open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1930

## Tšojenja

## Narodniny
* 28. januara: Kurt Biedenkopf – nimski politikaŕ (CDU) a ministaŕski prezident Sakskeje
* 31. januara: Kata Brězanec – serbska wucabnica a awtorka wucbnicow († 2010)
* 8. měrca:  Jurij Rytcheu – čukčiski spisowaśel († 2008)
* 14. měrca:  Erich Wojto – dolnoserbski wucabnik, žurnalist a spisowaśel († 2009)
* 3. apryla: Helmut Kohl – nimski politikaŕ (CDU) a zwězkowy kanclaŕ († 2017)
* 3. maja: Sigmund Musiat – serbski ludowědnik, Maśicaŕ († 2017)
* 15. maja: Ernst Eichler – nimski slawist a mjenjowědnik († 2012)
* 5. junija: Helmut Keil – serbski jurist, Maćicar
* 24. junija: Gerat Kašpor – serbski žurnalist, dłujkolětny wjednik serbskego rozgłosowego studija († 1967)
* 29. junija: Sławomir Mrożek – pólski spisowaśel a dramatikaŕ († 2013)
* 18. julija: Ewa Siatkowska – pólska slawistka, awtorka a wudawaŕka sorabistiskich spisow
* 25. awgusta: Sean Connery – šotiski grajaŕ († 2020)
* 22. septembra: Feliks Šěrak – serbski muzikowy wucabnik a komponist († 1999)
* 25. septembra: Jan Brankačk – serbski historikaŕ a awtor († 1990)
* 14. oktobra: Johannes Frano – serbski prjatkaŕ 
* 4. nowembra: Jan Kósk – serbski wucabnik, awtor a kulturny procowaŕ († 1997)
* 8. decembra: Maximilian Schell – awstrisko-šwicaŕski grajaŕ, režiser a producent († 2014)

## Wumrěśe
* 14. apryla: Wladimir Majakowskij – ruski basnikaŕ (* 1893)
* 3. julija: Mikławš Bjedrich-Radlubin – serbski faraŕ a humoristiski spisowaśel (* 1859)
* 30. nowembra: Mikławš Rachel – serbski gójc, spěchowar źiwadła (* 1855)

## Wótkaz
1932

## Tšojenja

## Narodniny
* 5. januara: Umberto Eco – italski spisowaśel a filozof († 2016)
* 18. februara: Miloš Forman – čěsko-ameriski režiser († 2018)
* 26. februara: Johnny Cash - amerikański spiwaŕ († 2003)
* 4. měrca: Miriam Makeba - pódpołdnjoafrikańska spiwaŕka († 2008)
* 31. měrca: Jan Bart − serbski wucabnik,  wuwijaŕ WITAJ-koncepta
* 8. apryla: Helmut Faska − serbski rěcywědnik 
* 27. apryla: Casey Kasem - amerikański rozgłosowy moderator † 2014)
* 4. maja: Gerat Hendrich − serbski wucabnik a kulturny procowaŕ († 2005)
* 14. maja: Ewa Rzetelska-Feleszko − pólska slawistka a pśijaśelka Serbow
* 22. maja: Tavo Burat -  italski žurnalist a politikaŕ († 2009)
* 8. junija: Měrćin Salowski − serbski faraŕ, spisowaśel, redaktor a wudawaŕ († 2010)
* 3. julija: Erika Janowa − serbska wucabnica, pśełožowaŕka a wudawaŕka
* 5. julija: Gyula Horn − hungorski politikaŕ († 2013)
* 18. julija: Jewgenij Jewtušenko – ruski basnikaŕ a spisowaśel († 2017)
* 2. awgusta: Peter O'Toole - irski źiwadłownik a grajaŕ († 2013)
* 26. awgusta: Měrćin Škoda – Domowinski župan († 2010)
* 25. septembra: Anatolij Solowjanenko - rusojski spiwaŕ a muzikaŕ († 1999)
* 10. nowembra: Alfons Hrjehor – serbski dirigent a spěchowaŕ serbskeje muziki († 1990)
* 19. nowembra: Ludwig Čibirow – prezident mjezynarodnje njepśipóznateje republiki Pódpołdnjoweje Osetskeje 
* 20. nowembra: Robert Roždestwjenskij – sowjetski basnikaŕ a pśełožowaŕ († 1994)
* 9. decembra: Erika Rajšowa – serbska wucabnica a awtorka wucbnicow († 1998)

## Wumrěśe
* 11. januara: Jurij Šewčik - serbski wucabnik a towarišnostny procowaŕ (* 1862)
* 24. januara: Korla Błažij - serbski šejc a zašćitowaŕ serbstwa (* 1864)
* 2. měrca: Michał Wjerab - serbski wucabnik, muzejownik a kulturny historikaŕ (* 1872)
* 11. meje: Korla Mička - serbski murjaŕ, narodny procowaŕ a ludowy basnikaŕ (* 1853)
* 10. oktobra: Arnošt Muka - serbski gymnazialny profesor, rěcywědnik, ludowědnik (* 1854)
* 21. nowembra: Pětr Hila - serbski wucabnik, kantor a dirigent (* 1860)
* 15. decembra: Mikławš Žur - serbski duchowny, awtor nabožninskich knigłow (* 1859)

## Wótkaz
1912

## Tšojenja
* 13. oktobra: załoženje Domowiny we Wórjejcach

## Narodniny
* 6. januara: Pawoł Nowotny – serbski literarny historikaŕ a ludowědnik († 2010)
* 1. februara: Kurt Pětš –  serbski wucabnik a ornitolog († 1998)
* 2. februara: Jakub Dyrlich - serbski ludowy wuměłc a tśasaŕ
* 9. měrca: Albert Wawrik – serbski spisowaśel († 1988)
* 15. apryla: Kim Il-sung – pódpołnocnokorejski politikaŕ († 1994)
* 14. awgusta: Erwin Strittmatter – serbsko-nimski spisowaśel († 1994)
* 5. septembra: John Cage – amerikański komponist († 1992)
* 4. oktobra: Hańža Rječcyna rodź. Manjokec – Domowinska procowarka († 1974)
* 17. oktobra: Jan Pawoł I. – katolski bamž († 1978)
* 20. oktobra: Hana Tilichowa – serbska ludowa wuměłcowka († 1997)

## Wumrěśa
* 22. junija: Richard Andree – nimski geograf a etnograf (* 1835)

## Wótkaz
Łukajcyny Doł

**Łukajcyny Doł** ( *Luckaitztal*) jo wejsna gmejna we wokrejsu Górne Błota-Łužyca na pódpołdnju Bramborskeje a źěl amta Stara Darbnja.

## Wejsne źěle
Ku gmejnje słušaju: 

*wejsne źěle:*
* **[[Bukowinka]]** (Buchwäldchen) 
* **[[Gózna]]** (Gosda)
* **[[Mukwaŕ]]** (Muckwar)
* **[[Želnica]]** (Schöllnitz)
*sedlišća:*
* **[[Łukajca]]** (Luckaitz)
* **[[Nowa Darbnja]]** (Neudöbern)
* **[[Radochlice]]** (Rettchensdorf)
* **[[Swětow]]** (Zwietow)
* **[[Wusoka]]** (Weißag)

## Galerija

Neudöbern schloss.JPG|Stare kubło w Nowej Darbni 
Luckaitz kriegerdenkmale.JPG|Wójnarski pomnik w Łukajcynym dole
Muckwar feuerwehr.JPG|Wognjowa wobora w Mukwarju
Weissag straßenansicht.JPG|Dom we Wusokej
Buchwäldchen friedhofskapelle.JPG|Kjarchobowa cerkwicka w Bukowince


## Nožki


## Wótkaz
Richard Matuš

**Richard Matuš**, teke: Richard Šołśic a Richard Šułśic, nim. Richard Matusch (* 10. junija 1926, † 22. apryla 2023) jo był dolnoserbski rucnikaŕ (kórbikaŕ), a do 2017 cerkwjeńc pśi cerkwi w Depsku.

Šula za dolnoserbsku rěc a kulturu jo 2017 wudała cejdejku *Ze žywjenja serbskich muskich*, źož mjazy drugimi Richard Matuš wulicujo wót swójogo žywjenja .

## Publikacije
*2017 - *Ze žywjenja serbskich muskich*, redakcija: Marja Elikowska-Winklerowa (Richard Matuš gromaźe z 9 drugimi maminorěcnymi Serbami) 

## Nóžki


## Wótkaze
* Gerog Zielonkowski, Richard Matusch beendet Dienst in Döbbricker Kirche, ''Nowy Casnik'', 25.01.2017
* Gregor Wieczorek, Wu Šułśic w Depsku su swěśili kulowaty narodny źeń!, ''Nowy Casnik'', 29.06.2016
* ''Dla cog smy pśestali serbske powědaś...'', Gregor Wieczorek se rozgranja z Richardom Matušom (Šołśic)
1907

## Tšojenja
### W Serbach

### Hynźi

## Narodniny
* 5. januara: Anton Ingolič - słowjeński spisowaśel († 1992)
* 11. februara: Pawoł Jenka – serbski wucabnik, muzikaŕ a kulturny procowaŕ († 1971)
* 15. februara: Cesar Romero - amerikański grajaŕ († 1994)
* 11. měrca: Erich Krawc – serbski ludowědnik a domowniski slěźaŕ († 1995)
* 1. apryla: Helmut Fryča – nimski wucabnik, muzikaŕ, komponist a dirigent († 1964)
* 16. apryla: Bjarnat Rachel – serbski wucabnik, redaktor a lektor († 1973)
* 18. junija: Warlam Šalamow – ruski basnikaŕ a spisowaśel († 1982)
* 7. julija: Kurt Krjeńc – serbski skałaŕ a pśedsedaŕ Domowiny († 1978)
* 22. awgusta: Michał Kokla – serbski politiski procowaŕ a ludowy powědaŕ († 1967)
* 16. nowembra: Burgess Meredith - amerikański grajaŕ († 1997)

## Wumrěśe
* 1. januara: Bjedrich Batš – serbski wucabnik, misionaŕ a awtobiograf (* 1820)
* 19. januara: Jan Wjela-Radyserb – serbski wucabnik, basnikaŕ a spisowaśel, ludowědnik (* 1822)
* 6. februara: Pětr Dučman – serbski gójc a narodny procowaŕ (* 1839)
* 3. apryla: Handrij Křižank – serbska originalna ludowa wósoba, „Jejkowy Handrij“ (* 1829)

## Wótkaz
1906

## Tšojenja
### W Serbach

### Hynźi

## Narodniny
* 10. januara: Kurt Hajna – serbski wucabnik a fotograf († 1986)
* 11. januara: Albert Hofmann - šwicarski chemikaŕ († 2008)
* 7. februara: Pu Yi - posledni chinski kejžor († 1967)
* 11. awgusta: Pawoł Wirt – serbski wucabnik a załožer serbskeje rěcneje geografije († 1946)
* 14. septembra: Měranka Lešawic-Wirtowa – serbska spěchowarka ludowych rejow († 1977)
* 3. decembra: Měrćin Mjeltka – serbski kowal, Sokołski procowaŕ († 1966)
* 27. decembra: Erwin Geschonneck – nimski filmowy grajaŕ († 2008)

## Wumrěśa
* Jan Kral – serbski jurist, w młodych lětach basnikaŕ a pśełožowaŕ, spěchowar serbskego źiwadła (* 1853)
* 2. apryla: Julius Herman Gólč – serbski faraŕ (* 1831)
* 10. julija: Hanzo Šymko – serbski mały bur a ludowy kjarližaŕ (* 1847)

## Wótkaz
Fryco Wojto

**Fryco Wojto**, nim. Fritz Woitow (roź. 18. julija 1940) jo dolnoserbski towarišnostny a kulturny procowaŕ, w lětach 1993-2019 šołta w Hochozy.
W lětach 2004-2009 jo wón był cłonk Rady za nastupnosći Serbow. 

W lěśe 1995 wón jo dostał cesne znamuško Domowiny, a w 2015 - myto Domowiny. 

Šula za dolnoserbsku rěc a kulturu jo 2017 wudała cejdejku *Ze žywjenja serbskich muskich*, źož mjazy drugimi Fryco Wojto wulicujo wót swójogo žywjenja .

## Publikacije
*2017 - *Ze žywjenja serbskich muskich* , redakcija: Marja Elikowska-Winklerowa (knigły k słuchanju; F. Kšamaŕ gromaźe z 9 drugimi maminorěcnymi Serbami)

## Nožki


## Wótkaze
* Interview z Frycom Wojtom (film, wót 1:06)
* Für die Kita-Kinder in Drachhausen ist er der šoł­ta, Lausitzer Rundschau, 10.10.2015
1905

## Tšojenja
### W Serbach

### Hynźi

## Narodniny
* 15. januara: Jurij Wuješ – serbski wucabnik, basnikaŕ, redaktor a grajaŕ († 1968)
* 13. měrca: Maks Michałk – serbski wucabnik, spěchowaŕ serbskego šulstwa († 1980)
* 2. apryla: Arnošt Simon – serbski knigływězaŕ, ludowy spisowaśel, narodny procowaŕ († 1974)
* 3. meje: Bohumila Šretrová – čěska spisowaśelka, pśijaśelka Serbow († 1994)
* 24. meje: Michail Šolochow – ruski spisowaśel († 1984)
* 23. julija: Jan Meškank – serbski wucabnik, narodny a kulturny procowaŕ, spisowaśel a ludowědnik († 1972)
* 6. awgusta: Jurij Henčl – serbski student, fejetonist a narodny procowaŕ († 1938)
* 9. awgusta: Pawoł Wowčerk – serbski wucabnik a gramatikaŕ († 1976)
* 9. septembra: Herbert Cerna – serbski faraŕ a domowinski slězaŕ († 1955)

## Wumrěśa
* 17. meje: Michał Awgust Kral - serbski wucabnik, spisowaśel, ilustrator (* 1836)
* 4. septembra: Mjertyn Moń - serbski wucabnik a gymnazialny profesor, ludowědnik, rěcywědnik (* 1848)
* 29. decembra: Jurij Łusčanski - serbski biskup, nabožninski a kulturny procowaŕ (* 1839)

## Wótkaz
1909

## Tšojenja

## Narodniny
* 1. januara: Stepan Bandera – ukrainski nacionalistiski politikaŕ († 1959)
* 22. januara: U Thant – birmaski politikaŕ, generalny sekretaŕ Zjadnośonych narodow († 1974)
* 18. měrca: Józef Frencl – serbski wucabnik a awtor († 1991)
* 27. měrca: Golo Mann – nimski historikaŕ, spisowaśel a filozof, syn Thomasa Manna († 1994)
* 8. apryla: Krume Kepeski – makedoński rěcywědnik, gramatikaŕ a pśełožowaŕ († 1988)
* 20. junija: Pawoł Fabian – serbski mólaŕ a kulturnik († 1994)
* 30. apryla: Juliana – kralowa Nižozemskeje († 2004)
* 20. nowembra: Jurij Winar – serbski wucabnik a muzikaŕ († 1991)

## Wumrěśa
* 7. apryla: Handrij Dučman – serbski faraŕ, spisowaśel a basnikaŕ (* 1836)
* 16. junija: Jan Awgust Pohonč – wucabnik a serbski spisowaśel (* 1841)
* 3. septembra: Adolf Sommer – serbski wucabnik, spisowaśel a kulturny procowaŕ (* 1862)
* 16. oktobra: Jakub Bart-Ćišinski – serbski basnikaŕ, publicist a redaktor (* 1856)

## Wótkaz
Jan Greško

**Jan Greško** (roź. 22. oktobra 1854 w Drjowku, wum. 1925 we Waršawje) jo był dolnoserbski narodny procowaŕ, drogurubaŕ serbsko-pólskego pśijaśelstwa, pśekupc we Waršawje, awtor někotarych nastawkow w serbskej rěcy, wozjawjonych w casopisu *[[Łużica]]*. 

## Žórła

*Josef Páta: *Lužickosrbská čítanka*, online
* *Jan Greško*, [w:] Frido Mětšk: *Chrestomatija dolnoserbskego pismowstwa wot zachopjeńka až na cas kněstwa fašizma w Němskej*, Budyšyn 1982, b. 321-325.
Dejm hyšći bomki sajźaś

**Dejm hyšći bomki sajźaś** (z pódtitelom *Antologija dolnoserbskeje literatury*) su knigły, kótarež jo Ludowe nakładnistwo Domowina wudało w lěśe 1985 w seriji *Kapsne kniglicki*, cysło 137. Toś tu antologiju jo zestajiła Ingrid Naglowa. Ilustrěrowała Sofija Natuškec.

Antologija *Dejm hyšći bomki sajźaś* jo stwórta z někótarych antologijow dolnoserbskeje literatury, kenž su doněnta wót 1971 wujšli. W toś tych knigłach su zastupjone luźe wěcej generacijow. Zestajaŕka antologije, Ingrid Naglowa, jo napisała w pśedsłowje: *Wucabniki, redaktory, wuknice a studenty su podla, pśedewšym luźe, kenž su swojo kubłanje po 1945 zwětšego na serbskich šulach dostali*. Wóna pišo teke, až *titul kniglickow jo wuznaśe k žywjenju, wobstojecemu a pśichodnemu*.

## Wopśimjeśe
* Ingrid Naglowa, *Pśedsłowo*
* Sabina Dunkelojc, *Pśepytowanje w matematice*
* Uwe Gutšmidt, *Dejm hyšći bomki sajźaś*
* Margita Heinrichowa, *Žywjenjeju pomagaś na swět*
* Ingrid Hustetowa, *Co ga wote mnjo cośo?*
* Jurij Koch, *Końc jadneje tradicije* 
* Ingrid Naglowa, *Něcht da gej tu kocku molowaś*
* Herbert Nowak, *Marko a Erika*
* Hync Rychtaŕ, *Nekrolog za pśijaśela*
* Monika Słokowa, *Rože za starku*
* Roža Šenkarjowa *W kraju kaktejow a indiańskich pyramidow*

## Nóžki


## Wótkaze
* Informacija na boce Serbskeje Bibliografiji
1903

## Tšojenja
### W Serbach

### Hynźi

## Narodniny
* 4. januara: Georg Elser – nimski wopěraŕ a atentatnik na Hitlera († 1945)
* 21. januara: Igor Kurčatow – sowjetski fyzikaŕ († 1960)
* 2. februara: Karl Duncker – nimski psycholog († 1940)
* 12. februara: Georges Simenon – belgiski spisowaśel († 1989)
* 21. februara: Anaïs Nin – US-amerikańska spisowaśelka († 1977)
* 23. februara: Julius Fučík – česki spisowaśel, žurnalist a politikaŕ († 1943)
* 24. februara: Franz Burda – nimski nakładnik, załožaŕ nakładnistwa Burda († 1986)
* 27. februara: Fred Oelßner – cłonk politběrowa centralnego komiteja SED († 1977)
* 18. měrca: **[[Arnošt Bart (1903)|Arnošt Bart]]** – serbski młynski mejstaŕ, sobuzałožaŕ Serbskego Sokoła († 1996)
* 3. maja: Bing Crosby – US-amerikański spiwaŕ a grajaŕ († 1977)
* 17. maja: **[[Jan Knebel]]** – serbski skałaŕ a funkcionaŕ źěłaśeŕskego gibanja († 1962)
* 10. junija: Theo Lingen – nimski grajaŕ, režiser a awtor († 1978)
* 21. junija: **[[Jurij Mencl]]** – serbski casnikaŕ, ludowy muzikaŕ († 1951)
* 25. junija: George Orwell – britiski spisowaśel a esejist († 1950)
* 2. julija: Olav V. – kral Norwegskeje († 1991)
* 31. julija: **[[Adolf Rumpoš]]** – serbski źěłaśeŕ, wojowar Dolnołužyskeje cerwjeneje armeje († 1920)
* 3. awgusta: Habib Bourguiba – tuneziski prezident († 2000)
* 8. awgusta: **[[Jurij Šewčik (1903)|Jurij Šewčik]]** – serbski bur a ludowy basnikaŕ († 1945)
* 30. awgusta: **[[Rudolf Jenč]]** – serbski literarny historikaŕ a rěcywědnik, kulturny procowaŕ († 1979)
* 11. septembra: Theodor W. Adorno – nimski sociolog, hudźbny wědomnostnik a komponist († 1969)
* 23. septembra: **[[Horst Šlosar]]** – serbski mólaŕ a grafikaŕ († 1964)
* 8. oktobra: Ferenc Nagy – hungorski ministaŕski prezident († 1979)
* 5. decembra: Johannes Heesters – nižozemsko-awstriski grajaŕ a spiwaŕ († 2011)

## Wumrěśa
* 26. februara: **[[Michał Šewčik]]** – serbski faraŕ, historikaŕ a publicist († 1870)
* 24. maja: Marcel Renault – francojski awtomobilnik a wuběgowaŕ († 1872)
* 11. junija: Aleksander I. – kral Serbiskeje († 1876)
* 20. julija: Leo XIII. – katolski bamž († 1810)
* 2. oktobra: **[[Jan Kózlik]]** – serbski wobźělnik we wojowanju za wulichowanje pódpołdnjowych Serbow (* 1840)
* 1. nowembra: Theodor Mommsen – nimski historikaŕ († 1817)
* 13. nowembra: Wilhelm von Polenz – nimski spisowaśel z Kumwałda († 1861)

## Wótkaz
Ingrid Naglowa

**Ingrid Naglowa**, teke: Ingrida Nagelowa, nim. Ingrid Nagel (roź. Wěrik 26. januara 1939) jo dolnoserbska spiwaŕka, ceptaŕka, rozgłosowa redaktorka a spisowaśelka, awtorka wulicowańkow a zestajaŕka antologijow dolnoserbskeje literatury. Wóna jo była cłonk serbskeje kupki Judahej. 

Ingrid Nagelowa jo źowka serbskego ludowego wuměłca, Wylema Wěrika. Druga źowka Wylema Wěrika a sotša Ingrid Nageloweje jo Roža Šenkarjowa. 

## Publikacije
*1970 - *Pišomy serbski* (druge wudaśa: 1974, 1977, 1988)
*1971 - *Sputnik a stary dom*, wulicowańko, w: *[[Jadna z nich jo šołtowka|Jadna z nich jo šołtowka. Antologija noweje dolnoserbskeje literatury]]*, zest. Horst Adam, Budyšyn. 
*1974 - *Źo jo Milenka?*, Budyšyn, 44 b., il. Eberhard Binder
*1974 - *Hdźe je Milenka?*, Budyšyn, 44 b., il. Eberhard Binder (w górnoserbšćinje)
*1975 - *Wo ist Milenka?*, Budyšyn, 44 b., il. Eberhard Binder (w nimšćinje; druge wudaśa: 1976, 1978, 1982, 1986)
*1976 - *[[Griby pytaś|Griby pytaś. Antologija dolnoserbskeje literatury]]*, zest. Ingrid Naglowa a Fryco Libo, Budyšyn
*1978 - *Hdźe je Milenka?*, Budyšyn, 44 b., il. Eberhard Binder (w pólšćinje)
*1978 - *Jajko Njok*, Budyšyn, 10 b., il. Peter Israel
*1978 - *Ničodak*, Ingrid Naglowa, Gerat Libš a Peter Israel, Budyšyn, 10 b.
*1980 - *[[Lubosć pytaś|Lubosć pytaś. Antologija dolnoserbskeje literatury]]*, zest. Ingrid Naglowa, 117 b.
*1980 - *Pśedsłowo*, *Na kuligu*, wulicowańko, w: *Lubosć pytaś. Antologija dolnoserbskeje literatury*, Budyšyn
*1985 - *[[Dejm hyšći bomki sajźaś|Dejm hyšći bomki sajźaś. Antologija dolnoserbskeje literatury]]*, zest. Ingrid Naglowa, Budyšyn

## Nožki


## Wótkaze
*  Wylem Wěrik, ''Serbske Nowiny'', 31.01.2018
1902

## Tšojenja
### W Serbach

### Hynźi

## Narodniny
* 15. januara: Saud ibn Abd al-Aziz – kral Sawdi-Arabskeje († 1969)
* 4. februara: Charles Lindbergh – amerikańskiski lětaŕ († 1974)
* 7. měrca: Heinz Rühmann – nimski grajaŕ († 1994)
* 12. měrca: **[[Erich Kalc]]** – serbski źěłaśeŕ a wójowaŕ Dolnołužiskeje cerwjeneje armeje († 1920)
* 12. meje: **[[Pawoł Wićaz (1902)|Pawoł Wićaz]]** – serbski źěłaśeŕ a grajaŕ († 1958)
* 17. meje: Ruhollah Chomeini – politiski a spirituelny wědnik islamskeje rewolucije w Iranje († 1979)
* 28. julija: Karl Popper – awstriski filozof a teoretikaŕ wědomnosće († 1994)
* 22. awgusta: Leni Riefenstahl – nimska rejowaŕka, grajaŕka a režiserka († 2003)
* 4. septembra: **[[Wylem Bjero]]** – dolnoserbski casnikaŕ, wucabnik, spisowaśel a pśełožowaŕ († 1988)
* 12. septembra: Juscelino Kubitschek – statny prezident Brazilskeje († 1976)
* 1. decembra: **[[Ota Garten]]** – serbski mólaŕ († 2000)

## Wumrěśa
* 26. měrca: Cecil Rhodes – britiski politikaŕ a šef kněžaŕstwa (* 1853)
* 19. meje: **[[Jan Herman Mrózak]]** – serbski faraŕ a kulturny procowaŕ (* 1841)
* 19. junija: Albert – kral Sakskeje (* 1828)
* 22. junija: **[[Korla Ernst Pjekar]]** – serbski wucabnik a kulturny procowaŕ (* 1822)
* 4. julija: Vivekananda – hinduistiski mnich (* 1863)
* 5. septembra: Rudolf Virchow – nimski gójc, patolog a politikaŕ, pśijaśel Serbow (* 1821)
* 26. septembra: Levi Strauss – nimsko-amerikański industrialnik a wunamakaŕ jeansow (* 1829)
* 29. septembra: Émile Zola – francoski spisowaśel a žurnalist (* 1840)

## Wótkaz
Wylem Wěrik

**Wylem Wěrik**, nim. Wilhelm Wierik (roź. 9. decembra 1910 w Rownem, wum. 26. januara 1993) jo był dolnoserbski mólaŕ a ludowy wuměłc. 

Wón jo se ako syn jadnorego bura naroźił w Rownem. Dokulaž jogo nan jo w prědnej swětowej wójnje padnuł, Wylem jo ako połsyrota w dworje starogo nana wótrosł. Źěłał jo ako mólaŕ a lakěraŕ. W 1933 wón jo se wóženił. Wót zachopjeńka 50. lět jo był z cłonkom Domowiny a jo se stał ze załožarjom domowinskeje kupki w Rownem. W 1969 jo dostał cesne znamuško Domowiny.

W 1976 wón jo se sednuł na wuměńk. Ingrid Naglowa a Roža Šenkarjowa stej jogo źowce. 

## Nožki


## Literatura
* Herbert Nowak, Prjatkowanja// Podstupimske pśinoski k Sorabistice, Institut für Slavistik der Universität Potsdam, Nr. 7, b. 37, 

## Wótkaze
* Reinhard Wierik, „Ein treuer Gedanke bleibt für immer in Erinnerung“, ''Lausitzer Rundschau'', 09.12.2010
*  Wylem Wěrik, ''Serbske Nowiny'', 31.01.2018
Control Machete

**Control Machete** jo była mexikańska rapowa muzikowa kupka z Monterreya, kótaraž jo eksistěrowała mjaz 1996 a 2004.

## Cłonki
* Fermín IV (1996-2004)
* Pato Machete (1996-2004)
* DJ Toy (1996-2004)

## Diskografija
* *Mucho Barato* (1996)
* *Artilleria Pesada presenta* (1999)
* *Solo Para Fanaticos* (2002)
* *Uno, Dos:Bandera* (2003)

## Eksterne wótkaze
Bukowinka

**Bukowinka** (nim. *Buchwäldchen*) jo wejsny źěl gmejny Łukajcyny doł we wokrejsu Górne Błota-Łužyca na pódpołdnju Bramborskeje. 

Bukowinka jo se dokumentariski prědny raz w lěśe 1200 naspomnjeła pod nimskim mjenim *Gottebug*, lěcrownož wěrjepódobnje wóna jo była južo jěsnjej wobsedlona. Serbske mě jsy wótpowědujo nimskemu a jo zwězane z bukom (družyna bomow). 

## Galerija

Wobraz:Buchwäldchen friedhofskapelle2.JPG|Kjarchobowa cerkwicka w Bukowince
Wobraz:Buchwäldchen feuerwehr.JPG|Wognjowa wobora w Bukowince


## Nožki


## Wótkaze
Roža Šenkarjowa

**Roža Šenkarjowa**, nim. Rosemarie Schenker a Rosmarie Schenker (roź. Wěrik 5. nowembra 1934) jo serbska basnikaŕka, spisowaśelka, wucabnica a rozgłosowa moderatorka. Wóna jo była cłonk serbskeje kupki Judahej. Bydli w Rownem.

Roža Šenkarjowa jo źowka serbskego ludowego wuměłca, Wylema Wěrika. Druga źowka Wylema Wěrika a sotša Rože Šenkarjoweje jo Ingrid Naglowa. W lětach 1959-1967 Roža Šenkarjowa jo źěłała ako ceptaŕka na rěcnej šuli w Dešanku. Gromaźe ze swójeju sotšu, Ingrid Naglowu, wóna jo sobu załožyła kupku *Judahej*, w kótarejž jo teke wjele lět spiwała. 

W lěśe 2014 wóna jo myto Domowiny dostała. 

## Publikacije
*1971 - *Pěś serbskich pupkow*, wulicowańko, w: *[[Jadna z nich jo šołtowka|Jadna z nich jo šołtowka. Antologija noweje dolnoserbskeje literatury]]*, zest. Horst Adam, Budyšyn. 
*1980: *Bella ciao*, wulicowańko, w: *[[Lubosć pytaś|Lubosć pytaś. Antologija dolnoserbskeje literatury]]*, zest. Ingrid Naglowa
*1998: *Wšykne drogi wjedu domoj / Wšycke drogi wjedu domoj. Basni*, ilustracije Sophie Natuschke, Budyšyn
*1999: *Strus ze zagrody Eden abo Źiw se njewospjetujo*, [w:] *[[Źiw se njewospjetujo|Źiw se njewospjetujo. Antologija dolnoserbskeje proze]]*, wudała Ingrid Hustetowa, Budyšyn
*2000: basni [w:] * Wjacornjejše stawanje. Dolnoserbske basni slědnych 50 lět*, wudawaŕ a zestajaŕ: Erika Janowa, Budyšyn
*2009: wuběrk basnjow, Serbska poezija cysło 55, Budyšyn

## Nožki


## Wótkaze
* W Lubinje zasłužbnych Serbow mytowali, ''Naša Domowina'', 04.2014, b. 4
*  Wylem Wěrik, ''Serbske Nowiny'', 31.01.2018
* Informacija na boce LND Domowina
* Roža Šenkarjowa spomina 1 (film)
* Roža Šenkarjowa spomina 2 (film)
1904

## Tšojenja
### W Serbach
* Hendrich Jordan jo załožył filologiske wótźělenje Maśice Serbskeje
*w decembrje prědny raz jo wujšeł casopis *[[Wósadnik]]*

### Hynźi

## Narodniny
* 1. měrca: Glenn Miller – amerikański jazzowy pozawnist, komponist a aranžer
* 21. měrca: Jurij Kokla – serbski celaźin, šołta, pśedsedaŕ prodrustwa († 1979)
* 6. apryla: Kurt Georg Kiesinger – nimski politikaŕ a zwězkowy kanclaŕ († 1988)
* 12. julija: Pablo Neruda – chilski basnikaŕ, spisowaśel a politikaŕ († 1973)
* 6. oktobra: Jurij Cyž – serbski jurist, kulturny procowaŕ, antifašist († 1947)

## Wumrěśa
* 24. januara: Jan Bohuwěr Mučink – serbski wucabnik, spisowaśel, doprědkaŕ a publicist (* 1821)
* 26. februara: Jan Bogumił Nytška – serbski wucabnik, spisowaśel (* 1825)
* 17. apryla: Kito Dabo – serbski wucabnik, kulturny procowaŕ(* 1846)
* 19. maja: Korla Awgust Kocor – serbski wucabnik, komponist a dirigent (* 1822)
* 6. julija: Abaj Kunanbajuly – kazachski basnikaŕ a spisowaśel (* 1845)
* 15. decembra: Juro Surowin – nimski bibliotekar, korektor, publicist, basnikaŕ a filantrop, pśijaśel Serbow (* 1831)

## Wótkaz
1901

## Tšojenja
### W Serbach

### Hynźi

## Narodniny
* 14. januara: **[[Pawoł Wićaz-Chróšćanski]]** – serbski burski źěłaśeŕ, redaktor a basnikaŕ († 1933)
* 16. januara: Fulgencio Batista – kubanski statny prezident a diktator († 1973)
* 1. februara: Clark Gable – amerikański grajaŕ († 1960)
* 28. februara: Linus Carl Pauling – amerikański chemikaŕ († 1994)
* 13. měrca: **[[Hanka Krawcec]]** – serbska wuměłska mólarka a grafikarka († 1990)
* 13. měrca: **[[Ivan Smoler]]** – serbsko-česki chemikaŕ († 1990)
* 18. měrca: **[[Pawoł Krawc (1901)|Pawoł Krawc]]** – serbski  murjaŕ, twarski nawjedowaŕ nowego Serbskego doma a Domowinski funkcionaŕ († 1980)
* 29. apryla: Hirohito – japański kejžor († 1989)
* 6. junija: Sukarno – indoneziski politikaŕ († 1970)
* 31. julija: Rudolf Slánský – čechosłowakski komunistiski politikaŕ († 1952)
* 10. awgusta: **[[Jakub Cyž (1901)|Jakub Cyž]]** – serbski narodny procowaŕ a zastupowaŕ antifašistow († 1955)
* 23. awgusta: Hugo Gunckel Lüer – chilski botanikaŕ a aptejkaŕ († 1997)
* 5. oktobra: **[[Mikławš Kokla]]** – serbski ludowy dopisowaŕ, ludowědny zběraŕ a zapisowaŕ, narodny procowaŕ († 1980)
* 3. nowembra: Leopold III. – kral Belgiskeje († 1983)
* 8. nowembra: Gheorghe Gheorghiu-Dej – rumuński komunistiski politikaŕ a prezident († 1965)
* 5. decembra: Walt Disney – amerikański kreslaŕ a filmowy producent († 1966)
* 27. decembra: Marlene Dietrich – nimska grajarka a spiwarka († 1992)

## Wumrěśa
* 22. januara: Wiktorija – britiska kralowa (* 1819)
* 27. januara: Giuseppe Verdi – italski komponist (* 1813)
* 11. februara: Milan I. Obrenović – kral Serbiskeje (* 1854)
* 16. februara: **[[Bjedrich August Bergan]]** – serbski faraŕ (* 1824)
* 13. měrca: Benjamin Harrison – 23. prezident Zjadnośonych statow (* 1833)
* 7. julija: Johanna Spyri – šwicarska spisowaśelka (* 1827)
* 12. awgusta: Adolf Erik Nordenskiöld – finsko-šwedski polarny slěźaŕ (* 1832)
* 9. septembra: Henri de Toulouse-Lautrec – francoski mólaŕ (* 1864)
* 14. septembra: William McKinley – 25. prezident Zjadnośonych statow (* 1843)
* 31. oktobra: **[[Jan Hantšo-Hano]]** – serbski bur a domowinski slěźaŕ (* 1846)
* 12. decembra: **[[Gusta Hatas]]** – serbski brunicowy źěłaśeŕ a ludowy basnikaŕ (* 1842)
* 13. decembra: **[[Wilhelm Bogusławski]]** – jurist, historikaŕ a pśijaśel Serbow (* 1825)

## Wótkaz
1940

## Tšojenja

## Narodniny
* 24. januara: Joachim Gauck – nimski politikaŕ, zwězkowy prezident
* 4. měrca: Pawoł Wirth – serbski ewangelski faraŕ
* 12. měrca: Al Jarreau – amerikański jazzowy spiwaŕ († 2017)
* 25. apryla: Al Pacino – amerikański grajaŕ
* 8. junija: Fryco Kšamaŕ - towarišnostny a kulturny procowaŕ, šołta w Drjenowje
* 6. julija: Nursultan Nazarbajew – prezident Kazachstana
* 18 julija: Fryco Wojto - dolnoserbski towarišnostny a kulturny procowaŕ, šołta w Hochozy
* 15. awgusta: Gudrun Ensslin – nimska teroristka, sobuzałožarka RAF († 1977)
* 30. awgusta: Alojs Dej – serbski knigłyśišćaŕ († 2015)
* 9. oktobra: John Lennon – britiski rockowy muzikaŕ, awtor a měrowy aktiwist († 1980)
* 10. decembra: Gertrud Wincarjowa – serbska politikarka, šołta Čornego Chołmca a wótpósłańcka Sakskego krajnego sejma
* Jutta Kaiserowa - dolnoserbska žurnalistka a reportarka

## Wumrěśa
* 13. januara: Arnošt Herman – serbski jurist a domownjowědnik, pśedsedaŕ Maśicy Serbskeje (* 1871)
* 10. měrca: Michail Bulgakow – ruski spisowaśel (* 1891)
* 21. awgusta: Lew Trockij – ruski komunistiski rewolucionaŕ (* 1879)
* 9. nowembra: Neville Chamberlain – britiski politikaŕ, premierminister (* 1869)
* 22. nowembra: Mato Kósyk – dolnjoserbski faraŕ, farmaŕ, basnikaŕ a klasikaŕ dolnoserbskeje literatury (* 1853)

## Wótkaz
Mato Nowka

**Mato Nowka**, nim. Matthes Nowka (roź. 8. noembra 1812 we jsy Kózle pla Gródka, wum. 25. maja 1864 w Łukowje) – jo był dolnoserbski faraŕ, towarišnostny procowaŕ. Wón jo załožył prědny dolnoserbski tyźenik – *[[Bramborski Serbski Casnik]]*.

Mato Nowka jo se naroźił w burskej swójźbje we jsy Kózle. Wót 1846 do 1852 wón jo źěłał ako faraŕ we jsy Módłej. W 1848 r. wón z podpěrowanim jo wudał prědny zešywk *Bramborskego Serbskego Casnika*. To jo był prědny casnik w dolnoserbšćinje. Do 1852 Mato Nowka jo był z redaktorom toś tego casnika, pón jogo zagronitosć jo pśewzeł Kito Pank. W 1852 Mato Nowka jo se stał z fararjom we jsy Bukow pla Gródka.

Mato Nowka jo wumrěł w popajźeństwje w Łukowje.

## Literatura
Jan Bjedrich Tešnaŕ

**Jan Bjedrich Tešnaŕ**, nim. Johann Friedrich Teschner (roź. 18. oktobra 1829 w Gołkojcach, wum. 14. junija 1898 w Bad Oeynhausen) – jo był dolnoserbski faraŕ, pśełožowaŕ, towarišnostny procowaŕ a spisowaśel.

Wón jo wuknuł na gymnaziumje w Chóśebuzu, pón jo w Bralinju teologiju studěrował. Wót 1862 až do swójeje smjerśi jo był z fararjom we jsy Nieda (źins wjas Niedów w Pólskej).

W 1849 Jan Bjedrich Tešnaŕ jo załožył towaristwo serbskich gymnaziastow "Łużyca", kotarež jo se zaběrało ze serbskeju rěcu a serbskeju literaturu. Wón jo pisał nastawki do *[[Bramborski Serbski Casnik|Bramborskego Serbskego Casnika]]*, wydawał prjatkarske knigły a bibliske pśełožki. Na pś. w 1860 jo wudał serbski pśełožk *Nowego Testamenta* zasej rěcnje wóbźěłany a w pólepšowanem serbskem pšawopisu.

## Publikacije
*1858 – *Z kjarchoba domoj*, Barmen
*1858 – *Serbske duchowne kjarliže*, Chóśebuz
*1860 – *Zakopowarske knigły*, Chóśebuz
*1860 – *Nowy Testament*, Halle
*1869 – *80 duchownych kjarližow*, Worjejce
*1869 – *Ten Kněz jo moj pastyŕ*, Chóśebuz (2 wud. 1879, 3. wud. 1892)
*1875 – *Nowe bjatowarske knigły*, Chóśebuz (2. wud. 1892)
*1883 – *Mjertyn Lutherusa žywjenje a statki*, Worjejce
*1888 – *Kejžora Wylema I. žywjenje a statki*, Worjejce

## Literatura
* 
* *Jan Bjedrich Tešnaŕ*, [w:] Frido Mětšk: *Chrestomatija dolnoserbskego pismowstwa wót zachopjeńka až na cas kněstwa fašizma w Němskej*, Budyšyn 1982, b. 193-194.
Kito Grys

**Kito Grys**, nim. Christian Grüss (Grüß) (roź. 10. maja 1766 w Hajnku, wum. 26. februara 1855 w Žylowje) – jo był dolnoserbski wucabnik, spisowaśel a kjarližaŕ, awtor młogich kjarližow w dolnoserbšćinje.

W lětach 1782-1850 jo Kito Grys źěłał ako wucabnik w Žylowje. W běgu lět jo wón pśigótował rukopisnu zběrku dolnoserbskich kjarližow, kótaruž jo wózjawił lěśe 1788.

## Publikacije
* 1788 – *Dolnoserbske zakopowarske kjarliže* (znate teke ako *Wendisches Sterbeliederbüchlein*), Žylow

## Literatura
* 
## Wótkaze
* ''Dolnoserbske zakopowarske kjarliže'' na boce Sächsische Landesbibliothek
1910

## Tšojenja
* Fryco Rocha jo zachopił redigěrowaś casopis *[[Wósadnik]]*

## Narodniny
* 28. januara: Beno Špitank – serbski duchowny († 1996)
* 23. měrca: Akira Kurosawa – japański filmowy režiser († 1998)
* 31. měrca: Fryco During – tśasaŕ z Bórkow († 1993)
* 26. apryla: Mehmed Meša Selimović – bosniski spisowaśel († 1982)
* 11. junija: Jacques-Yves Cousteau – francojski mórski wědomnostnik († 1997)
* 12. junija: Arnošt Černik – serbski wědomnostnik a demograf († 1988)
* 22. junija: Konrad Zuse – wunamakaŕ prědnego licaka († 1995)
* 18. julija: Jurij Rjenč – serbski jurist, cłonk Łužysko-serbskeje narodneje rady († 2002)
* 24. septembra: Reinhold Olesch – nimski slawist (* 1990)
* 3. nowembra: Karel Zeman – česki režiser († 1989)
* 28. nowembra: Hanso Schuster-Šewc – serbski ludowy muzikaŕ († 1994)
* 9. decembra: Wylem Wěrik – serbski mólaŕ a ludowy wuměłc († 1993)

## Wumrěśa
* 3. měrca: Hendrich Jordan – serbski wucabnik, spisowaśel a narodny procowaŕ (* 1841)
* 15. apryla: Jakub Wornar – serbski faraŕ a spisowaśel (* 1828)
* 18. maja: Eliza Orzeszkowa – pólska spisowaśelka (* 1841) 
* 25. septembra: Julian Cegliński – pólski mólaŕ (* 1827)
* Franc Měrćink – serbski wucabnik, propagator słowjanskich literaturow w młodych lětach (* 1852)

## Wótkaz
Erwin Hanuš

**Erwin Hanuš** (nimski *Erwin Hannusch*; * 4. nowembra 1935) jo dolnoserbski rěcywědnik, wucabnik, docent, rozgłosowy redaktor, awtor wucbnicow a šulskich materijalow, pśełožowaŕ a jo wušej togo był redaktor Serbskeje Pratyje w lětach 1993 do 2008. Wón jo teke awtor knigłow za źiśi (pód pseudonymom Hanoch).

W 1988 jo dostał cesne znamuško Domowiny.

## Publikacije
*1974 – *Cytańske maśizny: za 11./12. lětnik*, Budyšyn
*1981 – *Wucbnica serbšćiny*, Budyšyn
*2009 – *Niedersorbisch praktisch und verständlich*, Budyšyn (wucbnica)
*2012 – *Deutsch-niedersorbisches Schulwörterbuch / Nimsko-dolnoserbski šulski słownik*, Budyšyn (gromaźe z Anju Pohončoweju a Manfredom Starostom)
*2019 - *Wósłonki mójogo žywjenja* (spomnjeśa), Budyšyn

## Knigły za źiśi (Hanoch)
*2013 - *Wjasele na zwěrjetkach*, ilustrěrował Günter Wongel
*2015 - *Wjasele we pśiroźe*, ilustrěrowała Martina Burghart-Vollhardt

## Pśełožki do dolnoserbšćiny
*1976: Jan Šołta, *[[Pśeglěd serbskich stawiznow]]* (z nim. wudaśa *Abriß der sorbischen Geschichte*), Budyšyn
*1978: *Mrokawa běłych pjerkow. Zběrka wulicowańkow* (Erwin Hanuš a Wylem Bjero), Budyšyn 

## Nožki


## Wótkaze
* Informacija na boce domowina-verlag.de
* Rozgrono z Manfredom Starostu a Erwinom Hanušom
* Horst Adam, Ten slědny serbski Mohikanaŕ njoco wón byś, ''Nowy Casnik'', 05.11.2015
1941

## Tšojenja

## Narodniny
* 9. januara: **[[Ruth Thiemannowa]]** – serbska historikaŕka, kulturna wědomnostnica, lektorka, wudawaśelka a publicistka
* 15. februara: **[[Hilža Nukowa]]** – serbska wucabnica a awtorka
* 31. februara: Eugène Terre'Blanche – afrikański politikaŕ, rasistiski aktiwist a basnikaŕ († 2010)
* 28. měrca: Rolf Zacher – nimski grajaŕ († 2018)
* 24. maja: Bob Dylan – amerikański muzikaŕ a lyrikaŕ, nosaŕ Nobelowego myta
* 19. junija: Václav Klaus – česki politikaŕ, drugi prezident Českeje republiki
* 20. junija: **[[Manfred Starosta]]** – dolnoserbski rěcywědnik, słownikaŕ a Maśicaŕ
* 30. junija: Otto Sander – nimski grajaŕ a gronaŕ († 2013)
* 17. awgusta: Lothar Bisky – nimski politikaŕ Lěwicy a cłonk Europejskego sejma († 2013)
* 8. septembra: Bernie Sanders – amerykański politikaŕ 
* 26. septembra: **[[Manfred Laduš]]** – serbski nowinaŕ a awtor

## Wumrěśa

* 11. apryla: **[[Marko Smoler]]** – redaktor Serbskich Nowin, nakładnik a narodny procowaŕ (* 1857)
* 17. maja: **[[Jan Symank]]** – serbski wucabnik a kulturny historikaŕ (* 1860)
* 26. junija: Ignacy Jan Paderewski – pólski komponist a pianist (* 1860)
* 26. julija: Kazimierz Bartel – pólski politikaŕ (* 1892)
* 31. awgusta: Marina Cwjetajewa – ruska basnikaŕka (* 1882)
* 16. septembra: **[[Pawlina Krawcowa]]** – dolnoserbska ludowa wuměłcowka, wopor fašizma (* 1890)
* 19. septembra: **[[Mikławš Hajna]]** – serbski wucabnik, ludowy spisowaśel a fejetonist (* 1876)
* 25. septembra: **[[Hajno Nowy]]** – dolnoserbski rataŕ, pěstowaŕ ludowych tradicijow a awtor źiwadłowego graśa (* 1871)
* Aleksander Prystor: pólski politikaŕ, premierminister Pólskeje (* 1874)

## Wótkaz
1942

## Tšojenja

## Narodniny
* 17. januara: Muhammad Ali – amerikański boksaŕ († 2016)
* 12. februara: Dytaŕ Redo - serbski wucabnik a domownjowědnik († 2020)
* 2. měrca: Lou Reed – amerikański muzikaŕ († 2013)
* 27. měrca: Michael James Jackson – był engelski casnikaŕ a spisowaśel († 2007)
* 18. junija: Roger Ebert - amerikański filmowy kritikaŕ († 2013)
* 18. junija: Paul McCartney - britiski rockowy muzikaŕ a spiwaŕ
* 26. oktobra: Bob Hoskins – britiski grajaŕ a filmowy režiser († 2014) 
* 17. nowembra: **[[Gerat Wornar]]** – serbski faraŕ a awtor
* 20. nowembra: Joseph Biden – amerikański politikaŕ a wiceprezident
* 6. decembra: Peter Handke – awstriski spisowaśel a pśełožowaŕ
* 15. decembra: **[[Gerald Große]]** – serbski fotograf
* 24. decembra: **[[Pětr Kunca]]** – serbski historikaŕ a Maśicaŕ
* 27. decembra: Jimi Hendrix - amerikański gitarist, spiwaŕ a rockowy muzikaŕ († 1970)
* dźeń njeznaty: **[[Helmut Rychtaŕ]]** – serbski dramaturg a awtor

## Wumrěśa
* 24. apryla: **[[Fryco Rocha]]** – dolnoserbski wucabnik, basnikaŕ, spisowaśel a kulturny procowaŕ (* 1863)
* 27. apryla: **[[Pawoł Thomas]]** – serbski tkalc a antifašist (* 1898)
* 23. junija: **[[Pawoł Božidar Kapler]]** – serbski faraŕ, kulturny procowaŕ (* 1887)
* 24. junija: Josef Páta** – česki profesor serbskeje rěcy a literatury, słowjański kulturny procowaŕ, wopor fašizma (* [[1886]])
* [[23. septembra]]: **Jurij Malink** – serbski faraŕ a antifašist (* [[1893]])
* [[18. oktobra]]: **Mjertyn Tylka''' – dolnoserbski faraŕ a spisowaśel (* 1857)
* 19. nowembra: Bruno Schulz – pólsko-žydojski spisowaśel a grafikaŕ (* 1892) 

## Wótkaz
Juliana Kaulfürstowa

**Juliana Kaulfürstowa**, teke: Juliana Kaulfürstec, nim. Juliana Kaulfürst (roź. 1980 ) – jo serbska kulturna procowaŕka, slawistka, koordinatorka serbskich projektow w Slěpjanskej stronje, wósebnje dla wobchowanja slěpjańskeje serbšćiny zasłužona. 

Wóna jo wuknuła w Budyšynje. Pón jo w 2005 chopiła studium slawistiki w Drježdźanach. Jo teke źěłała w Goethowym instituśe w Praze a jo była lichotna awtorka tyźenika *Prager Zeitung*.

Wót lěta 2022 jo wóna była rěcna motiwatorka za Slěpe a wokolinu w projekśe ZARI. Wót apryla 2026 buźo šefredaktorka kulturnego casopisa *[[Rozhlad]]*.

W 2018 jo wóna gromaźe z Dytarjom Redom dostała Myto Zejlerja za spěchowanje slěpjańskeje serbskeje rěcy
W 2016 jo dostała cesne znamuško Domowiny.

## Publikacije
* 2006 – *Powědki z kuchinskeje polcy* (wulicowańko), [w:] *Paternoster* 2, Budyšyn, b. 35-38 (w górnoserbšćinje)
* 2008 – *Entertainer* (wulicowańko), *Paternoster 3*, (w górnoserbšćinje)
* 2013 – *Daj mi jeno jako, how maš hobej dwě, Slěpjański spiwnik* (160 slěpjańskich ludowych spiwow)
* 2016 – *Kak to jo było - 1000 Slěpjańskich słowow, Wie es einmal war - 1000 Wörter Schleifer Sorbisch*
* 2016 - *Płachta pełna hulicowańkow. Slěpjańska serbšćina w słowje a pismje* z dwěma cejdejkami
* 2018 – *Kak Slěpjańska cerkwja swój torm krydła. Slěpjańske ludowe powjesći*
* 2019 - *Něnter comy Boga chwalić. Slěpjańske spiwaŕske knigły*

## Nóžki


## Wótkaze
* „Erzählungen aus dem Grastuch – Płachta pełna hulicowańkow”
1943

## Tšojenja

## Narodniny
* 22. februara: Horst Köhler – nimski politikaŕ a góspodaŕski wědomnostnik, 10. zwězkowy prezident Nimskeje
* 25. februara: George Harrison – britiski muzikaŕ a komponist († 2001)
* 9. měrca: Bobby Fischer – US-amerikański šachowy grajaŕ († 2008)
* 26. julija: Mick Jagger - britiski spiwaŕ 
* 17. awgusta: Robert De Niro - amerikański grajaŕ 
* 29. septembra: Lech Wałęsa – pólski politikaŕ a statny prezident
* 12. nowembra: Wallace Shawn – US-amerikański grajaŕ a režiser 
* 8. decembra: Jim Morrison – US-amerikański spiwaŕ a muzikaŕ († 1971)

## Wumrěśa
* 3. februara: **[[Alojs Andricki]]** – serbski duchowny, narodny procowaŕ a martraŕ, wopor fašizma (* 1914)
* 4. julija: Władysław Sikorski – pólski politikaŕ a general (* 1881)
* 13. junija: Kočo Racin – makedoński basnikaŕ a komunistiski aktiwist (* 1908)
* 27. decembra: **[[Jan Róža]]** – serbski šołta a kulturny procowaŕ (* 1874)
* dokładny datum njeznaty: **[[Hanamarja Šěrcec]]** – serbska burska źěłaśeŕka, wopor fašizma („Židowka Hana“, * 1918)

## Wótkaz
Dytaŕ Redo

**Dytaŕ Redo**, nim Dieter Reddo (roź. 12. februara 1942 w Trjebinku wum. 10. měrca 2020 we Wórjejcach) jo serbski domownjowědnik, rěznik a pcołaŕ, wósebnje dla wobchowanja Slěpjańskeje serbšćiny zasłužony. Jo był cłonk Domowiny, towaristwa Kólesko a towaristwa Njepilic dwór.

Dytaŕ Redo jo dłujke lěta zběrał ludowe spiwy w slěpjańskej serbšćinje, na pś. prědna pěseń, kótaruž Redo jo zapisał, był spiw *Šła jo ta gólicka trawku žněć* w 1959. Swóje nazgónjenja a materijale jo gromaźe z towaristwom Kólesko wudał w někotarych knigłach.

Gromaźe z Julianu Kaulfürstoweju jo w lěśe 2018 dostał Myto Zejlerja za spěchowanje Slěpjańskeje serbskeje rěcy.

## Publikacije
* 2013 – *Daj mi jeno jako, how maš hobej dwě, Slěpjański spiwnik* (160 Slěpjańskich ludowych spiwow)
* 2016 – *Kak to jo było - 1000 Slěpjańskich słowow, Wie es einmal war - 1000 Wörter Schleifer Sorbisch*
* 2018 – *Kak Slěpjańska cerkwja swój torm krydła. Slěpjańske ludowe powjesći*

## Nóžki


## Wótkaze
*Stefanie Krawcojc,  „Slěpjańske ludowe powjesći“, ''Nowy Casnik'', 16.05.2018
*Jost Schmidtchen,  Rohne hat den Schlüssel für die Zukunft gefunden, ''Nowy Casnik'', 05.10.2016
Gerat Hantška

**Gerat Hantška**, teke: Gerat Hančka, nim. Gerhard Hantschke (roź. 9. oktobra 1925, wum. 5. nowembra 1987) – jo był serbski casnikaŕ, historikaŕ a Domowinski procowaŕ, Górnoserb.

Wón jo awtor młogich nastawkow, wózjawjonych w *[[Rozhlad|Rozhlaźe]]*, *[[Nowy Casnik|Nowem Casniku]]*, *Pratyji* atd., w kótarychž jo se mjazy drugim z dolnoserbskimi temami zaběrał. Wóni su byli wudane w zwězku *Naše korjenje. K stawiznam a kulturje Dolneje Łužyce*. 

## Publikacije
* 1953: *Spěwajucy do pśichoda* (zběrka spiwow)
* 1974: *Bogumił Šwjela. Wobraz žiwjenja a skutkowanja*, Budyšyn (do dolnoserbšćiny pśestajił Wylem Bjero)
* 1985: *Naše korjenje. K stawiznam a kulturje Dolneje Łužyce. Publicistika 1954-1983* (do dolnoserbšćiny pśestajił Wylem Bjero)

## Žrědła
* Helmut Kaltšmit, *Leksikon awtorow serbskich knihow 1945-1978*, Budyšyn 1979, b. 36.
Měto Korjeńk

**Měto Korjeńk**, teke: Mjertyn Korjeńk, nim Martin Koreng  a Martin Korreng (roź. 1. nowembra 1841 w Gołkojcach, wum. 29. februara 1916 w Chóśebuzu) – jo był dolnoserbski faraŕ a kulturny procowaŕ. W lětach 1899-1913 pśedsedaŕ Maśice Serbskeje w Dolnej Łužycy. Dopisowaŕ *Casnika*, *[[Wósadnik]]a* a serbskeje *Pratyje*.

Wón jo wuknuł w gymnaziumje w Chóśebuzu, pón jo studěrował teologiju w Barlinju a Erlangenje. Wót 1870 jo zachopił źěłaś ako faraŕ w Hochozy, pón jadno lěto pózdźej jo pśeśěgnuł do Bórkow, źož jo wostał z fararjom wokoło 40 lět. W 1910 wótejšeł na wuměńk. 

## Nóžki


## Literatura
* 
* Pětš Šurman, *Mjertyn Korjeńk: faraŕ, šulski inspektor a Maśicaŕ*, [w:] Pratyja, 2016, b. 84-88.

## Wótkaze
* Trudla Malinkowa, Spominamy, ''Pomhaj Bóh'', 11.2016, b. 8
Hartmut Leipner

**Hartmut S. Leipner** (roź. 6. oktobra 1958) jo serbski wědomnostnik, fyzikaŕ, wjednik interdisciplinarnego centruma materialowych slěźenjow uniwersity w Halle. Wón jo pśedsedaŕ Spěchowańskego towaristwa za serbsku rěc w cerkwi a cłonk wósadneje rady Nimskeje cerkwje. Bydli w Žylowku. Dopisowaŕ *[[Rozhlad]]a*, *[[Nowy Casnik|Nowego Casnika]]* a awtor Nabóžnego wusćełanja w Bramborskem serbskem radiju. Hartmut Leipner jo cłonk pśedsedaŕstwa dolnoserbskego wótźelenja Maśice Serbskeje. 

W měrcu 2018 jo Hartmut S. Leipner był ako powědaŕ Rady starostow z Dolneje Łužyce wuzwólony.

## Publikacije
*2020: Angela Stachowa, *Slědne dny Strowja* (pśełožk z górnoserbšćiny) 
*2021: *Bóže słowo na kuždy źeń 2021* (gronka ochranojskeje bratšojskeje wósady), zestajił Hartmut S. Leipner
*2022: *Bóže słowo na kuždy źeń 2022* (gronka ochranojskeje bratšojskeje wósady), zestajił Hartmut S. Leipner

## Nóžki


## Wótkaze
* Informacije na boce cmat.uni-halle.de
* Hartmut Leipner, Wenden = Sorben, ''Rozhlad'' 2/2016
* Hartmut Leipner, ...ako raj?, ''Rozhlad'' 7-8/2015
* Hartmut Leipner, Zachad 2170, ''Rozhlad'' 3/2016
1944

## Tšojenja

## Narodniny
* 18. januara: Alexander Van der Bellen – awstriski gospodaŕski wědomnostnik a politikaŕ
* 11. februara: **[[Lejna Theurigowa]]** – serbska inženjerka, pśedsedarka załožboweje rady Załožby za serbski lud
* 24. měrca: Vojislav Koštunica – serbiski politikaŕ a prezident Jugosłowjańskeje
* 7. apryla: **[[Detlef Kobjela]]** – serbski komponist a muzikolog († 2018)
* 7. apryla: Gerhard Schröder – nimski politikaŕ a zwězkowy kanclaŕ
* 20. maja: Joe Cocker – britiski rockowy a bluesowy spiwaŕ († 2014)
* 1. julija: Lew Rockwell – amerikański politiski aktiwist a publicist
* 16. awgusta: Kevin Ayers – britiski rockowy muzikaŕ († 2013)
* 28. septembra: Miloš Zeman – česki ekonom a politikaŕ
* 2. nowembra: Keith Emerson – britiski muzikaŕ a producent († 2016)
* 17. nowembra: Danny DeVito – amerikański grajaŕ
* 25. nowembra: Ben Stein – amerikański spisowaśel

## Wumrěśa
* 21. januara: Jan Cyž – serbski muzikaŕ (* 1923)
* 23. januara: Edvard Munch – norwegski mólaŕ a grafikaŕ (* 1863)
* 18. apryla: Kurt Karnawka – dolnoserbski gójc, spisowaśel a komponist (* 1866)
* 11. maja: Leon Kozłowski – pólski politikaŕ (* 1892)
* 4. awgusta: Krzysztof Kamil Baczyński – pólski basnikaŕ (* 1921)
* 5. awgusta: Jędrzej Moraczewski – pólski politikaŕ (* 1870)
* 6. awgusta: Marja Grólmusec – serbska wucabnica a nowinarka, wopor fašizma (* 1896)
* 19. awgusta: Maks Rječka – serbski wucabnik a domownjowědnik (* 1908)
* 24. awgusta: Pawoł Njek – serbski wucabnik a komunist, wopor fašizma (* 1891)
* w oktobru: Jurij Chěžka – serbski basnikaŕ a antifašist (* 1917)
* 26. decembra: Lew Wladimirowič Ščerba – rusojsko-sowjetski slawist, rěcywědnik (* 1880)
* dokładny datum njeznaty: Jan Hejduška – serbski basnikaŕ, aktiwny cłonk Praskeje Serbowki (* 1915)

## Wótkaz
Anja Kochojc

**Anja Kochojc**, nim. Anja Koch (roź. 1974) – jo serbska moderatorka a reportaŕka Bramborskego serbskego radija RBB.

Wóna jo spiwała w Budyšyńskem Serbskem ludowem ansamblu. Pón na Lipšćańskej uniwersiśe Anja Kochojc jo studěrowała muzikowe a źiwadłowe wědomnosći a sorabistiku.

Něnto wóna źěła ako moderatorka a reportaŕka Bramborskego serbskego radija, źož wjeźo mj.dr. wusćełanje *[[Na serbskich slědach]]*.

## Nóžki


## Wótkaze
* Informacije na boce rbb-online.de
Cartel de Santa

**Cartel de Santa** jo mexikańska rapowa muzikowa kupka, kótaraž jo była w 1996 w měsće Santa Catarina załožona.

## Cłonki
* Babo (1996)
* Rowan Rabia (1996)
* Dharius (1999-2013)

## Diskografija
* *Cartel de Santa* (2002)
* *Vol. II* (2004)
* *Volumen Prohibido* (2006)
* *Vol. IV* (2008)
* *Síncopa* (2010)
* *Me Atizó Macizo tour en vivo desde el D.F.* (2012)
* *Golpe Avisa* (2014)
* *Viejo Marihuano* (2016)

## Eksterne wótkaze
Wokrejs Odra-Sprjewja

**Wokrejs Odra-Sprjewja** ( *wokrjes Wódra-Sprjewja*,  *Landkreis Oder-Spree*) lažy na krotkem pódzajtšu Bramborskeje w Dolnej Łužycy.

## Historija
Wokrejs Odra-Sprjewja jo nastał w ramiku wokrejsneje reformy 1993.

## Města a gmejny

## Wótkaz
1947

## Tšojenja

## Narodniny
* 8. januara: David Bowie – britiski muzikaŕ, spiwaŕ, producent a źiwadłownik († 2016)
* 3. februara: Melanie Safka – amerikańska spiwaŕka 
* 20. februara: Henry Hübchen – nimski źiwadłownik
* 22. februara: **[[Ludwig Nowak]]** – serbski politikaŕ a cłonk Sakskego krajneho sejma († 1996)
* 28. februara: Włodzimierz Lubański – pólski balokopaŕ a trenaŕ
* 1. měrca: Alan Thicke –  komikaŕ a grajaŕ († 2016)
* 12. měrca: Mitt Romney – amerikański politikaŕ a kandidat prezidentowych wólbow 2012
* 12. apryla: David Letterman – amerikański komikaŕ a producent
* 18. apryla: Jerzy Stuhr – pólski grajaŕ a režiser 
* 11. junija: **[[Toni Bruk]]** – serbski filmowc († 2020)
* 13. junija: **[[Jan Nuk]]** – serbski pśedewześaŕ a pśedsedaŕ Domowiny
* 2. julija: Larry David – amerikański komikaŕ
* 31. julija: Richard Griffiths – britiski grajaŕ († 2013)
* 7. awgusta: Sofia Rotaru – moldawska spiwaŕka a grajaŕka
* 9. oktobra: France Gall – francojska spiwaŕka († 2018)
* 26. oktobra: Hillary Clinton – amerikański politikaŕka a wenkowna ministaŕka 
* 30. nowembra: Gerhard Besier – sakski wusokošulski wucabnik a  wótpósłańc krajnego sejma
* 3. decembra: **[[Fryco Libo]]** - serbski literarny wědomnostnik a basnikaŕ. 

## Wumrěśa
* 10. februara: **[[Jan Awgust Pětř]]** – serbski bur, wjednik Serbow (* 1868)
* 13. februara: **[[Michał Cyž (prawiznik)|Michał Cyž]]** – serbski jurist a zastojnik Serbskego doma (* 1858)
* 11. maja: **[[Hana Delanowa]]** – serbska ludowa spiwaŕka a antifašistka (* 1913)
* 1. junija: **[[Jan Awgust Krawc]]** – serbski wucabnik a šulski doglědowaŕ w Kamjeńskim wokrejsu (* 1879)
* 28. septembra: **[[Jurij Cyž (jurist)|Jurij Cyž]]** – serbski jurist, kulturny procowaŕ a antifašist (* 1904)
*datum njeznaty: Stanisław Fabijański - pólski mólaŕ (* 1865)

## Wótkaz
Źiw se njewospjetujo

**Źiw se njewospjetujo** (z pódtitelom *Antologija dolnoserbskeje proze*) su knigły, kótarež jo Ludowe nakładnistwo Domowina wudało w lěśe 1999. Toś tu antologiju jo zestajiła Ingrid Hustetowa a ilustrěrowała Marion Kwicojc.

Antologija *Źiw se njewospjetujo* jo šesta z někótarych antologijow dolnoserbskeje literatury, kenž su doněnta wót 1971 wujšli. Ingrid Hustetowa, zestajaŕka a wudawaŕka toś tych knigłow, w *Pśedsłowje* pišo: *možo se z połnym pšawom groniś, až su wšykne wulicowańka teje antologije na někaki part lubosćinske tšojenja*.

## Wopśimjeśe
* Ingrid Hustetowa, *Pśedsłowo*
* Roža Šenkarjowa, *Strus ze zagrody Eden abo Źiw se njewospjetujo*
* Anna Šołśic-Liškowkojska, *Zwažne cowanje*
* Měto Worak, *Starka Maja a jeje słyńcko*
* Uwe Gutšmidt, *Dejm hyšći bomki sajźaś (2)*
* Beata Mičerlichowa, *Rozworjona domownja*
* Monika Słokowa, *Kumpanki kulowaty narodny źeń*
* Vladimír Jamárik, *Pod stareju chojcu*
* Margita Heinrichowa, *Tak wjelgin požedany pjeršćeń*
* Margita Heinrichowa, *Duchtarjowy źiw*
* Herbert Nowak, *Eduard jo k nam woglědał*
* Šołśic, *Nocna idyla*
* Jadwiga Engelmann, *Rusojska sentimentalnosć* 
* Dorothea Šołćina *Slěposć*
* Uta Henšelowa, *Wulicowańka kněni Jaskolicki*
* Ingrid Hustetowa, *Starosći starego awta*
* Lou Radlitza, *Traktaśik wo mobbingu*.

## Nóžki


## Wótkaze
* Informacija na boce nakładnistwa Domowina