open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hanzo Njepila

**Hanzo Njepila** (teke: *Nepila*; * 1. awgusta 1766 w Rownem; † 20. junija 1856 w Rownem) jo był serbski ludowy spisowaśel.

Wón jo wótrosł we wjelgin chudych póměrach, cesto jo był głodny. Jo wupórěźował rodny dwór a jo se naźěłał pó casu status połbura.

Pla wejsańskego šlodarja jo nawuknuł w zymskich mjasecach pisaś a cytaś. Pisanje jo wordowało jogo wósobinske wjasele pśi śěžkem žywjenju. Tak jo nastało wěcej ako 30 zešywkow, zwětšego z awtobiografiskim abo nabóžninskim wopśimjeśim. Wětšy źěł z nich su ale wejsańske luźe jomu sobu do rowa dali. Jano pěś rukopisow su se zdźaržali. Pózdźejšny Slěpjański faraŕ Matej Handrik jo je zdźěla wudał w Casopisu Maśice Serbskeje. Někotare wětše awtobiografiske pasaže ale njejo wudał, dokulaž su wopisowali njedobre swójźbne póměry wósebnje za cas wusokego starstwa Njepile. Wótpowědujucy tekst jo spśistupniła Hélène Brijnen w lěśe 2004 w rěźe Spisy Serbskego instituta.

## Literatura

* Hélène B. Brijnen: *Die Sprache des Hanso Nepila. Der niedersorbische Dialekt von Schleife in einer Handschrift aus der 1. Hälfte des 19. Jahrhunderts.* (w: Spisy Serbskeho instituta 35), Budyšin: LND, 2004.
* Hanzo Njepila: *Rukopisy* (wudał Handrik-Slepjanski), W: Časopis Maćicy Serbskeje 49(1896) str. 73–89; (1898) str. 66–74; (1899) str. 42–55; str. 88–115; (1900) str. 14–41.
* Hanzo Njepila: *Šycko som how napisał*. (zest. Fabian Kaulfürst), Ludowe nakładnistwo Domowina Budyšin, 2006.
* Hync Rychtaŕ (wud.): *Slěpjańska cytanka. Teksty z dweju stolěćowy w Slěpjańskem serbskem dialekće a w němskej rěcy*. Ludowe nakładnistwo Domowina Budyšin, 1995.

## Eksterne wótkaze

*Njepilic dwór w Rownom
Heidelberg

**Heidelberg** jo město w Nimskej.

Heidelberg lažy w Baden-Württembergskej. W lěśe 2004, jo how bydliło 142,889 luźi. 

## Eksterny wótkaz
* Heidelberg City
* Heidelberg Incoming
* Bertha Benz Memorial Route
Hesseńska

**Hesseńska** (nim. **Hessen**) jo zwězkowy kraj Zwězkoweje republiki Nimska.

## Geografija
Hesseńska granicujo z Rheinland-Pfalcojskeju, Nordrhein-Westfalskeju, Dolnosakskeju, Durinskeju, Bayerskeju a Baden-Württembergskeju.

## Ekonomija

## Stawizny

## Nejwětše města
* Wiesbaden
* Frankfurt nad Menem
* Kassel
* Darmstadt
* Offenbach nad Menem

## Eksterne wótkaze
* Internetowe boki Hesseńskeje
Hungorska

**Hungorska** jo kraj w srjejźnej Europje.

## Geografija
Hungorska granicujo z Awstriskeju, Słowakskeju, Ukrainu, Rumuńskeju, Serbiskeju, Chorwatskeju a Słowjeńskeju. Nejwuše městno jo: Kékestető (1 015 m nad normalneju nulu).

### Města
Nejwětše města su:

* Budapešt - 1 697 343 wobydlarjow	
* Debrecin - 204 297 wobydlarjow	
* Miškolc - 175 701 wobydlarjow
* Szeged - 162 889 wobydlarjow

## Galerija

Hungarian Parliament (4758008550).jpg|Budapešt
Debrecen, Piac Street 18 and 20.jpg|Debrecin
Miskolc, Rákóczi Ferenc, fontána.jpg|Miškolc
Szegedi Városháza Somorjai 005.jpg|Szeged


## Stawizny

## Wótkaz
Hungorska chórgoj

**[[Hungorska]] chórgoj** wobstoj z tśich wódorownych barwojtnych pasmow. Slěd barwow jo (wót górjejce dołoj) cerwjena, běła a zelena.
Institut za sorabistiku

**Institut za sorabistiku na Filologiskej fakulśe Lipsčańskeje uniwersity** jo se załožył 1951 ako wusokošulska kubłańska a slěźeńska institucija na Uniwersiśe w Lipsku (Alma Mater Lipsiensis, załožona 1409). Wón se zaběra wědomnostnje z górno- a dolnoserbskeju rěcu a jeju wariantami, z literaturu a kulturu Serbow kaž teke z kulturno-historiskimi, etnologiskimi a mjeńšynopolitiskimi pšašanjami. Ako jadnučke uniwersitne kubłanišćo w Nimskej (a teke na cełem swěśe) póbitujo institut kompletne směry studija na pólu sorabistiki a ceptaŕstwa serbšćiny (ze zakóńcenim Bachelor of Arts, Bachelor of Education; Master of Arts, Master of Education). Mimo togo jo móžno, how pód fachowym nawjedowanim disertaciju ze sorabistiskej temu zeźěłaś.
Internecy

**Internecy** jo było mě serbskego internetowego portala. Tam jo se głownje wužywała górnoserbska rěc, ale wšake wužywarje su mogali teke pisaś dolnoserbski. W Internecach jo było móžno namakaś: forum, zmakanišćo pśizjawjonych wužywarjow a serbske nowosći. Mimo togo jo mogało se how wužywaś słownik městnych mjenjow, teke wšake downloady (wósebnje instalaciske rutiny za serbske pisanje na computerach) su stojali k dispoziciji.

Pśez móžnosć anonymnego wužywanja foruma stil diskusije wótergi jo był kradu emocionalny, wobcas ranjecy.

Portal wěcej njeeksistěrujo.

Adresa portala jo była: https://web.archive.org/web/20180828140139/http://www.internecy.de/.
Irkutsk

**Irkutsk** (rus. *Ирку́тск*) jo głowne město Irkutskego wobcerka (rus. Иркутская область) w Rusojskej. W 2014 jo w Irkutsku bydliło 612 973 luźi.

## Stawizny
*1652-1721 -  Rusojske Carojstwo
*1721-1917 -  Rusojske Mócnarstwo
*1917 -  Rusojska Republika
*1918-1922 -  Sowjetska Rusojska
*1922-1991 -  Sowjetski zwězk
*wót 1991 -  Rusojska federacija

## Galerija

Wobraz:Uritskogo Street, Irkutsk.jpg
Wobraz:Иркутск. Дом Второвых 5.jpg
Wobraz:Kino "Sztuka" w Irkucku.JPG
Wobraz:Иркутск. Краеведческий музей 3.JPG
Wobraz:Иркутск. Дом Файнберга 2.JPG
Wobraz:Budynek dawnego Banku Rosyjsko-Azjatyckiego 01.JPG
Wobraz:Bajkalski Państwowy Uniwersytet Ekonomii i Prawa.JPG
Wobraz:Cerkiew Kazańska w Irkucku 02.JPG
Wobraz:Дом декабриста.JPG
Wobraz:Богоявленский Собор, Иркутск.JPG
Wobraz:Cerkiew św. Trójcy w Irkucku 01.JPG
Wobraz:Вид с набережной на церковь Спаса.JPG
Wobraz:Римско-католический храм.JPG
Wobraz:Exaltation of the Cross Church, Irkutsk, Russia.jpg
Wobraz:Иркутский драматический театр.JPG
Wobraz:Sukachev's mansion.jpg


## Eksterne wótkaze

* https://web.archive.org/web/20070312014231/http://www.irkutsk.ru/
Islandska

**Islandska** jo kupowy stat w pódpołnocnem Atlantiskem oceanje.

## Geografija
Kraj Islandska lažy na kupje Islandska a někotarych mjeńšych kupach na pódpołnocny-pódwjacor wót Europy. Nejwuše městno jo : Hvannadalshnúkur (2 110 m nad normalneju nulu), a nejniše : Atlantiski ocean (0 m nad normalneju nulu).

## Wótkaz
Israel

**Israel** (Stat Israel,  , Medinat Jiśra'el,  , Dawlat Isrá'íl ) jo stat w Aziji, na Bliskem pódzajtšu.

## Geografija

Israel granicujo ze Syriskeju, Libanonom, Egyptojskeju, Jordańskeju a z Palestinensiskimi awtonomnymi stronami. Nejwuše městno jo: Har Meron  (1 208 m nad normalneju nulu), a nejniše: Wumarłe mórjo (408 m pód normalneju nulu).

### Města

Nejwětše města su :

* Jeruzalem - 731 700 wobydlarjow	
* Tel Awiw - 384 300 wobydlarjow	
* Haifa - 267 800 wobydlarjow		
* Rišon leCion - 220 600 wobydlarjow		
* Ašdod - 202 200 wobydlarjow

## Stawizny
Israel jo był 14. maja 1948 natworjony.

## Wótkaz
Ivo Sanader

**Ivo Sanader** (roź. 8. junija 1953 w Spliśe) – jo chorwatski politikaŕ, w lětach 2003-2009 premierminister Chorwatskeje. Dla korupcije jo wón był w nowembrje 2012 k wosymi lět popajźi zasuźony.
Jablunkov

**Jablunkov** (''pól.'' Jabłonków) jo město na pódzajtšu Českeje we wokrejsu Frýdek-Místek w Moravskoslezskeje kraje, ako ma něźi 6000 wobydlarjow. Kužde lěśe se tam w Měsćańskej góli (Městský les) wótměwa Górański swěźeń, kenž jo z nejwětšym festiwalom toś togo typa w cełej Českej republice.

## Wótkaze
Amtske boki Jablunkova
Jan Chojnan

**Jan Chojnan**, nimski: Johannes Choinan(us) (* 1616, † 1664) jo był serbski rěcywědnik a teolog. Wón jo napisał nejstaršu (znatu) dolnoserbsku gramatiku a ma wjeliki późěl pśi wuźěłanju dolnoserbskeje pisneje rěcy.

W srjejźi 17. stolěśa jo Chojnan był ewangelski duchowny w Cerkwicach pla Lubnjowa.

Swóju gramatiku (na zakłaźe chóśebuskeje narěcy) jo Chojnan dopisał 1650. Wóna se ale njejo śišćała. Pśi tom jo był Chojnan prědny, kenž jo srědki rěcnego pśirownowanja wužywał.

Na njogo dopomina napis na z lěta 1650 póchadujcej dupje we wejsańskej cerkwi w Cerkwicach. W toś tej jsy, kótaraž słuša źinsa k Lubnjowoju, jo teke gasa pó nim pómjenjona.

## Žrědła
Jeju (město)

**Jeju** (kor. 제주시(濟州市)) jo město w Pódpołdnjowej Koreji. 

## Geografija

Město lažy na kupje Jeju a jo stolicu prowincy Jeju.

## Stawizny

## Rozrědowanje města

How jo 16 měsćańskich źělow (kor. *dong* ):

* Ara-dong (아라동; 我羅洞)
* Dodu-dong (도두동; 道頭洞)
* Geonip-dong (건입동; 健入洞)
* Ido il(1)-dong (이도일(1)동; 二徒一洞)
* Ido i(2)-dong (이도이(2)동; 二徒二洞)
* Nohyeong-dong (노형동; 老衡洞)
* Oedo-dong (외도동; 外都洞)
* Ora-dong (오라동; 吾羅洞)
* Samdo il(1)-dong (삼도일(1)동; 三徒一洞)
* Samdo i(2)-dong (삼도이(2)동; 三徒二洞)
* Yeon-dong (연동; 連洞)
* Yongdam il(1)-dong (용담일(1)동; 龍潭一洞)
* Yongdam i(2)-dong (용담이(2)동; 龍潭二洞)

## Eksterne wótkaze
* Oficjelne boki města a prowincy (w engelskej rěcy)
Jelenia Góra

**Jelenia Góra** (nim. *Hirschberg im Riesengebirge*; čes. *Jelení Hora*, něga: *Hornšperk)* jo pólske město we dolnošlazyńskej wójwodstwje. Lažy něźi 90 km na krotki wjacor Wrocława. Jo turistiski centrum regiona.

## Demografija


ImageSize = width:650 height:330
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:94000
ScaleMajor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:19 align:left
  bar:XVI from:0 till:3500
  bar:1800 from:0 till:6000
  bar:1885 from:0 till:15662
  bar:1900 from:0 till:20000
  bar:1939 from:0 till:35296
  bar:1946 from:0 till:39050
  bar:1950 from:0 till:34996
  bar:1955 from:0 till:45025
  bar:1960 from:0 till:49617
  bar:1965 from:0 till:53708
  bar:1970 from:0 till:55900
  bar:1980 from:0 till:86943
  bar:1990 from:0 till:93414
  bar:1998 color:cobar2 from:0 till:93901
  bar:2004 from:0 till:87643
  bar:2007 from:0 till:85782
  bar:2011 from:0 till:83463
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:XVI at: 3500 text: 3.500 shift:(-11,5)
  bar:1800 at: 6000 text: 6.000 shift:(-11,5)
  bar:1885 at: 15662 text: 15.662 shift:(-14,5)
  bar:1900 at: 20000 text: 20.000 shift:(-14,5)
  bar:1939 at: 35296 text: 35.296 shift:(-14,5)
  bar:1946 at: 39050 text: 39.050 shift:(-14,5)
  bar:1950 at: 34996 text: 34.996 shift:(-14,5)
  bar:1955 at: 45025 text: 45.025 shift:(-14,5)
  bar:1960 at: 49617 text: 49.617 shift:(-14,5)
  bar:1965 at: 53708 text: 53.708 shift:(-14,5)
  bar:1970 at: 55900 text: 55.900 shift:(-14,5)
  bar:1980 at: 86943 text: 86.943 shift:(-14,5)
  bar:1990 at: 93414 text: 93.414 shift:(-14,5)
  bar:1998 at: 93901 text: 93.901 shift:(-14,5)
  bar:2004 at: 87643 text: 87.643 shift:(-14,5)
  bar:2007 at: 85782 text: 85.782 shift:(-14,5)
  bar:2011 at: 83463 text: 83.463 shift:(-14,5)


## Galerija

Wobraz:Jelenia Góra (ośrodek historyczny).jpg
Wobraz:1629 Jelenia Góra. Foto Barbara Maliszewska.jpg
Wobraz:City Hall Jelenia Gora.jpg
Wobraz:6348 Jelenia Góra. Foto Barbara Maliszewska.jpg
Wobraz:Jelenia Góra-Cieplice, pl.Piastowski.JPG
Wobraz:Teatr im C.K.Norwida w Jeleniej Górze.jpg
Wobraz:6390 Kościół i cmentarz Jelenia Góra - Cieplice. Foto Barbara Maliszewska.JPG
Wobraz:Cieplice Pałac Schaffgotschów2.jpg
Wobraz:Dwór Czarne.jpg
Wobraz:PL, Jelenia Góra, Pałac Paulinum DSC 0085-1.JPG
Wobraz:Jelenia Góra, Kościół Zbawiciela - ewangelicko-augsburski - fotopolska.eu (295793).jpg
Wobraz:Jelenia Góra, Brama Wojanowska - fotopolska.eu (151609).jpg


## Partnarske města
* Budyšyn,  Nimska
* Cervia,  Italska
* Erftstadt,  Nimska
* Randers,  Dańska
* Valkeakoski,  Finska
* Wladimir,  Rusojska

## Eksterne wótkaze
* http://www.jeleniagora.pl/
Jemen

**Jemen** jo stat w Aziji, kótaryž lažy w pódpołdnjowem źělu Arabiskeje połkupy.

## Geografija
Jemen granicujo ze Saudi-Arabskeju a Omanom. Nejwuše městno jo: Nabi Šuajb (7 455 m nad normalneju nulu).

### Města

Nejwětše města su :

* Sanaa 
* Aden 
* Taizz 
* Al-Mukalla 
* Al-Hudaida

## Wótkaz
Jordaniska

Hašimitiske kralojstwo **Jordaniska** (teke jano Jordańska, arab.: الأُرْدُن, al-Urdun) jo stat w Aziji na Bliskem pódzajtšu.

## Geografija
Jordaniska granicujo z Israelom, Palestinensiskimi awtonomnymi stronami, Syriskeju, Irakom, Saudi-Arabskeju a Cerwjenym mórjom (Arabski golf), źož ma teke mórsku granicu z Egyptojskeju.

### Města

Nejwětše města su :

* Amman - 1 036 330 wobydlarjow	
* Zarqa - 395 227 wobydlarjow	
* Irbid - 250 645 wobydlarjow		
* ar-Rusaifa - 227 735 wobydlarjow		
* al-Quwaisima - 135 500 wobydlarjow

## Wótkaz
Josip Broz Tito

**Josip Broz Tito** (* 25. maja 1892 jako *Josip Broz* w Kumrovecu w źinsajšneje Chorwatskej; † 4. maja 1980 w Ljubljanje w źinsajšneje Słowjeńskej) jo był prezident Jugosłowjańskeje a wažna figura w mjazynarodnej politice. 

Wón jo był syn Chorwata Franja Broza a Słowjenki Marije Brozoweje, kótaryž jo se naroźił hyšći w Awstrisko-Hungorskej. Wót 1920 jo był cłonk Komunistiskeje strony Jugosławjańskeje. Za cas Drugeje swětoweje wójny jo był wót 1941 głownik komunistiskich partizanow, kótarež su wójowali z Nimskim rajchom. Wót 1945 do 1953 jo był premierminister a wót 1953 do 1980 prezident Jugosłowjańskeje.
Jakub Bart-Ćišinski

**Jakub Bart-Ćišinski** (* 20. awgusta 1856 w Pančicach-Kukowje, † 16. oktobera 1909 w Pančicach-Kukowje) jo był górnoserbski spisowaśel a romsko-katolski faraŕ.

Wón jo nakładował casopisa „Lipa Serbska” (1876–1881) a „Łužica” (1904–1909).

„Ćišinski” njejo jogo rodne mě, jano pseudonym (wót górnoserbskego „ćišina” - „śišyna”).

W Pančicach-Kukowje jo zakładna šula z mjenim fararja Barta-Ćišinskego.

Jogo mě nosy myto Domowiny: Myto Ćišinskego.

## Literatura

* Na hrodźišću 1880
* Slubowanje ze zadźěwkami 1881
* Kniha sonettow 1884
* Formy 1888

## Wótkaz
Socialistiska Federatiwna Republika Jugosłowjańska

**Socialistiska federatiwna republika Jugosłowjańska** (krotko **Jugosłowjańska**) jo był wót 1943 do 1991 socialistiski kraj w krotkozajtšnej Europje, zwětšego na połkupje.

## Stawizny

Mjaz 1943 a 1945, gdyž jo był teritorij Jugosłowjańskeje hyšći wót Nimskeje a Italskeje wobsajźony, jo był kral Pětr II. z głownym reprezentantom stata (Kralj Petar II Karađorđević). Pó wulichowanja wót fašizma su pśewzeli komunistiske partizany pód wjednistwom Josipa Broza Tita kněstwo. Pó Titowej smjerśi w maju 1980 jo zachopił pód wliwom śěžkeje góspodaŕskeje krizy rozpadowanje jugosłowjańskego stata, na kótaregož teritoriju se źinsa sedym njewótwisnych statow namaka.

### Prezidenty
*Ivan Ribar wót 29. decembra 1945 do 14. januara 1953
*Josip Broz Tito wót 14. januara 1953 do 4. maja 1980
pśedsedaŕje statnego prezidiuma:
*Lazar Koliševski wót 4. maja 1980 do 15. maja 1980
*Cvjetin Mijatović wót 15. maja 1980 do 15. maja 1981
*Sergej Kraigher wót 15. maja 1981 do 15. maja 1982
*Petar Stambolić wót 15. maja 1982 do 15. maja 1983
*Mika Špiljak wót 15. maja 1983 do 15. maja 1984
*Veselin Đuranović wót 15. maja 1984 do 15. maja 1985
*Radovan Vlajković wót 15. maja 1985 do 15. maja 1986
*Sinan Hasani wót 15. maja 1986 do 15. maja 1987
*Lazar Mojsov wót 15. maja 1987 do 15. maja 1988
*Raif Dizdarević wót 15. maja 1988 do 15. maja 1989
*Janez Drnovšek wót 15. maja 1989 do 15. maja 1990
*Borisav Jović wót 15. maja 1990 do 15. maja 1991
*Stjepan Mesić wót 30. junija 1991 do 3. oktobra 1991

## Wobydlaŕstwo
Jurij Brězan

**Jurij Brězan** (*roź. 9. junija 1916 we Worklecach, wum. 12. měrca 2006 w Kamjeńcu) jo był górnoserbski spisowaśel, awtor młogich knigłow, nejwažnjejšej stej  trilogija "Feliks Hanuš" a roman "Krabat". 

Až do swójeje smjerśi jo bydlił w Hornem Hajnku blisko Worklec.

## Twórby (wuběrk)
*1950: *Do noweho časa* (zběrka basnjow)
*1952: *Stara Jančowa*
*1953: *Mjez Čornobohom a Błótami*
*1958: *Madlena a druhe powědančka a skicy*
*1958: *Feliks Hanuš*, zw. 1. *Šuler*
*1959: *Trix a woł Jonas*
*1960: *Feliks Hanuš*, zw. 2. *Wučbne lěta*
*1961: *Robert a Sabina*
*1964: *Feliks Hanuš*, zw. 3. *Zrałe lěta*
*1966: *Nawrót do Krakowa*
*1968: *Čorny młyn*
*1975: *Łužiske impresije*
*1976: *Krabat*
*1982: *Stary nan*
*1992: *Moja archa Horni Hajnk*
*1993: *Rifko – z dźenika dakla*
*1994: *Krabat, druha kniha*
*1994: *Braškowe powědanja*
*1997: *Salowčenjo*
*1997: *Naš wuj z Ameriki*
*1998: *Rozmyslenja a domyslenja*
*2000: *Štwórtk, tři běrtlki na štyri*
*2001: *Ze studnje lět*
*2004: *Habakuk*

#### W pśełožku do dolnoserbšćiny
*1958: *Stara Janšowa*
*1978: *Krawcojce* (wulicowańko), w: *Mrokawa běłych pjerkow. Zběrka wulicowańkow*, z górnoserbšćiny pśestajił Erwin Hanuš

## Žrědła
* Hubert Žur, *Komuž muza pjero wodźi*, LND, Budyšyn 1977, b. 26-49.
* Helmut Kaltšmit, *Leksikon awtorow serbskich knihow 1945-1978*, Budyšyn 1979, b. 15-19.

## Wótkaze

*Internetowy bok Jurija Brězana w górnoserbšćinje a nimšćinje
Juro Surowin

**Georg Julius Justus Sauerwein** (* 15. januara 1831 w Hannoverje; † 16. decembra 1904 w Kristianiji, źinsa Oslo) jo był ako nimski publicist, rěcny wědomnostnik a humanist zašćitowaŕ mjeńšynowych rěcow (dolnoserbski, litawski) w Nimskem kejžorstwje.

## Žywjenje
Georg Sauerwein (serbski: **Juro Surowin**) jo se naroźił ako syn fararja w Hannoverje a jo w Gronauje (Leine) wótrosł. Ze 17 lětami jo złožył maturu a jo šeł na studij rěcnych wědomnosćow a teologije do Göttingena. Jo pak chójźił teke na cytanja fyziki, chemije a botaniki. Pó tśich lětach jo studium bźez wótzamknjenja pśetergnuł a jo pór lět we Walesu a Engelskej pśežywił. Tam jo wupytnuł swój rěcny talent. Za cas swójogo žywjenja jo nawuknuł wěcej ako 60 rěcow a dialektow.

Ze 24 lětami jo wózjawił engelsko-turkojski słownik. Wót 1857 jo był priwatny ceptaŕ princesny Elisabethy z Neuwieda, kótaraž jo była pózdźej kralowka Rumuńskeje a znata ako spisowaśelka pód pseudonymom Carmen Sylwa. Groni se, až jo zwězało jeju někotare lěta pótajmne lubstwo.

Wót 1856 do 1896 jo statkował ako lichotny sobuźěłaśeŕ w Britaniskem biblijowem towaristwje a jo se wobźělił na wjele pśełožkach biblije do wšakich rěcow  a dialektow. 
29. maja 1873 su 42 lětnemu pósćili titel doktora filozofije a magistera lichotnych wuměłstwow. Wót 1874 jo Surowin cesto pśebywał w Norwegskej, wósebnje w Dovre, a jo se tam zasajźował za wobnowjenje a wótžywjenje norwegšćiny.

1879 a 1881 jo kandiděrował ako wótpósłańc za Pšuski krajny sejm a 1898 za Nimski raichstag. Dla tegdejšego tśiklasowego wólbnego pšawa njejo se jogo wólba póraźiła. Dnja 16. decembra jo Juro Surowin w Kristianiji (Oslo) wumrěł. W Gronauje (Leine) su jogo pódla starjejšeju zakopali. W měsćańskem archiwje Gronau jo źinsa centralny archiw Surowina zaměstnjony. Gronauska realna šula jo se pó njom pomjenjowała a tež drogi w Gronauje, Hannoverje, Dovre, Klaipeźe (Memel), Siluśe (Heydekrug) a Bórkowach.

## Statkownosć
Surowin jo płaśeł ako nejwětšy rěcny wucony swójogo casa. 
Ako se wuznawajucy pacifist jo se angažěrował pśeśiwo imperializmoju kejžorstwa a jo wózjawił mjazy drugim dwójorěcne basnje pśi góźbje měrowego kongresa 1899 w Parisu, w kótarychž jo napominał k měroju.
Kalendaŕ Maya

**Kalendaŕ Maya** su Maya wužywali w Pódpołnocnej Americe. W praksy stej byłej dwa kalendarja : rituelny *tzolkin* a solarny *haab*, a teke *Dłujke Licenje*. 

## Tzolkin

Rituelny kalendaŕ *tzolkin*: lěto jo měło 260 dnjow, kótarež se groniły kombinaciju mjena dnja a licby. Jo było dwaźaśca mjenow : *imix*, *ik*, *akbal*, *kan*, *chicchan*, *cimi*, *manik*, *lamat*, *muluk*, *oc*, *chuen*, *eb*, *ben*, *ix*, *men*, *cib*, *caban*, *eznab*, *cahuac* i *ahau*, a tśinaśco licbow wót 1 do 13. Prědny źeń se gronił : *1. imix*, drugi : *2. ik*, tśeśi : *3. akbal*, stworty : *4. kan*, pěty *5. chicchan*, atd. až do *13. ben*. A dalej wótnowotki zachopiś wót licby *1* a mjena *ix*, togodla dalej su były : *1. ix*, *2. men*, *3. cib*, *4. caban*, *5. etznap*, *6. caunac* a *7. ahau*. A dalej wótnowotki zachopiś mjena dnjow, ale dalej jo był *8. imix*. 

## Haab

Solarny kalendaŕ *haab*: lěto jo měło 365 dnjow, 18 mjasecow z 20 dnjami a jaden mjasec, kótaryž jo měł jano 5 dnjow. Mjena mjasecow w haab : *pop*, *uo*, *zip*, *zotz*, *tzec*, *xul*, *yaxkin*, *mol*, *chen*, *yax*, *zac*, *ceh*, *mac*, *kankin*, *muan*, *pax*, *kayab*, *cumhu* a pěśodnjowy *uayeb*. Mjena dnjow jo były twarjone kak w gregorjaniskej pratyji, jano licenje jo trěba było zachopiś wót 0. Pśikład *0. pop*, *1 pop*, *2 pop* atd. Co 52 lěta haab jo była adicija 13 dnjow.

## Datum

Maya su datěrowali źeń mjenim z tzolkina a haaba. Pśikład : *1 imix 0 pop*; *2 ik 1 pop*; *3 akbal 2 pop*; *4 kan 3 pop*; atd. Mě jo se wóspjetowało co 18980 dnjow, ale to jo było 52 lěta haab abo 73 lěta tzolkin.

## Dłujke Licenje

Mimo togo Maye su měli hyšći jadnu systema licenja casa : Dłujke Licenje. Jo to było licenje dnjow wót zachopnego datum.

W rěcy Mayow *kin* to źeń, 20 kin to *uinal*, 18 uinal to *tun*, 20 tun to *katun*, 20 katun to *baktun*. (Hyšći jo byli wětše jadnotki : *pictun*, *calabtun*, *kinchiltun* i *alautun*.)

### Datum dłujkego licenja

Pśikład datum dłujkego licenja 9.12.2.0.16, to jo *5 cib 14 yaxkin* w kalendarje.

W prakse to jo 9 baktun, 12 katun, 2 tun, 0 unial i 16 kin : 

To jo 1 383 136 dnjow wót zachopnego datuma.
Kamjeńc

**Kamjeńc** ( **Kamjenc**;  **Kamenz**) jo město w górnołužyskem Budyšyńskem wokrejsu.

W lěśe 2017 w měsće bydliło jadnab 17.000 luźi.

## Měsćańske źěle
* Kamjeńc (Kamenz)
* Barbuk (Bernbruch)
* Němske Pazlicy (Deutschbaselitz)
* Jelenjow (Gelenau)
* Hendrichecy (Hennersdorf)
* Jěžow (Jesau)
* Lěpkarjecy (Lückersdorf)
* Křidoł (Schiedel)
* Hlinowc (Thonberg)
* Brěznja (Wiesa)
* Čornow (Zschornau)



## Wótkaz
Kanada

**Kanada** jo nejwětšy po płońi kraj Pódpołnocneje Ameriki.

## Geografija
Kanada jo drugi nejwětšy po płońi kraj na swěśie.

## Stawizny
Kardamom

**Kardamom** (*Elettaria cardamomum*) jo rostlina ze swójźby jumbjerowych rostlinow (*Zingiberaceae*), kótaraž se ako wěrca wužywa.

## Wopis
Kardamom jo wěcejlětna rostlina z mócnym ricomom. Jadnotliwe spła z wjele łopjenami su zwětšego 2-3 metrow wusoke, rědko su až do 5,5 m wusoke. Wogonk z kwiśonkami wurosćo z nadzemskich wogonkow a jo až do 1,5 metrow wusoki. Kwiśonki su zrědowane w grankach a maju swětłomódre łopjena ze žołtymi kšomami. Płody su zeleno-žołte słomowate kapsle z tśimi bokami. W kuždej kapsli jo 16–24 cerwjenobrunych semjenjow, kótarychž formy se rozeznawaju. 

## Póchad
Kardamom póchada z pódpołdnjoweje Indiskeje a z kupy Sri Lanka. Indiski kardamom jo mjeńšy, ale wěcej aromatiski. Kardamom se źinsa teke z Guatemale, Tanzanije a Vietnama importěrujo.

## Wužywanje w kuchni
W kardamomowych semjenjach jo eteriski wólej, cogoždla maju wěrcojtu, słodkowótšu aromu. Dokulaž kardamom swój aroma malsnje pózgubijo, se góźi jen w kapslach wobchowaś a semjenja akle pśed wužywanim wuprojś a zetrěś.

Kardamom jo rozšyrjony pśedewšym w aziatiskej kuchni. W europskej kuchni se wužywa pśi pjacenju gódownego pjacywa, na pś. paprjeńca. Mimo togo se wužywa teke za jěšnice, likery a ako źěl wěrcowych měšańcow. Pśi gótowanju arabiskego kafeja jo rozšyrjony nałog, kafej z kardamomom wěrcowaś. Rowno tak se wužywa za gótowanje teja z mlokom, kótaryž se tradicionelnje pó islamskem zajtšnem bjatowanju póstaja.


Image:Cardamom-Dried-Seeds01.jpg|Wšakorake kšacenje pśi gótowanju kardamomowego pulbjerja .


## Wótkaze

* Gernot Katzers Gewürzseiten
* Inhaltsstoffe des Kardamoms
Katerina Cornaro

**Katerina Cornaro** (roźona 1454, wuměrła 10. julija 1510 w Asolo) - wót 1473 do 1489 jo była slědna kralowka Cyperna.

W lěśe 1473 wóna jo se wóženiła z kralom Jakobom II., kótaryž jo wuměrł skóro pó swajźbje. Katerina jo wóstała kralowkom gromaźe z młoźinskem synom Jakobom III. ako kralom. Jakob III. jo wuměrł w lěśe 1474. Katerina jo se wótźěkowała w lěśe 1489, dokulaž jeje kralojstwo jo zwóstało koloniju za republiki Venedig.


San Salvador Interno - Tomb of Caterina Cornaro.jpg| 
San Salvador Interno - Monument to Catherine Cornaro.jpg|
Kazachstan

**Kazachstan** jo stat w srjejźnej Aziji, mały źěl jogo teritorija na pódwjacor rěki Ural słuša teke k Europje. Stolica jo Nursultan, lěcrownož jo Almaty nejwětše město..

## Geografija
Kazachstan granicujo z Rusojskeju, Chinskeju, Usbekistanom, Kirgiziskeju a Turkmeńskeju. Až do lěta 1991 jo był Kazachstan z źělowej republiku Sowjetskego zwězka.

## Wótkaz
Kašuby

**Kašuby** su mały pódwjacornosłowjański lud, kótaryž jo pśedewšym we wokolinje pólskego města Gdańska žywy. Wóni su w Pólskej ako etniska mjeńšyna pśipóznate.

Kašubow dajo wokoło 300-500 tysac, wóni maju swóju chórgoj a swóju rěc, kótaraž jo pśiswójźbna pólšćinje a teke drugim pódwjacornosłowjańskim rěcam. Toś tu rěc aktiwnje powěda něźi 100.000 luźi.

## Wósobiny

* Florian Ceynowa
* Günter Grass
* Gerard Labuda
* Aleksander Majkowski
* Donald Tusk

## Literatura

* Friedrich Lorentz, *Geschichte der Kaschuben*, Berlin 1926 (nim.)
* Aleksander Majkowski, *Historia Kaszubów*, Gdańsk 1991,  (pól.)
* Ostrowska, R. a Trojanowska, I., *Bedeker kaszubski*, Gdańsk 1978 (pól.)

## Nožki


## Wótkaze
* Kašubska Wikipedija
* kaszubia.com
Kaliningradski wobcerk

**Kaliningradski wobcerk** (rus. Калининградская область - *Kaliningradskaja oblasť* ) jo był nejmłodšy wobcerk Sowjetskego zwězka (pśirědowany akle pó 1945), wót lěta 1991 jo to pón rusojska eksklawa, źinsa lažy mjazy Pólskeju a Litawskeju. Na płoni 13.600 km² bydli wokoło 945.000 wobydlarjow. Głowne město jo Kaliningrad.

## Eksterne wótkaze
Kaliningrad

**Kaliningrad**, *[[serbšćina|serbski]]* "Kralowc" (*[[rušćina|ruš]]*. *Калининград*, *[[nimšćina|nim]]*. **Königsberg**, *[[pólšćina|pól]]*. *Królewiec*, *[[češćina|čes]]*. *Královec*, *[[litawšćina|lit]]*. *Karaliaučius*) jo głowne město Kaliningradskego wobcerka (rus. *Калининградская область, Kaliningradskaja oblasť*) w Rusojskej.

1. januara 2005 jo w Kralowcu bydliło 434.954 luźi.

## Geografija

Kaliningrad lažy w rusojskej enklawje w pódpołdnju Baltikuma pśi Baltiskem mórju, pódzajtšna kenž w kašubskej stronje we dłujke zajtšnem w Pólskej.

## Stawizna
Město z staropšuskego sedlišća z mjenim "***Twangste***" abo "***Twangsta***" nastało.

Pó drugej swětowej wójnje jo město źinsajšne mě *Kaliningrad* dostało. Až do togo casa jo se *Königsberg* groniło.

## Eksterne wótkaze

* https://web.archive.org/web/20060407000955/http://www.klgd.ru/ru/
Kielce

**Kielce** jo město w Pólskej. W lěśe 2006 jo how bydliło 207.718 luźi.

## Eksterne wótkaze
* Kielce (pól).
Kirgiziska

**Kirgiziska** jo mały, górski a nutśikokrajny kraj w Srjejźnej Aziji. Wóna jo kraj, kótaryž jo k prědnemu z nomadiskimi narodami wobsedlony był. Kirgiziska jo pśed 1990 lětom była źěl ZSSRa.

## Stawizny
Strony źinsajšneje Kirgiziskeje su byli w 15. a 16. stolěśu wót Kirgizow wobsedlone. Kirgizy su nomadiski turkojski narod, kótaryž jo pśed 2000 lětami w dłujkozajtšnem źělu Mongolskeje žywy był, a kótaryž jo se k prědnemu do pódpołdnjoweje Siberiskeje pśiśěgnuł, a pón w 18. stolěśu do regiona Tuwa. Wětšyna Kirgizow su sunnitiske muslimy wót hanafitskeje šule.

## Geografija

Kirgiziska jo kraj w srjejźnej Aziji, wobdana wót Chinskeje na pódzajtšnem a krotkozajtšnem źělu, wót Kazachstana w pódpołnocnem źělu, na pódwjacorje wót Usbekistana a wót Tadžikistana na krotkem wjacorje. Kirgiziska ma pśestrěń wót 198.500 km2 a njama pśistup do mórja. 

Kirgiziska jo pśedewšym górski kraj: na pódzajtšu jo rjeśaz Tien Shan, kótaryž markěrujo granicu z Chinskeju a jogo nejwětšy wjeršk Pobedy jo 7439 metrow wusoki. 
Te górske cony źěle kraj na dwa źěla, pódpołnocny a pódpołdnjowy. 

Města w Kirgiziskej laže w nejnišych źělach kraja a na pódpołnocy głowne město Biškek lažy weto na 800 metrow. Na krotkem pódwjacorje lažy nejnišy dypk kraja, doł Kara-Darya, z wusokosću wót 132 metrow. 

### Granicy

Kirgiziska ma 3878 km dłujke granice rozdźělone mjazy:
* Usbekistanom: 1099 km
* Kazachstanom: 1051 km
* Tadžikistanom: 870 KM
* Chinskeju 858 km

## Góspodaŕstwo

Kirigiziska jo pśecej była chudy kraj, kótaregož góspodaŕstwo se koncentrěrujo na rolnikaŕstwo. Pśed rozpadom 98 procentow eksporta jo było za Sowjetski Zwězk. Znicenje Sowjetskego Zwězka jo znicyło produkciju kraja na kóńcu lěta 1990. Wažne reformy su se zachopili, aby se pólěpšyło góspodaŕske połoženje kraja.
Rolnikaŕstwo jo głowny sektor góspodaŕstwa. Zakładne kultury su žyto, cukor z rěpy, bałma, tubak, zelenina a sad, wałma a měso. 

BIP: 1603 miliony US dollary
Pśirost: 7,1 procentow w lěśe 2004
Srjejźne mjasecne myto: 66 USD w lěśe 2006
2/3 wobydlaŕstwa stej w chudobje žywej

## Demografija

W lěśe 2007 wobydlaŕstwo Kirgiziskeje jo licyło 5.218.000 luźi. Stolica Biškek licy oficielnje 589.000 wobydlarjow. 
69,5% populacije jo kirgiziskego póchada, etniska turkojska kupka kótaraž jo woblibowana wót Mongolow a Chinezow. Jo pjerwjej była zestajona z połnomadiskimi šaparjami. Nejwětša mjeńšyna su Usbekow - 14,5% wót wobydlarjow. 

## Wótkaze

* Nastawk kirgiziskego wjelikopósłaństwa w Barlinju
Kito Fryco Stempel

**Kito Fryco Stempel** jo był serbski duchowny, spisowaśel a pśełožowaŕ.

Wón jo se naroźił 29. nowembera 1787 w Parcowje. Wót 1802-1807 jo chójźił na gymnazium w Budyšynje, źož jo se zeznał teke z Bjedrichom Wylemom Mičku. W lětach 1807-1810 jo studěrował teologiju na uniwersiśe w Lipsku. Ned pó prědnem studijnem lěśe jo załožył sobu tak pómjenjony Korps Lusatia. 1809 jo zastupił do Serbskego prjatkarskego towaristwa, pśedchadnego zjadnośeństwa źinsajšneje Sorabije Lipsk.

W lětach 1810-1813 jo był domacny ceptaŕ, nježlic až njejo był powołany 1813 za fararja w Malinje. W toś tej wósaźe jo statkował źaseś lět, nježlic až njejo se stał 1823 wušy faraŕ w Lubnjowje. Wjelicku wósadu jo zastarował někotare lětźasetki, nježlic až njejo se pódał 1863 na wuměńk. Pó nim njejo se wěcej žeden serbski faraŕ w Lubnjowje pśistajił, což jo na kuždy pad malsnjejšu asimilaciju Serbojstwa w toś tych stronach pódpěrało.

Stempel jo wumrěł 2. februara 1867 w Lubnjowje.

W běgu mnogich lět swójogo statkowanja za swóje wósadne, jo napisał Stempel teke ceły rěd originalnych basni, mj. dr. epos *Te tśi rychłe tšubały* - nejdlěšu znatu serbsku baseń. W njezwuconem sylabiskem systemje komponěrowany epos jo płaśił něźi 80 lět ako zgubjony. Ota Wićaz jo jen 1950 zasej namakał. Rudolf Jenč jo jen zjawnosći spśistupnił w rěźe *Pomniki serbskego pismojstwa* ako diplomatiske wudaśe. Dalšny epos, *Pytanje za starym mjasecom abo łužyskich Serbow pótłocenje* njejo se bóžko wěcej namakał a płaśi dalej ako zgubjony.

Mimo swójogo basnjenja jo wustupował Stempel teke ako pśestajaŕ antikskich basnikarjow. To pótrjefijo wósebnje Fedrusowe fabule (z łatyńskeje rěcy a Theokritowe idyle.

## Literatura
* **Stempel, K. Fr.**, *Te tśi rychłe tšubały a druge pěsni. Zezběrał, za śišć pśigotował a zawod napisał Rudolf Jenč* (= Pomniki serbskeho pismowstwa čo. 1). Budyšyn, 1963 [diplomatiske wudaśe].
* **Stempel, K. Fr.**, *Theokritowe pastyrske pěsni. Phaedrusowe fable. Za śišć pśigótował, pśedgrono a komentar napisał Rudolf Jenč* (= Pomniki serbskeho pismowstwa čo. 4). Budyšyn, 1963.
* **Kaufürst, F.**, *Studije k rěcy Kita Fryca Stempla*, Budyšyn, 2005.
Kolumbiska

**Kolumbiska** jo kraj w Pódpołdnjowej Americe.

## Geografija

Kolumbiska granicujo z Panamu, Venezuelu, Brazilskeju, Peru a Ekuadorom. Nejwušej městnje stej: Pico Cristobal Colon a Pico Simon Bolivar (5775 m nad normalneju nulu). 

### Města

Nejwětše města su :

* Bogota - 10 000 000 wobydlarjow	
* Cali - 4 203 800 wobydlarjow
* Medellin  - 3 932 400 wobydlarjow	
* Barranquilla - 2 298 400 wobydlarjow	
* Cartagena - 1 553 900 wobydlarjow

## Wótkaz
Kurów

**Kurów** jo wjas w Pólskej.

Kurów lažy mjazy městoma Puławy a Lublin w krotkozajtšnej Pólskej.
W lěśe 2006 jo how bydliło 2 782 luźi.
Kuwait

**Kuwait** jo małučki kraj w pódwjacornej Aziji.

## Geografija
Kuwait granicujo z Irakom a Saudi-Arabskeju.

## Wótkaz
Köln

**Köln** jo wjelike město w Nimskej nad Rynom. Jogo licba wobydlarjow wunjaso 1.013.665 (31. dec. 2011). Tam jo  	swětoznaty gotiski Kölnski dom.

## Stawizny
Köln to jo buźo ztwórjenjo do lětu 50 prědk našeje ery. Wót lětu 911 Köln jo k Swětego Romskego Mócnaŕstwa słušaśa. Od źewjeśnasćo stolěśa Köln do Nimskiej jo.

## Eksterne wótkaze
* http://www.stadt-koeln.de/
Letiska

**Letiska** ( *Latvija*) jo kraj w dłujkozajtšnej Europje a srjejźny z tśich baltiskich krajow. Wóna jo wót lěta 2004 z cłonkom Europskeje unije a słuša wót 2014 k eurozonje.

## Geografija
Letiska granicujo z Rusojskeju (282 km) na pódzajtšu, z Estniskeju (343 km) na pódpołnocy, z Běłoruskeju (167 km) na krotkem zajtšu a z Litawskeju (dłujkosć mjazy 588 km) na pódpołdnju. Stolica a nejwětše město jo Riga.

## Nožki


## Wótkaz
Libanon

**Libanonska republika** ( الجمهورية اللبنانية) jo stat w Aziji na Bliskem pódzajtšu.

## Geografija
Libanon granicujo ze Syriskeju, Israelom a na pódwjacorje ze Srjejźnym mórjom.

## Wótkaz
Liechtensteinska

**Liechtensteinska** (amtski: **Wjerchojstwo Liechtenstein**,  *Fürstentum Liechtenstein*; API : /li:çtənʃtaɪn/) jo małucki kraj w srjejźnej Europje, kótaryž ze Šwicaŕskeju a Awstriskeju granicujo. Ze swójej płonju wót 160 km² jo Liechtensteinska stwórty nejmjeńšy stat w Europje pó Vatikanje, Monako a San Marino.

## Wótkaz
Korla Awgust Kocor

**Korla Awgust Kocor** (* 3. decembera 1822 w Zahorju, † 19. maja 1904 w Ketlicach), nimske mě *Karl August Katzer*, jo był serbski komponist, wucabnik, dirigent a patriot.

## Źěła
### Oratorije
* Serbski kwas (*Die sorbische Hochzeit*), 1849/50
* Žně (*Die Ernte*), 1849/83
* Nalěćo ("Der Frühling*), 1860
* Israelowa zrudoba a tróšt (*Israels Trauer und Trost*), 1861
* Podlěćo (*Der Sommer"), 1883
* Nazyma (*Der Herbst*), 1886
* Zyma (*Der Winter"), 1889
* So zwoni měr (*Friedensglocken*), 1891
* Serbski rekwiem (*Sorbisches Requiem*), 1894
* Wěnc hórskich spěwow (*Zyklus der Berglieder*), 1860

=== Opera ===
* Jakub a Kata (*Jakob und Käthe*), 1871

=== Spiwograśe ===
* Wodźan (*Der Wassermann''), 1896

### Instrumentalna muzika
* Tśi sonatiny za husle a klawěr, 1850
* Klawěrne trio, 1873
* Smyckowy kwartet, 1879
* Tśi serbske narodne reje za klawěr, 1879
* Serenada za gusle, braču a wioloncello, 1889

## Žrědła
Lipsk

**Lipsk** jo město w Sakskej. W Lipsku móžoš sorabistiku studěrowaś. Mimo togo jo tam serbski internat, w kótaremž studentske towaristwo Sorabija swóje zarědowanja wótměwa.

## Lipsčańske wobraze

Image:Leipziger Rathaus (Frontansicht).jpg|Stara radnica
Image:Leipzig Neues Rathaus 3.jpg|Nowa radnica
Image:Rathaus Eutritzsch 01.jpg|Radnica měsćańskego źěła Eutritzsch


Image:Leipzig Thomaskirche.jpg|Thomasowa cerkwja
Image:Leipzig Nikolaikirche.jpg|Nikolajowa cerkwja
Image:Evangelisch-reformierte Kirche Leipzig 01.jpg|Ewangeliski-reforměrowana cerkwja
Image:Leipzig Volkmarsdorf Lukaskirche Portal.jpg|Lukaska cerkwjaVolkmarsdorf 


Image:Leipzig Russische Gedaechtniskirche.jpg|Ruska wopomnjeńska cerkwja
Image:Synagoge Leipzig-Keilstr.jpg|Synagoga


Image:Leipzig Bundesverwaltungsgericht frontal.jpg|Zwězkowy-zastojnstwowe sudnistwo
Image:Deutsche Bücherei Leipzig.jpg|Nimska knigłownja
Image:Leipzig Alte Börse.jpg|Stara bersa


Image:Leipziger oper.jpg|Lipsčańska opera
Image:Leipzig Neues Gewandhaus 2004.jpg|Nowy woblakowy dom
Image:Länderspiel Deutschland - Kamerun.jpg|Centralny stadion 


Image:Leipziger City-Hochhaus.jpg|Měsćański wusoki dom
Image:Double M - Symbol of the Leipzig fair.jpg|Dwójny "M", symbol Lipsčańskich wjelewikow.  
Image:Leipzig MDR main building.jpg|Głowne twarjenje "*[[MDR]]*"


Image:LE HS Musik Theater-Adj.jpg|Wusokošula za muziku
Image:Altes Bachdenkmal (Leipzig) N.jpg|StaryBachowy pomnik
Image:Barthelshof 2.jpg|Barthelski dwór
Image:Johann Sebastian Bach-Denkmal.JPG|Bachowy pomnik


## Eksterne wótkaze

* Oficielne internetowe boki <small>(''nimski, engelski, francojski, špański, pólski'')
Lisabonske elektriske

**Lisabonske elektriske** (portugalski "eléctricos") twórje gromaźe z busami seś zjawnego wósobowego wobchada w portugalskem głownem měsće. Pśedewześe Carris pórucyjo casowe jězdnicki, kótarež płaśe teke w pódzemskej zeleznicy Metropolitano de Lisboa abo w lifśe Elevador de Santa Justa.

Wobchad na prědnej kónjecej měsćańskej zeleznicy jo se zachopił 17. nowembra 1873. Prědna elektriska linija jo była natwarjona 30. awgusta 1901. Jadno lěto pózdźej jo była ceła kolejowa seś z rozpněśim 900 mm pśetwarjona a elektrificěrowana. Až do lěta 1959 jo był system elektriskich dalej rozšyrjany a jo dojśpił swóju maksimalnu wjelickosć. W toś tom casu jo w měsće jězdźiło 27 linijow, šesć z nich z wokolicneju drogu. Cysła linijow su byli rozdźělone teke pó směrje jězda, pótakem jo se jadnało faktiski jano wó 24 linijow. 

Stagnacija elektriskich w Lisabonje jo zachopiła z twarjenim seśi pódzemskeje zeleznice. Polytechniska federalna šula w Lausanne a Wobchadniski zawod w Zürichu stej źe dopórucyłej seś elektriskich zdźaržaś a hyšći dalej rozšyrjaś, ale proces roztwarjenja kolejow pókšacujo až do źinsajšnego dnja. Dajo pak plany za znowawótcynjenje linije Carmo-Campolide.

Eksistěrujuca seś z pěś linijami ma źe kšuty jězbny plan, praktiski ju pak wužywaju jano turisty ako popularnu atrakciju. Wósebnje woblubowana jo legendarna linija E28. 

Wóze Lisabonskich elektriskich wuglědaju kradu zastarske, wšykne pak su byli w lěśe 1990 pónowjone, pśetwarjone, techniski lěpjej wugótowane a zawěsćone. Na liniji 15, wjeźecej z centruma do Belém/Algés, jězdźe pón nejmodernjejše wóze marki Siemens/CAF/Sorefame 10 z niskim zachodom.


Image:Electricos-Lisboa-2007-03.JPG|měsćański źěl Alfama, linija E28
Image:Electricos-Lisboa-2007-01.JPG‎ |šlejfka na naměsće de Camões, linija E28
Image:Electricos-Lisboa-2007-04.JPG‎ |šlejfka na naměsće Martim Moniz, linija E28


## Linije
* **12**: Praça da Figueira – Praça da Figueira (wokolicna linija)
* **18**: Cais do Sodré – Cemitério Ajuda
* **15**: Praça da Figueira – Algés-Jardim
* **25**: Campo de Ourique Prazeres – Rua da Alfândega
* **28**: Campo de Ourique Prazeres – Martim Moniz

## Eksterne wótkaze
* Pśedewześe Carris
* Fotografije starych wózow elektriskich
* Fotografije wózow Siemens


Image:LisbonTram3.jpg|wuske gase w Alfamje, linija E28
Image:Electricos-Lisboa-2006-01.JPG|wuske gase w Alfamje, linija E28
Image:Lisboa-2007-05.JPG‎ |wuske gase w Alfamje, linija E12


Image:Electricos-Lisboa-2007-02.JPG‎|wóz marki Siemens w Belém
Image:Electricos_Lisboa 2.JPG|wóz marki Siemens w Belém
Image:StrassenbahnGleisplanLisboa1995.png|seś w lěśe 1995
Lisćina serbskich komponistow

## A

## B
* C. E. Becker (1822 - 1902)
* Bartholomäus Bräunig (15./16. Jahrhundert)
* Dieter Brauer (* 1935)
* Jan Bulank (* 1931)
* Helmut Byrgaŕ (* 1922)

## C

* Jan Cyž (* 1955)
* Jan Cyž-Hostak (1923-1944)

## Č

## D

## Dź

## E
* K. Erdmann-Zier (1765 - 1823)

## F
* E. Frencl (1824 - 1895)
* Jan Arnošt Frejšlag (1869 - 1951)

## G
* Maks Gólaš (1894 - ?)

## H

## Ch

## I

## J
* Rudolf Jenč (1903 - 1979)

## K
* Kurt Karnawka (1866 - 1944)
* Jan Kilian (1811 - 1884)
* Detlef Kobjela (1944-2018)
* Korla Awgust Kocor (1822 - 1904)
* Jan Křesćan Koernig (1791 - 1858)
* Bjarnat Krawc (1861 - 1948)
* Jan Krygaŕ (1598 - 1662)
* K. Kulmann (1805 - 1869)

## L

## M
* Juro Mětšk (* 1954)
* Handrij Michałk (18./19. Jahrhundert)

## N
* Alois Nawka (* 1949)
* Michał Nawka (1885–1968)
* Beno Njekela (1934–1998)
* Dieter Nowka (1924–1998)
* Jan Paul Nagel (1934–1997)

## O

## P
* Gerat Pawlik (1896 - 1966)
* Jurij Pilk (1858 - 1926)
* Ulrich Pogoda (* 1954)

## R
* Jurij Rak (1740 - 1799)
* Jan Rawp (* 1928)
* Mato Rizo (1847 - 1931)
* Hync Roj (* 1927)

## S
* Leopold Schefer (1784 - 1862)
* Jurij Słodeńk (1873 - 1945)

## Š
* Abraham Škoda (1566 - 1626)
* Jurij Šołta (1886 - 1971)
* Gerat Šołta (* 1935)

## T
* Jan Thiemann (* 1943)

## Ć

## U

## W
* Michał Jan Wałda (1721 - 1794)
* Jurij Winar (1909 - 1991)
* Julius Eduard Wjelan (1817 - 1892)
* J. K. Wolf (1808 - 1878)
* Hermann Worch(1882 - 1964)
* Korla Gustaw Wowčerk (1863 - 1945)

## Z

## Ž
Lisćina serbskich spisowaśelow

## A
* Mikławš Andricki (1871–1908)

## B
* Jakub Bart-Ćišinski (1856–1909)
* Benjamin Běgaŕ (1873-1945)
* Hańža Bjeńšowa (1919–1999)
* Wylem Bjero (1902-1988)
* Jan Bok (1569–1621)
* Jurij Brězan (1916–2006)
* Ben Budar (1928–2011)
* Beno Budar (1946–2023)

## C
* Měrana Cušcyna (* 1961)
* Jan Cyž (1898–1985)

## Č
* Jěwa-Marja Čornakec (* 1959)

## Ć
* Jan Ćěsla (1840–1915)

## D
* Jan Dobrucki (1854–1921)
* Róža Domašcyna (* 1951)
* Marjana Domaškojc (1872–1946)
* Handrij Dučman (1836–1909)
* Benedikt Dyrlich (* 1950)

## F
* Michał Frencel (1628–1706)
* Alfons Frencl (1946–2015)

## G
* Dabit Boguwěr Głowan (1788–1865)
* Hendrich Głowan (1833–1884)
* Pawoł Grojlich (1908–1992)

## H
*Lubina Hajduk-Veljkovićowa (* 1976)
*Feliks Hajna (1901–1988)
*Gerat Hendrich (1932–2005)
*Jan Horčanski (1722–1799) (t.j.: Johann Hortzschansky)
*Ingrid Hustetowa (* 1956)

## Ch
* Jurij Chěžka (1917–1944)

## I
* Richard Iselt (1889–1965)

## J
* Korla Janak (1891–1968)

## K
* Pawoł Kmjeć (1916–1990)
* Jurij Koch (* 1936)
* Cyril Kola (1927–2026)
* Mato Kósyk (1853–1940)
* Lora Kowarjowa (1931–2001)
* Franc Kral-Rachlowc (1886–1915)
* Křesćan Krawc (* 1938) (d. i. *Christian Schneider*)
* Marja Krawcec (1948–2014)
* Jurij Krawža (1934–1995)
* Kurt Krjeńc (1907–1978)
* Marja Kubašec (1890–1976)
* Jurij Kubaš-Worklečan (1902–1983)

## L
* Lenka (* 1958)
* Jan Lajnert (1892–1974)
* Gerat Libš (1935–2012)
* Kito Lorenc (1938–2017)
* Jakub Lorenc-Zalĕski (1874–1939)

## M
* Pětr Malink (1931–1984)
* Kata Malinkowa (1931–1998)
* Trudla Malinkowa (* 1955)
* Jan Meškank (1905–1972)
* Timo Meškank (* 1965)
* Měrka Mětowa (* 1959)
* Frido Mětšk (1916–1990)
* Pětr Młónk (1805–1887)
* Jurij Młynk (1927–1971)
* Marja Młynkowa (1934–1971)
* Albin Moller (1541–1618) (d. i.: Albinus Mollerus)
* Arnošt Muka (1854–1932) (d. i: Ernst Mucke)

## N
* Ingrid Naglowa (* 1939)
* Gerat Nagora (1936–2010)
* Madlena Nasticcyna (* 1950)
* Beata Nastickec (* 1973)
* Anton Nawka (1913–1998)
* Michał Nawka (1885–1968)
* Tomasz A. Nawka (* 1949)
* Pawoł Nedo (1908–1984)
* Herbert Nowak (1916–2011)
* Józef Nowak (1895–1978)
* Jakub Nowak-Kaščanski (1864–1920)
* Měto Nowak-Njechorński (1900–1990)
* Hanzo Njepila (1766–1856)

## P
* Křesćan Bohuwěr Pful (1825–1889)

## R
* Jan Rak (1457/1460–1520) (d. i.: Ioannes Rhagius Aesticampianus)
* Filip Rězak (1859–1921)
* Fryco Rocha (1863–1942)
* Helmut Rychtaŕ (1942–2022)

## S
* Jan Skala (1889–1945)
* Jan Arnošt Smoler (1816–1884)
* Angela Stachowa (1948–2022)
* Kito Fryco Stempel (1787–1867)
* Jan Suchy (1922–1983)

## Š
* Dorothea Šołćina (* 1953)
* Beno Šołta (1928–1986)
* Bogumił Šwjela (1873–1948) (d. i.: Gotthold Schwela)

## V
* Pawoł Völkel (1931–1997)

## W
* Alfons Wićaz (* 1945)
* Ota Wićaz (1874–1952)
* Herta Wićazec (1819–1885)
* Mina Witkojc (1893–1975)
* Jurij Winar (1909–1991)
* Hańža Winarjec-Orsesowa (1926–2016)
* Jan Wjela (1822–1907)
* Jurij Wjela (1892–1969)
* Jan Wornar (1934–1999)
* Jurij Wuješ (1905–1968)

## Z
* Handrij Zejler (1804–1872)
Litawska

**Litawska** jo kraj w dłujkozajtšnej Europje. Wóna jo wót lěta 2004 z cłonkom Europskeje unije a słuša wót 2015 k eurozonje. Wilno (litawšćina Vilnius) jo stolica Litawskeje.

## Geografija
Litawska granicujo z Rusojskeju, Letiskeju, Běłoruskeju a Pólskeju. Nejwuše městno jo Aukštojo kalnas (293,84 m nad normalneju nulu) a nejniše jo Baltiske mórjo (0 m nad normalneju nulu).

### Města

Nejwětše města su :

* Wilno - 540 300 wobydlarjow	
* Kaunas - 361 300 wobydlarjow		
* Kłajpeda - 187 400 wobydlarjow	
* Šiauliai - 129 000 wobydlarjow		
* Panevėžys - 115 604 wobydlarjow	

## Stawizny
Wót 1 rozhelonego 2004 jo Litawska w Europskej uniji.

## Wótkaz
Luxemburgska

**Luxemburgska** jo kraj w pódwjacornej Europje. Stolica a nejwětše město jo Luxemburg.

## Geografija
Luxemburgska granicujo z Belgiskeju, Nimskeju a Francojskeju.

## Stawizny

## Wótkaz
Matematika

**Matematika** jo striktnje logiski natwarjona, wót empiriskich dopóznaśow njewótwisna wědomnosć. Wóna słužy drugim wědomnosćam ako "pomocna wědomnosć". Fundament matematiskeje teorije su aksiomowe systemy - gromady zakładnych, triwialnych a cłowjeskemu rozymoju njepósrědnje pśistupnych wugronow resp. hypotezow. Z pomocu tak pomjenjowanych kalkulow maju se wšykne matematiske sady a kazni z tych aksiomow wótwóźiś. Tomu se naslědku groni "matematiski dopokaz". 

Źinsajšna matematika rozdźělujo se do wšakich jadnotliwych disciplinow ako su n. pś. algebra, analyzis, licbowa teorija, topologija a graśowa teorija.
Pódpołnocna Makedońska

**Pódpołnocna Makedońska** jo kraj w krotkozajtšnej Europje. 

## Geografija

Pódpołnocna Makedońska granicujo ze Serbiskeju, Albańskeju, Bulgaŕskeju a Grichiskeju.

### Města

Głowne město jo Skopje. Druge města su: Bitola, Kumanovo, Tetovo, Ohrid, Kavadarci, Štip, Gevgelija, Kruševo, Makedonski Brod, Kičevo, Makedonska Kamenica, Prilep, Veles, Gostivar, Delčevo, Pehčevo, Strumica, Resen a Negotino.

## Stawizny

## Flora a fawna

Pódpołnocna Makedońska ma bogatu floru a fawnu. Ze swójimi 3500 družynami rostlinow, 55 znatymi družynami rybow, 78 družynami cycakow a 330 družynami ptaškow, Pódpołnocna Makedońska jo kraj z wósebnym eko-systemom. 

Mjazy zwěrjetami móžomy nalicyś: wjelka, sarnu, jelenja, łasycu, kamzyka, mjadwjeźa a rysa.

## Wótkaz
Malta

**Malta** jo kupowy kraj w Srjejźnem mórju.

## Geografija
Kraj Malta lažy na kupje Malta a někotarych mjeńšych kupach na pódpołdnju wót Europy. Nejwuše městno jo: Ta' Dmejrek (253 m nad normalneju nulu), a nejniše: Srjejźne mórjo (0 m nad normalneju nulu).

### Malteziske kupy
Malteziske kupy :

* Malta - 246 km²
* Gozo (Ghawdex) - 67 km²
* Comino (Kemmuna)- 2,7 km²
* Cominotto (Kemmunett) - 0,25 km²	
* Filfla - 0,06 km² 		
* dwě kupy sw. Powła 

## Stawizny
Wót 1 rozhelonego 2004 jo Malta w Europskej uniji.

## Wótkaz
Maya

**Maya** su indiańske ludy w srjejźnej Americe.

Něnto w Americe bydli 6 milionow Maya.

## Stawizny
Južo šesćo stow lět pśed naroźenim Jezusa Kristusa su Maya wužywali kalendaŕ, kótaryž jo był wjelgin precizny.
Mecklenburgska

**Mecklenburgska** (''nim.'' Mecklenburg; ''dolnonimski.'' Mekelnborg) jo historiski a geografiski kraj w pódpołnocnej Nimskej.

## Geografija

Něnto Mecklenburgska lažy w zwězkowem kraju Mecklenburgska-Pśedpomorska.

### Města

Nejwětše města Mecklenburgskeje su :

* '''Gjozdow'''; *nim.* Güstrow 
* '''Mjorow'''; *nim.* Mirow 
* '''Nowy Branibor'''; *nim.* Neubrandenburg
* '''Roztok'''; *nim.* Rostock
* '''Warnow'''; *nim.* Waren
* '''Wyšomir'''; *nim.* Wismar
* '''Zwěrin'''*; *nim.* Schwerin.
Mecklenburg-Pśedpomorska

**Mecklenburg-Pśedpomorska** (''nim.'' *Mecklenburg-Vorpommern*; ''dolnonimski.'' *Mäkelborg-Vörpommern*) jo zwězkowy kraj Zwězkoweje republiki Nimska. Jogo stolica jo Zwěrin.

## Geografija

W Mecklenburg-Pśedpomorskej lažytej nejwětšy jazor a nejwětša kupa Nimskeje. Jazor se groni nimski *Müritz*, kótaregož mě póchada wót słowjańskego słowa *morica*, a kupa jo Rujany.

Pśez Mecklenburg-Pśedpomorsku běže wjelika rěka Łobjo, a teke małe rěki Elde, Habola, Warnow a Peene. Elde a Habola do Łobja běžytej, ale Warnow a Peene do Baltiskego mórja. Łobjo běžy pśez zwězkowy kraj Šleswig-Holštejnska, pśez Hamburg a pótom zasej pśez Šleswig-Holštejnsku a skóńcnje do Pódpołnocnego mórja.

Nejwětše města su 
* Rostock (blisko Baltiskego mórja pśi wulewje Warnowa), 
* Zwěrin; *nim.* Schwerin (na pódwjacorje zwězkowego kraja), 
* Wismar (pśi Baltiskem mórju), 
* Stralsund (blisko kupy Rujany), 
* Greifswald 
* Neubrandenburg.

## Stawizny
Mecklenburg-Pśedpomorska jo se zasej w lěśe 1990 załožył. Toś ten zwězkowy kraj jo eksistěrował juž raz mjazy lětami 1945 a 1952. W lěśe 1952 bu rozwězał a pótom su se wobwody Rostock, Zwěrin a Neubrandenburg nastali.

W lěśe 1945 jo nastała z Mecklenburgskeje a pódwjacornego źěla Pomorskeje na pódwjacor źinsajšneje granicy mjaz Nimskeju a Pólskeju.

## Mjenja sedlišćow
W Mecklenburg-Pśedpomorskej eksistěrujo wjele mjenjow, kótarež ze słowjańskeje rěcy póchada. Toś ta słowjańska rěc wěcej njeeksistěrujo, ale wóna jo była pśiswójźbna z kašubšćinu, pólšćinu, ale teke z górnoserbšćinu, dolnoserbšćinu, češćinu a słowakšćinu. Wóna słuša k lechiskej kupce pódwjacornosłowjańskich rěcow. Pak teke mjenja z nimskego póchada eksistěruju tam.

## Nožki


## Wótkaze

* Internetowe boki Mecklenburgskeje-Pśedpomorskeje