open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Michał Frencel

**Michał Frencel** (teke: *Brancel*; * w februarje 1628 w Běčicach pla Hodźija w Górnej Łužycy; † 29. junija 1706 w Budestecach) jo był faraŕ, rěcywědnik a sobuzałožaŕ górnoserbskeje pisneje rěcy.

Wón jo se naroźił ako syn wejsnego sudnika a zastojnika. Pó tym, až jo wuchójźił wjerchojsku šulu w Mišnju (1643-1649) jo se pódał na studium teologije do Lipska a Wytparka (Wittenberg). 1651 jo dostał prědne farske městno w Kózłom. Pó jadnasćo lětach jo se pśesedlił 1662 z familiju do Budestec, źož jo źěłał až do swójeje smjerśi.

Frencel płaśi ako załožaŕ górnoserbskeje pisneje rěcy. Ze swójimi pśełožkami (Ewangelium sw. Mateja a Marka 1670, Mały Katechismus 1693, Knigły Psalmow 1703, Nowy Testament 1706) kaž teke z originalnymi wuźěłami (Budestečańska dupa 1688, list rusojskemu caroju 1697, wšake basni) jo wuwiśe górnoserbskeje rěcy wósebnje wobwliwował. Ako prědny jo zawjadł diakritiske znamuška pó českem pśikłaźe. Njejo ale mógał swóje pśedstajenja wó serbskem pšawopisu pśesajźiś a jo se jogo pózdźej zasej wóstajił.

Ako prědny (znaty) Serb jo Frencel se wuznał ku zgromadnosći słowjańskich narodow, což njejo zwuraznił jano w lisće rusojskemu caroju z lěta 1697, ale teke w pśedsłowach k swójim spisam.

## Pśikłady z tekstow

**1670 Mat 2,1** Hdyż ſo pak Jeſus béſche narodżil w Bethlehemi żidowskeje (zemé) w cżaſu Kralá Herodeſa / hlai / tuż pſchinhdżechu Mudri wot ſchadżaná ſlonca do Jeruzalema.

**1706 Mat 2,1** DYż ßo pak JEſus bieſche narodżil we Bethlehem żidowſkej ſemi wtym cżaßu krala Herodaſſa / lai tuż pſchindżechu cżi Mudri wot ranja do Jeruſalem.

**1688 Budestečanska dupa** Schtosch nastupa ton Wuschitk aby tu Moc teje Krcżenicy / wucżcżimy swoie dżjcżi a cżelladż s Katechisma tak: Krcżenica cżini a prschineſſe Wodawani hrjchow / wumoſche wod smercże a Cżerta / a_dawa (nic ieno polubi) wecżnu sboschnoscż

**1693 Rom1,22** Mewſchi ßo ſa Mudrych ßu woni blaſni ſcżineni.

**1697 List carjej** Ja waſchei Kcarskej Majeſtecżi poniſchne pſchipowedam, ſo my Nimcy a Serba tude we Sachſonskej teſch mamy tu Japoſchtolsku Luthersku wjru, a wucżbu: proßym was pokorne, Wy chcyli tu te na ſerbsku recż wottemne pſchelożone ſwjate Knihi wottemne ſnadu wſacż a ſobu do Moſcowitiskej pſchinecż, tak ſo by waſchi podano widżili, ſo we naſchem Sachſonskem Churfürſtcżin wi ta prawa Apoſtoliska Lutherska wjra a wucżba ſjawne budże wucżena a pridowana.

**1703 Psalm 10,4** Besbożny je tak hordy a niwny / ſo ſ-nikim nerodżi / wſchitke jeho myßle ßu / ſo nima Boha.
 	
## Žrědła
* Kaulfürst, Fabian: *Studije k rěči Michała Frencla*. Budyšin: LND 2012, () 
* Kunze, Peter: *Frencel (Brancel, Frentzel) Michał (Michael)*, Nastawk w Sakskej biografiji
* 
* Röseberg, Karl: *Leben und Wirken von Michael Frentzel*, Drježdźany 1930.
Mieszko I.

**Mieszko I.** (* 922-945, † 25 maja 992) jo był wjerch słowjańskich Pólanow wót 960 a prědny wjerch Pólskeje wót 966.
Moldawska

**Moldawska** ( *Moldova*) jo stat w pódzajtšnej Europje.

## Geografija
Moldawska granicujo z Rumuńskeju a Ukrainu. Nejwuše městno jo Balanešty (430 m nad normalneju nulu) a nejniše jo Dněstr ( 2 m nad normalneju nulu).

### Města
Nejwětše města w Moldawskej su :

* Kišyněw
* Bielce (mol. Bălţi)
* Soroca
* Cahul
* Tyraspol
* Bender

## Wótkaz
Monaco

**Monaco** jo małučki staśik w krotkowjacornej Europje.

## Geografija

Monaco granicujo z Francojskeju.

## Wótkaz
Moskwa

**Moskwa** (rus. *Москва*) jo nejwětše město a stolica Rusojskeje. Z něźi 10,5 milion wobydlarjami na 1.081 km² jo wóni na wobydlarjow nejbogatše město Europy. Moskwa jo kulturelne a ekonomiske srjejźišćo kraja. Pśez Moskwu běžy rěka Moskwa.

## Stawizny

Prědny raz jo se spomnjeła město w lěśe 1147. Mjaz 1328 a 1712 město jo była ruska stolica. Mjaz 1922 a 1991 Moskwa jo była głowne město Sowjetskego zwězka. Wót 1991 město jo stolica Rusojskeje. Wažny twarski pomnik w Moskwje jo sedło rusojskich carow a prezidentow Kreml.

## Eksterne wótkaze

* https://web.archive.org/web/20110225145638/http://mos.ru/
Niklot

**Niklot** (zm. 1160) – jo wót 1131 do 1160 był wjerch Obodritow, kótaryž jo z Nimcami a Danami wójował za lichotu swójogo luda w cas połobskich kśicnych wójnow.

Jogo syn Pśibysław jo zachopił dynastiju mecklemburgskich wjerchow, kótaraž jo se kněžyła do lěta 1918.
Nimc

**Nimc** jo wobydlaŕ Nimskeje, abo luź, kenž nimski powěda a ma nimske staśaństwo. Pómjenowanje Nimc zwisujo ze słowom "nimy", což jo wósoba, kenž njamóžo powědaś. Něga jo to raz groniło "jěkotaś". Wětšyna słowjańskich ludow jo to mě w takej abo pódobnej formje pśewzeło. Móžomy pótakem z togo wuchadaś, až jo wóno nastało dla njedorozměśa mjazy Słowjanami a Nimcami.
Nimšćina

**Nimšćina** (teke **nimska rěc**) jo germaniska rěc.

Nimski powěda 109 milionow luźi na cełem swěśe, 100 milionow maju nimšćinu ako maminu rěc. Status oficielneje rěcy ma nimšćina w Nimskej, Awstriskej, Šwicaŕskej, Luxemburgskej, Liechtensteinskej a Belgiskej. Regionalnje teke w Italskej (pódpołdnjowa Tirolska) a Dańskej. We Vatikanje powěda nimski Šwicaŕska garda. Nimšćina jo jadna z 20 oficielnych rěcow Europskeje unije, mimo togo jo pódla francojšćiny a engelšćiny teke źěłowa rěc EU.

## Nimski alfabet

```
A Ä B C D E F G H I J K L M N O Ö P Q R S   T U Ü V W X Y Z
a ä b c d e f g h i j k l m n o ö p q r s ß t u ü v w x y z
```
Norwegska

**Norwegska** ( *Norge*) jo stat na skandinawiskej połkupje w pódpołnocnej Europje. Stolica a rownocasnje nejwětše město Norwegskeje jo Oslo. Forma kněžaŕstwa jo konstitucionelna monarchija.

## Geografija
Norwegska granicujo ze Šwedskeju, Finskeju a Rusojskeju. K Norwegskej słušaju Jan Mayen a Svalbard.

## Nožki


## Wótkaz
Nowy Casnik

**Nowy Casnik** &ndash; jo dolnoserbski tyźenik. Nastawki publikuju se głownje w dolnoserbskej, ale teke nimskej rěcy. Głowna redaktorka tyźenika jo tuchylu Katalin Porackojc.

*Nowy Casnik* nakładujo Ludowe nakładnistwo Domowina. Nakład casnika jo był w lěśe 2004 1.100 eksemplarow.

## Stawizny
*Nowy Casnik* jo naslědnik *[[Bramborski Serbski Casnik|Bramborskego Serbskego Casnika]]*, kótaryž jo zachopił 1848 wuchadaś. W lěśe 1918 jo se nakładanje casnika skóńcyło - dla financielnych problemow.

Bogumił Šwjela, slědny redaktor zacynjonego casnika, jo 6. januara 1921 załožył nowy tyźenik *Serbski Casnik*. W lětach 1923-1931 zagronita za tyźenik jo była Mina Witkojc.

W casu nacionalsocializma pśi pówołanju Fryco Rocha ako šefredaktora *Serbskego Casnika* w lěśe 1931 jo zachopił tyźenik jasnje pódpěrowaś politiku kněžaŕstwa, a samo Žydow a komunistow atakěrowaś. Ned pótom 29. junija 1933 jo se *Serbski Casnik* zacynił, wó "pjenjeznej njamócy" pišucy.

Pó 2. swětowej wójnje załožył se 1947 *Nowy Casnik* - nejpjerwjej ako pśiłoga górnoserbskeje *Noweje doby*. Wót 5. měrca 1955 wuchada *Nowy Casnik* zasej ako samostatny tyźenik.

Slědny šefredaktor, kenž jo měł dolnoserbšćinu ako maminu rěc, jo był Wylem Bjero. W lětach 1973-2004 jo tu městno měł Horst Adam, w lětach 2006-2020 - Gregor Wieczorek, pón za krotki cas dr. Viktor Zakar a wót 2021-2023 Stefanie Krawcojc, tuchylu Katalin Porackojc.

## Žrědła
* Artikel na boce Nowego Casnika

## Wótkaz
* Internetowy bok Nowego Casnika
Olsztyn

**Olsztyn** (nim. *Allenstein*) jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójewódstwje. W lěśe 2014 jo how bydliło 174 775 luźi.

## Měsćańske źěle




## Wobydlaŕstwo

ImageSize = width:500 height:200
PlotArea = left:40 right:40 top:20 bottom:40
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
 id:linegrey value:gray(0.85)
 id:cobar value:red

DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:210
ScaleMajor = unit:year increment:30 start:0 gridcolor:linegrey
TextData =
 pos:(30,20) textcolor:black fontsize:S
PlotData =
 bar:1770 color:cobar width:1 from:0 till:2 width:15
 bar:1800 color:cobar width:1 from:0 till:2 width:15
 bar:1830 color:cobar width:1 from:0 till:3 width:15
 bar:1860 color:cobar width:1 from:0 till:8 width:15
 bar:1890 color:cobar width:1 from:0 till:24 width:15
 bar:1920 color:cobar width:1 from:0 till:50 width:15
 bar:1950 color:cobar width:1 from:0 till:68 width:15
 bar:1980 color:cobar width:1 from:0 till:133 width:15
 bar:2010 color:oceanblue width:1 from:0 till:176 width:15

PlotData=
 bar:1770 at: 10 fontsize:S text: 1.8 shift:(-10,5) textcolor:black
 bar:1800 at: 10 fontsize:S text: 2.2 shift:(-10,5) textcolor:black
 bar:1830 at: 10 fontsize:S text: 3.1 shift:(-10,5) textcolor:black
 bar:1860 at: 10 fontsize:S text: 7.6 shift:(-10,5) textcolor:black
 bar:1890 at: 24 fontsize:S text: 24.3 shift:(-10,5) textcolor:black
 bar:1920 at: 50 fontsize:S text: 50.4 shift:(-10,5) textcolor:black
 bar:1950 at: 68 fontsize:S text: 67.8 shift:(-10,5) textcolor:black
 bar:1980 at: 133 fontsize:S text: 133.3 shift:(-10,5) textcolor:black
 bar:2010 at: 176 fontsize:S text: 176.5 shift:(-10,5) textcolor:black


## Galerija

Wobraz:Olsztyn Katedra noc.jpg
Wobraz:KP, Olsztyn, zamek2.JPG
Wobraz:Olsztyn, Wysoka Brama..jpg
Wobraz:Olsztyn, stary ratusz..jpg
Wobraz:Allenstein Marktplatz.JPG
Wobraz:Dom gazety olsztynskiej.JPG
Wobraz:647625 dom "Kopernik".JPG
Wobraz:KOS Staromiejska Olsztyn.jpg
Wobraz:Olsztyn, ulica Prosta.jpg
Wobraz:KP, Olsztyn, kościół Chrystusa Króla i Św. Franciszka.JPG
Wobraz:Wiadekt Olsztyn 001.jpg
Wobraz:Olsztyn nocą KOS.jpg
Wobraz:Olsztyn, ul. Marii Curie-Skłodowskiej (2008).jpg
Wobraz:647389 Olsztyn Bema 4.JPG
Wobraz:Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie.jpg
Wobraz:Olsztyn, 17.jpg
Oman

**Sultanat Oman** abo **Sultaństwo Oman** jo stat w Aziji, kótaryž lažy w krotkozajtšnem źělu Arabskeje połkupy.

## Geografija
Oman granicujo z Saudi-Arabskeju, Jemenom a Zjadnośonymi Arabskimi Emiratami. Nejwuše městno jo: Džabal aš-Šam (2 980 m nad normalneju nulu).

## Wótkaz
Opole

**Opole** (nim. *Oppeln*) jo město w Pólskej. W lěśe 2006 jo how bydliło 127 602 luźi.

## Eksterne wótkaze
* Opole (pól).
Pakistan

**Pakistan** (oficielnje *Islamiska republika Pakistan*) jo islamiska federatiwna republika, kótaraž w pódpołdnjowej Aziji lažy. Na krotkem zajtšu granicujo z Indiskeju, na dłujkem zajtšu z Chinskeju, na dłujkem wjacorje z Afghanistanom, na krotkem wjacorje z Iranom, na pódpołdnju z Arabskim mórjom. Pakistan jo kraj z drugim nejwětšym islamiskim wobydlaŕstwom (pó Indoneziskej) na swěśe. 

## Města
Nejwětše města su:
* Islamabad	
* Karači

## Wótkaz
Panama

**Panama** jo kraj w Srjejźnej Americe.
## Geografija

Panama lažy w srjejźnej Americe a granicujo z Kolumbiskeju a Kosta Riku. Nejwuše městno jo Volcan de Chiriqui (3475 m nad normalneju nulu).

## Stawizny
Paraguay

**Paraguay** ( *Tetã Paraguái*) jo kraj w Pódpołdnjowej Americe. Mě wóznamjeni „wóda, kótaraž k wóźe źo“, wótwóźony z rěcy prawobydlarjow, Guaranišćina: pará („ocean“), gua („k/wót“) a y („wóda“). Wuraz se guaraniski zwětšego jano na stolicu Asunción póśěgujo, ale špański na cełu statnu stronu.

## Geografija
Paraguay granicujo z  Argentinskeju, Boliwiskeju a Brazilskeju. Nejwuše městno jo: Cerro San Rafael (850 m nad normalneju nulu).
Pavle Jurišić Šturm

**Pavle Jurišić Šturm** (* 22. awgusta 1848, † 14. januara 1922) jo był serbski general w casu Prědneje swětoweje wójny.

Wón jo 1848 se naroźił w Zgórjelcu a jo dowuknuł we Wójnskej akademiji we Wrocławje. Wón jo wójował we Francojsko-Pšuskej wójnje 1870-1871 ako oficěr pšuskego wójska. Gaž Serbiske wjerchojstwo jo wót 1876 do 1878 z turkojskimi wójowało, jo Pavle Šturm pśišeł do serbiskego wójska a ako dobrowólnik a jo bataljony komanděrował. W casu Prědneje swětoweje wójny 1914-1918 jo južo general był a jo komanděrował tśeśu serbisku armeju. Pavle Jurišić Šturm jo wumrěł w lěśe 1922 w Běłogroźe w Serbiskej.
Pchjongjang

**Pchjongjang**(kor. 평양직할시(平壤直轄市)) jo nejwětše město a stolica Pódpołnocneje Koreje.

1. oktobera 1993 jo how bydliło 2 741 260 luźi.

## Historia

## Rozdźělenje města
* Chung-guyŏk (중구역; 中區域)
* P'yŏngch'ŏn-guyŏk (평천구역; 平川區域)
* Pot'onggang-guyŏk (보통강구역; 普通江區域)
* Moranbong-guyŏk (모란봉구역; 牡丹峰區域)
* Sŏsŏng-guyŏk (서성구역; 西城區域)
* Sŏn'gyo-guyŏk (선교구역; 船橋區域)
* Tongdaewŏn-guyŏk (동대원구역; 東大院區域)
* Taedonggang-guyŏk (대동강구역; 大同江區域)
* Sadong-guyŏk (사동구역; 寺洞區域)
* Taesŏng-guyŏk (대성구역; 大城區域)
* Man'gyŏngdae-guyŏk (만경대구역; 萬景台區域)
* Hyŏngjesan-guyŏk (형제산구역; 兄弟山區域)
* Ryongsŏng-guyŏk (룡성구역; 龍城區域)
* Samsŏk-guyŏk (삼석구역; 三石區域)
* Sŭngho-guyŏk (승호구역; 勝湖區域)
* Ryŏkp'o-guyŏk (력포구역; 力浦區域)
* Rakrang-guyŏk (락랑구역; 樂浪區域)
* Sunan-guyŏk (순안구역; 順安區域)
* Ŭnjŏng-guyŏk (은정구역; 恩情區域)
* Kangnam-gun (강남군; 江南郡)
* Chunghwa-gun (중화군; 中和郡)
* Sangwŏn-gun (상원군; 祥原郡)
* Kangdong-gun (강동군; 江東郡)

## Eksterny wótkaz
Peru

**Peru** jo kraj w Pódpołdnjowej Americe.

## Geografija

Peru granicujo z Ekuadorom, Kolumbiskeju, Brazilskeju, Boliwiskeju a Chilskeju. Nejwuše městno jo: Altiplano (6 768 m nad normalneju nulu).

### Města

Nejwětše města su :

* Lima - 7 603 500 wobydlarjow	
* Arequipa - 733 900 wobydlarjow
* Trujillo - 600 900 wobydlarjow	
* Chiclayo - 490 400 wobydlarjow	
* Piura - 359 400 wobydlarjow			
* Iquitos - 349 300 wobydlarjow	

## Stawizny
Organiska chemija

**Organiska chemija**

Chemija se rozrědujo tradicionalnych pśicynow dla na organisku a anorganisku chemiju. K dalšnemu rozrědowanjeju na fyzikalisku, analytisku, technisku atd. chemiju jo dojšło akle po 1890.

Historiski su licyli do organiskeje chemije wšykne maśizny, kótarež mógu twóriś jano (žywe) organizmy, a do anorganiskeje chemije te, ako nježywy swět natwarjaju.
Wědomnostniki su se tegdy myslili, až jo za twórjenje organiskich maśiznow wěsta žywjeńska móc notna.

Pó tom, až jo 1828 Friedrich Wöhler zgótował mokś ako organisku maśiznu z anorganiskego zwězanja ammoniumcyanata (NH4OCN), su granice mjazy maśiznami z nježyweje a žyweje pśirody splěli.

Źinsa wěmy, až žywe stwórjenja teke wjele anorganiskich maśiznow gótuju, mjaztym až móžomy w laborje syntetizěrowaś pśisamem wšykne organiske maśizny. 
Weto jo rozrědowanje zmysłapołne, dokulaž se mechanizmy reakcijow a struktury maśiznow w anorganice a organice wjeleserje rozeznawaju.

Źinsa wopśimjejo organika wšykne zwězanja wuglika z drugimi elementami. Jo jich wušej 17 mil. zwězanjow, a to hyšći njejsu wše!
Módrina (HCN), wuglikowa kisalina a jeje soli, cyanidy a karbonaty, se pak licytej k anorganice swójeje struktury dla.

To wósebne na wugliku jo, až ma styri walencowe elektrony. To su elektrony na wenkownej cerje (orbiśe) elektronoweje wobalki, kótarež su głownje zagronite za wězby mjazy atomami. 
Wuglik móžo togodla wutwóriś njepolarne wězby z jadnym, dwěma, tśimi abo styrimi wuglikowymi atomami. Z tym mógu nastaś linearne abo roznogate, dłujke abo krotke wuglikowe rjeśaze.
Ze lichymi walencowymi elektronami se nejcesćej zwězujo wóźik, ale teke elementy ako kislik, syrik, dušyk abo fosfor.
To wujasnijo pśewšo wjeliku mań organiskich molekulow. 

Zakładne maśizny za syntetizěrowanje pśisamem wšyknych organiskich zwězanjow se źěłaju ze zemskego płuna a wóleja.
Techniski wažne wobłuki organiskeje chemije su plasty, laki, barwy a lipki.
Osijek

**Osijek** (hungorski *Eszék*, nimski *Esseg* abo *Essegg*) jo stwórte nejwětše město Chorwatskeje. 

Osijek lažy póla brjoze Drawje na pódzajtšu historiskego chorwatskego regiona Sławonskeje, něźi 20 km pśed wulewa Drawy do Dunaja, a ma pó ludlicenju wót lěta 2001 121.616 wobydlarjow. Přewažaca wětšyna wobydlaŕstwa su z 88,58% Chorwaty. Pó ludlicenju 1991 su byli z pśedměstami 130.000 wobydlarjow.

Jo zastojniske sedło Gespanschaft Osijek-Baranja (chorwatski *Osječko-baranjska županija*) a góspodaŕski a kulturelny centrum Sławonskeje.

Město ma wšake něga samostatne centrumy: Stare město abo twardnica (chor. *Tvrđa*), Górne město (*Gornji grad*), źinsa wopšawdny centrum, a dolne město (*Donji grad*).

Mimo wjele muzejow a źiwadłow wobsejźi  Osijek teke uniwersitu.

Osijek wobsejźi wjeliku licbu parkow. Blisko jo pśirodny park Kopački rit, kótaryž drje nejwětšy pśirody wóstajana bagnowa krajina w srjejźnej Europje, a winowe město Erdut.

## Stawizny

## Měsćańske partnarstwa a pśijaśelstwa

Osijek pěstujo ze slědujucymi městami měsćańske partnarstwo:
*  Pécs (Hungorska), wót 1973
*  Pforzheim (Nimska), wót 1994
*  Maribor (Słowjeńska), wót 1995
*  Tuzla (Bosniska-Hercegowina), wót 1996
*  Lausanne (Šwicaŕska ), wót 1997
*  Nitra (Słowakska), wót 1997
*  Budapest XIII. Bezirk (Hungorska), wót 2001
*  Prizren (Kosovo), wót 2010

## Wobraze

Wobraz:Osijek.jpg|Osijek
Wobraz:Osjecka_promenada.jpg|Móst w Osijeku
Wobraz:St._Michael%27s_Church,_Osijek.jpg|Cerkwej w Osijeku


Wobraz:Osijek_Tram.jpg|Tramwajka w Osijeku


## Wótkaze

* Osijek Link
* Osijek portal
* Osijek Online
* Osijek Dźiwadło
Picnjo

**Picnjo** ( *Peitz*) jo město we wokrejsu Sprjewja-Nysa w Bramborskej z jadnab 4.300 wobydlarjami.

Wót lěta 1991 jo město Picnjo źěl w Picańskego amta.

## Wobraze

Dataja:Peitz - Blick vom Festungsturm (2).jpg|Picnjo - póglědnjenje z torma
Dataja:Peitz, die Hauptstraße.jpg|Głowna droga w Picnju
Dataja:Peitz 08-13 img3 Restaurant.jpg|Gósćeńc w Picnju
Dataja:Bundesarchiv Bild 183-1988-0415-401, Peitz, Binnenfischerei.jpg|Nutśikokrajne rybaŕstwo


## Nožki


## Wótkaze

*Domacne boki amta Picnjo
*Picański muzeum rybarstwa
Podstupim

**Podstupim** (nim. **Potsdam**) jo stolica Bramborskeje.

W lěśe 2005 jo w měsće bydliło 146 635 luźi.

## Galerija

Weberhaus Potsdam Babelsberg.jpg|Tkalcojski dom (ca. 1751)
Normannischer Turm.jpg|Normański torm
Potsdam - Schloss Sanssouci.jpg|Grod Sanssouci
Potsdam Alexandrowka 02-14 img2.jpg|Dom rusojskeje kolonije Alexandrowka


### Měsćańske źele

## Nožki


## Eksterne wótkaze
* https://www.potsdam.de/de
Portugalska

**Portugalska** jo kraj w pódwjacornej Europje. Jeje stolica jo Lisabon.

## Geografija
Portugalska granicujo ze Špańskeju.

## Stawizny
Wót 1. wezymskego 1986 Portugalska jo cłonk Europskeje unije.

## Wótkaz
Rheinland-Pfalcojska

**Rheinland-Pfalcojska** (nim. **Rheinland-Pfalz**) jo zwězkowy kraj Zwězkoweje republiki Nimska. Stolica jo Mainz.

## Geografija
Zwězkowy kraj Rheinland-Pfalcojska granicujo na pódpołnocy z Nordrhein-Westfalskeju, na pódzajtšu z Hesseńskeju a Baden-Württembergskeju, na pódpołdnju z Francojskeju a Saarlandskeju a na pódwjacorje z Luxemburgskeju a Belgiskeju.

Nejwětša rěka Rheinland-Pfalcojskeje jo Ryn.

## Wótkaze
* Internetowe boki Rheinland-Pfalcojskeje
Pódpołdnjowa Koreja

**Pódpołdnjowa Koreja** (oficielnje **Korejańska republika**, korejański 대한민국, 大韓民國) jo stat w pódzajtšnej Aziji, kótaryž lažy na pódpołdnjowej połojcy Korejańskeje połkupy. Sused na pódpołnocy jo Pódpołnocna Koreja.

## Wótkaz
Pódpołnocna Amerika

**Pódpołnocna Amerika** jo kontinent, kótaryž lažy na pódpołnocnej zemskej połkuli.

## Geografija
**Płoń Pódpołnocneje Ameriki:** 24,4 mln. km2
* **Nejwuša góra:** McKinley - 6 194 m (Zjadnośone staty Ameriki, Alaska)
* **Nejdlejša rěka:** Mississippi - 3 734 km (Zjadnośone staty Ameriki) 
* **Nejwětša kupa:** Grönlandska 2 130 750 km2 awtonomna prowinca Dańskeje w pódpołnocnem Atlantiskem oceanje
* **Nejwětša połkupa:** Lablador 2 130 750 km2 Kanada 
* **Nejwětše jazoro:** Górne Jazoro, (Kanada, Zjadnośone staty Ameriki) 82 414 km2 
* **Nejwětšy kraj pó wobydlarjach:** Zjadnośone staty Ameriki - 301 400 000 
* **Nejwětšy kraj pó płoni:** Kanada - 9 976 140 km2 

### Kraje
Antigua a Barbuda•
Bahamy•
Barbados•
Belize•
Dominika•
Dominikana•
El Salvador•
Grenada•
Haiti•
Honduras•
Jamaika•
Kanada•
Kosta Rika•
Kuba•
Mexiko•
Panama•
Saint Kitts a Nevis•
Saint Lucia•
Saint Vincent a Grenadiny•
Trinidad a Tobago•
Zjadnośone staty Ameriki

### Wótwisne teritorija
Amerikańske kněžniske kupy•
Anguilla•
Aruba•
Bermudy•
Britaniske kněžniske kupy•
Grönlandska•
Guadelupa•
Kajmany•
Martinique•
Nižozemske Antile•
Puerto&nbsp;Rico•
Saint Pierre a Miquelon•
Turks a Caicos
Pódpołnocna Irska

**Pódpołnocna Irska** jo awtonomny kraj Wjelikeje Britaniskeje.

## Wopon a chórgoj

Wopon Pódpołnocneje Irskeje jo był oficielnje wužywany w lětach 1925-1972 a chórgoj w lětach 1953-1972. Toś tej symbola njejstej wěcej oficielnje wužywanej. Chórgoj jo wužywana we sporśe, na pśikład pśez balokopaŕske mustwo Pódpołnocneje Irskeje.   

## Geografija
Pódpołnocna Irska lažy na dłujkozajtšnem źělu kupy Irska.

### Města

Nejwětše města su :

* Armagh	
* Belfast		
* Derry	
* Lisburn
* Newry

## Wótkaz
Pśedpomorska

**Pśedpomorska** (nim. *Vorpommern*; dolnonim. *Vörpommern*; pól. *Pomorze Przednie*) jo historiski a geografiski kraj w pódpołnocnej Nimskej i w Pólskej.

## Geografija

Něnto Pśedpomorska lažy w zwězkowem kraju Mecklenburgska-Pśedpomorska.

### Města a kupy

Nejwětše města Pśedpomorskeje su:

* Bergen (Rügen)
* Greifswald
* Anklam
* Stralsund
* Wolgast

Slědujuce kupy w Baltiskem mórju słušaju k Pśedpomorskej:

* Rujany, *nim.* Rügen
* Usedom
Pódpołdnjowa Amerika

**Pódpołdnjowa Amerika** jo kontinent, kótaryž lažy na pódpołdnjowej zemskej połkuli.

## Geografija
* **Płoń Pódpołdnjoweje Ameriki:** 17,8 mln. km2
* **Nejwuša góra:** Aconcagua - 6 962 m (Argentinska, Andy)
* **Nejdlejša rěka:** Amazonka (gromaźe z Ucayali a Marañón) - 7 062 km (Brazilska, Peru, Kolumbiska) 
* **Nejwětša kupa:** Wognjawa zemja 47 401 km2 jo rozdźělona mjazy Argentinskeju a Chilskeju 
* **Nejwětše jazoro:** Titicaca, (Boliwiska, Peru) 8 135 km2 
* **Nejwětšy aktiwny wulkan:** Guallatiri 6 060 m (Chilska) 
* **Nejwětšy kraj pó wobydlarjach:** Brazilska - 190 010 650 
* **Nejwětšy kraj pó płoni:** Brazilska - 8 511 965 km2 

### Kraje
Argentinska •
Boliwiska •
Brazilska •
Chilska •
Ekuador •
Guyana •
Kolumbiska •
Paraguay •
Peru •
Venezuela•
Surinam •
Uruguay

### Wótwistne teritorija
Falklandy • Francojska Guyana • Pódpołdnjowa Georgiska a kupy Pódpołdnjowy Sandwich
Połobske Słowjany

**Połobske Słowjany** su byli pódwjacornosłowjańske ludy. 

Wóni su bydlili wót VII stolěśa w regionach mjazy Odru a Łobjom. Na dłujkowjacornem boce su bydlili Obodrity: Bytyńce, Drjewjany, Glinjany, Warny, Wagry a dalšne. Na pódpołnocnem a srjejźnem boku su bydlili Welety : Chyžany, Doleńcy, Stodorany, Redary a dalšne. Granica mjazy Połobskimi Słowjanami (Obodritami) a Saksami jo była na Limes Saxoniae.

Połobske Słowjany su wužywali połobsku rěc.

## Eksterny wótkaz
* Kórta
Rozhlad

**Rozhlad** jo serbski kulturny casopis. Wón nawězujo na tradiciju literarneju casopisowu *[[Łužičan]]* (1860–1881) a *[[Łužica]]* (1882–1937); wót lěta 1950 wuchada ako samostatny mjasecnik w górno- a dolnoserbšćinje. *Rozhlad* słužy kulturnym, wuměłskim ako teke narodnopolitiskim zajmam a wótbłyšćujo duchnokulturne žywjenje w Górnej a Dolnej Łužycy něga a źinsa. 

Rozhlad wudajo Ludowe nakładnistwo Domowina. 

## Głowne redaktory
* 1950–1952: Ota Wićaz (1874–1952)
* 1952–1970: Měto Nowak-Njechorński (1900–1990)
* 1970–1991: Cyril Kola (1927–2026)
* 1992–2011: Jěwa-Marja Čornakec (* 1959)
* 2011–2013: Richard Bígl (* 1973)
* 2013–2015: Viktor Zakar (* 1984)
* 2016–2020: Sara Mičkec (* 1990)
* 2020–2023: Katrin Čornakec
* 2023–2026: Hańžka Wjeselic (* 1996)
* wót apryla 2026: Juliana Kaulfürstowa (* 1980)

## Wótkaze
* ''Rozhlad'' 
* Rozhlad na Facebooku
* Rozhlad na Instagramje
Rzeszów

**Rzeszów** (łat. *Resovia*, ukr. *Ряшiв*, jid. *רײַשע*) jo město w Pólskej a stolica podkarpackego wójewódstwa.

Rzeszów jo dostał měśćańske pšawo w lěśe 1354. W lěśe 1910 jo how bydliło 23 700, a w 2008 – . Něnto jo to 23. město w Pólskej pó wobydlaŕstwje.

Město lažy pśi rěce Wisłok, na něga bagnitem terenje.

Pśez Rzeszów wjeźotej zeleznicowa cera wót Wrocławja a Krakowa k Ukrainskej a droga E40 wót Zgórjelca do Korczowej pla Ukrainskej. Wokoło lěta 2012 jo planěrowana awtodroga A4 (Drježdźany-Kijow).

W Rzeszowje su wuše šule, mjazy drugim Uniwersytet Rzeszowski a Politechnika Rzeszowska. Politechnika Rzeszowska jo jadna z dwěju wusokeju šulowu w Pólskej, źož móžoš wuknuś ako pilot za ciwilne lětarstwo.

Pśed drugu swětowu wójnu w Rzeszowje jo była wuwita industrija za wójsko. Jo se producěrowało kanuny a lětanišća. Něnto firma WSK "PZL-Rzeszów" producěrujo wšakorake produkty za lětarstwo, mjaz drugim motory za wójaŕske lětadło F-16, ako jadnučka firma mimo Zjadnośonych statow Ameriki.

Pla Rzeszowa lažy mjazynarodne lětanišćo Rzeszów-Jesionka. Wót njogo lěta do Londona mjazy drugim linija Ryanair.

Rzeszowske sportowe kluby su nejwěcej wuspěšne w volleyballu (muske mustwo Asseco Resovia Rzeszów). Kopańcowej kluba stej Stal Rzeszów a Resovia Rzeszów. Popularny jo speedway; stadion kluba ZKS Stal Rzeszów jo 395 m dłujki a jaden z nejdlejšych w Pólskej.


Dataja:P8100166.JPG|głowne wiki
Dataja:Rzeszów zamek 2004b.jpg|grod swójźby Lubomirski
Dataja:Hala Podpromie.JPG|sportowa hala w źěle Podpromie
Dataja:Rzeszow Cieplinskiego Street.JPG|Pomnik Rewolucionarnego Statka


## Nožki


## Žrědła

## Eksterne wótkaze
Rumuńska

**Rumuńska** jo kraj w krotkozajtšnej Europje.

## Geografija

Rumuńska granicujo ze Serbiskeju, Bulgaŕskeju, Moldawskeju, Hungorskeju a Ukrainu.

## Stawizny
Wót 1. wezymskego 2007 jo Rumuńska cłonk Europskeje unije.

## Nožki


## Wótkaz
Rusojska

**Rusojska** jo kraj w pódzajtšnej Europje a pódpołnocnej Aziji.

W lěśe 2011 jo how bydliło 142 800 000 luźi.

## Geografija
Rusojska jo pó płoni nejwětšy kraj swěta. Wjelike města w Rusojskej su: Moskwa, stolica Rusojskeje; Sankt Petersburg, druge město pó luźam; Nowosibirsk, Jekaterinburg, Kazan, Krasnojarsk, Krasnodar, Irkutsk, Wladiwostok, Kaliningrad a Wladimir.

Nejwuše městno jo: Elbrus (5 642 m nad normalneju nulu), a nejniše: Jazoro Baikal, rowno tak nejniše město na zemi (1 642 m pód normalneju nulu).

## Žrědła


## Wótkaz
Saarlandska

**Saarlandska** (teke **Pósaarska**; ''nim''. *Saarland*) jo zwězkowy kraj Zwězkoweje republiki Nimska.

## Geografija



### Krajina

* Bliesgau
* Köllertal
* Ostertal
* Saargau
* Saarkohlenwald
* Schwarzwälder Hochwald
* Sankt Ingbert-Kirkeler Waldgebiet
* Sankt Ingberter Senke
* Sankt Wendeler Land
* Warndt

 
### Rozwiśe wobydlaŕstwa

### Wólby do krajnego sejma

### Ministerprezidenta

* lěto 1945–1946: Hans Neureuter, francojski kněžaŕstwowy prezident
* lěto 1946–1947: Erwin Müller
* lěto 1947–1955: Johannes Hoffmann, CVP
* lěto 1955–1956: Heinrich Welsch, partajski njewězany
* lěto 1956–1957: Hubert Ney, CDU
* lěto 1957–1959: Egon Reinert, CDU
* lěto 1959–1979: Franz-Josef Röder, CDU
* lěto 1979 (26. junij–5. julija): Werner Klumpp, FDP, komisariski
* lěto 1979–1985: Werner Zeyer, CDU
* lěto 1985–1998: Oskar Lafontaine, SPD
* lěto 1998–1999: Reinhard Klimmt, SPD
* wót lěto 1999: Peter Müller, CDU

## Zastojanje rozrědowanja
### Wokrejsy

### Wokrejsne gmejnka a města

### Wjelikogmejnka a města

### wobchad

#### Aktiwny zeleznicowna

#### Zwězkowa- a awtowa drozna

## Literatura
* Paul Burgard,, Ludwig Linsmayer: *Der Saarstaat – Bilder einer vergangenen Welt*. [L'Etat Sarrois – Images d'un monde passé]. Texte in deutscher und französischer Sprache. Selbstverlag des Landesarchivs, Saarbrücken 2005,  (Echolot. Historische Beiträge des Landesarchivs Saarbrücken; Bd. 2)
* Joachim Conrad, Stefan Flesch (Hrsg.): *Burgen und Schlösser an der Saar.* 3. Auflage. Minerva, Saarbrücken 1995
* Dörrenbächer, H.P., Kühne, O., Wagner, J.M. (Hrsg.): *50 Jahre Saarland im Wandel.* Saarbrücken, 2007 (Veröffentlichungen des Instituts für Landeskunde im Saarland, Bd. 44) 
* Jürgen Hartmann (Hrsg.): *Handbuch der deutschen Bundesländer.* Bundeszentrale für Politische Bildung, Bonn 1997, 
* Martin Klewitz: *Saarland* (Deutsche Lande - Deutsche Kunst). 3., veränderte und erweiterte Auflage, München/Berlin 1982
* Ludwig Linsmayer (Hrsg.): *Der 13. Januar. Die Saar im Brennpunkt der Geschichte.* Selbstverlag des Landesarchivs, Saarbrücken 2005,  (Echolot. Historische Beiträge des Landesarchivs Saarbrücken; Bd. 1)
* Ludwig Linsmayer (Hrsg.): *Die Geburt des Saarlandes. Zur Dramaturgie eines Sonderweges.* Selbstverlag des Landesarchivs, Saarbrücken 2007,  (Echolot. Historische Beiträge des Landesarchivs Saarbrücken; Bd. 3)
* Dietrich Soyez (Hrsg.): *Beharrung und Wandel in einem peripheren Grenzraum.* Geographisches Institut, Saarbrücken 1989,  (Das Saarland. Band 1)
* Dietrich Soyez (Hrsg.): *Die Saar – eine Flusslandschaft verändert ihr Gesicht.* Geographisches Institut, Saarbrücken 1989,  (Das Saarland. Band 2)
* Dieter Staerk (Hrsg.): *Das Saarlandbuch.* Minerva, Saarbrücken 1981, 
*
* Saarländische Bibliographie

## Ekonomija

## Stawizny

## Žrědła


## Wótkaze

* Internetowe boki Saarlandskeje
Sahra Wagenknecht

**Sahra Wagenknecht** (* 16. julija 1969, Jena) jo nimska a europska lěwicarska politikaŕka. Wóna jo cłonk strony Die Linke, awtorka a powědaŕka komunistiskeje platformy.

## Bibliografija
* *Antisozialistische Strategien im Zeitalter der Systemauseinandersetzung*, Pahl-Rugenstein-Verlag Bonn 1994, ISBN 389144205X
* *Zu jung, um wahr zu sein? - Gespräche mit Sahra Wagenknecht*, Interview-Band von Hans-Dieter Schütt, Dietz-Verlag Berlin 1995, ISBN 3320018744
* *Vorwärts und vergessen? Ein Streit um Marx, Lenin, Ulbricht und die verzweifelte Aktualität des Kommunismus*, konkret texte 10 - kontroverse, 144 Seiten, konkret-Verlag Hamburg 1996, ISBN 3-930786-06-0
* *Vom Kopf auf die Füße? Zur Hegelrezeption des jungen Marx, oder: Das Problem einer dialektisch- materialistischen Wissenschaftsmethode*, Pahl-Rugenstein-Verlag Bonn 1997, ISBN 3891442319
* *Die grundsätzliche Differenz*, Dingsda-Verlag Querfurt, 1999, ISBN 392849872X
* *Kapital, Crash, Krise... Kein Ausweg in Sicht? Fragen an Sahra Wagenknecht*, Interview von Pierre Curieux; 2. Auflage 1999, Pahl-Rugenstein-Verlag Bonn ISBN 3891442505
* *Die Mythen der Modernisierer*, Dingsda-Verlag Querfurt, September 2001, ISBN 3928498843
* *Kapitalismus im Koma. Eine sozialistische Diagnose*, Edition Ost, Berlin, August 2003, ISBN 3360010507
* *Aló Presidente. Hugo Chavez und Venezuelas Zukunft*, Verlag Edition Ost 2004. ISBN 3360010558
* *Armut und Reichtum heute*, Verlag Edition Ost 2007. ISBN 3360010841

## Linki

* Die Linke
* Sahra Wagenknecht
Sakska

Lichotny stat **Sakska** ( *Sachsen*) jo zwězkowy kraj Zwězkoweje republiki Nimska. 

## Geografija

Sakska granicujo z Pólskeju, Českeju, Bayerskeju, Durinskeju, Saksko-Anhaltskeju a Bramborskeju.

### Rěki

## Ekonomija

## Stawizny

## Sakske zastojnstwowe rozrědowanje

### Sakske města

## Wótkaze

* Websedło Sakskeje
Saksko-Anhaltska

**Saksko-Anhaltska** ( *Sachsen-Anhalt*;  *Sassen-Anhalt*) jo zwězkowy kraj Nimskeje zwězkoweje republiki.

## Stawizny


wobraz:Oldenburg-oh-wallmuseum.jpg|Historiske słowjańske sedlišćo a łoźicka,  (ca. 8. a 9. stolěśa).
wobraz:Mark lausitz 1000.PNG|Historiska kórta marki Łužyca(wok. 1000).



wobraz:Wappen der Ritter von Mucrene.jpg|  Historiski ryśarski wopon Mucrene. 
Image:Wappen preussische Provinz Sachsen.png|  Historiski wopon prowincy Sakska. 
Image:Coat of arms of Saxony-Anhalt 1947-1952.svg|  Historiski wopon pšuskeje Sakskeje-Anhaltskeje, (1947-1952). 


## Politika a krajny sejm


wobraz:Landtag und Hundertwasserhaus.jpg|Hundertwasserowy dom, Magdeburg (Źěwin),  sedlišćo Sakskego-Anhaltskego parlamenta.
image:Sitzverteilung Landtag Sachsen-Anhalt.png|Městna w Sakskem-Anhaltskem parlamenśe.


## Ekonomija

## Geografija a zastojnstwowa struktura

### Krajina a wódy

#### Krajiny a góry

* Colbitz-Letzlinger Heide
* Dübener Heide
* Friesenfeld
* Hohen Fläming
* Magdeburgska berda; *nim.:* Magdeburger Börde  
* Stara marka; *nim.:* Altmark 
* Mansfelder Land
* Ostfalska; *nim.:* Ostfalen
* Querfurter Platte
* Harc; *nim.:* Harz

#### Jazory

#### Rěki
 
* Běły Halšter; *nim.:* Weiße Elster; *hs.:* Beły Halštrow; *čes.:* Bílý Halštrov
* Boda; *nim.:* Bode; (169 km)
* Carny Halšter; *nim.:* Schwarze Elster; *hs.:* Čorny Halštrow
* Eine; *nim.:* Eine; (40 km)
* Fuhne; *nim.:* Fuhne; (59 km)
* '''Habola'''; *nim.:* Havel; (325 km, 108 m³/s)
* Geisel *nim.:* Geisel (ca. 2km) 
* '''Łobjo'''; *nim.:* Elbe; (1252 km)
* '''Módła'''; *nim.:* Mulde; (124 km)
* Reide; *nim.:* Reide (20 km)
* Salza; *nim.:* Salza
* '''Solawa'''; *nim.:* Saale; (413 km)
* Strengbach; *nim.:* Strengbach; (28 km)
*  Unstrut; *nim.:* Unstrut;  (192 km)
* Wipper; *nim.:* Wipper

### Nejwětše města

* **[[Aschersleben]]**
* **[[Bernburg (Saale)|Bernburg]]** 
* **[[Braunsbedra]]**
* **[[Burg (Jerichower Land)]]**
* **[[Dessau-Roßlau]]**
* **[[Bitterfeld-Wolfen]]**
* **[[Lutherstadt Eisleben|Lutherske město Eisleben]]**; *nim.:* **Lutherstadt Eisleben**
* **[[Lutherstadt Wittenberg|Lutherske město Wittenberg]]**; *nim.:* **Lutherstadt Wittenberg**
* **[[Halberstadt (Harz)|Halberstadt]]** (Harc) 
* **[[Halle (Saale)|Dobrebora]]**; *nim.:* **Halle (Saale)**
* **[[Jezant]]**; *nim.:* **Jessen (Elster)** 
* **[[Köthen (Anhalt)|Köthen]]**
* **[[Magdeburg|Źěwin]]***; *nim.:* **Magdeburg** 
* **[[Merseburg|Mjezebor]]**; *nim.:* **Merseburg**
* **[[Mücheln]]**
* **[[Naumburg|Namgard]]**; *nim.:* **Naumburg**
* **[[Quedlinburg]]**
* **[[Salzwedel]]**
* **[[Sangerhausen]]**
* **[[Schönebeck (Elbe)|Schönebeck]]** (Łobjo) 
* **[[Staßfurt]]**
* **[[Stendal]]**
* **[[Weißenfels]]**
* **[[Wernigerode]]**
* **[[Zeitz]]**

### Wokrejse

## Wótkaze

* Internetowe boki Sakskeje-Anhaltskeje
San Marino

**San Marino**  ( *Repubblica di San Marino*, přimjeno: *La Serenissima*) jo mały nutśikokrajny kraj w pódpołdnjowej Europje.

## Geografija
San Marino jo dopołnje wót Italskeje wobdawany a lažy mjazy regionoma Emilia-Romagna (Provinca Rimini) a Markami (Provinca Pesaro und Urbino), blisko Jadrańskego pśibrjoga pla Rimini. Skalny grjebjeń Monte Titano kronujo twardnica La Guaita. 

Nejwuša góra jo Monte Titano (749 m nad normalneju nulu).

## Stawizny

San Marino jo nejstarša republika swěta, ze stawiznami, kótarež až do lěta 301 slědk du. Njeje měsćański stat, ale wobstoj ze źewjeś gmejnow.

## Wótkaz
Sapporo

**Sapporo**(札幌市, さっぽろし/Sapporoši/) jo město w Japańskej.
## Stawizny

## Eksterne wótkaze
* https://web.archive.org/web/20190915231600/http://www.city.sapporo.jp/city/
Serbin

**Serbin** jo wjas w krotkowjacornem Lee County, Texas něźi 80 km pódzajtša wót Austina. Jo był załožony wót Serbow w lěśe 1855. Něźi 550 serbskich lutheranarjow ze Sakskeje a Bramborskeje jo se how w 19. stolěśu zasedliło. Wóni su byli prědne cłonki ewangelisko-lutherskeje cerkwje w Texasu.

Lěcrownož se w Serbinje serbšćina wěcej njepowěda, źarže wobydlarje dopomnjeśe na jich prědownikow wócuśone a woplěwaju kontakty do stareje domownje. W něgajšnem šulskim twarjenju Serbina jo Texas Wendish Heritage Museum zaměstnjony.

## Literatura
*Anne Blasig: The Wends of Texas. San Antonio 1954.

## Eksterne wótkaze
*Serbin, Texas from TexasEscapes.com
*Serbin, Texas from the Handbook of Texas Online
*Wends from the Handbook of Texas Online
*St. Paul Lutheran Church, Serbin, TX
*Texas Wendish Heritage Society
Serbiska

**Serbiska** ( **) jo kraj w krotkozajtšnej Europje. Stolica jo Běłogrod.

## Geografija
Serbiska granicujo z Hungorskeju, Pódpołnocneju Makedońskeju, Rumuńskeju, Bulgaŕskeju, Albańskeju, Bosniska-Hercegowinskeju, Chorwatskeju a Carnogórskeju.

Serbiska ma dwě awtonomnej prowincy, kotarejž stej:
* Wojwodina
* Kosowo a Metohija

Kosowo jo 17. februara 2008 swóju njewótwisnosć pśipowěźeło. Status pó mjazynarodnem pšawje pak jo wobzwadny.

## Nožki


## Wótkaz
Serbska chórgoj

W běgu narodnego wózroźenja su Serby se wuzwólili swóju chórgoj, kótaraž wobstoj z tśich wódorownych barwojtnych pasmow. Slěd barwow jo (wót górjejce dołoj) módra, cerwjena a běła.

We Łužycy móžo se pódla nimskeje teke serbska chórgoj oficialnje wužywaś.
Serbska hymna

**Serbska hymna** - *Na serbsku Łužycu* jo była natworjona w lěśe 1827 pśez Handrija Zejlera. Muziku jo napisał Korla Awgust Kocor w lěśe 1845. 

## Tekst

## Eksterne wótkaze
* Wuswěśenje pomnika na rowje fararja Herberta Nowaka (film, wersija dolnoserbska hymny wót 9:04)
*Serbska hymna - wersija górnoserbska
*Serbska hymna - wersija instrumentalna
Łužyska Alianca

**Łužyska Alianca** (gs. *Łužiska Alianca*, nim. *Lausitzer Allianz*) jo politiska strona w Nimskej, kótaraž ma cil źěłaś za derjeměśe Serbow we Łužycy.

## Wótkaze

*oficielne internetowe boki strony
Serbske Nowiny

**Serbske Nowiny** jo casnik w górnoserbskej rěcy.
Serbske Nowiny nakładujo Ludowe nakładnistwo Domowina. Wóne wuchadaju wót lěta 1921. Tuchylny šefredaktor jo Marcel Brauman.

## Eksterne wótkaze

* Bok Serbskich nowinow
Serbski institut

**Serbski institut** z. t. ze sedłom w Budyšynje a z wótnožku w Chóśebuzu jo se wutwórił ku 1. januaroju 1992 wót Lichotnego stata Sakska gromaźe z krajom Bramborska. Wón kontinuěrujo źěło Instituta za serbski ludospyt, kenž jo se 1951 załožył a jo pśisłušał wót 1952 do 1991 Nimskej akademiji wědomnosćow (wót 1972: Akademiji wědomnosćow NDR).

K nadawkam instituta słuša pśespytowanje rěcy, stawiznow a kultury Serbow w Górnej a Dolnej Łužycy w zachadnosći a pśibytnosći. Integrěrowanej stej Serbski kulturny archiw a Serbska centralna biblioteka.

W instituśe pśewjeduju se teke interdisciplinarne slěźenja wó aktualnem połoženju a wósebnosćach Łužyskich Serbow w pśirownanju z tamnymi małymi rěcami a kulturami w Europje.

W dolnoserbskem wótźělenju w Chóśebuzu wobźěłuju se głownje słownikarske projekty, ale teke slěźenja k stawiznam Dolneje Łužyce.

Serbski institut kooperěrujo z drugimi wědomnostnymi institucijami w tu- a wukraju. Jogo fachowce wuwucuju teke na uniwersitach a wusokich šulach. Kužde druge lěto wugótujo institut mjazynarodny ferialny kurs za serbsku rěc a kulturu.

## Wótkaze

* Serbski Institut z. t.
* Sobuźěłaśerje a sobuźěłaśerki Serbskego instituta
* Nimsko-dolnoserbski słownik online
Siddhartha Gautama

**Siddhartha Gautama** (sanskrit, सिद्धार्थ गौतम, Siddhārtha Gautama) (* 563 do Chr. w Lumbini; † 483 do Chr.) jo ako Buddha wucył dharmu (pówucbu) a jo togodla naglědany ako załožaŕ buddhizma. Jogo smjertne lěto 483 do Chr. jo dłujko płaśeło ako nejstarše, wěsće datěrowane tšojenje indiskich stawiznow, což pak se źinsa mócnje wobcwiblujo. Historikarje z togo wuchaduju, až jo něźi lětstotk pózdźej wumrěł.

## Mě
Siddhartha jo było spócetne mě, kótarež stej jogo starjejšej jomu dałej. Wóno wóznamjenijo „ten, kenž jo (swój) cil dojśpił“. Siddhartha Gautama jo sanskritowa forma mjenja. W Pali, w rěcy nejstaršych tekstow buddhizma, zni wón Siddhattha Gotama. Mě Gotama resp. Gautama jo wón pśiwzeł akle pózdźej, ako jo był asket. Z tym jo se na jadnom boce póśěgnuł na stary brahmanski rod a zrownju jo se wót bogow wótwobrośił, aby ze swójskich mócow namakał drogu, na kótarejž se wuswětlijo.

Pódla pomjenjenja ako Buddha (pó słowje: wócuśony) su se Siddharśe Gautamje teke druge cesne mjenja pósćili, mjazy nimi Tathagata (sanskrit, तथागत, tathāgata, "ten, kenž jo se tam dostał") a Shakyamuni (sanskrit, शाक्यमुनि, śākyamuni, "mudry z roda Shakya"). 

## Žywjenje
Rozpšawy wó žywjenju Siddharthy su se gromaźili akle pó jogo smjerśi wót cłonkow Sanghi, zgromaźeństwa Dharma-prakticěrujucych, a su se dłujko jano wustnje dalej dawali.

Slědujucy tekst pódawa tradicionelnu powěsć wó žywjenju Siddharthy:

563 do Chr. jo se naroźił kralowskej familiji w pódpołnocnej Indiskej w Lumbini syn, Siddhartha.
Wiźaŕ jo nanoju zwěšćił, až buźo jogo syn pak wjeliki kral pak wjeliki swěty. Aby syn raz mógał byś z kralom, njejo nan jogo dał kubłaś w nabóžninje a njejo dopušćił, až syn górje wiźi.
Južo ako góle jo Siddhartha był pśez wšu měru mudry a wobdarjony. 
Ze 16 lětami jo se z princesnu Yasodharu wóženił. Stej bydliłej w kšasnem palasće, źož jima materielnje njejo nic felowało.

Siddharthu pak to njejo wupołniło daniž spokojało. Toś jo se pušćił ze 29 lětami pó póroźe jadnučkego syna Rahule na krotke drogowanja. Na nich jo zmakał starca, chórego a asketa a jo wuglědał tłajucego wumarlika. Siddhartha jo spóznał, až su chóroba, starstwo, górje a smjerś kšuśe ze žywjenim spleśone. 
Bogatstwo a derjeměśe tomu njewótpomagatej.

Tak jo se rozsuźił namakaś wudrogu z górja a śerpjenja. 
Wón jo wopušćił familiju a bźezstarosne žywjenje w palasće.
6 lět jo był žywy w kšutej askezy, tak až jo pśisamem z głodom wumrěł. Wótegrona a nutśikowny měr pak njejo namakał. 
Toś jo se wótwobrośił wót tradicionelnych nabóžninow a metodow swójogo casa, aby nastupił swóju drogu.

Ako 35-lětny jo sejźeł raz dłymoko zanurjony pód figowcom. A jo se wuswětlił. Jo se wulichował wót gramoty, póžedanjow a njewědy. Wót toś togo wokognuśa jo był Buddha, „ten, kótaryž jo wócuśeł“. 45 lět dłujko jo něnto lud rozwucował wó dobrych pócynkach, meditaciji a mudrosći. 
Jo jich wucył „srjejźnu drogu“: žywjenje mjazy luksusom a askezu. Droga, kótaraž wjeźo do „wócuśenja“, kśesćijan by gronił do raja.

## Eksterne wótkaze

* Slědne 10 žywjenjow (Jataki) Buddha
* Buddha we wobrazach
Skopje

**Skopje** jo głowne město Pódpołnocneje Makedońskeje. Skopje lažy pśi górnem źělu rěki Wardara. Ze swójimi 700.000 wobydlarjami móžo se Skopje zarědowaś do wjelikich městow Europy. To jo politiski, kulturny, góspodaŕski a akademiski centrum kraja. W romskem casu jo było Skopje znate ako Scupi. Město jo se wuwiło pó drugej swětowej wójnje, ale ten trend jo se skóńcył w lěśe 1963, z mócnym zemjerdžanim. Źinsa jo Skopje moderny centrum. 

## Stawizny

Městno modernego Skopje jo było zasedlone 3500 pśed Christom. Neolitiske sedlišća su se namakali teke na starej twardnicy Kale. W 3 stolěśu su tam južo Pajonce byli. Scupi jo pó pórazce generala Andriscusa macedona w lěśe 148 prědny raz było źěl Romskeje prowince Makedońskeje.

Bycantiniski mócnaŕ Justinian 1 jo se naroźił blisko Scupi, w Tauresium, w lěśe 483. W lěśe 518 jo było pśisamem znicone pśez jadnogo zemjerdžanje. Justiniam jo pomagał luźam natwariś nowe sedlišćo z mjenim Justiniana Prima pódpołnocnje wót Scupi. Howacej Justiniana Prima jo teke była znicona pśi zasedlenju słowjáńskich rodow na kóńcu sedymego stolěśa. Słowjany su město pomjenili Skopje.

W běgu casa jo město było pśecej zasej wopor mjazy Bycantiniskim a Bulgaŕskim mócnarstwom.

Do 1905 jo měło Skopje 32.000 wobydlarjow. W lěśe 1910, jo se w Skopje naroźiła romokatoliska sotša Agnes Gonxha Bojaxhiu, znata ako Maś Tereza. Skopje jo był centrum rewolty pśeśiwo Otomańskemu mócnarstwoju.

Pózdźej Serbiska a Bulgaŕska stej se wótměnjałej pśi wobkněženju Skopje. W lěśe 1944 jo było póstajone Skopje ako głowne město nowonatwarjoneje Narodneje republiki Makedońskeje a teke Jugosłowjańskeje socialistisikeje republiki Makedońskeje. W lěśe 1963 jo wjelike zemjerdžanje Skopje znicyło. 1000 njabogich a 120.000 bźez doma. Pó pśewrośe w lěśe 1991 jo Skopje głowne město samostatneje Makedońskeje.

## Partnaŕske města
*  Bradford, Wjelikobritaniska, wót 1961
*  Dijon, Francojska, wót 1961
*  Drježdźany, Nimska, wót 1967
* 1971: Tempe, Arizona, USA
* 1971: East York, Toronto, Kanada
* 1973: Roubaix, Francojska
* 1974: Waremme, Belgiska
* 1982: Nürnberg, Nimska
* 1983: Ech Cheliff, Algeriska
* 1985: Nančang, Chinska
* 1985: Manisa, Turkojska
* 1985: Suez, Egyptojska
* 2001: Pittsburgh, Pennsylvania, USA
* 2003: Istanbul, Turkojska
* 2005: Lecce, Italska
* 2005: Craiova, Rumuńska
* 2006: Blagoewgrad, Bulgaŕska
* 2006: Běłogrod, Serbiska
Soul

**Soul** (kor. 서울특별시(서울特別市)) jo nejwětše město a stolica Pódpołdnjoweje Koreje. 1. oktobera 2005 jo how bydliło 9 796 113 luźi.

## Stawizny

## Rozdźělenje města
* Dongdaemun-gu (동대문구; 東大門區)
* Dongjak-gu (동작구; 銅雀區)
* Eunpyeong-gu (은평구; 恩平區)
* Gangbuk-gu (강북구; 江北區)
* Gangdong-gu (강동구; 江東區)
* Gangnam-gu (강남구; 江南區)
* Gangseo-gu (강서구; 江西區)
* Geumcheon-gu (금천구; 衿川區)
* Guro-gu (구로구; 九老區)
* Gwanak-gu (관악구; 冠岳區)
* Gwangjin-gu (광진구; 廣津區)
* Jongno-gu (종로구; 鍾路區)
* Jung-gu (중구; 中區)
* Jungnang-gu (중랑구; 中浪區)
* Mapo-gu (마포구; 麻浦區)
* Nowon-gu (노원구; 蘆原區)
* Seocho-gu (서초구; 瑞草區)
* Seodaemun-gu (서대문구; 西大門區)
* Seongbuk-gu (성북구; 城北區)
* Seongdong-gu (성동구; 城東區)
* Songpa-gu (송파구; 松坡區)
* Yangcheon-gu (양천구; 陽川區)
* Yeongdeungpo-gu (영등포구; 永登浦區)
* Yongsan-gu (용산구; 龍山區)

## Eksterny wótkaz
* http://www.seoul.go.kr/
Split

**Split** (italski: *Spalato*, łatyński *Spalatum*) jo nejwětšy a nejwažnjejšy centrum Dalmaciskeje a administratiwny centrum Splitsko-dalmaciskeje županje w Chorwatskej. Split lažy na małej połkupje na pódzajtšnem pśibrjoze Jadrańskego mórja.
Sprjewja

**Sprjewja** jo něźi 400 km dłujka rěka, kótaraž běžy pśez zwězkowe kraje Sakska, Bramborska a Barliń. Zachopjeńk rěki jo we Łužyskich górach. Sprjewja ma tśi žrědła: w Habrachćicach, Neugersdorfje (*abo [[górnoserbski|gsb.]]* Nowe Jěžercy) a pśi Kotmarje. Z górow běžy rěka pśez Budyšyn a Łužysku nižynu do Dolneje Łužyce. Ako nutśikokrajna delta Sprjewje zachopiju se slězy Chóśebuza Błota. W Barlinju wulewa se Sprjewja do Habole.

W dolnoserbskich jsach groni se Sprjewi zwětšego jano Rěka.

### Nejwažnjejše města pśi Sprjewji

Nejwažnjejše města a jsy nad Sprjewju:

### Rěcki a pódlowe rěki wót Sprjewji
Serby

**Serby** su pódwjacornosłowjański lud. Pó doněntejšnych dopóznaśach wědomnostnikow su w 6. stolěśu do stronow źinsajšneje Łužyce pśidrogowali. Tam su bagnišća wusušyli, kraj zdobyli a zachopili rolu wobźěłowaś. 

Mjazy 9. a 12. stolěśim jo jich Nimske mócnarstwo w tak pomjenjonych "Wendenkreuzzügen" póbiło. Tak su Serby něnto južo wokoło 1000 lět pód cuzym kněstwom a źinsa jadna ze styrich pśipóznatych narodnych mjeńšynow Nimskeje.

Wóni maju dwě spisowneje rěcy: dolnoserbšćinu a górnoserbšćinu. Ale eksistěrujo mimo togo ceła kopica narěcow, ako na pśikład slěpjańska.

## Glědaj

Limes Sorabicus
Serbski rěcny atlas

**Serbski rěcny atlas** (krotceńka SRA, nimski: Sorbischer Sprachatlas, krotceńka SSA) jo jadno z nejžwažnjejšych dialektologiskich wuźěłow na pólu sorabistiki. Mimo swójogo wuznama za dialektologiju narowna nimski spisany rěcny atlas do wěsteje měry do źinsajšnego felujucu (resp. jano pó źěłach eksistěrujucu) historisku gramatiku. To pśitrjefijo wósebnje za górnoserbsku rěc, za dolnoserbsku rěc ga eksistěrujo Mukowa historiska gramatika na pólu fonetiskego a morfologiskego systema.

SRA pśedlažy w 15 zwězkach, z kótarychž jo wujšeł prědny 1965 a slědny 1996. Na wjelelětnem slěźarskem projekśe su źěłali głownje Helmut Faska, Helmut Jenč a Frido Michałk. Wjele dalšnych, teke wukrajnych wědomnostnikow jo se wobźěliło pśi zběranju rěcnego materiala w cełkownje 151 informaciskich dypkach (jsach) w Górnej a Dolnej Łužycy. Nazběrany material jo se wědomnostnje wugódnosćił a prezentěrujo se z pomocu rěcnogeografiskich kartow, ku kótaremž pśedlažy stawnje wobšyrny wědomnostny komentar.

## Tematiske wobłuki jadnotliwych zwězkow
W prědnych źaseś zwězkach dokumentěrujo se dialektalna leksika. Pśi tom zjima se w jadnotliwych zwězkach leksika wšakich wobłukow (glědaj bibliografija). Jědnasty a dwanasty zwězk wobjadnawatej morfologiju. Prědny z toś teju zwězkowu jo wěnowany gramatiskim kategorijam a paradigmatice substantiwow, drugi ale fleksiji adjektiwow, pronomenow a werbow. W tśinastem zwězku wopisujo se synchroniska, w styrnastem historiska fonologija. Slědny zwězk zaběra se ze syntaksu serbskich dialektow.

## Bibliografija
**Serbski rěčny atlas = Sorbischer Sprachatlas**
*1965 - Feldwirtschaftliche Terminologie (1. zwězk)
*1968 - Viehwirtschaftliche Terminologie (2. zwězk)
*1970 - Floristische und Faunistische Terminologie (3. zwězk)
*1972 - Terminologie des ländlichen Gewerbes (4. zwězk)
*1976 - Terminologie der Sachgebiete Küche und Garten (5. zwězk)
*1978 - Terminologie der Sachgebiete Körper und Kleidung (6. zwězk)
*1980 - Terminologie der Sachgebiete Hygiene, Krankheit und menschliche Eigenschaften (7. zwězk)
*1982 - Terminologie der Sachgebiete Verwandschaft, Berufe und Gesellschaft (8. zwězk)
*1984 - Terminologie der Sachgebiete Natur, Zeit, Glaube und Brauchtum (9. zwězk)
*1986 - Terminologie der Sachgebiete Haus und Hof sowie Verschiedenes (10. zwězk)
*1975 - Morphologie. Die grammatischen Kategorien - Paradigmatik des Substantivs (11. zwězk)
*1988 - Morphologie. Die Flexion der Adjektive, Pronomen und Verben (12. zwězk)
*1990 - Synchronische Phonologie (13. zwězk)
*1993 - Historische Phonologie (14. zwězk)
*1996 - Syntax (15. zwězk)

## Literatura
* Михалк С., Исследовательская работа по сербо-лужицкой диалектологии, Вопросы языкознания, 1968, №4, М., изд. Наука, стр. 21 - 32