open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Erwin Mjeršeńc

**Erwin Mjeršeńc**, teke Erwin Měršeńc a Erwin Mjerśeńc, nim. Erwin Merschenz (roź. 27. januara 1926 w Žylowje, wum. 18. apryla 2019) jo był agrarny inženjer, wulicowaŕ, spěchowaŕ regionalnych rěcnych projektow. Wón jo bydlił w Žylowje.

## Publikacije
* 2008 - *Faraŕ Šwjela a naša Žylojska cerkwja*, [w:] *Ze žywjenja na lanźe: pratyjarje wulicuju*, Budyšyn.
* 2012 - *Meine persönlichen Gedanken zum Jubiläum der Schule für Niedersorbische Sprache und Kultur*, [w:] *Sorben (Wenden) und Lemken: ethnische Minderheiten in Brandenburg und Polen*, redakcija Marja Elikowska-Winklerowa, Chóśebuz, b. 27-38.
* 2013 - *Stary Žylowaŕ Erwin Mjerśeńc wulicujo*, redakcija: Marja Elikowska-Winklerowa.

## Žrědła


## Literatura
* Naše awtorki a awtory, [w:] Serbska Pratyja 2015, b. 169
* Gregor Wieczorek, Co ma kapalica z płoźenim źiśi cyniś? ''Nowy Casnik'', 03.10.2013
1949

## Tšojenja
### W Serbach

### Hynźi

## Narodniny
* 16. januara: Tomasz Nawka – direktor Serbskego muzeuma a muzikaŕ
* 26. januara: Günther Schwientek – nimsko-serbski spiwaŕ a muzikaŕ († 1984)
* 20. februara: Jiří Drahoš – česki chemikaŕ a politikaŕ
* 4. měrca: Sergej Bagapš, prezident mjazynarodnje njepśipóznateje republiki Abchaziskeje († 2011)
* 7. apryla: Ludmila Budarjowa – serbska slawistka a pedagogowka, pśedsedaŕka Serbskego šulskeho towaristwa
* 13. apryla: Kito Ela – serbski wucabnik, wjednik Chośebuskeje wotnožki WITAJ-centruma
* 15. apryla: Manfred Hermaš – župan župy „Jakub Lorenc-Zalěski“, pśedsedaŕ towaristwa Serbski kulturny turizm
* 30. apryla: António Guterres – portugalski politikaŕ a premier, generalny sekretar UN
* 5. junija: Ken Follett – britiski spisowaśel
* 15. junija: Jim Varney - amerikański grajaŕ († 2000)
* 15. junija: Geoff Pierson - amerikański grajaŕ 
* 18. junija: Jarosław Kaczyński – pólski politikaŕ (PiS), premier Pólskeje
* 18. junija: Lech Kaczyński – pólski politikaŕ (PiS), statny prezident († 2010)
* 4. julija: Horst Seehofer – nimski politikaŕ (CSU), ministaŕski prezident Bayerskeje
* 8. oktobra: Sigourney Weaver - amerikańska grajaŕka
* 21. oktobra: Benjamin Netanjahu – israelski politikaŕ, ministaŕski prezident
* 6. decembra: Marja Michałkowa – serbska politikaŕka a cłonka Zwjězkowego sejma

## Wumrěśe
* 25. januara: Herman Kubjeńc – serbski telegrafowy inspektor, sobuźěłaśeŕ Maśicy Serbskeje (* 1878)
* 1. februara: Gustaw Feurich – serbski pśirodoslěźaŕ (* 1868)
* 22. apryla: Mikławš Brězan – serbski skałaŕ, bur a šołta (* 1899)
* 8. julija: Jan Šěca – serbski wucabnik, ludowy spisowaśel a pśełožowaŕ (* 1883)

## Nobelowe myta

## Wótkaz
Harald Kóńcak

**Harald Kóńcak**, teke: Harald Końcak a Harald Koncak, nim. Harald Konzack (roź. 20. maja 1954 w Mósće) - jo dolnoserbski inženjer a kulturny procowaŕ. Wón jo źěłał ako zastupny jadnaŕ Domowiny. W lětach 1994-2015 jo wón był cłonk Rady za nastupnosći Serbow a jeje pśedsedaŕ. W lětach 2015-2017 wón jo był ze županom župy "Dolna Łužyca". Bydli w Turjeju.

W 1984 jo dostał cesne znamuško Domowiny a w 2016 myto Domowiny.

## Žrědła


## Literatura
* Harald Kóńcak, *Pśed 25 lětami smy załožyli župu "Dolna Łužyca"*, [w:] Serbska Pratyja 2015, b. 106-107.
1950

## Tšojenja
### W Serbach

### Hynźi

## Narodniny
* 1. februara: Geert Mackenroth – sakski politikaŕ (CDU) a statny ministaŕ
* 10. februara: Christine Clauß – sakska politikaŕka (CDU) a statna ministaŕka
* 14. měrca: Rick Dees – amerikański radijowy DJ
* 18. měrca: Brad Dourif – amerikański grajaŕ
* 22. měrca: Goran Bregović – jugosłowjański muzikaŕ a komponist
* 11. apryla: Bill Irwin – amerikański komikaŕ a grajaŕ
* 21. apryla: Karol Duchoň – słowakski spiwaŕ († 1985)
* 21. apryla: Benedikt Dyrlich – serbski basnikaŕ, casnikaŕ a politikaŕ, cłonk Sakskego krajnego sejma
* 18. junija: Sophie Natuškec – serbska tworjeca wuměłcowka
* 18. junija: Helmut Hupac – dolnoserbski faraŕ
* 1. julija: David Duke – amerikański pšawicarski politikaŕ
* 9. julija: Wiktor Fedorowyč Janukowyč – ukrainski politikaŕ a prezident
* 9. awgusta: Gernot Krasselt – sakski politikaŕ (CDU)
* 7. septembra: Julie Kavner – amerikańska spiwaŕka a grajaŕka
* 8. septembra: Dietrich Šołta – slawist a direktor Serbskego instituta
* 23. septembra: Klaus Bartl – sakski politikaŕ Lěwicy
* 26. septembra: Petro Porošenko – ukrainski politikaŕ a prezident
* 4. oktobra: Rafael Wowčer – serbski wótkubłaŕ a wóśceńc, wjednik Rěcnego centruma Witaj († 2011)
* 27. oktobra: Alfons Kienzle – sakski politikaŕ (CDU)
* 21. nowembra: Monika Runge – sakska politikaŕka Lěwice
* 26. nowembra: Krzysztof Kiersznowski – pólski grajaŕ
* 7. decembra: Franc Šěn – serbski wědomnostnik
* 19. decembra: Dietmar Pellmann – sakski politikaŕ (Lěwica)

## Wumrěśe
* 15. februara: Měrćin Kral – serbski wucabnik, historikaŕ a rěcywědnik (* 1872)
* 26. měrca: Jurij Brusk – serbski faraŕ a spěchowaŕ serbskego źiwadła (* 1889)
* 27. junija: Franc Natuš – serbski kuchar, pśekupc a narodny procowaŕ, sobuwosrodźer Domowiny w lěśe 1945 (* 1898)

## Nobelowe myta

## Wótkaz
Jan Rak

**Jan Rak**, łat. Johannes Aesticampianus, nim. Johannes Rack a Hans Rack (roź. 1457 w Žemrju, wum. 31. maja 1520) – jo był humanistiski wucony serbskego póchada, teolog, basnikaŕ a spisowaśel, załožaŕ Chóśebuskeje łatyńskeje šule (gymnaziuma). Wón jo był *poeta laureatus*.

Wón jo se w Žemrju (Sommerfeld) naroźił ako syn Mata Raka. Pón jo studěrował w Krakowje, źož jo teke w lětach 1491-1498 źěłał ako wucabnik retoriki. 1498-1502 jo drogował a źěłał we wšakich uniwersitach (Wien, Bologna, Rom, Straßburg, Basel).

## Publikacije

*1499 - *Petri Heliae grammatica c. comment Joh. Sommerfelt Argent*
*1502 - *Carmina Aesticampiani mit dem Versiculi Theodorici Gresmundi*, Straßburg
*1507 - *Epigrammata Johannis Aesticampiani* mit *Carmen Huttens*, Lipsk 
*1507 - *Grammatica Martiani foelicis Capelle*, Frankobrod nad Odru
*1507 - *Tabula Cebetis Philosophi Socratici, cum Jo. Aesticampiani Epistola, Impr.*, Frankobrod nad Odru
*1508 - *Septem divi Hieronymi epistolae… cum Johanni Aesticampiani carmine*, Lipsk
*1508 - *C. Plinii Secundi Veronensis ad Titum Vespasianum in Libros naturalis historiae Epistola cum praefatione J. A. Rhetoris et poetae Laureati*, Lipsk
*1509 - *Germania des Tacitus*, Lipsk
*1509 - *Marciani Capellae Rhetorica, cum Jo. Rhagii verbosa praefatione*, Lipsk
*1515 - *M. Tullii Ciceronis de Oratrore libri III. Etc. Praefatus est Jo. Rhagius Aesticampianus Theologus, ad Vitum Werlerum Sulzfeldensem, editorem*, Lipsk
*1515 - *Modus epistolandi Magistri Johannis Aesticampiani*, Wien
*1518 - *Aurelii Augustini libellus de Vita christiana*, Lipsk
*1518 - *Augustini libellus de vita Christiana*, Lipsk
bźez datuma a města wudaśa:
* *Carmen de Lusatia, quod Melanchthon Basileam, ut excuderetur, miserat, nescio quo fato periit, et nondum repertum est*
* *Hymnus in laudem Barbarae*
* *Commentarius in Grammaticam Marciani Capellae, et Donati figuras*
* *Libanii graeci declamatoris disertismi, beati Johannis Chrysostomi praeceptoris, Epistolae, cum adjectis Johannis Summerfelt argumentis et emendatione et castigatione clarissimis*

## Nóžki


## Literatura
*

## Wótkaze
* Aesticampianus, Johannes Rhagius. Informacije na boce deutsche-biographie.de
1951

## Tšojenja
### W Serbach

### Hynźi

## Narodniny

* 9. januara: Heinz Lehmann – sakski politikaŕ (CDU) a wótpósłańc w krajnym sejmje
* 12. januara: Heiderose Gläß – sakska politikaŕka (Lěwica) a wótpósłańcka w krajnym sejmje
* 30. januara: Phil Collins – britiski bubnowaŕ a spiwaŕ, producent a awtor
* 18. apryla: Naďa Konvalinková – česka źiwadłownica
* 24. apryla: Enda Kenny – irski politikaŕ, premier
* 1. maja: Hans-Jürgen Schuster – sakski politikaŕ (FDP) a wótpósłańc w krajnym sejmje
* 4. maja: Bjarnat Cyž – serbski politikaŕ, pśedsedaŕ a dłujkolětny  jadnaŕ Domowiny
* 12. maja: Marja Elikowska-Winklerowa – serbsko-pólska wucabnica, kulturna procowaŕka
* 28. maja: Velimir Ilić – serbiski politikaŕ
* 19. junija: Ayman al-Zawahiri – egyptojski terorist (wum. 2014)
* 21. julija: Robin Williams – amerikański grajaŕ (wum. 2014)
* 23. julija: Edie McClurg – amerikańska grajaŕka
* 6. awgusta: Volker Bandmann – sakski politikaŕ (CDU) a wótpósłańc w krajnym sejmje
* 11. awgusta: Róža Domašcyna – serbska basnikara, pśełožowaŕka a wudawaśelka
* 29. septembra: Hanelora Handrekojc – serbska žurnalistka, reportaŕka
* 7. oktobra: Karl-Heinz Gerstenberg – sakski politikaŕ (Zwězk 90/Zeleni) a wótpósłańc w krajnym sejmje
* 14. oktobra: David Shulist – politikaŕ kašubskeje mjeńšiny w Kanaźe
* 19. oktobra: Karl-Friedrich Zais – sakski politikaŕ Lěwicy a wótpósłańc w krajnym sejmje
* 31. oktobra: Tomáš Najbrt – česki komponist a muzikaŕ
* 18. nowembra: Justin Raimondo – amerikański politikaŕ 

## Wumrěśe
* 18. januara: Hana Rězakec – serbska kontoristka w redakciji Katolskego Posoła (* 1872)
* 16. měrca: Janusz Jędrzejewicz – pólski politikaŕ (* 1885)
* 8. apryla: Jan Arnošt Frajšlag – serbski wucabnik, komponist a chórowy dirigent (* 1869)
* 30. julija: Jan Wjela – serbski wikowański  pomogaŕ, wótpósłańc strony SPD w Sakskem krajnym sejmje (* 1880)
* 3. septembra: Jakub Wjacsławk – serbski slawist, wědomnostny bibliotekar a załožaŕ Serbskeje bibliografije (* 1885)
* 20. oktobra: Jurij Mencl – serbski casnikaŕ, ludowy gerc a slěźaŕ ludowych muzikaliskich instrumentow (* 1903)

## Nobelowe myta

## Wótkaz
Myto Miny Witkojc

**Myto Miny Witkojc** jo wuznamjenjenje, kotarež se wót 2018 kužde druge lěto jadnej wósobje, kupce wósobow abo instituciji pśiznawa za angažěrowanosć na pólu serbskeje rěcy. Kriterije su nałožowanje, wužywanje, pósrědnjanje abo dalej wuwijanje serbskeje rěcy, wósebnje dolnoserbšćiny. Myto jo dotěrowane z 2.500 Euro.

Toś to myto jo pomnjeśu dolnoserbskeje basnikaŕki a casnikaŕki Miny Witkojc pósćone.

Prědny raz toś to myto jo było wót kraja Bramborska 24. nowembra 2018 pśiznate. Myto jo dostała źiśownja „Mato Rizo“ ze Žylowa.

W lěśe 2020 jo myto Miny Witkojc dostał Manfred Starosta, 2022 Bernd Pittkunings a 2024 Madlena Norbergowa.

## Nóžki


## Wótkaze
*Zjawne wupisanje myta Miny Witkojc na boce Kraja Bramborska
Siegfried Malk

**Siegfried Malk** (roź. 1954) jo serbski kulturny procowaŕ a fotograf, cłonk kupki Serbska namša a Spěchowańskego towaristwa za serbsku rěc w cerkwi, sobuzałožaŕ a cłonk towaristwa *Pónaschemu*, cłonk Spěchowańskego towaristwa „Stog“. Awtor dopisow wózjawjanych w *[[Nowy Casnik|Nowym Casniku]]*. Publicěrujo teke artikle w lětopisu *Stog / Der Schober. Das Heimatjahrbuch aus dem Spreewald* (w nimskej rěcy).

## Publikacije
*2008 – * Elektrikarje ducy we serbskich jsach*, *Pólaśa w Błotach*, *Wo starych »złotych« casach w Bórkowach*, [w:] *Ze žywjenja na lanźe: pratyjarje wulicuju*, Budyšyn.
*2009 – *Heuschober-Geschichten*, [w:] *Stog / Der Schober*.
*2010 – *Das „Serske blido“, ein wendischer Kaffeeklatsch*, [w:] *Stog / Der Schober*.
*2011 – *Erntefest am Schmogrower Bahnhof*, [w:] *Stog / Der Schober*.
*2016 – *Einsegnung in wendischer Kirchgangstracht*, [w:] *Stog / Der Schober*.
*2017 – *„Das ist das letzte Mal“*, [w:] *Stog / Der Schober*.

## Nóžki


## Wótkaze
*"Zele" - Unkraut oder Heilmittel?, informacija na boce diewenden.de
Gregor Kliem

**Gregor Kliem** jo serbski muzikaŕ, ethnomuzikolog, sobuźěłaśer a muzikowy redaktor Bramborskego serbskego radija, iniciator a cłonk kupki *Serbska reja*. Dopisowaŕ *[[Rozhlad]]a*.

Wón jo absolwent Dolnoserbskego gymnaziuma. Pón jo muzikowědomnosć a ethnomuzikologiju studěrował. W lětach 2009-2010 jo był sobuźěłaśer w FSJ Kultur (Chóśebuz). Wón jo był cłonk kupki Die Folksamen, źož jo na akordeonje grał a cłonk kupki *The Jazzhamsters*, źož jo na bass gitarje grał. Wót 2013 jo aktiwny ako lichy awtor za Bramborske serbske radijo rbb. Wót 1. oktobra 2018 źěła ako lichy sobuźěłaśeŕ w muzikowem wótźělenju pśi Serbskem rozgłosu rbb w Chóśebuzu.

## Publikacije
*2014 - *Serbska kultura? Serbska rěc? To njamóžo wěc wšykno byś!*, Rozhlad 3/2014
*2015 – *Reflexionen zu einer gesellschaftwirksamen hybridologischen Perspektive*, [w:] *Das Reine und das Vermischte – 15 Jahre danach*, Ines Keller, Fabian Jacobs (Hsg.), Münster-New York, b. 165-176.
*2016 – *Žywu serbsku reju na źinsajšnu wašnju slědk na rejowanišćo pśinjasć. Projekt Serbska reja*, Rozhlad 05/2016
*2017 – *Šesć komponistow, styri instrumenty a kralojska disciplina*, Rozhlad 2/2017
*2017 – *Keltiske slědy w Šotiskej*, Rozhlad 7-8/2017
*2018 – *Jano špica lodoweje góry*, Rozhlad 3/2018
*2020 - *Dolna Łužyca spiwa*, rozšyrił a znowego zestajił Gregor Kliem. 

## Nóžki


## Wótkaze
* Gregor Wieczorek, ''Mój syn wótrosćo dwójorěcnje: Gregor Kliem'', ''Nowy Casnik'', 01.02.2017 (rozgrono z Gregorom Kliemom)
* Gregor Kliem, Žywu serbsku reju na źinsajšnu wašnju slědk na rejowanišćo pśinjasć. Projekt Serbska reja, ''Rozhlad'' 5/2016
* Gregor Kliem, Serbska kultura? Serbska rěc? To njamóžo wěc wšykno byś!, ''Rozhlad'' 3/2014
* ''Serbska reja''
Cazow

**Cazow** (nim. *Zahsow*) jo wejsny źěl gmejny Gołkojce we wokrejsu Sprjewja-Nysa na pódpołdnju Bramborskej. Cazow lažy na pódpołnoc wót Gołkojc a na dłujki wjacor wót Chóśebuza.

W Cazowje jo se naroźiła a wumrěła Marjana Domaškojc, dolnoserbska basnikaŕka, spisowaśelka, casnikaŕka a patriotka (1872-1946).

## Galerija

Wobraz:Radweg bei Zahsow 0001.jpg|Sćažka za kólasowarjow w Cazowje
Wobraz:Cazow – row Marjany Domaškojc.jpg|Cazow – row Marjany Domaškojc


## Wótkaze

*Cazow na boce gmejny Gołkojce
Helmut Faska

**Helmut Faska**, nim. Helmut Faßke (roź. 8. apryla 1932 we Wuježku; † 15. januara 2024 we Wórjejcach) jo był serbski slawist (sorabist), rěcywědnik, kenž jo se głownie z górnoserbšćinu zaběrał. Cłonk górnoserbskeje rěcneje komisije a wót 1969 jeje pśedsedaŕ. Wón jo był sobuawtor Serbskego rěcnego atlasa, wjelikeje górnoserbskeje gramatiki (morfologija) a młogich drugich wědomnostnych tekstow, górnoserbskeje rěcywěźe póśconych. W 1984 wón jo dostał myto Ćišinskego.

## Publikacije
*1981 - *Grammatik der obersorbischen Schriftsprache der Gegenwart. Morphologie* (gromaźe z Fridom Michałkom, Budyšyn.
*2003 - *Pućnik po hornjoserbšćinje*, Budyšyn.

## Wótkaze
* ''Ad multos annos, Drogi Panie Profesorze!'', w: ''Zeszyty Łużyckie'', z. 45, Waršawa 2001, b. 13-16
Jerzy Brzęczek

**Jerzy Józef Brzęczek** (* 18. měrca 1971) jo pólski kopaŕ a trenaŕ.

Wón jo se naroźił w Truskolasach w Šlazyńskem wójwodstwje w Pólskej. Jo grał ako kopaŕ we wšakich pólskich balokoparskich mustwach ako mj. dr. Olimpia Poznań, Lech Poznań, Górnik Zabrze. Pón teke w drugich mustwach we wukraju ako na pś. Tirol Innsbruck, LASK Linz abo Sturm Graz (Awstriska). 

Wót 2010 źěła ako trenaŕ, nejpjerwjej w mustwje Raków Częstochowa. Wót julija 2018 jo oficijelny trenaŕ nacionalnego mustwa Pólskeje.
Hauke Bartels

**Hauke Bartels** (roź. 1967) jo serbski wědomnostnik, filolog, awtor młogich linguistiskich publikacijow na pólu sorabistiki a slawistiki, cłonk Dolnoserbskeje rěcneje komisije. Wót 1. junija 2018 direktor Serbskego instituta. 

Wón jo slawistiku a germanistiku na uniwersitach w Mainzu, Oldenburgu a Waršawje studěrował. Wót 2001 wón jo był wědomnostny sobuźěłaśeŕ Serbskego instituta we Wótźělenju za dolnoserbske slěźenja a wót 2005 wjednik toś togo wótźělenja.

## Publikacije
*2001 - *Untersuchungen zur Morphologie und Syntax im Slavischen. Beiträge zur dritten Tagung der Europäischen Slavistischen Linguistik*, Toruń/Thorn 1999. Oldenburg, sobuwudawarje N. Störmer a E. Walusiak, Studia Slavica Oldenburgensia 6.
*2005 - *Dativ oder Präposition. Zur Markierungsvariation im Kontext adjektivischer Prädikate im Deutschen, Russischen und Polnischen, Oldenburg, Studia Slavica Oldenburgensia 12.
*2012 - *Sorbian in typological perspective*, STUF - Language Typology and Universals, vol. 65 (2012), Issue 3, sobuwud. G. Spieß.
*2015 - *Einflüsse des Deutschen auf die grammatische Struktur slawischer Sprachen. Internationale Konferenz des Sorbischen Instituts 14.–15. 10. 2011 in Cottbus/Chóśebuz'', Bautzen, 239 S., ako wud. gromaźe ze Sonju Wölkoweju, Spise Serbskego instituta 62

## Nóžki


## Wótkaze
* Informacije na boce Serbskego instituta, tam teke lisćina publikacijow dr. Hauke Bartelsa
* Rozgrono z dr Hauke Bartelsom (glej wót 3:44 až do 6:40)
Marja Elikowska-Winklerowa

**Marja Elikowska-Winklerowa**, teke: Marija Elikowska-Winklerowa, Maria Elikowska-Winklerowa, Maria Elikowski-Winklerowa (roź. 12. maja 1951 w Poznanju) jo wucabnica, kulturna procowaŕka, dłujkolětna wjednica w lěśe 1992 załožoneje Šule za dolnoserbsku rěc a kulturu a cłonk Dolnoserbskeje rěcneje komisije. W lětach 1994-2009 jo wóna była cłonk Rady za nastupnosći Serbow. Wóna jo roźona Pólka.

Wót februara 2017 jo wóna na wuměńku. W 2019 wóna jo dostała myto Ćišinskego *za jeje dłujkolětne a njewomucne statkowanje za zdźaržanje a dalejdawanje dolnoserbskeje rěcy we wšyknych generacijach a za jeje wobstawne pódpěrowanje serbskich kulturnych a trajnych projektow w Dolnej Łužycy*. W 2021 jo wóna teke dostała myto Domowiny za *cesnoamtske statkowanje ze wšoserbskim wuznamom* 

## Nóžki


## Wótkaze
*Žywjenjoběg
*Nagrono knjeni Elikowskeje-Winkleroweje na 14. głownej zgromaźinje župy Dolna Łužyca, 2009
Margot Hašcyna

**Margot Hašcyna**, nim. Margot Haschke - jo dolnoserbska wucabnica, pśełožowaŕka, awtorka a redaktorka młogich knigłow za kubłanje. Cłonk Dolnoserbskeje rěcneje komisije, cłonk pśedsedaŕstwa Serbskego šulskego towaristwa. Wót 2013 jo wóna na wuměńku. 

Wót 1992 Margot Hašcyna jo organizěrowała sobu Centralnu olympiadu serbskeje rěcy.

W lěśe 2017 jo wóna dostała myto Domowiny za *jeje zasłužby na šulskem pólu a pśi mócowanju Witaj-projekta*.

## Publikacije
*1993 - *Strusacki. Naša dolnoserbska cytanka za lětniki 7-10*, zestajili: Jürgen Goldmann, Margot Hašcyna, Ingrid Hustetowa, grafiki: Fred Pětška
*2012 - *Pśirucka za rědownisku serbšćinu*; wud. ABC, red. Fryco Libo, Christiana Piniekowa, Chóśebuz, 199 b. 

## Pśełožki do dolnoserbšćiny
*2015 - Simona Ćěslina, *Ptaški w našej domowni* (z górnoserbšćiny)
*2018 - Tomaš Lukaš, *Warimy z Tomašom* (z górnoserbšćiny) 
*2020 - Daniela Prusse, *Móje wjelike wobrazowe knigły* (z nimšćiny) 
## Nóžki


## Wótkaze
*Adelheid Dawmowa, ''Pó 39 lětach ceptarjenja jo šła na pśedwuměńk'', ''Nowy Casnik'', 16.10.2013
* ''Margot Hašcyna, něgajšna wucabnica'', w: ''Centralna olympiada serbskeje rěcy. 50 lět'', Serbske šulske towaristwo z. t., b. 15
Doris Teichmanowa

**Doris Teichmanowa**, teke: Doris Teichmannowa, nim. Doris Teichmann (roź. 29. julija 1933 w Grodku) jo dolnoserbska slawistka a historikaŕka, awtorka młogich publikacijow pósćonych stawiznam Serbow w Dolnej Łužycy. 

W Barlinju na Humboldtowej uniwersiśe jo wóna slawistiku (rusistiku a polonistiku) studěrowała.

## Publikacije
**Monografije**
*1998 - *Studien zur Geschichte und Kultur der Niederlausitz im 16. und 17. Jahrhundert. Quellengeschichtliche Untersuchungen*, Spise Serbskego Instituta 16, LND Domowina, Budyšyn. 
*2006 - *Die Werbener Handschriften. Ein Beitrag zur Kultur- und Sprachgeschichte des Niedersorbischen im 17. und 18. Jahrhundert*, Spise Serbskego Instituta 41, LND Domowina, Budyšyn.
*2009 - *Wendische Kirchengeschichte und Kirchenliteratur: in der Niederlausitz seit der Reformation bis 1800*, Verlag technosatz.

**Nastawki**
*1997 - *Eine tschechisch-deutsche Rezepthandschrift vom Beginn des 17. Jahrhunderts*, [w:] *Würzburger medizinhistorische Mitteilungen* z. 16, b. 233–260.
*1999 - * Wendenpolitik im 17. Jahrhundert am Beispiel von Friedersdorf*, [w:] *[[Lětopis]]*, zwězk 46, zešywk 1, LND Domowina, Budyšyn, b. 16–33. 
*2000 - *Quellenkundliche Erkenntnisse zu Andreas Tharaeus*, [w:] *Lětopis*, zwězk 47, zešywk 2, LND Domowina, Budyšyn, b. 3–41.
*2005 - *Johannes Bock-Bocatius (1569–1621) – Sorabus Lusatus*, [w:] *Lětopis*, zwězk 52, zešywk 1, LND Domowina, Budyšyn, b. 48–73
*2013 - *Albinus Mollerus Straupicensis*, [w:] *[[Rozhlad]]*, zešywk 1, LND Domowina, Budyšyn.
*2013 - *Neue Erkenntnisse über Andreas Tharaeus Muscoviensis*, [w:] *Lětopis*, zwězk 60, zešywk 1, LND Domowina, Budyšyn, 74–105.
*2015 - *Die Jakubica-Handschrift von 1548*, [w:] *Lětopis*, zwězk 62, zešywk 1, LND Domowina, Budyšyn.
*2016 - *Andreas Tharaeus als Pfarrer in Friedersdorf*, [w:] *Lětopis*, zwězk 63, zešywk 2, Domowina, Budyšyn, b. 72–8.

## Nóžki


## Wótkaze
*Maria Elikowska-Winklerowa, ''Wóna źěła dalej k lěpšemu našeje rěcy a serbstwa'', ''Nowy Casnik'', 05.09.2018
* Torsten Richter, ''Als Oberpfarrer Liebusch auf wendisch predigte'', ''Lausitzer Rundschau'' 8.05.2010
Strjažow

**Strjažow** ( *Striesow*) jo gmejnski źěl w gmejnje Dešno-Strjažow. Lažy we wokrejsu Sprewja-Nysa, w Bramborskeje. 

Strjažow jo se dokumentariski prědny raz w lěśe 1464 naspomnjeł, lěcrownož wěrjepódobnje wón jo był južo jěsnjej wobsedlony. Serbske mě jsy źo wót słowa *strjaža*. 

W Strjažowje jo se naroźił mj.dr. Měto Worak (1931), serbski spisowaśel a basnikaŕ. Do 1965 Wyli Gusor jo był how šołta. 

## Galerija

Wobraz:Striesow 5207.jpg
Wobraz:Striesow, die Straße "Dorfaue".jpg|Strjažow, ulica "Dorfaue" 
Wobraz:LO Treffen 2008 FW Striesow - panoramio.jpg


## Wótkaze
*Strjažow na boce gmejny Dešno-Strjažow
1953

## Tšojenja
### W Serbach
* 22. měrca: załoženje Serbskeje redakcije rozgłosa w Radio DDR.
* 1. julija: W Minakale jo se załožyła serbska rěcna šula.

### Hynźi
* 29. maja: ako prědnej luźa Nowoseelandski Edmund Hillary a sherpa Tenzing Norgay su dojśpili wjeršk Mount Everest, nejwušeje góry na zemi.
* 2. junija: kronowanje britiskeje kralowki Hilžbjety II. w Londonskej Westminster Abbey.
* 17. junija: Ludowy zběžk w Berlinje a druhich městach NDR.
* 6. septembra: pśi wólbach za drugi Zwězkowy sejm Nimskeje CDU/CSU jo dostało 45,2%, SPD 28,8%, FDP 9,5% a Cełonimski blok 5,9%.

## Narodniny
* 28. februara: Jürgen Maćij – serbski fotograf
* 7. maja: Clemens Hrjehor – serbski faraŕ
* 8. junija: Ivo Sanader – premierminister Chorwatskeje
* 15. junija: Antonia Rados – awstriska žurnalistka
* 23. junija: Armen Sarkisjan – armeński politikaŕ a diplomat
* 30. julija: Marko Suchy – serbski politikaŕ a direktor Załožby za serbski lud
* 14. nowembra: Georg Unland – nimski wusokošulski rektor a politikaŕ (CDU), sakski statny ministaŕ
* 29. decembra: Matthias Platzeck – nimski politikaŕ a ministaŕski prezident Bramborskeje

## Wumrěśa
* 6. januara: Jurij Bjermich – serbski žywnosćaŕ, pśedsedaŕ Łužyskego burskego zwězka (* 1884)
* 16. januara: Artur Śliwiński – pólski historikaŕ a politikaŕ (* 1877)
* 5. měrca: Józef Stalin – sowjetski diktator (* 1878)
* 14. měrca: Klement Gottwald – čechosłowakski komunistiski politikaŕ (* 1896)
* 4. junija: Alwin Mitaš – serbski wědomnostnik, slěźaŕ na polu analytiskeje chemije (* 1870)
* 21. oktobra: Měto Wjeńcko – dolnoserbski faraŕ a składnostny spisowaśel (* 1870)

## Wótkaz
Dolnoserbska rěcna komisija

**Dolnoserbska rěcna komisija** jo wědomnostna organizacija, kótaraž jo była wót Maśice Serbskeje powołana. Wóna jo *awtorizěrowany gremium za kodificěrowanje pisneje [[Dolnoserbšćina|dolnoserbšćiny]]*.

## Historija
W oktobrje 1952 pśi Instituśe za serbski ludospyt w Budyšynje jo se załožyła prědna *Górnoserbska rěcywědna komisija* (gsb. *Hornjoserbska rěčespytna komisija*). Tegdy pak njejo był wutwórjony wósebny wótźěl za dolnoserbšćinu. To jo było móžne lěbda 1979. Tencas jo była wutwórjona Dolnoserbska rěcna komisija ako wósebna kupka w ramiku Serbskeje rěcneje komisije. Wjednik toś togo gremiuma jo był roźony Dolnoserb a diplomowy slawist Manfred Starosta. Wón jo pśepšosył do komisiji maminorěcnych powědarjow dolnoserbšćiny, mj. dr. to su byli Margita Heinrichowa, Hermann Jahn a faraŕ Herbert Nowak. 

## Struktura
Powědaŕ dr. Fabian Kaulfürst (Serbski institut)

Cłonki
*Hauke Bartels (Serbski institut)
*Marja Elikowska-Winklerowa (Šula za dolnoserbsku rěc a kulturu)
*Margot Hašcyna
*Bernd Melcher (Rěcny centrum WITAJ)
*Werner Měškank (Serbski muzej)
*Janka Pěčkojc-de Lévano (Ludowe nakładnistwo Domowina)
*Christiana Piniekowa (Źěłanišćo za serbske kubłańske wuwijanje Chóśebuz [ABC])
*Manfred Starosta
*Marion Stenselowa (Serbski rozgłos, RBB)
*Stanislav Tomčík (Institut za sorabistiku, uniwersita Lipsk)
*Gregor Wieczorek (*[[Nowy Casnik]]*)

Zastupujuce cłonki
*Adelheid Dawmowa (*Nowy Casnik*)
*Martina Golašojc (Serbski rozgłos, RBB)
*Ingrid Hustetowa (Rěcny centrum WITAJ)
*Christina Kliemowa (Serbski muzej)
*Edward Wornar (Institut za sorabistiku, uniwersita Lipsk)

## Nóžki


## Wótkaze
*Dolnoserbska rěcna komisija
*Historija Dolnoserbskeje rěcneje komisije
*Pśedsedarstwo a cłonki Dolnoserbskeje rěcneje komisije
Augusto Pinochet

**Augusto José Ramón Pinochet Ugarte** [] (* 25. nowember 1915 we Valparaíso; † 10. december 2006 w Santiago de Chile) jo był chilski gójc a politikaŕ a wót lěta 1973 do lěta 1990 prezident Chilskeje.

## Literatura
* John R Bawden: *The Pinochet Generation: The Chilean Military in the Twentieth Century.* University of Alabama 2016, 
* Pamela Constable: *A Nation of Enemies: Chile Under Pinochet.* W. W. Norton & Company 1993, 
* Marc Cooper: *Pinochet and Me.* Verso 2002, 
* John Dinges: *The Condor Years: How Pinochet And His Allies Brought Terrorism To Three Continents.* The New Press 2005,
1954

## Tšojenja
### W Serbach
* 1. januara: W Běłej Górje jo se załožyła Dolnoserbska rěcna šula, kotaraž skóro jo pśeśěgnuła do Dešanka.

## Narodniny
* 10. januara: Milan Hrabal – čěski basnikaŕ a awtor, pśijaśel Serbow
* 17. januara: Bascha Mika – nimska žurnalistka
* 21. januara: Thomas de Maizière – nimski politikaŕ (CDU), zwězkowy ministaŕ
* 18. februara: John Travolta – amerikański grajaŕ
* 23. februara: Wiktor Andrijowyč Jušćenko – ukrainski politikaŕ a prezident
* 3. měrca: Leoš Šatava – česki etnolog, pśijaśel Serbow
* 7. apryla: Jackie Chan – chinski grajaŕ
* 1. maja: **[[Juro Mětšk]]** – serbski komponist
* 20. maja: **[[Harald Kóńcak]]** – serbski  inženjer a kulturny procowaŕ
* 30. junija: Serž Sargsjan – prezident Armeńskeje
* 17. julija: Angela Merkel – nimska politikaŕka a zwězkowa kanclarka
* 28. julija: Hugo Chávez – venezuelski socialistiski politikaŕ a prezident († 2013)
* 31. julija: **[[Ulrich Pogoda]]** – serbski komponist a redaktor
* 10. awgusta: Frank Stübner – serbski nakładnik a komunalny politikaŕ († 2017)
* 12. awgusta: François Hollande – francojski politikaŕ a statny prezident
* 24. nowembra: Emir Kusturica – serbiski filmowy režiser a  muzikaŕ 

## Wumrěśa
* 17. februara: **[[Pawoł Krawc (1885)|Pawoł Krawc]]** – serbski wucabnik a ludowy wuměłc (* 1885)
* 11. junija: **[[Arnošt Palm]]** – serbski wucabnik, historikaŕ a slěźaŕ (* 1885)
* 4. decembra: **[[Wylem Haža]]** – serbski źełaśeŕ a Domowinski procowaŕ (* 1891)

## Wótkaz
Bernd Melcher

**Bernd Melcher** jo serbski inženjer, žurnalist, pśełožowaŕ, pedagog a wót 2005 šefredaktor casopisa za źiśi *[[Płomje]]*. Wót lěta 2019 jo wón komisariski nawjedował dolnoserbske wótźělenje Rěcnego centruma Witaj. Wót 1. februara 2022 jo wón wjednik wótźělenja za rěcny marketing, wědomnostne źěło a rěcne projekty we wótnožce Rěcnego centruma Witaj w Chóśebuzu. 

Bernd Melcher jo cłonk Dolnoserbskeje rěcneje komisije a wušej togo jo był cłonk pśespytowańskeje komisije pśi decentralnej a centralnej olympiaźe w serbskej rěcy. Póchada z Bórkow a jo studěrował na górnistwowej akademiji we Freibergu na inženjera za wobswět.

## Publikacije (wuběrk)
*2011 – *Źěło redaktora Płomjenja – wóstuda wuzamknjona*, [w:] Serbska šula, 3/2011, b. 113-114.
*2016 – *Serbski lažko 2. Niedersorbisch leicht 2. Niedersorbische Redewendungen für den Alltag*, Rěcny centrum WITAJ (pśełožk do dolnoserbšćiny: Ingrid Hustetowa, powědarja su Bernd Melcher a Franciska Šulcojc – knigły a cejdejka)

## Pśełožki do dolnoserbšćiny
* Šćěpan Hanuš, *Feliks a Florian* (zběrka comicowych serijow z Płomjenja), z górnoserbšćiny pśestajił Bernd Melcher

## Pśispomnjeśa
Archiv für slavische Philologie

**Archiv für slavische Philologie** – jo nejstaršy wědomnostny casopis, kótaryž jo był slawistiskim studijam a slawistice pósćony. Wón jo naglědany ako nejlěpšy slawistiski casopis swojog casa. 

*Archiv* jo był załožony 1875 wót Chorwata Vatroslava Jagića a wudawany wót Weidmannoweje knigłarnje w Barlinju. Z pomocu historikarja Theodora Mommsena toś ten casopis jo dostał financielnu pódpěru wót Pšuskego Ministarstwa za Kubłanje. Jagić jo redigěrował casopis bejnje dłujko, wót zachopjeńka až do lěta 1920, gaž jo se wujšeł 37. zwězk. Pó smjerśi Jagića, jo Archiv njepšawidłownje wuchadał až do 1929, gaž jo był publicěrowany slědny tom, redigěrowany wót Erich Bernekera.

W casopisu su byli wozjawjone teke někotare nastawki, serbskej tematice pósćone, na pś.
* August Leskien: *Die Sorbische Neue Testament von 1548*, zwězk 1 z 1876
* August Leskien: *Bemerkungen über den niedersorbischen Dialekt von Tharaeus*, zw. 2/1876.
* Władysław Nehring: *Ein alter niedersorbischen Text*, zw. 4/1880.

## Wótkaze
* Lisćina zwězkow casopisa ''Archiv für slavische Philologie'' na nimskich wikižrědłach
Basshunter

**Basshunter**, **Jonas Erik Altberg** (* 22. decembra 1984, Halmstad) jo šwedski spiwaŕ, producent a DJ.

## Diskografija
### Albumy
* *[[The Bassmachine]]* (2004)
* *[[LOL (^^,)|LOL <(^^,)>]]* (2006)
* *[[Now You're Gone – The Album]]* (2008)
* *[[Bass Generation]]* (2009)
* *[[Calling Time]]* (2013)

### Kompilacije
* *[[The Old Shit]]* (2006)
* *[[The Early Bedroom Sessions]]* (2012)

### Single
* "The Big Show" (2004)
* "Welcome to Rainbow" (2006)
* "Boten Anna" (2006)
* "Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA" (2006)
* "Jingle Bells" (2006)
* "Vifta med händerna" (2006)
* "Now You're Gone" (2007)
* "Please Don't Go" (2008)
* "All I Ever Wanted" (2008)
* "Angel in the Night" (2008)
* "Russia Privjet (Hardlanger Remix)" (2008)
* "I Miss You" (2008)
* "Walk on Water" (2009)
* "Al final" (2009)
* "Every Morning" (2009)
* "I Promised Myself" (2009)
* "Saturday" (2010)
* "Fest i hela huset" (2011)
* "Northern Light" (2012)
* "Dream on the Dancefloor" (2012)
* "Crash & Burn" (2013)
* "Calling Time" (2013)
* "Elinor" (2013)
* "Masterpiece" (2018)
* "Home" (2019)
* "Angels Ain't Listening" (2020)
* "Life Speaks to Me" (2021)
* "End the Lies" (& Alien Cut) (2022)
* "Ingen kan slå (Boten Anna)" (Victor Leksell) (2023)

## Eksterne wótkaze

* Oficielna strona
Pśezpołdnica

**Pśezpołdnica** jo mytiska bytosć, kotaraž jo znata we mytologijach słowjańskich ludow, teke Serbow. Pśezpołdnica jo pśedstajała ako žona w běłej drastwje ze serpom w ruce, kótaraž jo śěgnuła w pśezpołdnjejšem casu pó pólach a łukach a jo jo wobstražowała. Wóna jo mógła smjerś pśinjasć. 

Za pśezpołdnicu su byli w serbskich dialektach młoge słowa wužywane, na pś. *pśezpołnica* (we *Słowniku dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow* Arnošta Muki), *pódpołdnica*, *serpowa šyja* a *serpašyja*, *serpownica*, *serpowina*, *serpjelbaba*, *serpja baba* atd. 

## Nožki


## Wótkaz
*''Wó pśezpołdnicy'' + ''Pśemóžona pśezpołdnica'', w: *[[Lutki]]* 1/2013, b. 17-18.
Bjarnat Rjentš

**Bjarnat Rjentš**, nim. Bernhard Rentsch (gsb. Bjarnat Rjenč, roź. 3. julija 1937 w Miłoćicach, wum. 14. nowembra 2018) jo był serbski wucabnik, muzikaŕ a kulturny procowaŕ, Maśicaŕ. 

Bjarnat Rjentš jo se naroźił w górnoserbskich Miłoćicach ako syn skałarja. W 1955 jo pśišeł do Dołgow w Błotach, źož jo zachopił źěłaś ako ceptaŕ. Pón wót 1964 jo źěłał ako wucabnik w Serbskej rěcnej šuli w Dešanku. Tam jo wucył serbsku rěc, historiju a kulturu. Ku góźbje kongresa Domowiny w 1982 wón jo natwarił Dolnoserbski źiśecy chor, pózdźejšy Dolnoserbski źiśecy ansambel. W lětach 1994-1999 jo wón był cłonk Rady za nastupnosći Serbow. 

W 1973 jo dostał cesne znamuško Domowiny, a w 2018 - myto Domowiny.

## Publikacije
*1989: *Co ga mogu naše źěśi pla takego młodego kjarlika nawuknuś?* [w:] *Ako smy chopili ceptariś. Dopomnjeńki wucabnikow prědnych lět*, wud. Christa Brandtowa, Budyšyn  

## Nožki
Fabian Kaulfürst

**Fabian Kaulfürst** (roź. 1978) jo serbski wědomnostnik, filolog, rěcywědnik, pśełožowaŕ, awtor linguistiskich publikacijow na pólu sorabistiki a slawistiki a cłonk Dolnoserbskeje rěcneje komisije, źož źěła ako powědaŕ. 

Fabian Kaulfürst pochada z Budyšyna a bydli w Kukowje (Górna Łužyca). Wón jo slawistiku, politologiju a nabóžninstwo na uniwersiśe w Lipsku studěrował. Wót 2008 jo wón był wědomnostny sobuźěłaśeŕ Serbskego instituta we wótźělenju za dolnoserbske slěźenja. W 2010 jo wón zašćitował disertacije *Studije k rěči Michała Frencla* na uniwersiśe w Lipsku.

## Publikacije
*2005 - *Studije k rěcy Kita Fryca Stempla*, wud. w rěźe *Mały rěd Serbskego Instituta*, c. 7, Budyšyn. 
*2012 - *Studije k rěči Michała Frencla*, wud. w rěźe *Spisy Serbskego instituta* c. 55, Budyšyn. 

## Pśełožki
*2006 - Hanzo Njepila, *Šycko som how napisał / Im Kämmerlein hab ich geschrieben*, pśigót. Fabian Kaulfürst, do nimšćiny pśełožył Fabian Kaulfürst, ilustrowała Maja Nagel.
*2008 - Friedrich Fischer, Wolfgang Gies, Monika Oesterwind a Peter Ueter, *Ja tu sym 2. Wucbnica za katolsku nabožninu w 2. lětniku*, zeserbšćił Fabian Kaulfürst; ilustrował Christian Schütte.
*2009 - Friedrich Fischer, Wolfgang Gies, Monika Oesterwind a Peter Ueter, *Ja tu sym 3. Wucbnica za katolsku nabožninu w 3. lětniku*, zeserbšćił Fabian Kaulfürst; ilustrował Christian Schütte.
*2010 - Friedrich Fischer, Wolfgang Gies, Monika Oesterwind a Peter Ueter, *Ja tu sym 4. Wucbnica za katolsku nabožninu w 4. lětniku*, zeserbšćił Fabian Kaulfürst; ilustrował Christian Schütte.
*2013 - Miloš Kratochvíl, *Šwintuchaj*, do serbšćiny pśełožyłoj Jadwiga Kaulfürstowa a Fabian Kaulfürst, ilustrował Milan Stary.
*2019 - Bratša Grimm, *Cerwjenawka a druge bajki*,  do dolnoserbšćiny pśełožył Fabian Kaulfürst, ilustrěrowała Gudrun Lenz.

## Literatura
*Naše awtorki a awtory, [w:] Serbska Pratyja 2017, b. 159.

## Nóžki


## Wótkaze
* Informacije na boce Serbskego instituta, tam teke lisćina publikacijow dr. Fabiana Kaulfürsta
Slawistika

**Slawistika** jo interdisciplinarny wědomnostny pśedmjat, kótaryž se zaběra we wšakich tematiskich wobcerkach pśedewšym z rěcywědu, literaturu, kulturu a teke historiju wšyknych słowjańskich ludow.

Slawistika se dalej rozrědujo do specializacijow, kótarež su: sorabistika (rěc a kultura Dolnych a Górnych Serbow), bohemistika (česka rěc a kultura), bulgaristika, chorwatistika, polonistika, rusistika, serbistika (rěc a kultura pódpołdnjowych Serbow). Dalšne slěźeńske pólo slawistiki jo tak pomjenowana staroslawistika abo paleoslawistika, to groni wědomnosć Staro-cerkwjejno-słowjańskeje a cerkwjejno-słowjańskeje rěcy.

Slawistika wuwucujo se na młogich uniwersitach pśedewšym w słowjańskich krajach, ale teke w Nimskej, Awstriskej a drugich.

## Eksterne wótkaze

* Zwězk nimskich slawistow
1956

## Tšojenja
### W Serbach
* 10. junija: We Worklecach jo se wótekšył pomnik k cesći Michała Hórnika.
* 7./8. julija: „Zjězd Serbow“ w Budyšynje.
* 8. julija: w Budyšynje jo se  wuswěśił nowy Serbski dom.
* 19. awgusta: Myto Ćišinskego jo se k prědnemu razu pócesćiło.
* 1. septembra: Dom za serbske ludowe wuměłstwo jo se wótekšył.

### Hynźi
* 1. januara: Sudan jo se stał njewotwisny wót Zjadnośonego kralojstwa a Egyptojskeje.
* 1. měrca: Załoženje Narodneje ludoweje armeje w NDR.
* 2. měrca: Marokko jo se stało njewotwisny wót Francojskeje.
* 20. měrca: Tuneziska jo se stał njewotwisny wót Francoskeje.
* 23. oktobra: W Hungorskej jo se zachopił ludowy zběžk pśeśiwo komunistiskemu kněžaŕstwoju.
* 5. nowembra: marš sowjetskego wójska do Hungorskeje
* 12. nowembra: Marokko, Sudan a Tuneziska jo se stały z cłonkami Zjadnośonych narodow.
* 18. decembra: Japańska jo se stała z cłonkom Zjednoćenych narodow.

## Narodniny
* 5. januara: Frank-Walter Steinmeier – nimski politikaŕ (SPD), zwězkowy ministaŕ.
* 16. februara: Bodo Ramelow – nimski politikaŕ Lěwicy, ministaŕski prezident Durinskeje.
* 3. měrca: Zbigniew Boniek –  pólski kopaŕ a trenaŕ. 
* 15. měrca: Werner Měškank – serbski žurnalist, kurator Serbskego muzeja w Chóśebuzu.
* 5. apryla: Dagmar Enkelmann – nimska politikaŕka Lěwicy.
* 7. maja: S. Scott Bullock – amerikański grajaŕ a synchrony powědaŕ.
* 8. maja: **[[Sonja Wölkowa]]** – serbska rěcywědnica.
* 15. maja: Mirek Topolánek – česki politikaŕ a premier.
* 9. julija: Tom Hanks amerikański grajaŕ
* 19. julija: Juliane Werding – nimska spiwaŕka.
* 30. julija: **[[Jan Malink]]** – serbski ewangelski faraŕ a superintendent.
* 1. oktobra: Theresa May – britiska politikaŕka a premierka.
* 21. oktobra: Carrie Fisher – merikańska grajaŕka († 2016).
* 26. oktobra: Lothar Bienst – sakski politikaŕ (CDU).
* 7. nowembra: Volker Tiefensee – sakski politikaŕ (CDU).
* 12. nowembra: Cornelia Falken – sakska politikaŕka Lěwicy.
* 13. nowembra: Elke Herrmann – sakska politikaŕka a wótpósłańcka za Zwězk 90/Zelenych († 2017).
* 25. nowembra: Ines Springer – sakska politikaŕka (CDU).
* 29. decembra: Václav Bůžek – česki komponist.
* Ingrid Hustetowa – dolnoserbska spisowaśelka, publicistka, redaktorka.

## Wumrěśa
* 5. februara: Alfred Mitaš – serbski wucabnikr a słownikaŕ (* 1890)
* 15. februara: Arnošt Bart – serbski překupc a politikaŕ, sobuzałožer Domowiny (* 1870)
* 8. maja: Jurij Hejduška – serbski duchowny a spisowaśel nabožninskich spisow (* 1874)
* 7. junija: Korla Wyrgač – serbski faraŕ a redaktor (* 1883)
* 14. awgusta: Bertolt Brecht – nimski dramatikaŕ a lyrikaŕ (* 1898)
* 29. awgusta: Wiktor Gosieniecki –  pólski mólaŕ (* 1876)
* 13. septembra: Jakub Šajba – serbski pismikistajer a nakładnik, starosta Sokoła a Domowinski funkcionaŕ (* 1899)
* 30. nowembra: Ludvík Kuba – česki folklorist, spisowaśel, mólaŕ a pśijaśel Serbow (* 1863)

## Wótkaz
Na serbskich slědach

**Na serbskich slědach** (nim. * Auf wendischen Spuren*) jo wusćełanje Bramborskego serbskego radija RBB, w kótaremž reportaŕka a moderatorka Anja Kochojc pyta za serbskimi slědami w rozdźělnych jsach Dolneje Łužyce. 

Dotychměst jo se realizěrowało 17 wusćełanjow:

*16.03.2013 - Na serbskich slědach 1: Depsk/Döbbrick
*30.03.2013 - Na serbskich slědach 2: Gołkojce/Kolkwitz
*30.06.2013 - Na serbskich slědach 3: Brjazyna/Briesen
*27.10.2013 - Na serbskich slědach 4: Hochoza/Drachhausen
*27.12.2013 - Na serbskich slědach 5: Równe/Rohne
*19.07.2014 - Na serbskich slědach 6: Drjenow/Drehnow
*12.10.2014 - Na serbskich slědach 7: Hus/Maust
*11.01.2015 - Na serbskich slědach 8: Šejnejda/Schönhöhe
*05.04.2015 - Na serbskich slědach 9: Kśišow/Krieschow
*24.06.2015 - Na serbskich slědach 10: Prjawoz/Fehrow
*22.12.2015 - Na serbskich slědach 11: Wětošow/Vetschau
*14.05.2016 - Na serbskich slědach 12: Łukojce/Wiesengrund
*10.09.2016 - Na serbskich slědach 13: Strjažow/Striesow
*08.12.2016 - Na serbskich slědach 14: Raduš/Raddusch
*26.03.2017 - Na serbskich slědach 15: Turnow/Turnow
*14.05.2017 - Na serbskich slědach 16: Bórkowy/Burg - Spreewald
*25.11.2017 - Na serbskich slědach 17: Nowa Niwa/Neu Zauche

## Nóžki


## Wótkaze
*''Na serbskich slědach'' na boce RBB -  wuběrk pśinoskow teje serije
*Informacija na boce fernsehserien.de
Hanzo Wylem-Keł

**Hanzo Wylem-Keł**, teke: Hanzo Wylem-Kell, nim. Hannes Wilhelm-Kell (roź. 13.05.1970) – jo serbski a nimski politikaŕ, kulturny a towarišnostny prócowaŕ, pśedsedaŕ Łužyskeje Aliancy. 

W 2018 Hanzo Wylem-Keł jo był jaden z kandidatow za Serbski sejm. Wón jo dostał 283 głosow a stakim jo dobył nejwěcej głosow wót wšyknych drugich dolnoserbskich kandidatow.

## Nóžki


## Wótkaze
* ''Die Kandidaten zum Serbski Sejm stellen sich vor'', ''Nowy Casnik'' 10.10.2018
* Hanzo Wylem-Keł: Wizitka kandidata za Serbski sejm na boce http://serbski-sejm.de
1955

## Tšojenja
### W Serbach
* 5. měrca: *[[Nowy Casnik]]* jo wujšeł prědny raz po wójnje ako samostatny casnik ze swójskeju redakciju w Chóśebuzu
* 27.–29. měrca: III. zwězkowy kongres Domowiny w Budyšynje
* 1. oktobra: *[[Nowa doba]]* jo wujšła prědny raz jako źenik

## Narodniny
* 18. januara: Kevin Cosnter – amerikański grajaŕ
* 28. januara: Nicolas Sarkozy – francojski politikaŕ a statny prezident
* 2. februara: Leszek Engelking – pólski basnikaŕ
* 21. februara: Gerhard Gundermann – nimski pěsnjaŕ († 1998)
* 21. februara: Trudla Malinkowa – serbska redaktorka casopisa „Pomhaj Bóh“, wědomnostnica
* 24. januara: Steve Jobs – amerikański pśedewześaŕ († 2011)
* 28. januara: Gilbert Gottfried – amerikański grajaŕ
* 11. měrca: Nina Hagen – nimska punk-spiwaŕka
* 17. měrca: Gary Sinise – amerikański grajaŕ
* 27. měrca: Mariano Rajoy – špański politikaŕ, ministaŕski prezident
* 19. maja: Claudia Roth – nimska politikaŕka Zelenych
* 27. maja: Richard Schiff – amerikański grajaŕ
* 3. junija: Jan (Janko) Cyž – serbski muzikaŕ a komponist
* 3. julija: Marko Šiman – serbski politikaŕ CDU, cłonk Sakskego krajnego sejma
* 15. awgusta: Roger Willemsen – nimski publicist a moderator († 2016)
* 15. decembra: Renate Künast – nimska politikaŕka Zelenych

## Wumrěśa
* 18. apryla: Albert Einstein – fyzikaŕ, nosaŕ Nobelowego myta (* 1879)
* 11. maja: Pawoł Čornak – serbski wucabnik a Domowinski funkcionaŕ (* 1914)
* 21. maja: Jakub Cyž – serbski narodny procowaŕ a podpěrowaŕ antifašistow (* 1901)
* 14. oktobra: Jan Andricki – serbski wucabnik, kantor, kulturny a narodny procowaŕ, dirigent (* 1880)
* 24. oktobra: Herbert Cerna – dolnoserbski faraŕ a domowniski slěźaŕ (* 1905)

## Wótkaz
Žandow

**Žandow** (nim. *Sandow*) jo něgajšna wjas a něnto měsćański źěl Chóśebuza. Žandow lažy na pódzajtšo wót Starego centruma Chóśebuza. Bydli how 15.837 luźi, to groni, až Žandow jo nejgusćej wobydlony źěl Chóśebuza.

Žandow jo se dokumentariski prědny raz w lěśe 1451 naspomnjeł ako *Sandow*. W 1615 su se how wótpalili 55 domow. W 19. stolěśu jo był Žandow industrijowe stojnišćo. Wót 1893 elektriska jězdźi wót tam do Chóśebuza. Wót 1904 jo był Žandow do Chóśebuza zagmejnowany. 

## Galerija

wobraz:Bodelschwingh-Gemeindehaus.jpg|thumb|200px|Něgajšny wósadny dom w Žandowje, źins gósćeńc 
wobraz:Wehrpromenade.JPG|thumb|200px|left|Bydleński blok w Žandowje


## Nóžki
Edith Pjeńkowa

**Edith Pjeńkowa**, nim. Edith Penk (roź. 12. apryla 1938) – jo serbska wótkubłaŕka, kulturna a towarišnostna procowaŕka, spěchowaŕka regionalnych projektow, rentnaŕka. Wóna powěda w slěpjańskej serbšćinje. Bydli w Rownem. Wóna jo cłonk towaristwa Njepilic dwór.

W 2018 Edith Pjeńkowa jo była kandidatka za *[[Serbski sejm]]*. Wóna jo dostała 207 głosow, jo to był tśeśi rezultat wót wšyknych drugich dolnoserbskich kandidatow.

## Nóžki


## Wótkaze
* Edith Pjeńkowa, youtube: ''Serbski sejm - kandidaty''
* Edith Pjeńkowa: Wizitka kandidatki za Serbski sejm na boce http://serbski-sejm.de 
* Edith Penk - Rohne
* '' „Cyniš-li něco bźez pjenjez, wóznamjenijo, až cyniš to z cełeje wutšoby“ – interview z Edith Pjenkoweju'', ''Nowy Casnik'', 16.07.2020
1957

## Tšojenja
### W Serbach
* 26. oktobra: Załoženje Koła serbskich hudźbnikow z pśedsedaŕjom Jurijom Winarjom.

### Hynźi
* 5. měrca: Njewótwisnosć Ghany wót Wjelikobritaniskeje.
* 15. septembra: pśi wólbach k tśeśemu Zwězkowemu sejmoju Nimskeje dóstanjo CDU/CSU 50,2 %, SPD 31,8 %, FDP 7,7 % a Cyłonimski blok 4,6 %. Jo to były jadnučke wólby w historiji Zwězkoweje republiki, w kotarychž jo mógała jedna strona absolutnu  wětšyna głosow dóstaś.
* 31. awgusta:  njewótwisnosć Malayzije
* 4. oktobra: Sowjetski zwězk jo wótpósłał satelit Sputnik do swětnišća.

## Narodniny
* 10. februara: Steffen Flath – sakski politikaŕ (CDU) a statny ministaŕ
* 5. měrca: Dietmar Wischmeyer – nimski satirikaŕ, awtor a kolumnist
* 15. měrca: Osama bin Laden – saudiski terorist († 2011)
* 15. měrca: Eva-Maria Stange – sakska politikaŕka (SPD) a statna ministaŕka.
* 22. měrca: Petra Zais – sakska politikaŕka Zelenych
* 22. apryla: Donald Tusk – pólski politikaŕ a premierminister 
* 22. junija: Arkadij Gukasjan – prezident mjazynarodnje njepśipóznateje republiki Górski Karabach
* 29. junija: Gurbanguly Berdymuchamedow – turkmeński prezident
* 21. julija: Stefan Löfven – šwedski politikaŕ, ministaŕski prezident
* 8. septembra: Thomas Colditz – sakski politikaŕ (CDU)
* 23. septembra: Křesćan „James“ Młynk – serbski muzikaŕ († 2003)
* 28. oktobra: Měrćin Weclich – serbski komponist, spiwaŕ, aranžer a nowinaŕ
* datum njeznaty: Ingolf Kśenka – dolnoserbski faraŕ, dušepastyŕ

## Wumrěśa
* 9. februara: Miklós Horthy – hungorski politikaŕ
* 7. měrca: Božidar Dobrucky – serbski faraŕ, narodny procowaŕ a spisowaśel (* 1893)

## Wótkaz
Kito Albin

**Kito Albin** (nimski *Christian Albin*; * 25. julija 1802 w Jasenju, † 11. julija 1888 w Gorjenowje) jo był w dolnoserbski ewangelski faraŕ a spisowaśel nabóžnych tekstow, sobuwudawaŕ dolnoserbskeje Biblije. 

Kito Albin jo se naroźił ako syn bura we jsy Jaseń pola Grodka. Jo chójźił na gymnazium w Chóśebuzu. Potom w Halle jo studěrował ewangelsku teologiju. W lětach 1828-1884 źěłał pśi Gorjenowskej cerkwje,  nejpjerwjej jako pomocny a wót 1833 ako głowny faraŕ. 1884 jo wótejšeł na wuměnk.

W lěśe 1850 jo Kito Albin jo był jaden ze załožarjow Serbskego towaristwa za Dolnu Łužycu, w kótaregož nadawku jo pśestajił srjejźowěkowe nimske tšojenje *Źiwne tšojenje tego bogego Heinricha* (Chośebuz 1850), kótarež płaśi jako jadno z prědnych wopytow wudawanja swětneje prozy w dolnoserbšćinje. 1863 wón jo wozjawił w nimskorěcnej nowinje *Der Schulfreund* někotare dolno- a górnoserbske pśisłowa. 1868 jo był wobdźěleny pśi wudaśu dolnoserbskeje Biblije. Jo zawóstajił wobšyrnu chroniku Gorjenowskeje wósady a zběrku swojich prjatkowanjow.

## Žrědła
Klěb

**Klěb** jo tradicionalna caroba, kótaraž jo pjacona wót śěsta pśigótowanego z muki, wódy, gibadła a drugich pśicynkow. Toś ten twardy, śamny zwenkowny źěl klěba jo škórka, nutśikowny źěl pak jo srjodka. Z klěbowego śěsta móžo se teke druge typy pjacywa źěłaś, na pś. guski.

Dajo wšakorake sorty klěba: běły klěb, gropnik, płone kołace, knykate klěbaški, topjeńkowy klěb, měšany klěb atd.

## Etymologija
Dolnoserbske słowo **klěb** jo pódobne do drugich słowjańskich mjenjow togo pjacywa: górnoserbske *chlěb*, pólske *chleb*, česke *chléb*, słowakske *chlieb*, ruske *chleb* atd. Wšykne te mjenja du wót prasłowjańskeje formy *chlěbъ*, kótaraž wěrjepódobnje jo póžyconka wót někotareje germaniskeje rěcy (germ. *xlaiƀaz*). Pó drugej wersiji toś to słowo móžo byś indoeuropejskego póchada a jo zgromadne dla słowjańskich a germańskich rěcow.

## Nóžki
Mlinc

**Mlinc** (w górnoserbšćinje *plinc* abo *blinc*) jo tradicionalne pjacywo znate w serbskej kuchni. Mlince se wucynijo wót śěsta pśigótowanego z muki, jajkow, soli a mloka.

Mlince mogu teke byś pśigótowane z drugimi pśicynkami, na pś. 

* cukor 
* jabłukowa mucka,  marmelada abo konfitira 
* twarožk
* placo (šinka)

## Wótkaze
*Stefanie Krawcojc, ''Swěśimy .... źeń mlincow!'', ''Nowy Casnik'', 31.01.2018
Sol

**Sol** jo caroba, kótaraž wobstoj pśisamem z cystego natriumowego chlorida (NaCl). Wóna se jo ako wěrca a konserwěrowański srědk wužywa. 

Sol jo njezbytna za žywjenje a słoń jo jadna ze zasadnych cłowjeskich słodow.
Kisałe górki

**Kisałe górki** su caroba, kótaraž jo rozšyrjona pśedewšym w srjejźnej a pódzajtšnej Europje. Kisałe górki pśigótowujo se pśez wukisanje fryšnych górkow w drjewjanych sudach, cejźarach abo głažkach. Do górkow se pśidawaju pśicynki, kótarež su głownje dyla, kśěn, kobołk a pó recepśe teke druge ako pjepjeŕ, pimentowe zernka, lorber, winowe abo wišnjowe łopjenka a bazilikum. Toś te pśicynki se woblewaju z póměrnje solonym rozsołom. Pón górki deje někotare tyźenje we tom rozsole lažaś, až budu kisałe.

Kisałe górki móžoš jěsć bźez pśidatnego wobźěłanja, móžoš teke jich wužyś ako pśicynku za wšaku jězu, na pś. za salaty, zupy atd.

Wjelgin rozšyrjone jo pśeznanjenje, až kisałe górki su tradicionelny ruski pśikusk k wodce.
Annegret Kramp-Karrenbauer

**Annegret Kramp-Karrenbauer** (roź. 9. awgusta 1962 we Völklingen w Nimskej) – jo nimska politikaŕka, wót 7. decembra 2018 do 16. januara 2021 jo wóna była pśedsedaŕka politiskeje strony CDU a wót 17. julija 2019 do 8. decembra 2021 zwězkowa ministaŕka zašćitowanja Nimskeje.

Wót měrca 1998 až do casa wólbow do Zwězkowego sejma 1998 (27. septembra) Annegret Kramp-Karrenbauer jo była cłonk Nimskego zwězkowego sejma. Wót wólbów do krajnego sejma w septembrje 1999 až do měrca 2018 Kramp-Karrenbauer jo źěłała ako wótpósłańcka w saarlandskem krajnem sejmje. Wót 2000 až do 2011 jo wóna była ministaŕka w saarlandskem kněžaŕstwje we wšakich ressortach (nutśikownem, za kubłanje a socialnem) gaž ministaŕski prezident jo był Peter Müller (CDU). 

Wót nowembra 2010 Annegret Kramp-Karrenbauer jo cłonk zwězkowego prezidiuma strony CDU. Wót awgusta 2011 do februara 2018 jo wóna była ministerprezidentka Saarlandskeje. Wót junija 2011 do oktobra 2018 jo była teke krajna pśedsedaŕka strony CDU w Saarlandskej. 
 
## Nóžki


## Wótkaze

* Oficjelne boki internetowe Annegret Kramp-Karrenbauer