open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mozilla Firefox Mobile

**Mozilla Firefox Mobile** jo lichotny webwobglědowak projekta Mozilla za mobilne kóńcne rědy, ako na pś. PDA, mobilne telefony abo MID. Jadnučki źěłowy system, kótaryž se pódpěra, jo Android.

Kodowe mě za Firefox Mobile jo **Fennec**, engelske a francojske pomjenjenje za pusćinowu lišku Fenek. Firefox Mobile za Maemo 1.0 Beta 5 jo w lěśe 2009 prědna wersija wobglědowaka była, kótaraž jo měła oficielne mě a logo Firefox.

## Funkcionalnosć

Firefox Mobile wuwija se na zakłaźe Mozilla Firefox, ma pak swójski wužywarski pówjerch. Ten jo ako na specielne zamóžnosći (na pśikład dotyknjeńske wobrazowki) tak teke na wobgranicowanja (małe wobrazowki) toś teje rědoweje klase pśiměrjony.

Firefox Mobile bitujo funkcije ako rejtarki, gesty dotknjeńskeje wobrazowki, blokěrowanje wuskokujucych woknow a zastojnik gronidłow. Wobměra programa dajo se z pśidankami rozšyriś.

## Aktualne platformy

**Android**

Wersija za Android jo wót 29.&nbsp;měrca 2011 wózjawjoneje wersije 4.0 Firefox Mobile k dostaśeju. Z wersiju 14 jo se XUL-pówjerch pśez pówjerch Android narownał, aby se pótrjeba składa a napołnjowański cas znižyłej. Z wersiju 31 jo se zrazom pódpěra za Android 2.2 skóńcyła.

Wót wersije 37.0, kótaraž jo se 31. měrca 2015 wózjawiła, jo Mozilla Firefox Mobile teke z dolnoserbskim a górnoserbskim wužywarskim pówjerchom k dispoziciji, ale jano za rědy z Android 5.0 a wušej, dokulaž akle Android 5 pódpěra tśipismikowe rěcne kody.

## Pjerwjej pódpěrane platformy

**Maemo / MeeGo**

Na zachopjeńku jo Firefox Mobile jano za internetnej tableta Nokia N800 a N810 k dostsaśeju. W februaru 2009 jo se pótom prědna alfawersija za HTC Touch Pro wózjawiła.

Prědna stabilna wersija jo se 28.&nbsp;januara 2010 za smartfon N900 wózjawiła. Wužywanje na tabletoma N800 a N810 jo teke móžno było, njejo se pak dopórucyło. W MeeGo, to jo naslědnik Maemo, Firefox Mobile jo měł standardny wobglědowak za smartfony byś.

Mozilla jo mjaztym z wuwiśim za Maemo a MeeGo pśestał, slědna wózjawjona wersija jo Firefox Mobile 7 był.

**Windows Mobile**

22.&nbsp;februara 2010 jo se stwórta alfawersija Firefox za Windows Mobile (Fennec) wózjawiła. Ale 22.&nbsp;měrca 2010 jo se pśipowěźeło, až pśestanu z wuwijanim za Windows Mobile. Toś ten kšac  jo se z tym wobtwarźił, až Microsoft za Windows Phone&nbsp;7, to jo naslědnik Windows Mobile, njestaja rědy za wuwijanje natiwnych nałoženjow k dispozicji.

## Druge platformy

Lěcrownož Firefox Mobile jo na mobilne kóńcne rědy wusměrjony, su se na zachopjeńku pšawidłownje wersije za desktopowe źěłowe systemy Linux, OS X a Windows wózjawili, aby wuwijarjam a pśełožowarjam bźez pódpěranego mobilnego rěda wuwijanje dodankow atd. zmóžnili. Nowše wersije muse se za toś te systemy samostatnje kompilěrowaś.

## Eksterne wótkaze

* wiki.mozilla.org/Mobile – Mozilla Mobile Wiki
* Google Play – Wótkaz k Mozilla Firefox w Google Play
* www.mozilla.com/en-US/mobile – Produktowy bok Fennec (engelski)
* Erste Vorschau auf Firefox Mobile für Android erschienen, powěsć 28. apryla 2010 wó pśedalfawersiji na ZDNet.de

## Žrědła
Gmina

**Gmina** (serbski *gmejna*) jo zastojnska jadnotka w Pólskej, kótaraž jo pśirownajobna z nimskimi gmejnami. Wóna stoj pód powiatom (wokrejsom), ale nad sołectwom (šołtowstwom). W lěśe 2006 jo Pólska 2478 gminow měła, kótarež su pśisłušali tśom gmejnskim typam. Rozeznawa se mjaz měsćańskimi gmejnami *(Gminy miejskie)*, měsćańsko-wejsańskimi gmejnami *(Gminy miejsko-wiejskie)* a wejsańskimi gmejnami *(Gminy wiejskie)*.

Głowa wětšych měsćańskich gmejnow se groni *prezydent miasta* („prezident města“), póla mjeńšych měsćańskich gmejnow a měsćańsko-wejsańskich gmejnow jo to *burmistrz* („šołta“) a póla wejsańskich gmejnow zwětšego *wójt* (wót „fojt/Vogt“).
Brasília

**Brasília** jo stolica Brazilskeje. Ma tśi a poł miliona wobydlarjow a pótakem jo stwórte nejwětše město Brazilskeje (wětše su São Paulo, Rio de Janeiro a Salvador da Bahia).

## Wótkaz
Pólaki

**Pólaki** (pólski *Polacy*) su słowjański lud.

Wóni su pśedewšym w Pólskej, Běłoruskej, Litawskej a na Ukrainje domorodne. Wětšyna Pólakow jo katolska.

Wóni su žywe w slědujucych krajach:
*  Pólska: 36 500 000 - 37 400 000
*  Zjadnośone staty Ameriki: 9 500 000 - 10 600 000
*  Nimska: 1 500 000 - 2 000 000
*  Brazilska: 800 000 - 3 000 000
*  Kanada: 984 565 - 1 010 705
*  Francojska:  1 000 000
*  Zjadnośone kralojstwo: 600 000 - 630 000
*  Argentinska: 500 000
*  Běłoruska: 294 549 - 900 000 (pśedewšym: Grodno, Lida)
*  Litawska: 200 317 *(2011)* (pśedewšym: Wilno)
*  Ukraina: 144 130 - 900 000 (pśedewšym: žytomyrski wobcerk, chmielnicki wobcerk, lwowski wobcerk)
*  Irska: 122 585 *(2011)*
*  Rusojska: 73 000 - 273 000
*  Awstralska: 78 340 - 216 056
*  Norwegska: 120 000
*  Italska: 109 018
*  Šwedska: 75 323 - 100 000
*  Belgiska: 70 600
*  Špańska: 44 147 - 70 606
*  Nižozemska: 39 500 - 60 000
*  Awstriska: 35 485 - 60 000
*  Letiska: 51 995 *(2010)* (pśedewšym: Łatgalska a Riga)
*  Česka: 39 269 *(2011)* (pśedewšym w Šlazyńskej)
*  Dańska: 37 876
*  Kazachstan: 34 057 *(2009)*
*  Moldawska: 4 174
*  Słowakska: 3 084 *(2011)*
*  Estniska: 2 035 *(2009)*

## Wósobiny

### Architekt
*Chrystian Piotr Aigner
*Jakub Fontana
*Szymon Bogumił Zug

### Duchowny
*Jan Pawoł II.
*Mikołaj Łęczycki
*Józef Andrzej Załuski

### Komponist‎
*Fryderyk Chopin
*Stanisław Moniuszko

### Kral Pólskeje

*Bolesław Chrobry
*Mieszko II. Lambert
*Jan III. Sobieski
*Stanisław Leszczyński
*Awgust III.
*Stanisław Awgust Poniatowski


### Mólaŕ
*Jacek Malczewski
*Jan Matejko

### Pólitikar

*Władysław Grabski
*Ignacy Jan Paderewski
*Józef Piłsudski
*Władysław Sikorski


### Spisowaśel‎

*Jan Kochanowski
*Ignacy Krasicki
*Józef Ignacy Kraszewski
*Adam Mickiewicz
*Julian Ursyn Niemcewicz
*Eliza Orzeszkowa
*Mikołaj Rej
*Władysław Reymont
*Henryk Sienkiewicz
*Juliusz Słowacki
*Stefan Żeromski


### Pśijaśel [[Serby|Serbow]]
*Wilhelm Bogusławski - jurist a stawiznaŕ
*Józef Ignacy Kraszewski - spisowaśel
*Alfons Parczewski - jurist a stawiznaŕ
*Stanisław Słoński - slawist

## Nožki


## Wótkaz
Chorwaty

**Chorwaty** (chorwatski *Hrvati*) su słowjański lud, kótaryž jo pśedewšym w Chorwatskej, Bosniskej a Hercegowinje a Serbiskej domorodny. Pśispomnjenja gódne chorwatske mjeńšyny eksistěruju teke w Awstriskej *(Grodojske Chorwaty)* a Italskej *(Molise)*. Chorwaty powědaju zwětšego chorwatski a rozměju se rěcnje bźeze wšogo ze susednymi pódpołdnjowymi Serbami a Bosnijarjami. Wětšyna Chorwatow jo katolska.

Wóni su žywe w slědujucych krajach:
*  Chorwatska - 3 874 321 *(2011)*
*  Bosniska-Hercegowinska - 553 000 *(2013)*
*  Awstriska - 150 719 *(2001)*
*  Serbiska - 57 900 *(2011)*
*  Šwicarska - 40 484 *(2006)*
*  Słowjeńska - 35 642 *(2002)*
Bulgarje

**Bulgarje** ( българи) su słowjański lud, kótaryž jo pśedewšym w Bulgaŕskej žywy. Pśispomnjenja gódne bulgaŕske mjeńšyny eksistěruju teke w susednych krajach, na pśikład w Serbiskej a Rumuńskej.

Wóni su pśewažnje ortodoksne kśesćijanje, pó źělach (pśedewšym w rumuńskim Banaśe) pak teke katoliki.

## Wótkaz
Józef Ignacy Kraszewski

**Józef Ignacy Kraszewski** (* 28. julija 1812, † 19. měrca 1887) jo był pólski spisowaśel‎, publicist, stawiznaŕ a mólaŕ.

Wót 1863 do 1883 jo bydlił w Drježdźanach. Załožył stipendium dla serbskich wuknikow.

## Galerija

Wobraz:PL Lublin Grodzka 24 kamienica.jpg|Dom Kraszewskego w Lublinje w lětach 1826-1827
Wobraz:Krasevsky Uzef Ignacy Zhytomyr dim.jpg|Dom Kraszewskego w Žytomyrju w lětach 1847-1858
Wobraz:Kraszewski (19).jpg|Dom Kraszewskego w Waršawje w lětach 1860-1863
Wobraz:Dresden-Kraszewski1.jpg|Dom Kraszewskego w Drježdźanach w lětach 1879-1885
Wobraz:Romanow museum of Kraszewski 2.JPG|Muzeum w Romanowje
Wobraz:Kraszewski-Skalka.jpg
Alfons Parczewski

**Alfons Józef Ignacy Parczewski** (* 15. nowembra 1849; † 21. apryla 1933) jo był pólski jurist, stawiznaŕ‎ a pśijaśel Serbow.
Stanisław Słoński

**Stanisław Słoński** (* 9. oktobra 1879; † 8. měrca 1959) jo był pólski slawist‎ a pśijaśel Serbow.
Świdwin

**Świdwin** jo město w Pólskej, w pódwjacoropomorskem wójwodstwje. Lažy w Pomorskej.

## Galerija

Wobraz:Świdwin, zamek,XIV-XVIII-XX.JPG
Wobraz:Pdsoki Świdwin zamek 03.jpg
Wobraz:Kościół Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w Świdwinie.jpg
Wobraz:Starówka Świdwin.jpg
Wobraz:Brama Kamienna w Świdwinie.jpg
Wobraz:Jezioro Bukowiec w Świdwinie.jpg
Wobraz:Kościół Świętego Michała Archanioła w Świdwinie.jpg
Wobraz:Der 1911 erbaute Bismarck-Turm im Stadtpark von 78-300 Swidwin (Schivelbein).jpg
Złocieniec

**Złocieniec** jo město w Pólskej, w pódwjacoropomorskem wójwodstwje. Lažy w Pomorskej.

## Galerija

Wobraz:Ratusz w Złocieńcu.jpg
Wobraz:Szpital MSWiA w Złociencu.jPG
Wobraz:KosciolZlocieniec.JPG
Wobraz:Dom Zlocieniec 3.jpg
Wobraz:Srodmiescie Zlocieniec.jpg
Wobraz:ParkZubra.jpg
Wobraz:Drawa dopływ Noteci Złocieniec.jpg
Wobraz:Jezioro Kansk.JPG
Agnez Mo

**Agnez Mo** (* 1. žnjojski 1986 w Jakarśe, Indoneziska, pópšawne mě **Agnes Monica Muljoto**) jo indoneziska popowa spiwaŕka.
Grichy

**Grichy** (grich. *Έλληνες*) su indoeuropski lud, kótaryž jo pśedewšym w Grichiskej a na Cypernje žywy.

Wóni su pśewažnje ortodoksne kśesćijanje.
Armenijarje

**Armenijarje** (arm. *Հայեր*) su indoeuropski lud, kótaryž jo pśedewšym w Armeńskej žywy.

Wóni su pśewažnje kśesćijanje.
Hungory

**Hungory** (hun. *magyarok*) su lud, kótaryž jo w srjejźnej Europje žywy.

Wóni su pśedewšym w Hungorskej, Rumuńskej a Słowakskej domorodne. Hungory su pśewažnje kśesćijanje.
10. apryla

**10. apryla** jo 100. źeń gregorjaniskeje pratyje (101. w pśestupnych lětach), toś do kóńca lěta wóstawa hyšći 265 dnjow.

## Tšojenja
* 2010 - pólski prezident Lech Kaczyński jo zemrěł we lětadłowej katastrofje w Smolensku

## Narodniny
* 1952: Steven Seagal – US-amerikański grajaŕ
* 1959: Stanisław Tilich – serbski politikaŕ (CDU), ministaŕski prezident Sakskeje

## Wumrěśe
* 2010: Lech Kaczyński - pólski politikaŕ a statny prezident (* 1949)
* 2010: Dixie Carter - US-amerikańska grajaŕka  (* 1939)

## Wótkaz
Darłowo

**Darłowo** jo město w Pólskej, w pódwjacoropomorskem wójwodstwje. Lažy w Pomorskej.

## Galerija

Wobraz:Darlowo rynek (1).jpg
Wobraz:Darłowo, zamek książąt pomorskich, ob. muzeum, XIV, XVI, XVII.JPG
Wobraz:Darlowo - widok z latarni na elektrownie wiatrowa i jezioro Kopan 02.JPG
Wobraz:Darlowko latarnia 02.jpg
Wobraz:DARŁOWO 14.JPG
Wobraz:Darłowo-Castle Inn's back side.JPG
Wobraz:DARŁOWO 7.JPG
Wobraz:Darlowo - widok z latarni morskiej na rzeke Wieprze 01.JPG
Choszczno

**Choszczno** jo město w Pólskej, w pódwjacoropomorskem wójwodstwje. Lažy w Pomorskej.

## Galerija

Wobraz:Kościół Narodzenia NMP Ch-no.JPG
Wobraz:Choszczno niedzialkowskiego 12 kolb0396.JPG
Wobraz:Szpital ch-no.jpg
Wobraz:Choszczno baszta bramy kamiennej kolb9776.JPG
Wobraz:Choszczno szpital kolb0398.JPG
Wobraz:Panorama J.Kluki III.JPG
Wobraz:Choszczno stacja.jpg
Wobraz:Choszczno szpital kolb0397.JPG
10. nowembra

**10. nowembra** jo 314. źeń gregorjaniskeje pratyje (315. w pśestupnych lětach), toś do kóńca lěta wóstawa hyšći 51 dnjow.

## Tšojenja

## Narodniny
* 1932: Alfons Hrjehor – serbski dirigent a spěchowaŕ serbskeje muziki († 1990)
* 1968: Marek Benda – česki politikaŕ

## Wumrěśe
* 1673: Michał Korybut Wiśniowiecki – pólski kral (* 1640)
* 1982: Leonid Brešnjew – sowjetski politikaŕ a šef komunistiskeje strony (* 1907)
* 2006: Jack Palance - westernowy grajaŕ ze Zjadnośonych statow Ameriki (* 1919)
* 2008: Miriam Makeba - pódpołdnjoafrikańska spiwarka (* 1932)
* 2015: Helmut Schmidt -  nimski socialdemokratiski politikaŕ (* 1918)
* 2019: Hync Roj - serbski komponist a wucabnik (* 1927)

## Wótkaz
George W. Bush

**George W. Bush** (* 6. julija 1946, New Haven) jo ameriski politikaŕ a jo był w lětach 2001–2009 prezident Zjadnośonych statow Ameriki za Republikańsku stronu. Jo syn něgajšnego prezidenta George Bush.
Ulaanbaatar

**Ulaanbaatar** ( – pó słowje „cerwjeny rjek“,  – *Ulan-Bator*) jo stolica a nejwětše město Mongolskeje. Lěbda połojca mongolskego cełkownego wobydlaŕstwa, wokoło 1.318.100 luźi, jo žywa w mongolskej stolicy.

## Nožki


## Wótkaz
Kreta

**Kreta** () jo nejwětša kupa Grichiskeje a pěta nejwětša kupa Srjejźnego mórja. Ma płoń 8336 km² a 623 tysac wobydlarjow. Głowne město Krety jo Herakleion. 

## Wótkaz
Edward Asner

**Edward Asner** (faktiski *Yitzhak Edward Asner*; teke **Ed Asner**; * 15. nowembra 1929 we Kansas City, Missouri, † 29. awgusta 2021 w Los Angelesu) jo był US-amerikański grajaŕ, filmowy producent, synchrony powědaŕ a aktiwist za cłowjeske pšawa.
B. B. King

**Riley Benjamin King** (16. septembra 1925 w Berclair, Mississippi – 14. maja 2015 w Las Vegas, Nevada) jo był US-amerikański bluesowy gitarist a spiwaŕ.
Georges Pompidou

**Georges Jean Raymond Pompidou** (* 5. julija 1911 w Montboudif; † 2. apryla 1974 w Paris)  jo był francojski politikaŕ a jo był w lětach 1969–1974 prezident Francojskeje.

## Wótkaz
Elista

**Elista** (rus. *Элиста*, Элст) jo město w Rusojskej. Jo stolica republiki Kalmykska.

Město bu załožone w lěśe 1865.
Larry David

**Lawrence Gene** "**Larry**" **David** (2. julija 1947 w Brooklyn, New York) jo US-amerikański komikaŕ, awtor scenariskich knigłow a grajaŕ.
Jeff Garlin

**Jeffrey Todd** "**Jeff**" **Garlin** (5. junija 1962 w Chicago, Illinois) jo US-amerikański grajaŕ, awtor scenariskich knigłow a režiser.
Jemaine Clement

**Jemaine Atea Mahana Clement** (10. januara 1974 w Masterton, Wellington) jo nowoseelandski muzikaŕ, grajaŕ, režiser, producent, komikaŕ a awtor.
Chris Hardwick

**Christopher Ryan** "**Chris**" **Hardwick** (23. nowembra 1971 w Louisville, Kentucky) jo US-amerikański grajaŕ a  komikaŕ.
Gilbert Gottfried

**Gilbert Jeremy Gottfried** (28. februara 1955 w Brooklyn, New York) jo US-amerikański komikaŕ a grajaŕ.
Kaliforniska

**Kaliforniska** ( a  **California**, engelske wugrono ) jo zwězkowy stat Zjadnośonych statow Ameriki. Jo to na ludnosć nejwětšy a na płoninje tśeśi nejwětšy zwězkowy stat, pó Alaskej a Texasu. Lažy na krotkem wjacorje Zjadnośonych statow Ameriki na brjoze Śichego oceana. Granicujo  na pódpołnocy ze zwězkowym statom Oregon, na dłujkem zajtšu ze zwězkowym statom Nevada, na pódzajtšu ze zwězkowym statom Arizona a na pódpołdnju z Mexikom (zwězkowy stat Baja California). Styri nejwětše města su Los Angeles, San Diego, San José, a San Francisco, głowne město jo Sacramento.

## Wótkaz

* Oficialne stronki
Casowa cona

**Casowa cona** twórje źěle zemskego powjercha, w kótarejž samski, statnje zrědowany cas a samski datum płaśe. W cełem swěśe su dogromady 40 a w Europje styri casowe cony.

## Wótkaz
Casowe cony w Europje

Europa ma styri **casowe cony**: pódwjacoroeuropski cas (WET/GMT), srjejźnoeuropejski cas (CET), pódzajtšnoeuropski cas (EET) a Moskowski cas (MSK).

**Pódwjacornoeuropski cas (WET, [[UTC+0]], GMT)** jo casowa cona Färöskich kupow, dłujkozajtšneje Grönlandskeje, Irskeje, Islandskeje za cas cełego lěta, Kanariskich kupow, Madeiry, kupy Man, Portugalskeje a Zjadnośonego kralojstwa. Jogo engelske mě jo *Western European Time* (WET).

**Srjejźnoeuropejski cas (CET, [[UTC+1]])** jo mě casoweje cony, kótaraž ma casowu diferencu jadneje góźiny wót koordiněrowanego swětowego casa (UTC). Wužywa se wót wšych krajow w pódwjacornej kontinentalnej Europje wótglědajucy wót Portugalskeje, wužywajuceje pódwjacoroeuropski cas. Engelske mě jo *Central European Time* (CET).

**Pódzajtšnoeuropski cas (EET, [[UTC+2]])**, engelski *Eastern European Time* (EET), jo casowa cona pódzajtšo- a pódpołnocnoeuropejskich krajow mjazy srjejźnoeuropejskeju casoweju conu a Rusojskeju (Běłoruska, Bulgaŕska, Cypriska, Estniska, Finska, Grichiska, Letiska, Litawska, Moldawska, Rumuńska, Kaliningradska prowinca, Ukraina).

**Moskowski cas (MSK, [[UTC+3]])** () jo casowa cona europskego źěla Rusojskeje.

Wón wužywa se mimo togo w cełem kraju za jězdne abo lětańske plany śěgow, lětadłow, łoźow. Wóno teke wustupujo w telegramach, mejlkach atd. Cas jo cesto zdźělone wšudy w kraju za cas radijowych wusćełanjow.

"Moskowski normalny cas (MSK)" wótpowědujo UTC+3 w zymje, mjaz slědnym tyźenjom oktobra a slědnym tyźenjom měrca, lětny cas wótpowědujo UTC+4.

## Glědaj teke
* Casowe cony w Europje w lěśu
Jim Varney

**James Albert** "**Jim**" **Varney, Jr.** (15. junija 1949 w Lexington, Kentucky – 10. februara 2000 we White House, Tennessee) jo był US-amerikański grajaŕ.
Wallace Shawn

**Wallace Michael Shawn** (12. nowembra 1943 w New York City, New York) jo US-amerikański a grajaŕ a režiser w źiwadle, we filmje a w telewiziji, ale teke awtor.
Estelle Harris

**Estelle Nussbaum** (* 4. apryla 1928 w Manhattanje, New York, † 2. apryla 2022) jo była US-amerikańska grajaŕka, synchrona powědaŕka a komikaŕka.
Don Rickles

**Donald Jay** "**Don**" **Rickles** (8. maja 1926 w Queens, New York – 6. apryla 2017 w Beverly Hills, Kaliforniska) jo US-amerikański komikaŕ a grajaŕ.

## Wótkaz
John de Lancie

**John Sherwood de Lancie, Jr.** (20. měrca 1948 w Philadelphia, Pennsylvania) jo US-amerikański grajaŕ.

## Wótkaz
Richard Simmons

**Richard Simmons** (pópšawem *Milton Teagle Simmons*; 12. julija 1948 w New Orleans, Louisiana) jo US-amerikański komikaŕ a grajaŕ.

## Wótkaz
Osama bin Laden

**Usāma ibn Muhammad ibn Awad ibn Lādin**, powšyknje znaty ako **Osama bin Laden** (1957 w Riyadh, Saudi Arabia - 2. maja 2011 w Abbottabaźe, Pakistan) jo był saudi-arabiski, z lěto 1994 bźezstatny terorist.
Ayman al-Zawahiri

**Ayman Mohammed Rabie al-Zawahiri** (19. junija 1951 w Maadi, Egyptojska) jo chirurg a jo był šef organizacije w zakšytosći Al-Džihad. Wón płaśi ze smjerśi Osama bin Laden w maju 2011, załožarja a nawjedowarja teror zwězanych seśow al-Qaida, ako numer jaden w toś tych hierarchije. Wón stoj na lisćinje nejwěcej pytanych mjazynarodnych teroristow, kótarež se wót ministarstwa wenkownego Jadnośonych statow Ameriki ako *Specially Designated Global Terrorist* pomjenjuju. Za informacije, kótarež k jogo złapanju abo jogo smjerśi wjedu, jo myto wót 25 milionow US-dolarow wustajiło.

## Nožki
HTML

**HTML** (eng. ) jo na teksće bazěrowana, wóznamjenjeńska rěc za zwobraznjenje wopśimjeśow kaž teksty, wobraze a wótkaze w dokumentach. HTML-dokumenty su bazy za World Wide Web a se z pomocu seśowego wobglědowaka pokaza. Mimo wopśimjeśow, kótarež se z browserom pokazuju, HTML teke wopśimjejo dalšne pódaśe w formje Meta-informacijach, kótarež na pś. informěruju we teksće wó wužywanej rěcy abo wó awtorje boka, abo wopśimjeśe boka zhornu. Wóznamjenjeńska rěc bu wót World Wide Web Consortium (W3C) až do wersije 4.01 dalejwuwiwana a se ma něnto pśez XHTML narownowana.

## Wersije
HTML bu w lětu 1989 wót Tim Berners-Lee na CERN w Genfje zrědowana.
* **HTML** (bźez wersijowego cysła, 3. nowembra 1992): prawersija, kótaraž se jano na teksće orientěrował. Weblink
* **HTML** (bźez wersijowego cysła, 30. apryla 1993): K tekstoju se mimo atributam kaž tucnego abo kursiwnego zwobraznjenja teke integracija wobrazow pśidało.
* **HTML+** (Nowember 1993) Planowane rozšyrjenja, kótarež se do pózdźejšych wersijow pśidali, ale njebu ženje kaž HTML+ rozžohnowane. paper/hatmlplus.html|Weblink
* **HTML 2.0** (Nowember 1995): Ta z 1866 definěrowana wersija zawjedujo mjaz drugim formularsku techniku. Status toś togo standarda jo „HISTORIC“. Teke pśedchadnicy su zastarske.
* **HTML 3.0**: Wersija njebu oficialěrowana, dokulaž wóna z zawjedowanim Netscape-Browsera we wersiji 3 južo pśed publicěrowanim jo była zastarska.
* **HTML 3.2** (14. januara 1997): Nowa w toś tej wersiji jo była młogolicbny Features kaž tabele, tekstowy běg wokoło wobrazow, zapśijeśe z Applet.
* **HTML 4.0** (18. decembra 1997): Z toś tej wersiju buchu teke Stylesheety, skripty a frame zawjedne. Teke su rozdźělenje do *Strict*, *Frameset* a *Transitional* se wótměwało. 24. apryla 1998 se wudawa pitśku korigěrowana wersija toś togo standarda.
* **HTML 4.01** (24. decembra 1999): Narowna HTML 4.0 z wšakimi, małymi korekturami. Jo slědna HTML-wersija.
* **[[Extensible Hypertext Markup Language|XHTML]] 1.0** (26. januara 2000): Nowoformulěrowanje HTML 4.01 z pomocu z XMLa. 1. awgusta 2002 se wobźěłowana wersija wuda.
* **XHTML 1.1** (31. maja 2001): Pó tym až XHTML bu do modulow rozdźělowana, bu z XHTML 1.1 strikta wersija definěrowana, pśi kótarejž z HTML 4 zawjedne warianśe Frameset a Transitional wótpadnjetej.
* **XHTML 2.0** (zjawne nacerjenje): Tuta wersija wěcej njebazěrujo na HTML 4.01 a zawjeźe někotare nowe tagsy, na pś. `<nl>` za nawigaciske lisćiny. Rozdźělenje wuznamjenjowanja a stila se ma w toś tej wersiji dokóńcyś.

## HTML-struktura
HTML-dokument wobstoj z tśi wobłukow:

# Dokumenttypoweje deklaracije cełego na zachopjeńku dataje, kótaraž wužywanu DTD pomjenjujo, na pś. HTML 4.01 Strict,
# HTML-głowy (`head`), kótaraž pśedewšym techniske abo dokumentariske informacije wopśimjejo, kótarež nic direktnje w seśowem wobglědowaku widne su a
# HTML-śělesa (`body`), kótarež wopśimjeju informacije, kótarež se maju pokazowaś.
Pótakem wupada bazowa struktura webstrony pó slědujucej šemje:




Titel webstrony



Wopśimjeśe webstrony



## Glědaj teke
* XHTML
* CSS
CSS

**CSS** (skrotconka za engelski *Caskading Style Sheets*, pó słowach "kaskadujuce stilowe łopjena") jo deklaratiwna *stylesheet*owa rěc za strukturowane dokumenty. Wóna se mjaz drugim na pś. zgromadnje z HTML a XHTML wužywa, ale teke se móžo za někaku družynu XML, kaž na pś. za SVG a XUL.

CSS ma źěliś wopśimjeśe dokumenta (pisany w HTML abo drugej rěcy) wót zwobraznjenja dokumenta, kaž na pś. barwy, znamjenowe sady, layout. 

Specifikacije CSS se wót World Wide Web Consortium (W3C) wobstarujo.

## Bazowa struktura

```
selektor { 
kajkosć1:gódnosć1;
kajkosć2:gódnosć; 
/* komentar */
}
```


## Glědaj teke
* HTML
* XHTML
Bernie Sanders

**Bernard "Bernie" Sanders** (* 8. septembra 1941, New York City) jo amerikański stroński njewězany politikaŕ. Z lěta 2007 zastupi zwězkowy stat Vermont w US-senaśe. Dnja 29. apryla 2015 jo swóju kandidaturu za pśedwuběranje Demokratiskeje partaje za wólby US-prezidenta w lěśe 2016 wuzjawił.

## Wótkaza

* Bernie Sanders
Denali

**Denali** (athapaska: „ten wusoki“ abo „ten wjeliki“, něga *Mount McKinley*) jo z 6198 meterami nejwuša góra Alaski, Zjadnośonych statow a cełeje Pódpołnocneje Ameriki. 

Wót 1917 do 2015 jo była góra oficielnje pomjenjowana pó 1901 zamordowanem prezidenśe William McKinley.

## Geografija
Wjeršk Alaskaskego rjeśaza namaka se něźi 200 kilometrow pódpołnocnje alaskaskeje stolicy Anchorage w narodnem parku ze samskim mjenim. Dla izolěrowanego połoženja jo Denali góra z nejwušym reliefom na swěśe, to groni až njejo drugeje góry, kótaraž wustupujo tak wusoko ze swójeje wokoliny. Z teje pśicyny płaśi teke ako jadna z górow z nejwěcej ekstremneju klimu, charakterizěrowaneju pśez mócne wichory (cesto nad 120 km/h), špatne wjedro a wósebnje niske temperatury, w ekstremnych padach pód −60°C. W zymskich mjasecach wjejo jetstream z wěcej ako 160 km/h pśez góru. Smyckowańska sezona trajo wót apryla do junija.

## Stawizny
Prědne dokumentěrowane naspomnjenje góry póchada wót britiskego nadejźarja George Vancouver z lěta 1794. Ako prědny dośěgnu dnja 7. junija 1913 amerisko-britiski slěźaŕ Hudson Stuck a alaskaski alpinist Henry Peter Karstens z dwěma indiańskima pśewóźowarjoma wjeršk.

## Wótkaz
Justin Bieber

**Justin Drew Bieber** (* 1. měrca 1994 w Londonje, Ontario) jo kanadiski popowy a Contemporary-R&B-spiwaŕ. Jogo kariera jo se z coverowymi wersijami znatych songow zachopił, kótarež jo ako wideo na YouTube wózjawił.

## Nožki
Barentsowe mórjo

**Barentsowe mórjo** ( *Barentshavet*,  Баренцево море/*Barencewo morje*) jo nakšomne mórjo Arktiskego oceana pódpołnocnje europskeje twardeje zemje. Lažy mjaz rusojskim Franca Józefowym krajom na pódpołnocy, Nowej Zemlju na pódzajtšu, rusojskim a norwegskim brjogom na pódpołdnju a norwegskim Svalbardom na dłujkem wjacorje a bu pó nižozemskim namórniku Willemje Barentsu pomjenjowane. 

## Geografija

Z pśerězneju dłymokosću wót něźi 230 metrow słuša k dłymšym šelfowym mórjam. Dla Pódpołnocnoatlantiskego tšuženja, wótnožki Golfowego tšuženja, jo wjele pśistawow pśi Barentsowem mórju teke w zymje bźez lodu, lěcrownož laže daloko na pódpołnocy.

Ako granica mjaz Barentsowym a Europskim pódpołnocnym mórjom płaśi linija wót Svalbarda pśez Mjadwjeźowu kupu až k Pódpołnocnemu kapoju. na pódpołdnju jo Běłe mórjo za połkupu Kolu jadnučke nakšomne mórjo Barentsowego mórja. Za Nowej Zemlju na pódzajtšu lažy Karaske mórjo.

Za cas zymneje wójny a teke pó tom jo była mórska granica mjaz Sowjetskim zwězkom resp. Rusojskeju a Norwegskeju zwadna. W aprylu 2010 stej wujadnałej stata dogrono, pó kótaremž běžy granica wósrjejź něźi 175.000 km² wjelikego zwadnego teritorija.

## Góspodaŕstwo

Nejwětše město pśi brjogach Barentsowego mórja jo Murmansk w Rusojskej, źož se namaka – rowno kaž w něga finskej Pječenze – stojnišćo rusojskeje polarneje floty. W Barentsowem mórju nadejźo se teke nejwětšy wobstatk zešrótowanych atomowych podnurjakow na swěśe, což pśedstaji riziko za pśirodu a pśimórske strony.

Pód mělšym pódzajtšnym źělom mórja, źož se rěka Pječora do njogo wulewa, su bogate łožyšća zemskego wóleja. Teke na krotkem wjacorje nadejdu se wólejowe a płunowe łožyšća. Z 1970tych lět se z mórja wólej wudobywa, což jo był tegdy pśicyna konflikta mjaz pśimórskima krajoma.

Dalšna wuznamna góspodaŕska gałuz jo rybarstwo, pśedewšym kabeljawa.

## Wótkaz
Casowe cony w Europje w lěśu

**Europski lětny cas** jo wujadnanje pó kótaremž styri Europske casowe cony se jadnu góźinu za cas nalěśe doda, aby wěcej profitěrował wót dnjownego swětła. 

To jo cynite we wšych krajow Europy z wuwześim Islandskeje, kótaraž wužywa UTC w cełem lětu. Perioda źo wót 01:00 UTC slědneje njeźele měrca až do 01:00 slědneje njeźele oktobra, w kuždem lětu. 

Mjenja casowych conow změnja do slědujucych: Pódwjacoroeuropski lětny cas (WEST), Srjejźnoeuropejski lětny cas (CEST), Pódzajtšnoeuropski lětny cas (EEST) a Moskowski lětny cas (MSD).

**Pódwjacoroeuropski lětny cas (WEST, [[UTC+1]])** jo casowa cona w lětu Färöskich kupow, dłujkozajtšneje Grönlandskeje, Irskeje,  Kanariskich kupow, Madejry, Manksoweje kupy, Manikowych kupow, Portugalskeje a Zjadnośonego kralojstwa. Jogo mě engelski jo *Western European Summer Time* (WEST).

**Srjejźnoeuropski lětny cas (CEST, [[UTC+2]])** jo mě casoweje cony, kótaraž ma góźinsku diferencu dweju góźinowu wěcej ako koordiněrowany swětowy cas (UTC). Wón jo wužywany wót wšych krajow w pódzajtšnej kontinentalnej Europje z wuwześim Portugalskeje, kótaraž zasej wužywa Pódwajcoroeuropski lětny cas.

Jogo mě engelski jo *Central European Summer Time* (CEST), francojski *Heure avancée de l'Europe centrale* (HAEC) a nimski *Mitteleuropäische Sommerzeit* (MESZ).

**Pódzajtšnoeuropski lětny cas (EEST, [[UTC+3]])**, engelski *Eastern European Summer Time* (EEST), jo casowa cona Europskich krajow mjazy Srjejźnoeuropejskeju lětneju casoweju conu a Rusojskeju Federaciju.

Europske kraje, kótarež wužywaju za cas lěta UTC+3: Běłoruska, Bulgaŕska, Cypern, Estniska, Finska, Grichiska, Letiska, Litawska, Moldawska Republika, Rumuńska, Kaliningradska prowinca, Ukraina.

**Moskowski lětny cas (MSD, [[UTC+4]])** () jo kazniski městny cas w europskem źělu Rusojskeje pó casowej conje Moskwy za cas lěta.

Moskowski cas jo wužywany za jěźne abo lětański plany śěgow, lětadłow, łoźow atd. wšudy w Rusojskej Federaciji. Wón teke se pokazowaś w telegramach, w e-mejlkach atd. pokazuju. Cas jo cesto zdźělony wšudy w kraju w radijowych wusćełanjach pó Moskowskem casu.

"Moskowski Normalny cas (MSK)" jo rowny k UTC + 3 góźinam w zymje, mjazy slědnej njeźelu oktobra a slědnej njeźelu měrca.

"Moskowski lětny cas (MSD)" jo rowny k UTC + 4 góźinam za cas zbytka lěta.

Zymski cas jo oficielnjejšy, wón jo takrjec normalny městny cas Moskwa. Toś groni až kazniska casowa cona Moskwy jo UTC + 3.

Městny cas we wšym drugem měsće Rusojskeje jo Moskowski cas plus wobgranicujuca góźinska diferenca. Toś ta formula jo płaśiwa pśisamem pśecej, wóna njepłaśi jano za cas změny mjazy zymskim a lětnim casom, dokulaž změna pśecej jo 03:00 pó městnem casu.

## Póśěgowe strony

Casowe cony w Europje
Gəncə Stat Uniwersita

**Gəncə Stat Uniwersita** (azerska *Gəncə Dövlət Universiteti* - **GDU**) jo uniwersita w Gəncə w Azerbajdžanje. Uniwersita bu załožona 1939. 

## Pśispomnjeśa


## Wótkaze
*Oficialna strona (azerska)
Don

**Don** ( Дон) jo 1870 kilometrow dłujka rěka w pódpołdnjowej Rusojskej, kótaraž se na srjejźorusojskej plaśe blisko Nowomoskowska w Tulskej oblasći wužrědli a za Rostowom do Azowskego mórja wulewa. Don jo stwórta nejdlejša rěka w Europje.

Don jo był južo starym Gricham pód mjenim *Tanais* znaty a płaśi až do 17. lětstotka ako pódzajtšna granica Europy. Wót casa cara Pětra Wjelikego jo grajkała rěka za Rusojsku wažnu rolu ako pśistup k Srjejźnemu mórju.

## Běg
Žrědła pśiběgow Dona namakaju se něźi 150 kilometrow pódpołdnjownje Moskwy na srjejźorusojskej plaśe. Wót tam běžy rěka nejpjerwjej do pódpołdnjowego a pózdźej do krotkozajtšnego směra. Pśi górnem běgu lažy wjelike město Woronjež, źož se rěka ze samskim mjenim z Donom zjadnośi. Za wulewom rěki Ilowlja we Wolgogradskej oblasći wobrośi se Don do krotkowjacornego směra. Na toś tom wótrězku jo jano 40 kilometrow wót dalej na pódzajtšu běžeceje Wolgi zdalony. Něźi 300 kilometrow dłujki Zimljanski gaśeński jazor jo z lěta 1952 pśez Wolgo-Donski kanal z nejwětšeju europskeju rěku zwězany. Kanal zwězujo tak pśez rěcny system Dona Carne mórjo z Kaspiskim, Baltiskim a Běłym mórjom. Něźi 150 kilometrow za wulewom z Ukrainy pochadajucego Donjeca a za milionowym městom Rostow twóri Don 340 km² wjeliki delta a wulewa se do Azowskego mórja.

Na 1360 wót 1870 kilometrow jo Don łoźowny.

*Glědaj teke: [[:Kategorija:Sedlišćo pśi Donje|Nastawki wó pśi Donje lažecych sedlišćach]]*

## Wótkaz
Sumqayıt Stat Uniwersita

**Sumqayıt Stat Uniwersita** (azerska *Sumqayıt Dövlət Universiteti* - **SDU**) jo uniwersita w Sumqayıt w Azerbajdžanje. Uniwersita jo była załožona w 2000.

## Pśispomnjeśa


## Wótkaze

*Oficialna strona (azerska)
Lənkəran Stat Uniwersita

**Lənkəran Stat Uniwersita** (azerska *Lənkəran Dövlət Universiteti* - **LDU**) jo uniwersita w Lənkəran w Azerbajdžanje. Uniwersita bu załožona 1991. 

## Pśispomnjeśa


## Wótkaze
*Oficialna strona (azerska)
Mingəçevir Stat Uniwersita

**Mingəçevir Stat Uniwersita** (azerska *Mingəçevir Dövlət Universiteti* - **MDU**) jo uniwersita w Mingəçevir w Azerbajdžanje. Uniwersita bu załožona 2015. 

## Pśispomnjeśa
Tavo Burat

**Tavo Burat** (* 22. maja 1932 w Stezzanoje; † 8. decembra 2009 rowno tam, jo pseudonym *Gustavo Buratti Zanchi*) jo był italski žurnalist a politikaŕ.

Z lěta 1964 Burat jo był sekretaŕ mjazynarodnego zjadnośeństwa, kótarež su rěcy a kultury zdźaržaś kśěło, kótarež su wót wumrěśa wobgrozone. Wón wósebnje se procował wó wuchowanje  Piedmontšćiny a Franko-Provencalšćiny.

## Bibliografija

### Italski
* 1957: *Diritto pubblico nel Cantone dei Grigioni*
* 1974: *La situazione giuridica delle minoranze linguistiche in Italia*, dins *I diritti delle minoranze etnico-linguistiche*
* 1976: *In difesa degli altri*, dins U. Bernardi, *Le mille culture, Comunità locali e partecipazione politica*
* 1981: *Decolonizzare le Alpi*, dins *Prospettive dell'arco alpino*
* 1989: *Carlo Antonio Gastaldi. Un operaio biellese brigante dei Borboni*
* 1997: *Federalismo e autonomie. Comunità e bioregioni*
* 2000: *Fra Dolcino e gli Apostolici tra eresia, rivolta e roghi*
* 2002: *L'anarchia cristiana di Fra Dolcino e Margherita* (Ed. Leone & Griffa)
* 2004: *Eretici dimenticati. Dal Medioevo alla modernità* (Ed. DeriveApprodi)
* 2006: *Banditi e ribelli dimenticati. Storie di irriducibili al futuro che viene* (Ed. Lampi di Stampa)

### Piedmontski
* 1979: *Finagi* (Ca dë studi piemontèis)
* 2005: *Lassomse nen tajé la lenga*, (ALP) 
* 2008: *Poesìe*, (Ca dë studi piemontèis)

## Nožki


## Wótkaz
Anja Pohončowa

**Anja Pohončowa** (* 1970 we Wětošowje) jo serbska wědomnostnica, sorabistka, sobuźěłaśerka w rěcywědnem wótźělenju Serbskego instituta w Budyšynje a moderatorka dolnoserbskego magacina Łužyca.

## Publikacije
*2002 - *Der Einfluss obersorbischer Lexik auf die niedersorbische Schriftsprache*, Budyšyn
*2007 - *Dołojcne serbojstwo we łužyskich casopisach 1793–1941*, Budyšyn
*2011 - *Wo Krabat das Zaubern lernte. Unterwegs in der sorbischen Oberlausitz*, Budyšyn
*2012 - *Nimsko-dolnoserbski šulski słownik*, Budyšyn

## Wótkaz
* Anja Pohontsch, RBB
* Anja Pohontsch, Serbski Institut
Bascha Mika

**Bascha Mika** (* 17. januara 1954, Komprachcice, Pólska) jo nimska žurnalistka, kótaraž jo była wót 1999 do 2009 šefredaktorka nimskich nowinow Die tageszeitung.

## Eksterne wótkaze
* NDR: Biografija
Debora Patta

**Debora Patta** (* 13. julija 1964, Simbabwe) jo  pódpołdnjoafrikańska žurnalistka, kótaraž jo była wót 1984 do 1990 šefredaktorka pódpołdnjoafrikańskich nowinow Radio 702, wót 1990 do 1998 šefredaktorka pódpołdnjoafrikańskich nowinow e.tv.

## Bibliografija
* Anne Maggs a Debora Patta; *Baby Micaela: the inside story of South Africa's most famous abduction case*; Zebra Press, 1996; 
* Rory Steyn a Debora Patta; *One step behind Mandela: the story of Rory Steyn, Nelson Mandela's chief bodyguard*; Zebra Press, 2000; 

## Myta
* 1992: South African Checkers Journalist of the Year
* 2004: Vodacom Journalist of the Year Gauteng Region
* 2004: MTN 10 Most Remarkable Women in Media
* 2007: Simonsvlei Journalist Achiever of the Year
* 2009: Vodacom Women in the Media
* 2010: CEO Magazine South Africa's Most Influential Women in Business and Government
* 2010: *Tricolor Globe Award* ab *Italian Women in the World Association*.

## Nožki


## Wótkaza
* informationcradle.com
Jan Neruda

**Jan Nepomuk Neruda** (* 9. julija 1834 w Praze; † 22. awgusta 1891 rowno tam) jo był česki žurnalist, basnikaŕ a spisowaśel. Płaśi ako załožaŕ realizma w českej literaturje. 

Jogo swójźbne mě bu wót Chilskego lyrikarja, marksista a nosarja Nobelowego myta Pablo Neruda (pópšawem *Neftali Richard Reyes Basualto*) ako pseudonym wužywane.

## Wótkaz
Pablo Neruda

**Pablo Neruda** (pópšawem *Neftali Reyes Basoalto*; * 12. julija 1904 w Parral; † 23. septembra 1973 w Santiago de Chile) jo był chilski basnikaŕ, spisowaśel a politikaŕ. Wón jo był aktiwist pśeśiwo fašizmoju w Špańskej a swójom rodnem kraju. W lěśe 1971 jo dostał Nobelowe myto za literaturu.

## Wótkaza

* https://web.archive.org/web/20151012200650/http://www.el-poeta.de/
Hugo Gunckel Lüer

**Hugo Gunckel Lüer** (* 23. awgusta 1901 we Valdivia, Chilska; † 10. julija 1997 w Santiago de Chile) jo był chilski botanikaŕ a aptejkaŕ, kótaryž stwóri zakłady za modernu botanisku taksonomiju.

## Wózjawjenja

### Knižne
* Helechos de Chile Monografías Anexos de los Anales de la Universidad de Chile, 245 pp. 
* Bibliografía Moliniana Fondo Andrés Bello, 166 pp. 

### Rozpšawy
* (1948) "La floración de la quila y el coligüe en la Araucanía." Ciencia e Investigación 4: 91-95. 
* (1953) "Plantas chilenas estudiadas por Linneo." Revista Universitaria (Chile) 38: 67-76 
* (1959) "Nombres indígenas relacionados con la flora chilena." Facultad de Química y Farmacia, Universidad de Chile, Santiago de Chile, 
* (1967) "Fitonimia atacameña, especialmente cunza." Anales de la Academia Chilena de Ciencias Naturales 52: 1 – 81 
* (1972) "Plantas chilenas descritas como nuevos por Juan Ignacio Molina y sus concordancias con la nomenclatura botánica actual." Noticiario Mensual del Museo Nacional de Historia Natural, Año 17 (N° 197):3-11. 
* (1979) "Vocablos populares técnicos relacionados con la industria del alerce" Noticiario Mensual del Museo Nacional de Historia Natural 274-275 
* (1980) "Plantas magicas mapuche." Terra Ameriga 41:73-75. 
* z C. Munizaga, 1958) "Notas etnobotánicas del pueblo atacameño de Socaire, o etnobotánica de Socaire." Publicaciones del Centro de Estudios Antropológicos 5: 9-40. 
* (1982). Significado de nombres genéricos de algunas plantas de la flora chilena. Academia N° 4. Academia Superior de Ciencias Pedagógicas. 157-180 Chloris chilensis vol. 9., Nº2)
J. R. R. Tolkien

**John Ronald Reuel Tolkien** (* 3. janura 1892 w Bloemfonteinje, Pódpołdnjowa Afrika; † 2. septembra 1973 w Oxfordźe) jo był engelski spisowaśel, basnikaŕ a rěcywědnik. Tolkien jo jaden ze załožarjow žanra fantasy. W swójich wulicowańkach jo wón mytologiski swět *Srjejźozemska* ( *Middle Earth*) stwórił.

Jogo bliski pśijaśel jo był spisowaśel C. S. Lewis.

## Twórby
* The Lord of the Rings (1954-1955) (*Kněz pjeršćenjow*) – romanowa trilogija ze swěta Srjejźozemskeje
* The Hobbit (1937) – roman ze swěta Srjejźozemskeje
* The Silmarillion ­– kolekcija stawiznow Srjejźozemskeje

## Wótkazy
Ludwigshafen

**Ludwigshafen** (oficielnje *Ludwigshafen am Rhein*) jo wjelike město z něźi 160.000 wobydlarjami w krotkowjacornej Nimskej. Lažy napśeśiwo Mannheimoju a wulewoju Neckara pśi lěwem brjoze Ryna na krotkem zajtšu Rheinland-Pfalcojska a jo wažne industrijowe srjejźišćo regiona. Město wobstoj akle wót lěta 1853 ako samostatna gmejna a jo mjaztym wósebnje ako sedło BASF a městno Tatorta nadregionalnje znate.

Strona ma dosć miłu a suchu klima z pśerěznej temperaturu wót 11,2 °C. Dalše wjelike města we wokolinje Ludwigshafena su Mainz na pódpołnocy, Darmstadt na dłujkem zajtšu, Heidelberg na krotkem zajtšu a Karlsruhe na pódpołdnju.

Ludwigshafen jo rodne město něgajšnego zwězkowego kanclarja Helmuta Kohla (*&nbsp;1930) a něgajšnego sakskego ministarskego prezidenta Kurta Biedenkopfa (*&nbsp;1930).

## Wótkaza

*
Salvador Allende

**Salvador Allende Gossens** [] (* 26. junija 1908 we Valparaíso; † 11. septembra 1973 w Santiago de Chile) jo był chilski gójc a politikaŕ a wót lěta 1970 do lěta 1973 prezident Chilskeje. Wón jo wopytał socializm demokratiski w Chilskej etablěrowaś. Bu w běgu wójaŕskego putša w lěśe 1973 zamordowany.

## Literatura
* Víctor Farías: *Salvador Allende: Antisemitismus und Euthanasie.* Philo, Hamburg 2003, 
* Klaus Luis, Huhn Corvalán: *Hoffnung und Terror: Der 11. September des Salvador Allende*. Das Neue Berlin Verlags GmbH, Berlin 2003, 
* Waltraud Peter, Hagen Jacobs: *Salvador Allende: Eine Chronik*. Neues Leben, Berlin 2008, 
* Wim Reckman: *Allende, Chiles neuer Mann*. Laetare-Verlag; Freiburg: Imba-Verlag, Stein (Nürnberg) 1971, 
* Alejandra Rojas: *Salvador Allende: das Ende einer Ära*. Aufbau-Verlag, Berlin 1998, 

## Wótkaz
Brigitte Reimann

**Brigitte Reimann** (* 21. julija 1933 w Burgu blisko Źěwina; † 20. februara 1973 we pódzajtšnem Barlinju) jo była nimska spisowaśelka.

Pó abiturje jo źěłała Brigitte Reimann ako wucabnica a w lěśe 1955 jo zachopiła pisaś. Ako spisowaśelka jo zastupowała wóna tak pomjenjowany Bitterfeldski puś, to jo socialistiski realizm. W lěśe 1960 pśeśěgujo do Wórjejc, źož až do lěta 1966 bydliła. We Wórjejcach jo źěłała w kombinaśe „Carna Plumpa“. W tom casu jo pisała swój roman „Ankunft im Alltag“ (1961). W lěśe 1965 jo dostała Brigitte Reimann Heinricha Mannowe myto. Wót 1968 do 1973 jo bydliła w Neubrandenburgu.

W starstwje 39 lět jo wumrěła Brigitte Reimann na nadrowy rak.

Jeje roman *Franziska Linkerhand* wostał njedokóńcony.

## Źěła
* 1956: *Die Frau am Pranger*, *Kinder von Hellas*
* 1957: *Wenn die Stunde ist, zu sprechen* a *Das Mädchen auf der Lotusblume*
* 1960: *Das Geständnis*, *Ein Mann steht vor der Tür* a *Sieben Scheffel Salz* 
* 1961: *Ankunft im Alltag* 
* 1963: *Die Geschwister* 
* 1965: *Das grüne Licht der Steppen* 
* 1974: *Franziska Linkerhand* (roman, njedokóńcony)
* 1983: *Brigitte Reimann in ihren Tagebüchern und Briefen*
* 1993: *Sei gegrüßt und lebe* (listowanje 1964 - 1973 z Christa Wolf)
* 1997: *Ich bedaure nichts* (źeniki 1955 - 1963)
* 1998: *Alles schmeckt nach Abschied* (źenik 1964 - 1970)
* 1998: *Franziska Linkerhand* (roman, njedokóńcony)
* 1999: *Aber wir schaffen es, verlaß Dich drauf!*
* 2001: *Mit Respekt und Vergnügen* (listowanje z Hermann Henselmann, Co-Awtor Hermann Henselmann, wudawaŕka Ingrid Kirschey-Feix)
* 2003: *Grüß Amsterdam* (listowanje 1956 – 1973 z Irmgard Weinhofen)
* 2008: *Jede Sorte von Glück. Briefe an die Eltern.*

## Filmy
* *Unser kurzes Leben*, DEFA 1981
* *Hunger auf Leben*, MDR 2003
Mainz

**Mainz **(nimski **Mainz**) jo město w Nimskej a stolica Rheinland-Pfalcojskeje. Lažy pśi pódwjacornej kšomje zwězkowego kraja na lěwem brjoze Ryna, znapśeśiw wulewje Mohana do Ryna. Na pšawem brjoze Ryna spózy zlewa Mohana a Ryna lažy Wiesbaden, głowne město zwězkowego kraja Hesseńska.

Mainz ma pśisamem dwěsćě tysac wobydlarjow.

## Wótkaz
Mohan

**Mohan** (teke *Main*; nimski *Main*) jo rěka w nimskich krajach Bayerskej, Baden-Württembergskej a Hesseńskej a z dłujkosću 527 kilometrow nejdlejšy pśiběg Ryna wót pšawego boka. Nastawa blisko Kulmbacha w Frankskej z Běłego a Cerwjenego Mohana. Prědny jo 41 km dłujki a wužrědli se na pódzajtšnem boku góry *Ochsenkopfa* w Fichtelowych górach na wusokosći 887 m, drugi jo 73 km dłujki a pśiźo z Frankskeje alby pódpołdnje Bayreutha.

Wažne města nad Mohanom su stary Babin *(Bamberg)*, Schweinfurt, Würzburg, Aschaffenburg a Frankobrod. Blisko Mainza wulewa se Mohan do Ryna.

Mohan jo wót lěta 1992 pśez kanal zwězany z Dunajom. Wažne pśiběgi su Regnitz, Tauber a Frankska Solawa.

## Žrědła


## Wótkaz
Helmut Kohl

**Helmut Josef Michael Kohl** (roź. 3. apryla 1930 w Ludwigshafenje, wum. 16 junija 2017) jo był nimski kśesćijańskodemokratiski politikaŕ. Wón jo był wót 1982 do 1998 ako wjednik carno-žołtego kněžaŕstwa šesty zwězkowy kanclaŕ Nimskeje. W běgu politiskego žywjenja statkował ako ministaŕski prezident Rheinland-Pfalcojskeje (1969–76), zwězkowy pśedsedaŕ strony CDU (1973–98) a wjednik opozicije w zwězkowem sejmje (1976–82).

Pó złamanju cerwjeno-žołteje koalicije a wuspěšnem wótgłosowanju wó wugronjenju njedowěry pśeśiwo kanclarjeju Helmutej Schmidtoju (SPD) bu Kohl dnja 1. oktobra 1982 za šestego zwězkowego kanclarja wólony. Wón jo nawjedował koaliciju stronow CDU/CSU a FDP až do lěta 1998, gaž jo zgubjował we wólbach swóju wětšynu. Helmut Kohl jo ze 16 lětami w zastojnstwje nejdlej amtěrujucy zwězkowy kanclaŕ Nimskeje až do źinsajšnego.

Pód nawjednikom Kohla stej se zasej zjadnośiłej w lěśe 1990 NDR a ZRN pó 41 lětach, cogoždla ma wón wósebnje w konserwatiwnych krejzach pśimě „kanclaŕ jadnoty“.

## Wótkaza

* www.helmut-kohl.de Webstrona Konrada Adenaueroweje załožby wó Helmuśe Kohlu
Karlsruhe

**Karlsruhe** jo wjelike město w krotkowjacornej Nimskej a z něźi 300.000 wobydlarjami pó Stuttgarśe druge nejwětše město Baden-Württembergskeje. Lažy na dłujkem wjacorje zwězkowego kraja pśi pšawem brjoze Ryna napśeśiwo Rheinland-Pfalcojskeje a njedaloko wót francojskeje granicy.

Město jo se w lěśe 1715 ako barokne planowe město załožyło a měło Badeńskej ako stolica a rezidencowe město słužyś. Charakteristiske su 32 drogow a alejow, wjeźecy wót groda we formje machawki do Wusokorynoweje nižyny. Wót lěta 1901 jo měło město wěcej ako 100.000 wobydlarjow.

Wót lěta 1951 jo Karlsruhe sedło nimskego Zwězkowego wustawowego sudnistwa. Mimo źewjeś wusokich šulow jo město wažne industrijowe stojnišćo z dwěma pśistawoma pśi Rynje a drugej nejwětšej rafineriju Nimskeje.

Wuznamne wósobiny z Karlsruha su pioněra wobchadnistwa Carl Benz (*&nbsp;1844) a Karl Drais (*&nbsp;1785) kaž teke koparje Oliver Bierhoff, Oliver Kahn, Mehmet Scholl a boksarka Regina Halmich.

## Wótkaza

*
Stuttgart

**Stuttgart** jo město w krotkowjacornem źělu Nimskeje a stolica Baden-Württembergskeje. Stuttgart jo z wokoło 600.000 wobydlarjami teke nejwětše město zwězkowego kraja a šeste nejwětše cełeje Nimskeje. Pśez město běžy rěka Neckar, kótaraž jo pśiběg Ryna.

## Wótkaze

* Oficialne stronki
Helmut Schmidt

**Helmut Heinrich Waldemar Schmidt** (* 23. decembra 1918 w Hamburgu, † 10. nowembra 2015) jo był nimski socialdemokratiski politikaŕ a był nimski zwězkowy kanclaŕ. W běgu swójogo politiskego žywjenja jo statkował ako zapósłańc zwězkowego sejma (1953–1962, 1965–1987), nutśikowny senator w rodnem Hamburgu (1961–65), pśedsedaŕ frakcije SPD w zwězkowem sejmje (1966–69), zašćitowański ministaŕ (1969–72) a financny ministaŕ (1972–74). Pó wótstupje Willyja Brandta bu dnja 16. maja 1974 wót sejma za pětego zwězkowego kanclarja wólony. Wón jo wjedował koaliciju stronow SPD a FDP dalej až do lěta 1982, gaž jo wustupił FDP z koalicije. Jogo naslědnik jo był Helmut Kohl (CDU).

Nejwažnjejše temy w casu jogo kanclarstwa su byli mjaz drugim wólejowa kriza, reforma rentowego systema, teroristiske wobgrozenje ze strony RAF w tak pomjenjowanej „nimskej nazymje“, zawjedowanje zgromadnego europskego pjenjeznego systema (ECU) a wuběźowanje w bronjenju mjazy pódwjacorom a pódzajtšom. Schmidt jo pódpěrował jědrowu energiju kaž teke bronjenje z raketami na nimskem teritoriju. Z lěwicaŕskeje opozicije napśeśiwo Schmidtowej politice su nastali mjaz drugim Zelene ako stwórta strona nimskego politiskego spektruma.

Wót lěta 1983 jo był Schmidt sobuwudawaŕ tyźenika „Die Zeit“. Wón jo był cesny měsćanaŕ Hamburga, Bremerhavena, Barlinja, Bonna, Güstrowa a kraja Šleswig-Holštejnska kaž teke cesny doktor na 30 uniwersitach, mjaz drugim w Oxforźe a Cambridge. Uniwersita Zwězkoweje wobory w Hamburgu groni wót lěta 2003 *Helmuta Schmidtowa uniwersita*.

## Nožki


## Wótkaz
Steve Jobs

**Steven Paul** "**Steve**" **Jobs** (24. februara 1955 w San Francisco, Kaliforniska – 5. oktobera 2011 w Palo Alto, Kaliforniska) jo był US-amerikański pśedewześaŕ. Jo załožył a wjele lět nawjedował firmu Apple Inc.

## Wótkaz
Fichtelowe góry

**Fichtelowe góry** (nimski *Fichtelgebirge*; česki *Smrčiny*) su srjejźne góry w dłujkem zajtšu Bayerskeje, pódpołdnje Hofa a pódzajtšnje Bayreutha. Mały źěl słuša teke k Českej. Wjeliki późěl górinow jo ako pśirodny park šćitany. Nejwuša góra jo *Schneeberg* (1051 m). W górinach wužrědliju se mjaz drugim Běły Mohan, Solawa, Naab a Ohře (*Eger*).

Wažne sedlišća w Fichtelowych górach su Wunsiedel, Marktredwitz a Selb.

## Žrědła


## Wótkaze

* ti-fichtelgebirge.de Oficialny turizmowy portal Fichtelowych górow
Hof (Solawa)

**Hof** (górnoserbski **Dwórc**; nimski **Hof**) jo bźezwokrejsne město z něźi 46.000 wobydlarjami na dłujkem zajtšu bayerskego kněžaŕstwowego wobwoda Górneje Frankskeje. Lažy na kšomje stawizniskego regiona Bohotskeje pśi rěkoma Solawje a Regnitz, jano pěś kilometrow slězy sakskeje granicy.

Hof namaka se w dolinje Solawy mjaz Frankskim lěsom a Fichtelowych górami. Bu w lěśe 1214 ako sedlišćo *Rekkenze* k prědnemu razoju dokumentariski naspomnjony. Wokoło 1230 bu tak pomjenjowane „nowe město“ natwarjone, kótarež jo dostało mě „Regnitzhof“ abo „Hof Regnitz“.

Partnaŕske města Hofa su Pławno, Cheb (Česka), Villeneuve-la-Garenne (Francojska), Joensuu (Finska) a Ogden (Utah, Zjadnośone staty).

## Žrědła


## Wótkaz
Corbin Bleu

**Corbin Bleu Reivers** "**Corbin Bleu**" (21. februara 1989 w New York City) jo US-amerikański grajaŕ, spiwaŕ, rejowaŕ a model italskego a jamaikańskego póchada. Wón jo syn grajarja David Reivers.
2016

## Tšojenja
### We Łužycy
* 

### Hynźi
* 

## Narodniny
*

## Wumrěśe
* 1. januara: Alfred Měškank - serbski sorabist, rěcywědnik‎ a pśełožowaŕ (* 1927)
* 13. januara: Juro Frano – serbski prjatkaŕ a dušepastyŕ (* 1937)
* 3. februara: Joe Alaskey - amerikański grajaŕ (* 1952)
* 24. měrca: Garry Shandling - amerikański komikaŕ a grajaŕ (* 1949)
* 7. nowembra: Leonard Cohen - kubański politikaŕ (* 1934)
* 25. nowembra: Fidel Castro - kubański politikaŕ (* 1926)
* 27. decembra: Carrie Fisher - amerikańska grajarka (* 1956)

## Wótkaz
Shia LaBeouf

**Shia Saide LaBeouf** (11. junija 1986 w Los Angeles, Kaliforniska) jo US-amerikański grajaŕ a komikaŕ.