Wokalna harmonija

**Wokalna harmonija** jo asimilaciski proces, kótaryž artikulaciju wólažcujo. We wuskem zmysle jo pśipódobnjenje sufiksowych wokalow na zdonk, ale teke znutśika zdonka. Pśi tom cuze słowa abo nejnowše póžyconki cesto wokalnej harmoniji wěcej (dopołnje) njewjadu.

Wóna wustupujo w rozdźělnych rěcnych swójźbach, na pś. w turkojskich rěcach, w mongolskich rěcach, w někotarych finougriskich rěcach.

## Pśikłady

### Turkojske rěcy

#### Baškiršćina

Baškiršćina ma 9 wokalow.

W Baškiršćinje dwě warianśe wokalneje harmonije wustupujotej. Styriformowa warianta wužywa wokale "ы", "о", "е" a "ө". Na pś. pšašajuca partikla ma formy -мы, -мо, -ме, -мө.

Dwójoformowa warianta wužywa jano wokala "а" a "ә".

#### Turkojšćina

Turkojšćina ma wósym wokalow a rozeznawa je pó dwěma pśiznamjenjoma, a to [±prědne] a [±kulowaśone].

W turkojšćinje dwě warianśe wokalneje harmonije wustupujotej. A to tak mjenjowana "małka wokalna harmonija" (z wokaloma "a" a "e", turkojski *küçük sesliler uyumu*) a "wjelika wokalna harmonija" (z wokalami "i", "ı", "u" a "ü", turkojski *büyük sesliler uyumu*).

; Małka wokalna harmonija
* Pó wokalach **e**, **i**, **ö** a **ü** slědujo **e** w sufiksu, mjaztym až pó wokalach **a**, **ı**, **o** a **u** slědujo **a**.
Slědujuce sufikse małku wokalnu harmoniju wjedu:

; Wjelika wokalna harmonija
* Pó wokaloma **e** a **i** slědujo **i**, pó wokaloma **ö** a **ü** slědujo **ü**, pó wokaloma **a** a **ı** slědujo **ı** a pó wokaloma **o** a **u** slědujo **u**.
Slědujuce sufikse wjeliku wokalnu harmoniju wjedu:
* -li, -lı, -lu, -lü Na pś. Berlin**li** "Barlinjaŕ; Barlinski", Roma**lı** "Romaŕ, romski", Köln**lü**
* -cik, -cık, -cuk, -cük (diminutiw)
* -di, -dı, -du, -dü (preteritum)
* -i, -ı, -u, -ü (akuzatiw)
* -inci, -ıncı, -uncu, -üncü (ordinalny licbnik) Na pś. ik**inci** "prědny", on**uncu** "źasety"
* -(y)ip, -(y)ıp, -(y)up, -(y)üp (konwerbowa kóńcowka pśedcasnosći)

Někotare dwójozłožkowe sufikse maju wobej harmoniji, pśi comž małka wokalna harmonija jo w jadnej złožce a wjelika wokalna harmonija w drugej.
* -(y)ince, -(y)ünce, -(y)ınca, -(y)unca (konwerbowa kóńcowka z wóznamom "gaž")
* -dikçe, -dıkça, -dukça, -dükçe (konwerbowa kóńcowka z wóznamom "tak dłujko kaž/ako")

Mimo togo samo małko wuwześow eksistěruju, kaž na pś. -ken (konwerbowa kóńcowka z wóznamom "mjaztym až"), wokal o w kóńcowce -iyor (prezens).

### Mongolske rěcy
#### Mongolšćina
Mongolšćina ma tśi klasy wokalow:
# Prědne wokale: *ө, ү, э*
# Slězne wokale: *а, о, у*
# Neutralne wokale: *и*

Wokale я, е, ю, ё su faktiski kombinacije wokalow а, э, у, о z konsonantom й. Jolic słowo wopśimjejo jano wokal *и*, da se ako słowo prědnego rěda wobjadnaju.

### Uralske rěcy
#### Finšćina

Finšćina ma tśi klasy wokalow:
# Prědne wokale: *ä, ö, y*
# Slězne wokale: *a, o, u*
# Neutralne wokale: *i, e*

Neutralne wokale se mógu pó wokalu z dweju prědneju kupkow jawje a se mógu z wokalami z wobeju rědow kombiněrowaś, na pś. **äi**, **öi**, **yi** a **ai**, **oi** a **ui**. Jolic słowo wopśimjejo jano neutralne wokale, da se wokale z prědnego kupki wužywaju, na pś. **eikö**, **eihän**.

Pśi kompozicijach se wokal pó slědnem wobstatku złožujo.

#### Hungoršćina

Hungoršćina ma 14 wokalow. Ale w někotarych narěcach a pó źělach wobchadnej rěcy se dalšna warianta "e" jawi.

Eksistěruju tśi typy sufiksow, a to jadnoformowe, dwójoformowe a tśiformowe.
* Jadnoformowe sufikse cesto maju jaden z wokalow "e", "é", "i" a "í" a su na pś. -ig "až do" (na pś. hajóig "až do łoźi"), -ként "ako" (na pś. hajóként "ako łoź"), -kor (cas, na pś. negykor "pěśich"), -é 'wobsydstwowa kóńcowka'.
* Dwójoformowe sufikse su na pś. -ban/-ben "w +*lokatiw*" (inesiw, na pś. kezben "w ruce", hajóban "w łoźi"), -be/-ba "do +*genitiw*" (ilatiw, na pś. kezbe "do ruki", hajóba "do łoźi"), -nek/-nak "-ej/-u, -je/-i (sg.); -am (pl.)" (datiw, na pś. körnek "kruhu", hajónak "łoźi"), -unk/-ünk "my +*prezensa*"
* Tśiformowe sufikse su na pś. -hoz/-hez/-höz "k" (na pś. hajóhoz "k łoźi", évhez "k lětu", körhöz "ke kruhu"), -szor/-szer/-ször "raz" (na pś. kétszer "dwa raz", ötször "pěś raz", hatszor "šesć raz")

## Žrědła
;Powšitkowne
*  

;Za jadnotliwe rěcy
*  
*  
* Małka gramatika turkojšćiny 
*  
*  
*  
*  
*