoma.
Feliksowy Jazor

**Feliksowy jazor** ( *Felixsee*) jo wjas a gmejna w Dolnej Łužycy, kótaraž lažy we wokrejsu Sprjewja-Nysa a słuša k sedleńskemu rumoju Serbow w Bramborskej. Feliksowy jazor jo jadna z gmejnow amta Derbno-kraj.

W Bóšojcach jo serbsko-nimski spisowaśel Erwin Strittmatter (1912–1994) wótrosł.

## Wejsne źěle
K gmejnje słušaju wejsne źěle:
* Błobošojce (*Bloischdorf*) ze źělom Błobošojska Kolonija (*Bloischdorf-Kolonie*)
* Bóšojce (*Bohsdorf*) ze źělom Bóšojski Forwark (*Bohsdorf-Vorwerk*)
* Frycowy Gaj ze źělom Adamowa Kjarcma (*Adamschenke*)
* Łojojc (*Klein Loitz*) ze źělom Łojojc Wudwór (*Klein Loitz Vorwerk*)
* Ruśi (*Reuthen*) ze źěloma Wutwaŕki (*Ausbau*) a Horlica (*Horlitza*)
Banatska bulgaŕska rěc

**Banatska bulgaŕska rěc** jo narěc (dialekt) bulgaŕskeje rěcy, kótaraž se wužywa w regionje Banat we źinsajšnej Rumuńskej, Serbiskej, a teke we Hungorskej.
Słowińšćina

**Słowińšćina** jo wumarła pódwjacornosłowjańska rěc, kótaraž jo se w źinšajsnej pódpołnocnej Pólskej wužywała. Někotare rěcywědniki měnje, až słowińščina jo narěc kašubščiny była.
Kśišow

**Kśišow** ( *Krieschow*) jo wjas w Dolnej Łužycy. Kśišow jo teke źěl gmejny Gołkojce we wokrejsu Sprjewja-Nysa na pódpołdnju Bramborskej. Kśišow lažy styrnašćo kilometrow na pódwjacor wót Chóśebuza, a teke sedym kilometrow na pódpołdnje wót Wětošowa. How jo dolnoserbska żiśownja a teke zakładna šula. W lěśe 2016 jo tam bydliło 524 wobydlarjow.
Podkarpatske wójwodstwo

**Podkarpatske wójwodstwo** ( *województwo podkarpackie*) jo jadno ze 16 pólskich wójwodstwow, kótareż lažy w pódpołdnjowej Pólskej. W lěśe 2022 jo tam bydliło 2.085.932 luźi. Głowne město toś togo wójwodstwa jo Rzeszów.
Lublińske wójwodstwo

**Lublińskie wójwodstwo** ( *województwo lubelskie*) jo jadno z 16 pólskich wójwodstwow, kótareż lažy w pódzajtšnej Pólskej. W lěśe 2022 jo tam bydliło 2.038.239 luźi. Głowne město toś togo wójwodstwa jo Lublin.
Mauritius

**Mauritius** jo kupowy kraj, kótaryż lažy na Indiskem oceanie. Stolica kraja jo město Port Louis. W lěśe 2011 jo tam bydliło 1.235.260 lużi. Mauritiusoju pśisłušajo teke kupy: Rodrigues, Agaléga a St. Brandon. Kraj lažy wokoło 2.000 kilometrow wót brjoga Afriku.
Maltezišćina

**Maltezišćina** jo afroaziska rěc, kótaraž jo w kupce semitiskich rěcow. Powěda ju 570.000 luźi.
Mužakojska narěc

**Mužakojska narěc** jo serbska pśechodna narěc w regionje na pódpołnocnopódzajtšnej periferiji Sakskeje.
Rakecy

**Rakecy** ( *Königswartha*) su wjas a teke gmejna w Górnej Łužycy. Rakecy su źěl wokrejsu Budyšyn. Wjas lažy 20 kilometrow wót toś togo města. W lěśe 2021 jo tam bydliło 3.365 wobydlarjow.
Limbark

**Limbark** ( *Limberg*,  *Limbark*) jo něgajšna wjas, źinsa jo to wejsny źěl gmejny Gołkojce we  wokrejsu Sprjewja-Nysa na pódpołdnju Bramborskej. 

## Noty
Mazowske wójwodstwo

**Mazowske wójwodstwo** ( *województwo mazowieckie*) jo jadno z 16 pólskich wójwodstwow, kótarež lažy w srjejźnej Pólskej. Toś to jo nejwětše pólske wójwodstwo. W lěśe 2022 jo tam bydliło 5.512.794 luźi. Głowne město a teke stolica cełej Pólskej jo Waršawa.
Lěsk

**Lěsk** ( *Lieskau*) jo wjas w Dolnej Łužycy, a teke źěl města Grodka, kótaraž lažy we wokrejsu Sprjewja-Nysa. Lěsk jo teke źěl Slěpjanskego regiona. W lěše 2019 jo tam bydliło 225 wobydlarjow. Wjas lažy wokoło 10 kilometrow wót města Grodka.
Mały Wjelkow

**Mały Wjelkow** () jo to něgajšna wjas w Sakskej, kótaraž żinsa jo źěl wokrejsnego města Budyšyna. W lěśe 2022 jo how bydliło 716 wobydlarjow. Wót 1750 toś to był kulturny centrum Ochranojskeje bratśojskeje wósady.
Wjelika Dubrawa

**Wjelika Dubrawa** ( *Wulka Dubrawa*,  *Großdubrau*) jo wjas a gmejna w sakskej Górnej Łužycy. Jo to teke żěl Budyšyńskego wokrejsa a pśisłuša Serbskemu sedleńskemu rumoju. W lěśe 2022 jo bydliło how 4.168 wobydlarjow.

## Wótkaz
Běła Wóda

**Běła Wóda** ( *Weißwasser*) jo to městaško we wokrejsu Zgórjelc w Sakskej a teke w Górnej Łužycy. Běła Wóda jo to teke tśeśie nejwětše město toś togo wokrejsa. W lěsie 2022 jo how bydliło 15 136 luźi. Městaško lažy w pódpołnocnopódzajtšnej Sakskej, něźi 8 kilometrow wót Mužakowa a 20 kilometrow wót bramborskego města Grodk.

## Noty
Delni Wujězd

**Delni Wujězd**  ( *Uhyst/Spree*) jo  z pśisamem 630 wobydlarjami drugi nejwětšy wejsny źěl sakskeje gmejny Hamor we wokrejsu Zgórjelc. Wjas lažy w serbskem sedleńskem rumje w Górnej Łužycy.

## Noty
Lwówek

**Lwówek** jo wjas w Pólskej, kótaraž lažy w Mazowskem wójwodstwje a jo teke źěl gmejny Sanniki (wokrejs Gostynin). Wjas lažy 85 kilometrow wót Waršawy. W lěśe 2011 jo tam bydliło 398 luźi.

Toś tu wjas su załožyli pšuske ewangelske kolonisty w zachopjeńku 19. stolěśa, wjas jo se tencas Leonberg groniła. How jo była teke kolonija Ochranojskeje bratšojskeje wósady.
Klukš

**Klukš** ( *Klix*) to jo wjas w Górnej Łužycy a teke źěl gmejny Wjelika Dubrawa ( *Wulka Dubrawa*). W lěše 2022 jo tam bydliło 259 wobydlarjow. W lěše 1222 toś ta wjas jo była prědne pisnje naspomnjena.
Mjertyn Moń

**Mjertyn Moń**, nim. Martin Moyn (roź. 24. januara 1848 w Turnowje, w Dolnej Łužycy; wum. 4. septembra 1905 w Eislebenje) jo był dolnoserbski wucabnik, ludowědnik a rěcywědnik.

Wón jo se ako syn bura Hanza Monja z Turnowa pla Picnja naroźił. Pó konfirmaciji jo woglědał do gymnaziuma Friedricha Wilhelma w Chóśebuzu do lěta 1870. Pón jo wón studěrował klasisku filologiju w Lipsku a wót zymskego semestra 1872 / 1873 teke w Halle. Wón jo tam w oktobrje 1875 eksamen złožył. Ze zachopjeńkom zymskego semestra 1875 jo wón zachopił probowe lěto ako wědomnostny pomocny wucabnik na gymnaziumje w Seehausenje w Altmarku. Wót 1876 jo źěłał w Eislebenje a jo tam wóstał pśisamem 30 lět wucabnik, daniž jo 1905 w starstwje 57 lět zemrěł.

Jogo syn Arnošt Moyn (roź. 3. septembra 1878), kótaryž jo chójźił do gymnaziuma Martina Luthera w Eislebenje, jo dostał wob cas Prědnej swětowej wójny w rěźe hawptmana Zeleznu Kśicu 1. rěda. Wón jo wumrěł 12. decembra 1945 ako oberst.

## Wědomnostna źěłabnosć
W lichem casu jo Mjertyn Moń rad drogował pódobnje ako Arnošt Muka pó Dolnej Łužycy a jo pśi tom pisał drogowański dnjownik. Wón jo zapisował ludowědne a rěcne wósebnosći a teke kritiske wobglědowanja politiskich a towarišnostnych wobstojnosćow. Jo dokumentěrował teke dolnoserbsku rěc we jsach wokoło Plesowa, w regionje, kótaryž jo Arnošt Muka w 1880tych lětach južo za  pśenimcowany měł.

Mjertyn Moń jo był w 1880 jaden ze sobuzałožarjow Maśice Serbskeje, dolnoserbskego wótźělenja serbskego wědomnostnego towaristwa Maćica Serbska. W lěśe 1883 jo wón pśistupił teke górnołužyskemu wótźělenju Maćice.

Někotare mjeńše wózjawjenja jo wón měł w *Casniku*. Pó jogo smjerśi jo Arnošt Muka wózjawił 1907 dwě pśinoska w 60. zwězku *Casopisa Maćice Serbskeje*. Dalšne rozestajanje z jogo zwětšego rukopisnym derbstwom jo se wótměło južo za cas NDR.

## Publikacije
*1907 - *Ludowe pěsnje, spěwy a rěče z Turnowa a Drěnowa*, w: Časopis Maćicy Serbskeje 60 (1907), S. 55–73
*1907 - *Dolnoserbske rostlinske mjenja*, w: Časopis Maćicy Serbskeje 60 (1907), S. 122–136

## Žrědła
* 
* *Mjertyn Moń*, [w:] Frido Mětšk: *Chrestomatija dolnoserbskego pismowstwa wot zachopjeńka až na cas kněstwa fašizma w Němskej*, Budyšyn 1982, b. 258-262.
Głupsk (Łuchow)

**Głupsk** ( *Mückenberg*, wót 1950 **Lauchhammer-West**) jo był sakske kněstwo a małoměsto w amśe Wósek.   Městno jo se naspomnjeł prědny raz pisnje w lěśe 1278 ako wobsejźeństwo kněza Cunczo Schoff de Monte Miconis. Serbske mě *Głupsk* jo nejskerjej wusměšowańske mě, kótarež jo dostała wjas wót wobydlarjow wokolnych jsow.

Městno lažy pśi Carnem Halštrowje na krotkem wjacorje Dolneje Łužyce pśi zelezniskej cerje "Węgliniec–Roßlau". Ako teke zwězkoweje drogi 169 něźi dwaźasća kilometrow pódzajtšnje Wikowa a dwaźasća kilometrow pódwjacornje Złym Komorom we wokrejsu Górne Błośa-Łužycu w pódpołdnju Bramborskeje. Město Rolany jo něźi źaseś kilometrow krotkozwjacornje w Głupsku lažecy. Z Głupska a Bokojc jo se wuwiło źinsajšne město Łuchowa.


Lauchhammer Schlosspark 28.jpg|grodowy park
Lauchhammer mühle1.JPG|grodowy młyn
Lauchhammer Schlosspark 6.jpg|grodowa cerkwja
Lauchhammer-West 4.jpg|Lutherski dub pśi najsy
Lauchhammer-West 10.jpg|dwórnišćo
Lauchhammer-West 11.jpg|zwón na dwórnišćowem naměsće


## Noty
Dolsthaida (Łuchow)

**Dolsthaida** (serbska teke **Tołsty**, *Dolšćowa góla*, wót 1950 **Lauchhammer-Süd**) jo měsćański źěl bramborskego města Łuchow na krotkem wjacorje Dolneje Łužyce we wokrejsu Górne Błota-Łužyca. Městno lažy na pódpołnocy Carnego Halštera mjazy Złym Komorowom a Wikowom direktnje pśi zwězkowej droze 169 a zelezniskej cerje "Węgliniec–Roßlau".

Nastaśe jsy źo slědk na Bukojcańskego bura mjenja "Dolst", kótaryž jo se how kupił ležownosć. Kněstwo Mückenberg jo tam pśispórało stotśiatśiźasća hektarow wopśimjejucu koloniju. Až do załoženja města Łuchowa jo był Dolšćowa góla wejsny źěl Wjeska (nimski *Naundorf*, wót 1929 město *Lauchhammer*, teke górnoserbski
*Železarnje*, wót 1950 měsćański źěl *Lauchhammer-Ost* a Dolsthaida bu měsćański źěl Lauchhammer-Süd).

Až do 1900tych lět jo było we jsy zeleznicowe zastanišćo *"Lauchhammer-Süd"*, kótarež jo nosyło do 1950 mě *"Naundorf (Elster)"*. W casu NDR jo było we jsy produkcijkanišćo znatych kupańskich wanow z Lauchhammera a w 2010tych lětach jo how firma VESTAS wětšniki zgótowała.
Wjesko (Łuchow)

**Wjesko** w Łuchej ( *Naundorf* teke *Naundorf (Elster)*, wót 1950 **Lauchhammer-Ost**) jo była mała wjas na pódwjacorje Carnicy ''(Pommelheide)'' mjazy Starym Carnym Gózdom *(Zschornegosta)*, Kósćebrawu a Bukojcach lažała.

W źinsajšnem bramborskem wokrejsu Górne Błóta-Łužyca w krotkowjacornej Dolnej Łužycy lažy a słuša tencas ze jsu Šejkow (tegdy *Zschipkau*, teke serbski *Tšipkow*) k kněstwoju Mückenberg w sakskem zastojnstwje Wósek. Pśeśiwo tomu su susedne nory Klěśišća, Wórlica a Carny Gózd k pšuskemu zastojnstwoju Zły Komorow a Rolań k dolnošlazyńskemu Wórjejc słušali.

Pód pšuskim zastojnstwom jo nastała tam zelezowa laŕnja a jo se załožyła 1929 historiski "Lauchhammer" ( teke *"Železarnje"*) kótaraž jo 1950 we wjelikej gmejnje Łuchow schadała a měsćański źěl **Lauchhammer-Ost** až do źinsajšnego wjeźo. We jsy a wokolinje su žywe byli a źěłali južo pśecej někotare Serby, kótarež su dolnoserbski ako teke górnoserbski powědali. Dokulaž serbska rěc pak akle w NDR prědny raz oficielnje pśipóznata jo se kursěrowała w serbšćinje někotare mjenjowe formy, nejwěcej znate su *Železarnje, Hamry, Ług, Łuhhamor* a źinsa wužywany *"Łuchow"*. K tomu jo, až městnosć sama pśirědowała, kak se ceły Złokomorowski region mjazy 1968 a 2013 južo oficielnemu sedleńskemu rumoju.

Městno jo se pó wopismje prědny raz ako *„Nuwendorf“* naspomnjeło, což móžo se wupokazaś ako „nowa wjas“, póśěgujo se serbske wejsne pomjenjenje *„Wjesko“* na jsy, mału wjas a jo njepóznaś górnoserbskego póchada.

Až do zachopjeńka 1960tych lět jo wujěł wósobowy wobchad Šejko-Grabinskeje zeleznice (ZFE) z Rolana a Žałgósća do pózdźejšego małego městaška. Su byli dwě zastanišći, dwórnišćo Bukojc a Lauchhammerwerk.
Bukowc (Łuchow)

**Bukowc** ( *Bockwitz*, wót 1950 **Lauchhammer-Mitte**) w bramborskem wokrejsu Górne Błóta-Łužyca, lažecy na krotkem wjacorje Dolneje Łužyce, su w lěśe 1267 we wopismje kloštarja Dobrjoług ako „Buckuwitz“ prědny raz naspomnjeli. Tegdejša wjas jo słušała k kněstwoju Mückenberg w sakskem amśe Wósek a twóri gromaźe z Głupskom źinsajšny centrum města Łuchow. Napśeśiwo komuž jo historiski Lauchhammer-Ost wugótował.

Bukowc jo był typiska serbska kulowata wjas. Cerwjeny buk na pódwjacornej najsy jo był na mjenja.

W lěśe 1557 jo pśišła cerkwja na tencas hyšći saksku wósadu Zły Komorow a z tym teke serbskego fararja.

Z rosćecym wudobywanim brunice a ze ze sedleceju briketownju a brunicoweju milinaŕnju jo rosła ludnosć k lětoju 1946 na 6782 wobydlarjow a z tym skóro pěśfach. W lěśe 1875 jo licba wobydlaŕstwa pla 1406 wobydlarjow lažała. 1950 jo se městno gromaźe z městom Głupsk, koloniju Dolsthaidu a ze jsu Ljub do Łuchowa zagmejnowało. W lěśe 2007 jo licba wobydlarjow za ceły Łuchow pla něźi 8000 wobydlarjow.

Dwórnišćo Bukowc jo było połtera kilometra na pódzajtšo na městno na pódpołdnju susednego města Lauchhammer (teke Wjesko) pśi zeleznicowej cerje Rolany-Žałgósć a jo se pśez Šejkowu-Grabinsku zeleznicu (ZFE), ako teke Górnołužyskeje zeleznice a pózdźej pśez Pšusku statnu zeleznicu, respektiwnje pó Nimsku zeleznicu wjedu. Městno jo było wušej togo wót pódpołnocy pśez zastanišćowanje Lauchhammer-Nord (ZFE) a pódpołdnjoju nad aktualnym źaržanym zastanišćom Lauchhammer (něgajšne dwórnišćo Lauchhammer-West) pśi zelezniskej cerje "Węgliniec–Roßlau" dojśpiś.


Lauchhammer pfarramt2.JPG|Faraŕstwo pśi cerkwi Mikoławša
Lauchhammer alteschäferei1.JPG|Stara šapaŕnja
Lauchhammer grundhof1.JPG|miniatur|zakładny dwór


## Noty
Lipšk (Łuchow)

**Lipšk** (teke ***Luboš*** a ***Ljub***,  **Kleinleipisch**, wót 1950 do 2014 *Lauchhammer-Nord*) jo była wjas w Głupskem kraju w kněstwje Mückenberg w sakskem amśe Wóseku pśisłuša. Na krotkem wjacorje Dolneje Łužyce a jo wót 1950 měsćański źěl Łuchowa w bramborskem wokrejsu Górne Błota-Łužyca. Wót lěta 2014 nosy městno zasej swójo spócetne mě. Dnja 11. maja 1418 se wjas prědny raz we póžyconku ako *"Lubicz"* naspomnjeła. Městnostne mě mógało se wót serbskego słowa *ljubo* abo *lubo* za "lubowane" wótwóźiś. Nejskerjej pak jo, až se wejsne mě póśěgujo na "lipowu aleju". Dalšne nimske mjenja su byli *"Liepschk"* a *"Leipsch"*.

Městno jo było w swójom póchaźe wót rolnikaŕstwa charakterizěrowane. Su dali winowe strony a wójce kubłanje. Wót 1930tych lět jo se wokolina wót někotarych wuglowych jamow wopśimjeła. Městno jo pśi nakrajnej droze wót Kósćebrawa do Zelenego Gózda, ako teke do Šachlejce a Swětłe a pśi njej až do 1964 wót Šejkow-Grabinskego zelezniskego towaristwa póstajonu zeleznicowu ceru Žałgósć – Bukowc – Carny Gózd – Rolany.


Dieselgleisrücker.JPG|mini|Pomnik wótwórjoneje jamy w Lubošu, Dieselu wjeźona kólejowa mašina jamoweje zeleznice (900 / 1435 mm)
Zugbeladeschurre.JPG|mini|Pomnik wótwórjoneje jamy w Lubošu, wušurowanje wótwórjonego jamy


## Noty
Łucka

**Łucka** ( *Naundorf* abo *Naundorf bei Ruhland*) jo była gmejna, kótaraž jo źinsa ako **Schwarzheide-Ost** su měsćański źěl města Carnym Gózdom we wokrejsu Górne Błota-Łužyca. 
Łucka lažy w Dolnej Łužycy. Pódpołdnjowy jsy běžy Carny Halšter, pśez wjas běžy Pěsnica, kótaraž pla Łucka do Carnego Halšterowa wuliwa. Njedaloko jsy w dłujkozajtšnem směrje jo był Wjeliki Skwórowy gat.
Na dłujkem wjacorje granicujo centrum města Carna Gózda ze sedlišćom *Wandelowy dwór* a źěłaŕstwowym wobceŕkom *K gatnicu*, na jogo pódwjacorje laže měsćański źěl Schwarzheide-West, něgajšna wjas *[[Zschornegosta]]*, ako teke Łuchow z měsćańskim źělom Lauchhammer-Ost (spócetny *Lauchhammer*, górnoserbski teke *Železarnje*, do togo serbski ''Wjesko'', městno, kótarež jo se w nimski tejerownosći ako *Naundorf* pomjeniło). Na pódpołnocy Łuckoje namakajoš BASF-źěła ako teke gmejna Šejkow a kolonija Victoria jo na dłujkem zajtšu. Na pódzajtšu granicujo město Zły Komorow ze swójim wejsnym źělom Brjazyń. Na krotkem zajtšu lažytej Carna Wóda a Bělno. Pódpołdnjowy granicujo městno z městom Rolany a na krotkem wjacorje z městom Łuchow a jogo měsćański źěl Lauchhammer-Süd, něgajšna ''Dolsthaida''.
## Městnosć
Łucka jo pód mjenim Carno Gózdojske pódzajtšo (Schwarzheide-Ost) měsćański źěl Carnego Gózda. K jsy słuša něgajšna zawodowa kolonija Victoria, do togo Pśi Skwórowem gaśe.
## Stawizny
Łucka jo se w běgu nimskeje pódzajtšneje kolonizacije ako drogowa wjas załožyła. W lěśe 1421 su jen prědny raz wopisma w pśepowědnem wopismje ako "Nuwendorff" naspomnjeli. Wjas jo słušała do zastojnstwa Zły Komorow, kótaryž jo był źěl kurwjerchojstwa Sakskeje. Ako wuslědk Wienskego kongresa jo pśišła Dolna Łužyca a z tym teke Łucka 1815 na kralejstwo Pšuska, wóno jo słušało do wokrejsa Kalawa prowince Bramborskeje.
Wót 1912 do 1914 jo se na pódzajtšu Łucku njedaloko něgajšnego Skwórowego gata briketownja Victoria II natwariła. Zgromadnje z fabriku su natwarili teke bydleńske sedlišćo, źinsajšnu koloniju Victoria. Dnja 1. oktobra 1936 se Łucka ze susednym spócetnym starem Carnym Gózdom *(Zschornegosta)* do industrijneje wósady Schwarzheide zjadnośijo. Twaŕski pśebytk mjazy wobyma městnoma jo se pśez zawodowe sedlišća (*Pśi Wandelowem dwórje* a *Pśi gatnicy*) za pódpołnocnje jsy lažecu BRABAG-źěła zacynił.
Wót 1952 jo słušała industrijna wósada k nowozałožonemu wokrejsoju Zły Komorow.
## Góspodaŕstwo a infrastruktura
Pódpołnocnje Łucce namakajoš BASF-źěła, něgajšny synthesowy zawod (Synthesewerk Schwarzheide), až do 1945 BRABAG Schwarzheide-Ruhland. Pśez Łuckow źo zwězkowa droga 169 ze Złego Komorowa do Łuchowa a Wikowa. Na pódwjacorje jsy wótběgnjo zwězkowa awtodroga A13. Łucka wobsejźijo zeleznicowe zastanišćo pśi zelezniskej cerje Wósek–Chóśebuz. Tam jězdźe regionalne zeleznice wót Chóśebuza do Sokołnice pśi Halštrowje. Pjerwjej jo było teke hyšći zastanišćo za briketownju. We Łucku jo teke stojnišćo dobrowólneje wognjoweje wobory Carny Gózd.

## Noty