open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alternatiwa za Nimsku

**Alternatiwa za Nimsku** ( *Alternative für Deutschland*, skrótka **AfD**) jo pšawicaŕska strona w Nimskej, kótaraž jo se 6. februara 2013 załožyła. Zwězkowa pśedsedarja stej Tino Chrupalla a Alice Weidel.

Tuchylu ma AfD zastupjarjow w krajnych sejmach Sakskeje, Durinskeje a Bramborskeje (wót 2014), w parlamentach Bremena a Hamburga (wót 2015) kaž teke w krajnych sejmach Badensko-Württembergskeje, Rheinland-Pfalcojskej, Saksko-Anhaltskeje, Mecklenburgsko-Pśedpomorskeje a Barlinja (wót 2016). 2017 zaśěgnjo do krajnych sejmow Nordrhein-Westfalskeje, Saarlandskeje, Šleswigsko-Holsteinskeje a Dolnosakskeje. W maju 2022 su pó wólbach w Schleswigsko-Holsteinskej prědny krajny sejm zasej wótpušćaś musał.

Pó pórazce góspodarsko-liberalnego kśidła wokoło załožarja strony, Hamburgskego profesora Bernd Lucke jo se toś ten z pśiwisnikami wót AfD wótšćěpił a swójsku stronu ALFA załožył. Pó zaśěgnjenju do zwězkowego sejma pśi wólbach dnja 24. septembra 2017 jo něgajšna pśedsedaŕka Frauke Petry gromaźe z dalšymi zastupjarjami spušćiła stronu.

W něntejšnym 21. nimskim zwězkowym sejmje ma AfD 151 wót cełkownje 630 sedłow a  jo z tym druga nejwětša frakcija.

## Wólbne wuslědki

## Wótkaza

* Oficielna webstrona
Jens Lipsdorf

**Jens Lipsdorf** (roź. 18. julija 1967 w Chóśebuzu) jo nimski archeolog, politikaŕ (FDP) a jo był 2009 až do 2014 wótpósłańc w Krajnem sejmje Bramborskeje. Wón jo był až do 2024 kurator słowjańskego groźišća w Radušu. Wón jo pśedsedaŕ Dolnołužyskego towaristwa za historiju a krajowědu.

## Wótkaze

* Žywjenjoběg na boce FDP Bramborskeje
* Dokumentacija krajnego sejma Bramborskeje
* Swójski bok
Shakira

**Shakira** (*Shakira Isabel Mebarak Ripoll*, roź. 2. februara 1977 w Barranquilla, Kolumbiska) jo kolumbiske spiwaŕka a rejowaŕka.. Jeje nejwěcej znate spiwy su "Whenever, Wherever", "La Tortura", "Hips Don't Lie", "Waka Waka", "Chantaje" a "Shakira: Bzrp Music Sessions, Vol. 53". Wóna jo znata ako "kralowka łatyńskoameriskeje muziki"..

## Diskografija
* 1991 — Magia
* 1993 — Peligro
* 1995 — Pies Descalzos
* 1998 — Dónde Están los Ladrones?
* 2001 — Laundry Service
* 2005 — Fijación Oral, Vol. 1
* 2005 — Oral Fixation, Vol. 2
* 2009 — She Wolf
* 2010 — Sale el Sol
* 2014 — Shakira
* 2017 — El Dorado
* 2024 — Las Mujeres Ya No Lloran

### Live
* 2000 — MTV Unplugged
* 2004 — Live & off the Record
* 2007 — Oral Fixation Tour
* 2011 — Live from Paris
* 2019 — Shakira in Concert: El Dorado World TourLaHiguera.net: Shakira Discografía.

## Nóžki


## Eksterne wótkaze
* shakira.com
* Shakira Instagram
* Shakira YouTube
Nils Seethaler

**Nils Seethaler** (roź. 18. awgusta 1981 w Barlinju) jo nimski kulturny antropolog a etnolog, kenž se zaběra z historiskimi zběrkami etnologiskich objektow a z cłowjeskimi zawóstankam. Śěžyšćo jogo źěła jo slěźenje na historiskich zběrkach w muzejach a institutach. Wón jo kurator wjele wustajeńcow. Wšake projekty zwězuju jen z Dolneju Łužycu

## Nóžki
Ź

**Ź ź** su pismiki dolnoserbskego alfabeta a wužywaju se teke w alfabetoma: pólskim, carnogórskim a w běłoruskim łatyńskem alfabeśe. 

W dolnoserbšćinje pismika Ź ź njepišomy žednje pśed pismikom *y*, w takich pozicijach pišomy stawnje pismika *š* a *ž*. Pismika "Ź ź" pišomy stawnje pśed *ě* a *i*, na pś. *źěg, źěło, źicho, źiskaź, źišć*.

## Nožki


## Literatura
*Manfred Starosta, *Ortografija a interpunkcija dolnoserbska. Pšawidła*, Budyšyn 1976.
*Manfred Starosta, *[[Dolnoserbsko-nimski słownik]]*, Budyšyn 1999
Ẑ

**Ẑ**, kaž minuskla **ẑ**, jo 23. pismik esperantiskego alfabeta, kótaryž ma wugronjenje [ʒ] a mě "ẑo".

**Jogo zuk** se zapisuje w drugich rěcach wót:
* **Z**(i) : Kunrei transkripcija: jenož *zi* じ[ẑi]
* **ZH** (engelski), Hepburn transkripcija: zha じゃ[ẑa], zhi じ[ẑi], zhu　じゅ[ẑu], zhe じぇ[ẑe], zho じょ[ẑo]
* **IX** (katalanski)
* **J** (francojski)
* **ZJ** (nižozemski)
* **ZS** (hungorski)
* **ZY** Kunrei transkripcija: zya じゃ[ẑa], zyu じゅ[ẑu], zye じぇ[ẑe], zyo じょ[ẑo]
* **Ż** (pólski)
* **J** a **G** (portugiski)
* **Ž** (w rozdźělnych łatyńskopismikowych słowjańskich rěcach a baltiskej rěcy litawšćina a letišćina)
* **J** (turkojski)
* **Ж** (w kyriliskim alfabeśe)

**Ẑ** jo wunamakanje Zamenhof, modifikacija pismika Z.

**Ẑ** jo onomatopeija za interjekciju *ĉiit!*: *"Ẑẑ… Ĉit! Silentu!"*
Bartonojski jazor

**Bartonojski jazor** (teke: **Berzdorfski jazor**,  **Bartonečanski jězor**,  **Berzdorfer See**) jo kumštne jazoro w Górnej Łužycy na pódpołdnju města Zgórjelca blisko wejsneju źělowu Nikriš a Tuchoricy.

Toś ten jazor ma pśestrěń wót 960 ha, wolumen wót 330 milion m³ a jo maksimalnje 72 metrow dłymoki. Wón wobstoj z wót 2002 do zachopjeńka 2013 połnjoneje źěry něgajšneje brunicoweje jamy Bartono.

## Nóžki
Dolnołužyske towaristwo za historiju a krajowědu

**Dolnołužyske towaristwo za historiju a krajowědu**, teke: **Dolnołužyske towaristwo za stawizny a krajowědu**, nim. Niederlausitzer Gesellschaft für Geschichte und Landeskunde e.V. - jo towaristwo wuconych ze sedłom w Chóśebuzu. Pśedsedaŕ jo archeolog Jens Lipsdorf.

To jo za wše wužytne towaristwo, kótarež jo se k nadawkoju cyniło, historiju a krajne wopismo Dolneje Łužyce wuslěźiś a zjawnosći zbližyś. Towaristwo wudajo publikaciski rěd *Dolnołužyske studije* (*Niederlausitzer Studien*). 

Wótmějotej se dwa zejźenja (zgromaźina cłonkow) lětnje, jadnu w nalěśu zwětšego w Chóśebuzu a jadna nazymu we wšakich městnach Dolneje Łužyce.

Pó póstarku Rudolfa Virchowa jo se pó pśikłaźe Barlińskego towaristwa za antropologiju, etnologiju a prastawizny 3. junija 1884 w Kalawje Dolnołužyske towaristwo za antropologiju a prastawizny załožyło, w jogo tradiciji se źinsajšne towaristwo wiźi. 

Dnja 8. junija 2024 jo swěśiło towaristwo w Chóśebuzu swój 140-lětny jubilej. Toś to towaristwo jo w 2021 kulturny antropolog Nils Seethaler ako młodšu sotšu" Barlińskego towaristwa za antropologiju, etnologiju a prastawizny załožył.

## Nóžki
Turojski jazor

**Turojski jazor** jo pśichodny jazor w Žytawskej nižynje, w górnołužyskem tśikrajowem rožku mjazy Nimskeju, Pólskeju a Českeju. Wón ma až do lěta 2080 z pólskeje brunicoweje jamy Turów pla Bogatynje (teke serbski **Rychnow**) nastaś a buźo raz dwójcy tak wjeliki ako Bjerwałdski jazor a z tym nejwětše kumštne jazoro łužyskego brunicowego rewěra.
Bogatynia

**Bogatynia** (až do 1945 *Reichenau in Sachsen*, teke serbski **Rychnow**) jo wót 1946 pólske małoměsto a zastojnstwowe towarišnosć w Górnej Łužycy w tśikrajowem rožku mjazy Nimskeju, Pólskeju a Českeju. Bogatynia granicujo ze swójim wejsnym źělom Lědy (Trzciniec Dolny) na jsy Jeleńice (Hirschfelde), kótaryž jo był do 1945 teke wejsny źěl Jeleńicy. Na pódwjacorje a pódpołdnjowem regionje města běžy Łužyska Nysa a Smědawa (Witka). Na dłujkem zajtšu lažy Nikriša (Hagenwerder) na nimskem boku a w dłujkowuchodnem a zajtšnem směrje su milinaŕnja a jamy Turów. Nejžlěpše města su pólski Zgorzelec, Frýdlant v Čechách a nimske města Žytawa a Zgórjelc.

Strona Bogatynje jo pśedewšym wót brunicoweje industrije charakterizěrowana a dopomina na region Łuchow-Zły Komorow 1970tych a 1880tych lět.

Pó kóńcu wudobywanja brunice w 2040tych lětach ma blisko města nastaś Turojski jazor a z tym nejwětšy kumštny jazor łužyskego brunicowego rewěra.

## Stawizny

W lěśe 1262 se wjas prědny raz ako *Richinowe* w wopismje cistercienskego kloštarja St. Marijiny doł pla Wostrowca naspomnjejo. Až do 1945 jo słušał Bogatynia do wokrejsa Žytawa a jo nosył nimske mě *Reichenau in Sachsen*.

## Měsćańske źěle

Měsćańsko-wejsna gmejna Bogatynia jo měła dnja 30. junija 2019 cełkownje 23.083 wobydlarjow, z nich 17.436 w měsćańskem a 5.647 we wejsnem źělu.

K gmejnje słušaju slědujuce jsy (w spinkach nimske a, jolic znate, serbske mjenja):

* Białopole *(Sommerau)*
* Biedrzychowice Górne *(Friedersdorf)* z Pasternikom *(Žitawka, Zittel)*, wobě wopušćenej
* Bogatynia *(Rychnow, Reichenau)* z Markocicami *(Markarćicy, Markersdorf)*
* Bratków *(Blumberg)*
* Działoszyn *(*Kralowy Haj, Königshain)*
* Gościszów *(*Gozmanecy, Gießmannsdorf)*, wopušćeny
* Jasna Góra *(Lichtenberg)*
* Kopaczów *(Hornje Wułdrichecy, Oberullersdorf)* z Luptinom
* Krzewina *(Hronow, Grunau)*
* Lutogniewice *(*Jasne Polo, Schönfeld)*
* Opolno Zdrój *(Wopalenica, Bad Oppelsdorf)* z Waldom
* Porajów *(Porěč, Großporitsch)*
* Posada *(Rusdorf)*
* Rybarzowice *(Rybarjecy, Reibersdorf)*
* Sieniawka *(Šunowk, Kleinschönau)* z *Małym Porěčom (Kleinporitzsch)*
* Strzegomice *(Dornhennersdorf)*, wopušćene
* Trzcieniec *(Ronow, Rohnau)*
* Turoszów *(Derchow teke Tyrkow, Türchau)* ze sydlišćomaj Trzciniec Dolny *(*Lědy, Lehde)* a **Čerwji (Scharre)*
* Wigancice Żytawskie *(Wuhańćicy, Weigsdorf)*, w lěće 2000 wopušćene
* Wolanów *(Friedreich)*
* Wyszków *(*Maksoicy, Maxdorf)*
* Zatonie *(Zatoń, Seitendorf)*

Jsy Gościszów, Pasternik, Biedrzychowice Górne, Strzegomice a Wigancice Żytawskie su se za Turówsku brunicowu jamu wótbagrowali. Wót njeje su rowno tak źěle sedlišćow Turoszów, Zatonie, Opolno Zdrój a Bogatynia pótrjefjone.

## Wobchad

W lěśe 1884 su wuskokolijowu ceru z Žytawy pśez Rychnom do Markocicach zastartowali. W lěśe 1900 jo se rozšyriło až do póstajijo česke Heřmanice u Frýdlantu a z tym pśizamknjenje k Frýdlantskej zeleznicy do Frýdlant w Čechach. Z nowymi statnymi granicami pó drugej swětowej wójnje, jo se 1946 zelezniski zwisk pśetergnuł a w lěśe 1961 dopołnje pśestał.

Dnja 8. maja 1960 jo město dostało dwórnišćo pśi nowo wótwórjonej normalnokolijowej cerje do Mikułowach.

## Noty
Keir Starmer

**Keir Starmer** (roź. 2. septembra 1962 w Londonje) jo britiski politikaŕ a pšawiznik, a wot 5. julija 2024 ako naslědnik Rishi Sunaka premier Zjadnośonego kralojstwa. 

Wón jo cłonk biritiskeje *Źěłaśeŕskeje strony* (*Labour Party*), a wót 4. apryla 2020 teke jeje pśedsedaŕ.

W lěśe 2015 jo Keir Starmer był do dolnego domu britiskego parlamenta wyzwolony. Pśi pśespytowanju wustupa Zjadnośonego kralejstwa z Europejskeje unije w 2016 jo pódpěrował poziciju w zgromaźeństwje wóstaś. 

## Wótkaz
2024

## Tšojenja
### We Łužycy

### Hynźi
* *[[9. junija]]: europejske wólby a komunalne wólby w [[Sakska|Sakskej]]*
* *[[28. junija]]–[[7. julija]]: pěta  [[Europeada]] w nimsko-dańskim namjeznym kraju*

## Narodniny
*

## Wumrěśe
* 7. januara: Franz Beckenbauer – nimski  kopańcaŕ, trenaŕ a sportowy funkcionaŕ (* 1945)
* 15. januara: **[[Helmut Faska]]** – serbski rěcywědnik (* 1932)
* 22. januara: Elke Erb – nimska lyrikaŕka a pśełožowaŕka (* 1938)
* 23. januara: Frank Farian – nimski muzikaliski producent, komponist a spiwaŕ (* 1941)
* 25. januara: **[[Klaws Thielmann]]** – serbski gójc a strowotniski ministaŕ NDR (* 1933)
* 6. februara: Sebastián Piñera – chileński pśedewześaŕ a politikaŕ, prezident (* 1949)
* 5. apryla: Peter Sodann – nimski źiwadłownik (* 1936)
* 8. apryla: Peter Higgs – britiski  fyzikaŕ, nošaŕ Nobelowego myta (* 1929)
* 19. maja: Ebrahim Raisi – prezident Irana (* 1960)

## Wótkaz
Marja Michałkowa

**Marja Ludwiga Michałkowa** (roź. Cyžec; * 6. decembra 1949 w Měrkowje) jo něgajšna serbska politikaŕka strony CDU a něgajšna wótpósłańcka nimskego zwězkowego sejma. Wóna jo była mjazy lětoma 1991 a 1994 zastupujuca pśedsedaŕka frakcije CDU / CSU a zasej wót 2002 až do lěta 2017 cłonk zwězkowego sejma a dobyła styri raze direktny mandat w budyšyńskem wólbnem wokrejsu.

## Žywjenje
Wótzamknjenju na Radworskej wušej šuli jo slědowała wucba k industrielnemu pśekupcoju a pótom wukubłanje ako ekonomka na fachowej šuli za zawodowu góspodaŕnju. W lěśe 1972 jo zastupiła do CDU. Wót lěta 1986 až do 1990 jo była Michałkowa wěcywobźěłaŕka w pšawizniskej kanclaji. Mjazy 1996 a 2002 jo źěłała ako jadnaŕka wót "Fortbildungswerk Sachsen gGmbH".

Marja Michałkowa jo katolska, wóženjona a ma tśi źiśi. Wóna jo starša sotša Bjarnata Cyža.

## Politika
Mjazy měrcom a oktobrom 1990 jo pśisłušała Marja Michałkowa slědnej Ludowej komorje Nimskeje demokratiskeje republiki; w oktobru jo wóna była mjazy tymi wótpósłańcami, kótarež su pśewzeli do zwězkowego sejma. Wóstanjo tam až do decembra a jo se wrośiła w februarje 1991 ako zastupnica Hansa Geislerja. Marja Michałkowa jo była až do wólbow w lěśe 1994 wótpósłańcka zwězkowego sejma a jo se w lětach 2002 zasej wuzwóliła, tenraz ako direktna kandidatka wólbnego wokrejsa Budyšyn / Běła Wóda. Až do źinsajšnego jo se dwójcy w zastojnstwje wobkšuśiła.

Marja Michałkowa jo była mjazy 1991 a 1994 pśedsedaŕka parlamentariskeje pśirady Załožby za serbski lud, mjazy 1994 a 1999 pśedsedaŕka załožboweje rady a jo wót 2000 do 2019 pśedsedaŕka sakskeje Rady za serbske nastupnosći.

Pśi wólbach lěta 2017 wěcej njenastupijo.

## Wótkaze
* Webstrona Marje Michałkoweje
*Krotkobiografija na webstronje zwězkowego sejma. 
* Marja Michałkowa na stronje abgeordnetenwatch.de
Jakub Žur (1876)

**Jakub Žur** (nimski Jacob Sauer; roź. 14. apryla 1876 w Njebjelčicach, wum. 27. februara 1969 w Konjecach) jo był serbski katolski faraŕ, redaktor a kulturny procowaŕ.

Wón jo se naroźił ako syn njebjelčańskego kubłarja a jo woglědał na gymnazium w českem Chomutovje. Wót 1892 do 1895 jo był wuknik Serbskego seminara w Praze a jo woglědał w tom casu nimski Małostronski gymnazium. Jo był cłonk Praskeje Serbowki a jo zachopił w českej stolicy studij teologije, kótaryž jo pótom w Mainzu dokóńcył. Wót 1903 do 1908 jo był kapłan w Chrósćicach a Ralbicach a wót 1908 do 1910 pśi Serbskej cerkwi w Budyšynje. Tegdy jo był teke dwě lěśe redaktor *[[Katolski Posoł|Katolskego Posoła]]*. Wót 1910 do 1922 jo statkował ako faraŕ w Kamjeńcu a wót 1922 až do wuměńka w lěśe 1962 w Ralbicach. W mjazycasu jo był wót 1940 do 1945 dla swójogo wopěranja pśeśiwo antiserbskim póstajenjam nacionalsocialistow bźez faraŕskego městna.

Jakub Žur jo był wót 1895 cłonk Maśice Serbskeje.

## Žrědło
*
Jakub Žur (1821)

**Jakub Žur** (nimski Jacob Sauer; roź. 9. septembra 1821 na Górje, wum. 5. julija 1887 w Pozdecach) jo był serbski katolski faraŕ a narodny ako teke socialny procowaŕ.

Wón jo se naroźił ako syn kubłarja na Górje pla Jaseńcy a jo był wót 1834 do 1846 wuknik Serbskego seminara w Praze, źož jo woglědał do 1842 nimskorěcny Małostronski gymnazium. Wót 1842 do 1846 jo studěrował teologiju. Pó wrośenju do Łužycy jo statkował nejpjerwjej ako katechet a kapłan pśi budyšyńskej tachańskej cerkwi a wót 1851 rownocasnje ako wucabnik nabóžniny pśi Katolskem wucabnikojskem seminarje. Wót 1861 do 1887 jo był faraŕ w nimskem Šěrachowje a wót 1886 teke kanonik budyšyńskego tachaństwa.

Žur jo se starał wó pólěpšenje socialnego połoženja chudoby. Jo załožył tkajaŕnju, gaž jo spadowało domacne tkalcaŕstwo a póbitujo na tu wašnju 700 luźam źěło. Jo kśěł załožyś wustaw za chudych, k comuž pak dla jogo nagłeje smjerśi wěcej njedojźo. W lěśe 1849 jo swěśił w drježdźańskej Dwórskej cerkwi prědnu serbsku bóžu mšu za katolskich Serbow w krajnej stolicy. 1869 jo wudał nimske spiwaŕske za Šěrachowsku wósadu.

Wót lěta 1847 jo był cłonk Maśice Serbskeje.

## Žrědło
*
Jakub Žur (1754)

**Jakub Žur** (nimski Jakob Sauer; roź. 10. julija 1754 w Gniwsecach, wum. 8. maja 1799 w Budyšynje) jo był serbski kapłan a pśiwisnik katolskich rozswětlarjow.

Wón jo se naroźił ako syn bonarja w Gniwsecach pla Budyšyna a jo był wót 1770 do 1775 wuknik Serbskego seminara w Praze, źož jo woglědał wót 1770 do 1772 gymnazium. Wót 1772 do 1775 jo studěrował filozofiju a teologiju. Pó wrośenju do Łužycy jo był wót 1778 do 1785 kapłan nejpjerwjej w Strawałźe a pótom w Radworju. Wót 1785 jo statkował ako kapłan w Budyšynje. W swójich slědnych tśich žywjeńskich lětach jo był wósobinski sekretaŕ biskupa Franca Jurja Loka.

Žur jo wójował w rozswětlańskem zmysle za reformy w katolskej cerkwi na zakłaźe idejow kejžora Jozefa II. a zasajźujo se za pšawa serbskeje rěcy.

## Žrědło
*

## Literatura
* Rudolf Kilank: Franz Georg Lock – Ein Beitrag zur katholischen Aufklärung in der Oberlausitz. (disertacija), Barlin 1970.
* Rudolf Kilank: Listy Jakuba Žura Francej Jurjej Lockej. W: Lětopis A 13/2, Budyšyn 1966, str. 225–238
Górnołužyske towaristwo wědomnosćow

**Górnołužyska towarišnosć wědomnosćow** (górnoserb. *Hornjołužiska towaršnosć wědomosćow*, nimski *Oberlausitzische Gesellschaft der Wissenschaften*, krotko OLGdW) ze sedłom w Zgórjelcu jo jadno z nejwětšych wědomnostnych towaristwow w srjejźnej Europje. Wóno jo se dnja 21. apryla 1779 załožyło wót historikarja a rěcywědnika Karla Gottloba Antona, kněžkarja a pśirodowědnika Adolfa Traugotta z Gersdorffa a wósymnasćo dalšnych wuconych z Górneje Łužyce. Cel toś togo towaristwa jo spěchowanje stawizno- a pśirodowědy w Górnej Łužycy.

Pó Drugej swětowej wójnje jo se towaristwo w lěśe 1945 rozpušćiło. Dom na Zgórjelskej Nysowej droze 30 pśejźo do wobsejźeństwa města Zgórjelca. Gódnotna biblioteka górnołužyskego towaristwa jo była wót lěta 1951 ako Górnołužyska biblioteka wědomnosćow zasej zjawnosći pśistupna. Towaristwo jo se zasej złožyło pó politiskem pśewrośe w NDR w lěśe 1990 w Budyšynje.

Ako organ towaristwa su słužyli nejpjerwjej *Provinzblätter* (1781–83), pón wót 1793 do 1799 *Lausitzische Monatsschrift*, kótaraž jo wuchadała dalej až do lěta 1808 ako *Neue Lausitzische Monatsschrift*. Wót 1822 do 1941 jo wuchadał lětnje *Neues Lausitzisches Magazin*, kótaryž teke wót lěta 1994 zasej pšawidłownje wuchada.

Wót lěta 2007 jo towaristwo kuždolětnje Hermanna Knothowe myto pósćiwa – wědomnostne myto Górneje Łužyce za wuběrne wugbaśa na pólu wuslěźenja górnołužyskeje kultury a historiji.

## Nóžki


## Wótkaze

* Webstrona towarišnosći (němsce, pólsce, čěsce)
* Webstrona biblioteki
Wobwod Chóśebuz

**Wobwod Chóśebuz** (górnoserb. *Wobwod Choćebuz*, nimski *Bezirk Cottbus*) jo se 1952 pó rozpušćenju krajow w NDR ako jaden z cełkownje 14 wobwodow zarědował. Krotkozajtšny źěl kraja Bramborska, źěl kraja Saksko-Anhaltskeje z wokrejsoma Jessen, Herzberg a Rukow ako teke sakske wokrejse Wórjejce a Běła Wóda su se zarědowali do wobwoda Chóśebuz. Wón jo wótpowědował něźi regionoju Dolna Łužyca.

## Zastojnstwowe rozrědowanje
Wobwod jo wopśimjeł měsćański wokrejs Chóśebuz (wót 1. měrca 1954) ako teke slědujuce wokrejse:
* 1. Wokrejs Rukow
* 2. Wokrejs Kalawa
* 3. Wokrejs Chóśebuz-kraj
* 4. Wokreis Grabin
* 5. Wokrejs Baršć
* 6. Wokrejs Gubin
* 7. Wokrejs Herzberg
* 8. Wokrejs Wórjejce
* 9. Wokrejs Jessen
* 10. Wokrejs Łukow
* 11. Wokrejs Lubin 
* 12. Wokrejs Zły Komorow 
* 13. Wokrejs Grodk 
* 14. Wokrejs Běła Wóda

1990 su kraje na pólu NDR zasej zawjadli a wobwody rozpušćili. Nejwětšy źěl wobwoda Chóśebuz bu źěl Bramborskeje. Wokrejse Wórjejce a Běła Wóda stej pśišłej pśez ludowy rozsud k Lichotnemu statoju Sakska, wokrejs Jessen na kraj Saksko-Anhaltskeje.

## Pśedsedarje rady wobwoda
* 1952–1959: Werner Manneberg (1923–2000)
* 1959–1962: Heinz Krüger (1919–2015)
* 1962: Rudolf Müller (komisariski) (* 1911)
* 1962–1971: Hans Schmidt (1915 – 1995)
* 1971–1989: Irma Uschkamp (1929–2014)
* 1989–1990: Peter Siegesmund (* 1940)
* 1990: Karl-Heinz Kretschmer (kněžaŕstwowy społnomócnjony, * 1948)

## Prědne sekretaŕy wobwodnego wjednistwa SED
* 1952–1953: Franc Bruk (1923–1996)
* 1953–1969: Albert Stief (1920–1998)
* 1969–1989: Werner Walde (1926 – 2010)
* 1989–1990: Wolfgang Thiel (* 1948)

## Ludnosć
* 1950: 803.798
* 1960: 807.840
* 1971: 861.061

### Měsćański wokrejs Chóśebuz (wót 1954)
* 1950: 60.874
* 1962: 67.733
* 1971: 82.897
Pśestrěń wobwoda: 8.262 km ², płonina měsćańskego wokrejsa Chóśebuz: 51 km ².

## Literatura
* Klaus Neitmann: *Bezirkstag und Rat des Bezirks Cottbus (1952–1990/91).* Findbuch, 2007, ISBN 978-3-631-56226-0.
* 40 Jahre DDR. Staatliche Zentralverwaltung für Statistik, Mai 1989

## Wótkaze
Diana Bader

**Diana Bader** (roź. 5. februara 1976 w Grabinje) jo nimska politikaŕka (Lěwica) a mjazy 2014 a 2019 wótpósłańcka krajnego sejma w Bramborskeje.

Diana Bader jo absolwěrowała pla DB AG wukubłanje ako pśekupcowka w zelezniskem a drogowem wobchaźe. Do strony Lěwica jo zastupiła 2010. Pśi wólbach krajnego sejma w Bramborskej 2014 jo wóna mandat wó krajnej lisćinje swójeje strony wudobyła.

## Weblinks

* Nachylne wuslědki wólbow krajnego sejma Bramborskeje 2014 
* Biografiske pódaśa k Diana Bader
Stephan Meyer

Dr. **Stephan Meyer** (* 18. junija 1981 w Žytawje) jo sakski politikaŕ Kśesćijańsko-demokratiskeje Unije Nimskeje (CDU) a wót lěta 2022 krajny raźc wokrejsa Zgórjelc. Do togo jo wón był wót lěta 2009 direktnje wólony wótpósłańc w sakskem krajnem sejmje a wobswětopolitiski powědaŕ frakcije CDU.

Meyer jo se 2009 ako direktny kandidat swójeje strony we wólbnem wokrejsu 60 (Lubij-Žytawa 2) z 44,9% głosow wuzwólił. 2014 jo dostał we wólbnem wokrejsu 60 (Zgórjelc 4) 41,0%.

Diplomowany góspodaŕski inženjer jo ewangelski, wóženjony a nan jadnogo góleśa.

## Wótkaze
* Oficielna webstrona
Helga Böhnisch

**Helga Böhnisch** (roź. 26. januara 1945 w Großschönau w Górnej Łužycy; wum. 15. junija 2014) jo była nimska politikaŕka (PDS, Lěwica). Wóna jo była wót 2004 cłonk krajnego sejma Bramborskeje.

## Žywjenje a pówołanje
Pó swójom šulskem casu jo studěrowała w Lipsku wót 1961 do 1964 pedagogiku. Pótom jo źěłała ako wótkubłaŕka a wucabnica, daniž njejo se skóńcnje 1976 zastupujuca direktorka na POS w Eisenhüttenstaśe stała. Wót 1966 jo wóna bydliła w Eisenhüttenstaśe. Wót 1984 do 1988 jo wóna była sobuźěłaśeŕka w pioněrskem domje w Eisenhüttenstaśe. W casu wót 1991 do 1993 jo se wutwóriła k socialnej managerce na BIUW w Pódstupimje dalej a jo źěłała až do 1995 ako abM-projektowa wjednica w mjazynarodnem žeńskecem projekśe. Wót 1995 až do jeje wólbow do krajnego sejma jo wóna była sobuźěłaśeŕka wótpósłańca krajnego sejma.

Wóna jo była wót swójogo manźela źělona a jo měła dwě góleśi.

## Politika
Böhnisch jo była 1981 cłonk SED. 2001 do 2003 jo wóna była zastupujuca pśedsedaŕka krajnego zwězka PDS.

1990 su ju do měsćańskego parlamenta Eisenhüttenstadta wuzwólili. Wóna jo pśisłušała wokrejsnemu sejmoju wokrejsa Odra-Sprjewja ako wótpósłańcka a jo była tam cłonk etatowego a financnego wuběrka. Pśi wólbach krajnego sejma 2004 a 2009 su ju we wokrejsu krajnego sejma Odra-Sprjewja II pśecej direktnje do krajnego sejma Bramborskeje wuzwólili. W 4. wólbnej perioźe (2004–2009) jo wóna była powědaŕka swójeje frakcije za wuwiśe města, twaŕska a bydleńska politika a pórědny cłonk we wuběrku za infrastrukturu a rumowy pórěd. W 5. wólbnej perioźe (wót 2009) jo wóna była powědaŕka za politiku rownostajenja a familijoweje politiki a rědny cłonk we wuběrku za źěło, socialne, žeńske a familiju.

## Howacej
Helga Böhnisch jo se angažěrowała w towaristwach, ako na pś. w "Europejskim domje kraja Bramborska z.t." a w "komunalnem forumje z.t.".

## Wótkaze
* Parlamentsdokumentation Brandenburg (dokradna datowa sajźba musy se z pytańskeju funkciju zwěsćiś.)
* ''LINKE trauert um Helga Böhnisch''. Powěsć Lěwice ze 17. junija 2014
## Jadnotliwe pokazki
Julian Brüning

**Julian Brüning** (roź. 1994 w Baršću) jo nimski politikaŕ (CDU). Wón jo cłonk Bramborskego krajnego sejma a jo był wót 15. septembra 2015 až do 16. decembra 2023 krajny pśedsedaŕ Młodeje unije w Bramborskej.

## Žywjenje
Brüning jo w Drjowku wótrosł a jo absolwěrował 2013 swóju abituru na Pücklerowem gymnaziju w Chóśebuzu.

Brüning jo zastupił 2013 do CDU a młodeje unije. Wót 2015 jo wón pśisedaŕ w krajnem pśedsedaŕstwje CDU Bramborska ako teke krajny pśedsedaŕ Młodeje unije Bramborskeje. Pśi wólbach krajnego sejma w Bramborskej 2019 jo se wuzwólił wó krajnej lisćinje w Bramborskem krajnem sejmje (lisćina cłonkow Krajnego sejma Bramborskeje (7. wólbna perioda). Wón sejźi za frakciju CDU we wuběrkach za rolnikaŕstwo, wobswět a šćit klimy, za wědomnosć, slěźenje a kulturu ako teke za infrastrukturu a krajne planowanje.

## Towarišnostny angažement
Brüning jo cłonk Domowiny a pśedsedaŕ muzeja "Serbska tkajaŕska śpa" w Drjowku. Mimo togo jo cłonk w sportowych towaristwach SV Einheit Drebkau, SV Leuthen / Klein Oßnig a SC Spremberg 1896.

## Jadnotliwe pokazki


## Wótkaze
*Instagram-Profil
*Twitter-Profil
*Facebook-Profil
Erich Schlossarek

**Erich Schlossarek** (roź. 22. apryla 1928 w Grodku; wum. 10. junija 2011 w Pódstupimje) jo był nimski awtor, kenž jo w NDR publicěrował. Wón jo pisał mimo słuchograśow a scenariskich knigłow k někotarym telewiznym filmam teke romany.

## Žywjenje
Schlossarek, roźony 1928 w Grodku, jo był we głownem pówołanju wucabnik. W 1960tych lětach jo se zachopiło jogo pśewažne pisanje za radijo z dorosćonymi a źiśecymi słuchograśami. *Die Aushilfshochzeit* (1975) jo nastało ako pśinosk k rědoju wobrazowych nagrawanjow, kótarež jo se 30. wrośenicy wulichowanja wót nacistiskego režima wěnowało a jo se ako wucbne srědki na šulach w NDR zasajźiło. 1977 jo był Schlossarek z *Der Tadel* prědny nosaŕ NDRskego myta za słuchograśa. Manfred Täubertowa inscenacija  słuchograśa *Die Stiefel* Schlossareka jo dostała mimo togo 1985 myto NDR za słuchograśa za źiśi.

Ako telewizijny awtor jo był kóńc 1970tych lět na filmach ako *Der Direktor*, *Plantagenstraße 19* a *Der zweite Mann* wobźělony. Z *Wie soll sich eine Frau entscheiden?* jo se teke słuchograśe awtora (*Der Tadel*) za telewiziju NDR filmowało.

Dwa romana póchadatej z pjera Schlossareka: *Auf Gnade und Ungnade*, historiski roman, a *In Bedrängnis*, wobej w 1980tych lětach. Mimo togo jo awtor napisał teksty šlagrow a libreto. Schlossarek jo teke w źiwadłowem wobłuku prezentny; Tak jo se pśedstajenje swójogo skeča *Oskar kommt* z Petru Kellingom (Silvia) a Walter Plathe (Oskar) južo w 70tych lětach w *Theater der Zeit* pśepowědało. Hyšći 1990 jo była produkcija jogo graśa *Die Neunte* planěrowana. Z kóńcom NDR jo se pak teke literarna źěłabnosć Schlossareka zakóńcyła. Jogo slědne słuchograśe jo se 1990 z jogo *Sein zweites Jahr* wót Funkhausa Barliń producěrowało.

W Zwězkowej republice "praktiski njeznaty" (*Einführung in die DDR-Literatur*, 1983), jo był Schlossarek w NDR "wjelgin wuspěšny słuchański a telewizijny awtor".

1979 su jogo z Narodnym mytom NDR II.  rěda za wuměłstwo a literaturu wuznamjenili.

## Słuchograśa
* 1968: *Risiko* – režija: Fritz Göhler (rozgłos NDR)
* 1974: *Annette* – režija: Hannelore Solter (słuchograśe – rozgłos NDR)
* 1978: *Der Aufschub* – režija: Christoph Schroth (słuchograśe – rozgłos NDR)

## Wuznamjenjenja
1979: Wuznamjenjenje z Narodnym mytom NDR II. rěda za wuměłstwo a literaturu.

## Wótkaze
* 

## Jadnotliwe pokazki
Rajnica

**Rajnica** (nim. *Rainitza*) teke ako ***Rěpišćańska wóda***, jo była žrědłowa rěcka Wólšynki na dłujkem zajtšu wót Złego Komorowa a Sedlišća, ako teke pódwjacornje k Ranju a pódzajtšnje źinsajšnego Wórlic. Žrědłowe strony su namakali we winicach sedlišća Raja, wóna jo pśeprěkowała Rowno a Sowjo, ako teke Bukowka, Sedlišćo pódwjacor, Rěpišćo a jo se wuginuło něźi w Złokomorojskem k Łužku pśi Rožynoweje kopołach.

Zbytki rěcki namakajoš źinsa njedaloko Rańskego jazora pó droze k Suchogózdźańskemu pśibrjogoju a w Sedlišćańskej zagrodce.
Kśinica (tšuga)

**Kśinica** (nimski ***Meuroer Graben***) jo była spócetnje jadna z pšawych nabocnych tšugow Pěsnicy. 

Źinsa twóri wón braś hyšći zbywajucemu Henrietskemu pótoju nalěwo, hyšći zbywajucy rog wuchadny pótok spócetnego pódzajtšnego Pěsnicańskego běga jo *„[[Pěsnicańska wóda|Pěsnicańskeje wódy]]“* źinsa jano hyšći Pěsnica.

Źožkuli pśeśiwo pódwjacornemu běgoju Pěsnica, kótaraž jo wótběgnuła *„[[Pěsnicańska tšuga]]“* něźi mjazy wót jamy zapisaneju koloniju Tśipka (abo teke *Tśipkow*, nim. *Vogelberg*), Wilhelminowa gluka a Römerkeller.

Žrědło Kśinicy směło se w źinsajšnem Rańskem jazorje byś. Nejpjerwjej jo běžało z bliskosći Bukowka a Dobry Wotšow pśez Murjow a spócetneje jsy Wórlicy do *„Pěsnicańskeje wódy“*.

Jogo wuliw jo směł njedaloko  Krygaŕskego Młyna pśi Słyńcnem domje byś. Źinsa běžy ze Žałgósćom Henrietterom pótk pla Murjowa gromadu, źož se běgi k Pěsnicy zjadnośiju.

### Pśitoki, łuki a gaty pśi rěcce
* Drochowska wejsna grobla
* Rowńska grobla 
* Tšužna grobla

* Pódwjacornego markska kowala-Marijinska błota
* Marijański gat
* Murjowski jazor

## Glej teke
* **[[Pěsnica]]** (nimski *Pößnitz*) w lěśe 1757 ako  *„Pössnitzbach“* a *„Pössnitzwasser“* zapisane rěki na krotkem wjacorje Dolneje Łužyce
Deszno

**Deszno** - jo to wjas w Pólskej, kotaraž pśisłuša k gmejnie Nagłowice a wokrejsoju Jędrzejów w Świętokrzyskim (swětokśišojskem?) wójwodstwie.
Wokrejs Zgórjelc

**Wokrejs Zgórjelc** ( *Landkreis Görlitz*) lažy w pódzajtšnej Sakskej a ma něźi 244.000 wobydlarjow. Wjelike wokrjesne města how su Běła Woda, Lubij, Niska, Zgórjelc a Žytawa. Někótare gmejny pódla Slěpego w pódpołnocnem źělu wokrejsa oficielnje słušaju k Serbskemu sedleńskemu rumoju.

Wokrejs granicujo na pódpołnocy z bramborskem wokrejsom Sprjewja-Nysa, na pódzajtšu z dolnošlazyńskem wójwodstwem w Pólskej, na pódpołdnju z Libereckem krajom w Čěskej a na pódwjacorje z budyšyńskem wokrejsom. 

Nejwětša rěka toś togo wokrejsa jo Łužyska Nysa a jo to teke granica z Pólskeju. Nejwušy dypk wokrejsa Zgórjelc jo góra Łysa (793 m). Wokrejs Zgórjelc lažy teke w euroregionje Nysa.
Spitzbergen

**Spitzbergen** jo to kupa, kótaraž lažy na Pódpołnocnem polarnem oceanje. Jo to teke jadnučki źěl kupki kupow Svalbard z wobydlerstwom. Toś to jo nejwětša kupa Norwegskeje a rownocasnje jo to teke šesćatšiźasta nejwětša kupa swěta. Płoń toś tej kupy jo 39.044 kwadratnych kilometrow. Głownem centrumom a teke stolicu toś teje kupy jo město Longyearbyen. Hynakše městna źož how žywju wobydlarje; toś to mjaztym su, wutwórjona pśez rusojskich rudarjow wjas Barentsburg a teke wjas wědomostnikow Ny-Ålesund.

W 17 stolěśu toś ta kupa jo była centrumom wułojenja wjelrybow pón na kóńcu 19 stolěśa jo zachopiło se how wugel wudobywaś. Wót lěta 1920 Spitzbergen oficielnje pśisłuša k Norwegskeje. Wót lěta 1920 ako źěl kupki kupow Svalbard jo Spitzbergen demilitarizowana cona.
Bug

**Bug** jo 772 kilometrow dłujka rěka w pódzajtšnej Europje. Žrědlišćo rěki lažy pódla jsy Werchobuž ( *Верхобуж*) abo ( *Werchobuż*) w Galiciskej, kótaraż źinsa jo żělom pódwjacorneje Ukrainy. Pótom běžy pśez teritorij Ukrainy, Pólskeje, a teke Běłoruskeje. Na dłujkosći 363 kilometrow jo to granica pódzajtšneje Pólskeje a pódwjacorneje Ukrainy a teke Běłoruskeje. Bug wulewa se w Pólskej do rěki Narew pódla jsy Arciechów (Mazowske wójwodstwo). Bug jo stworta na dłujkosć rěka żinsajšneje Pólskeje.
Mikławš Jakubica

**Mikławš Jakubica** (teke Mikławuš abo Miklawusch, łatyński Nicolaus Jacubiky; † po 1548) jo był prĕdny pśełožowaŕ Nowego testamenta do dolnoserbskeje rěc (1548). Wón jo tež był prědny awtor, kótaryż jo lutherowu Bibliju do drugich rěcow pśełožył. 

Wót jogo žywjenja pśisamem nic njewěmy. Nejskerjej jo wón był ewangelski faraŕ, kótaryż jo bydlił w Žarowje, dokulaž jo wón pisał w pódzajtšnej narěcy dolnoserbskeje rěcy. Tekst jogo pśełožka njejo był originelnje śiščany a jo jano w rukopisu wostal. Akle w 1967 jo serbski rěcywědnik Hinc Schuster-Šewc toś ten pśełožk wudał w knigłach pód titelom *Das niedersorbische Testament des Miklawuš Jakubica 1548*.

Rěc pśełožka Jakubicy jo tšochu podobna mužakojskeje narěcy, a teke źinsašneje slěpjańskeje narěcy. Někotare wědomostniki  měnje, až to jo planowa narěc pśigotowana jano za cerkwinske žywjenje w cełej Łużycy.
Natan Milgrom

*Natan Milgrom* jo žydowski lekar, humanista a kulturny aktywist, kenž jo se rodził **12. oktobra 1891** w měście Terebowla (dnj. Ukrajina), kótarež jo w toś tom casu wótpadło k Awstro-Hungarskej monarchej.

Swóje medycyńske wucabanje jo zakóńcył na **Wědńskim uniwersyśe** w lětach 1910–1916. Naksńeźe jo w **1920 lětach** praktizěrował jako lekar w měście Radychów, źe měł wjeliku respektu mjezy lokalnymi wobglědowarjami za swóju profesionalnosć a wěrnosć swójej profesiji.

W swójich pismach a praktykach jo Milgrom sebje wóznawał jako most mjezy rozličnymi narodami – **Ukrajinami, Polakami a Žydowami** – a jo próźił dialog ku kulturnemu wobližowanju.

Jo znaty teke za twarjenje swójeje **domki w centralnej gólnej Radychowa**, kótaraž jo se stała arhitekturny spomin. W **1927 lětach** jo był wubrany za zaměstkownika městkego starosty, a jo zastopował interesy žydowskego zgromadkanja.

Natan Milgrom jo w kóńcu swójego žywjenja narěcěł strašnu sudbu, gaž jo w **oktobrje 1942** w lěgru směrći Bełžec zażywił swój wukonac podčas Holokausta.
Jan Bogumił Nytška

**Jan Bogumił Nytška** nimski:  *Johann Gottlieb Nitschke* (roź. 18. februara 1825 we Wórjejcach, wum. 26. februara 1904 w Charlottenburgu) - jo był serbski ceptaŕ, casnikaŕ a spisowaśel. Nytška jo był roźony kako syn chudobnego šlodarja we Wórjejcach, pótom jo se  pśesedlił do Blunja. Pón wón jo se zachopił gotowaś k ceptaŕstwoju w Bórkhamorje a teke w Starej Darbni, dokulaž toś to jomu groba wót Einsidel jo dał. Pótom Nytška jo źěłał ako ceptaŕ w Spjejcach, a w lětach 1846-1858 w Düsseldorfje, źož jo wón źěłał w šuli za syroty. W lětach 1858-1894 jo źełał w Essenje, źož jo wón był meścański ceptaŕ. W lěśe 1894 jo šeł ako faraŕ na wuměńk a jo se pśesedlił do Charlottenburga. Cełe żywjenje jo wón był aktiwny awtor młogich nastawkow wó tom serbskem a jo teke publicěrował nastawki w casnikach "Serbske Nowiny" a "Łužičan". Wót lěta 1873 jo wón był cłonk "Maśice Serbskeje".
Christian Matthée

**Christian Matthée,** (* 1979 we Wikowje) jo nimski moderator, žurnalist a reportaŕ. 

Christian Matthée njepochada ze serbskeje familije. Won jo se w lěśe 1979 w měsće Wikowje naroźił a jo w Chośebuzu wotrosł. Jogo mamina rěc jo nimšćina, dolnoserbšćinu jo wón akle w Chóśebuskej zakładnej šuli nawuknuł. Po zakładnej šuli jo Christian Matthée swoju abituru na Dolnoserbskem gymnaziumje w Chośebuzu wotpołožył.

W tej serbskej šuli w Chośebuzu jo teke prědne kšace ako žurnalist gotował. Won jo załožył wuknikojski casnik a jo tam a sem zarědowanja moderěrował. Z lěta 1998 su bywali kšace wětše: jo slědował praktikum pśi serbskem wusćełanju w ORB/rbb studiju Chośebuz, źož jo pozdźej teke pśinoski gotował a wusćełanja moderěrował.

To jo až do źinsajšnego tak, k tomu pśišła jo mjazy drugim moderacija regionalnego žurnala pśi nimskem programje *Antenne Brandenburg*. Praktiske nazgonjenja jo mogał Christian Matthée wužywaś pśi swojom studiju za žurnalistiku w Bremenje.

Christian Matthée moderěrujo serbski telewizny magacin Łužyca.

## Wótkaz
* Christian Matthée, RBB
Ursula von der Leyen

**Ursula Gertrud von der Leyen** (roź. 8. oktobra 1958 w Ixelles, Belgiska) jo nimska politikaŕka, aktuelna pśedsedaŕka Europskeje Komisije. Wóna jo cłonk Kśesćijańsko-demokratiskeje unije (CDU). 

Wót lěta 2003 jo wóna była dolnosakska ministaŕka za socialne źěła, žeńske, familiju a strowotnistwo. W lěśe 2005 jo wóna wóstała zwězkowa ministaŕka za familiju, seniory, žeńske a młoźinu. Pón w lětach 2009-2013 jo von der Leyen była zwězkowa ministaŕka za socialne źěła. Pótom wót lěta 2013 do 2019 wóna jo była zwězkowa ministaŕka zašćitowanja. 

Wót 2019 jo wóna pśedsedaŕka Europskeje Komisije (2019-2024, pón zasej wót 2024). Ursula von der Leyen jo źowka politikarja Ernsta Albrechta.
Wylem Nowy

**Wylem Nowy**, nim. Friedrich Wilhelm Nowy (roź. 15. januara 1870 w Bórkowach, wum. 1. oktobra 1933 w Chóśebuzu) jo był serbski ewangelski faraŕ a jaden z nejwažnjejšych dolnoserbskich kulturnych procowarjow.

Wylem Nowy jo był syn bura Fryca Nowego a jogo žeńskeje Marjany, roźoneje Starkojc, a bratš Hajna Nowego.  Wót 1881 do 1891 jo wón chójźił do gymnaziuma w Gubinje.  Pón jo wón studěrował teologiju w Halle a Barlinju.  Wót 1895 do 1902 jo był domacny wucabnik w Pódstupimje.  Swójo prědne źěło we Łužycy jo měł wót 1902 do 1904 ako faraŕ w Budestecach.  Pótom jo wót 1904 do 1910 statkował w Ketlicach, wót 1910 do 1917 w dolnołužyskej Brjazynje, a wót 1917 až do swójeje smjerśi w lěśe 1933 pśi chóśebuskej kloštaŕskej cerkwi.

Zgromadnje z Bogumiłom Šwjelu jo Nowy wót 1890 organizěrował dolnoserbske studentstwo. Jo był prědny pśedsedaŕ w 1891 załožonego studentskego Zwězka serbskich pśijaśelow. Jo měł wažny późěl na pśewjeźenju zjawnych młodoserbskich zarědowanjow, kótarež su se pśewjadli ako spiwaŕske swěźenje wót 1893 až do 1906.  W Barlinju jo nawjedował wuwucowanje a zwucowanje serbskich studentow w maminej rěcy.

Jo dopisował do Serbskego Casnika wósebnje pód rubriku z *Bóžego kralojstwa* mjeńše rozpominanja a jo pódał do Casopisa Maśice Serbskeje nektrologi wuznamnych procowarjow.

Wót 1894 jo wón był cłonk Maśice Serbskeje a mjazy 1913 – 1933 pśedsedaŕ dolnoserbskeje Maśice.

## Žrědła
Milena Tscharntke

**Milena Tscharntke** jo nimska grajarka. Wóna jo se 3. apryla 1996 w Hamburgu naroźiła. Jeje maś Andrea Lüdke jo tejerownosći grajaŕka.

Milena Tscharntke jo wót lěta 2004 ako grajaŕka aktiwna. Wóna jo dostała wětšu znatosć pśez swóju rolu ako *Anastasia* wót 2007 do 2008 w źiśecej seriji *Berd das Brot* (Bernd to klěb) pla telewiznego sćelaka KIKA.

## Myto
*2019 Goldene Kamera 
*2019 *Studio Hamburg Nachwuchspreis*

## Eksterne wótkaze
* Milena Tscharntke na webstronje imbd.com
Friedrich Merz

**Joachim-Friedrich Martin Josef Merz** (roź. 14. nowembra 1955 w Brilonje) jo nimski pšawiznik a politikaŕ (CDU), wót 5. maja 2025 zwězkowy kanclaŕ Nimskeje zwězkoweje republiki.

Wót 31. januara 2022 jo Friedrich Merz zwězkowy pśedsedaŕ CDU. Wót 1989 do 1994 jo był mjac cłonk Europejskego parlamenta a wót 1994 a 2009 a wót 2021 cłonk Zwězkowego sejma.

Friedrich Merz jo wót 1981 z Charlotte Merz wóženjony a bydli w Arnsbergje. Wónej matej dwě źowce a jadnogo syna.

## Wótkaze

* Oficialne internetowe boki Friedricha Merza
Palau

**Palau** jo kupowy stat w pódwjacornej Oceaniji w Śichym oceanje. Republika Palau ma wěcej ako 340 kupow.

## Wótkaze
Tabela wjerchow Pomorskej

To jo tabela **wjerchow w Pomorskej**.

## Wjerchy
**Wierchy wšyknej Pomorskej roda**

### Wjerchy Pomorskej: Gryfity

#### Tabela wjarchow

## Wótkazy

* Gerard Labuda (ed.), "Historia Pomorza", vol. 1–4, Poznan-Torun 1969–2003
* Edmund Kopicki, "Tabele dynastyczne", "Wykazy panujacych", in: "Katalog podstawowych monet i banknotow Polski oraz ziem z historycznie z Polska zwiazanych", vol. IX, part I
* Zugmunt Boras, "Ksiazeta Pomorza Zachdniego", Poznań 1969, 1978, 1996
* Casimir Kozlowski, George Podralski, "Poczet Ksiazat Pomorza Zachdniego", KAW, Szczecin 1985
* L. Badkowski, W.Samp. "Poczet ksiazat Pomorza Gdanskiego", Gdańsk 1974
* B. Sliwinski, "Poczet ksiazaat gdanskich", Gdańsk 1997
* Wojciech Myslenicki, "Pomorscy sprzymierzenscy Jagiellonczylow", Wyd. Poznanskie, Poznań 1979
* J. Spors, "Podzially administracyjne Pomorza Gdanskiego i Slawiensko-Slupksiego od XII do poczatkow XIV w", Słupsk 1983
* K. Slaski, "Podzially terytorialne Pomorza w XII–XII w.", Poznań 1960
* Edward Rymar, Krewni i powinowaci ksiazat pomorskich w zrodłach sredniowiecznych (XII–początek XVI w.), Materially Zachodniopomorskie, vol. XXXI
Wjeliki Wósek

**Wjeliki Wósek** (nim. **Großenhain**) jo město we wokrejsu Mišno.

## Geografija

;Susedne gmejny
Ebersbach, Lampertswalde, Nünchritz, Priestewitz, Wildenhain a Zabeltitz.

### Měsćańske rozrědowanje

;měsćańske źěle 
Zschieschen, Mülbitz, Großraschütz, Kleinraschütz a Naundorf
;wejsne źěle 
Folbern, Rostig, Skassa, Weßnitz a Zschauitz.

## Stawizny


## Wótkaze

* http://www.grossenhain.de
Mojš

**Mojš** abo **Mojiš** (nimski *Moys*, wót 1945 pólski **Ujazd**, oficielne pomjenjenje **[[Zgorzelec]]-Ujazd**) pśi pódzajtšnem Nysowego brjoze k wulewanju rěcki Cerwjena wóda w dolnošlazyńskej Górnej Łužycy, jo była spócetnje samostatna wjas ze serbskim póchadom.

W 19. stolěśu jo se wjas Mojš wuwijała k wažnemu pśedměstoju města Zgórjelca a jo se w lěśe 1929 do měsćańskego ruma zagmejnowała.

Z kóńcom drugeje swětoweje wójny bu pódzajtšnje Nysy lažecy měsćański źěl Zgórjelca pólski statny wobceŕk. Do dalokeje měry nimske wobydlarje su musali wjas rumowaś.

Mjazy 1945 a 1946 su se zasedlili głownje Pólaki z źinsa k Běłoruskej, Ruskej, Ukrainje a Baltikumoju pśisłušajucym pólskim sedleńskim rumam.

Wót 1950tych lět su teke sedlarje z Centralneje Pólskeje a Górneje Šlazyńskeje, ako teke grjekske a mazedońske wobydlaŕske wójnske wuběgańce do Mojša.

Měsćański źěl Mojš ma źinsa něźi dwaźasća tysac wobydlarjow.

## Nóžki
Krasnodar

**Krasnodar** (), do lěta 1920 se groniło **Jekaterinodar** (), jo nejwětše město Pódpołdnjoweje Rusojskeje. Lažy pśi rěce Kubań, njedaloko Carnego a Azowskego mórja. Město ma něźi 1,2 miliona wobydlarjow. To jo wažny góspodaŕski a kulturny centrum stata. Město bu załožone w lěśe 1793. Cesto gronje jomu stolica Pódpołdnjoweje Rusojskeje.

## Wósobiny
* Anna Netrebko, spiwaŕka.

## Wobraze

Krasnodar, Russia, near natural colors, Sentinel-2 satellite image 2018-SEP-18.jpg
Триумфальная арка и памятник Святой Екатерине (1).jpg
Медакадемия Краснодар Russia.JPG
View of Krasnodar taken from Kozhevennaya street, 24 2020-04-18-5.jpg
Здание гостиницы централь 03.JPG
Karasunskiy okrug, Krasnodar, Krasnodarskiy kray, Russia - panoramio (27).jpg
2022. Краснодар DSC 9475.jpg
Екатерина Великая. Монумент.JPG


## Žrědła

## Wótkaze
* 
*
Šleska rěc

**Šleska rěc** (szl. *ślůnskŏ gŏdka*) jo podwjacornosłowjańska rěc, wužywana ako regionalna rěc w Pólskej wót wušej ako maminu rěc 600 000 wužywarjow, a      30 000 w Českej.

Šleski powěda 1.5 milionow luźi na cełem swěśe. Šlešćina jo nejbližej swójźbna z polšćinu, kašubšćinu, česćinu, a nimšćinu.

## Alfabet Šleski 'Rechtuwny'
Wuše Łomy

**Wuše Łomy** (nimski **Wildau**) su městaško z něźi 10.000 wobydlarjami we wokrejsu Dubja-Błota w Bramborskej pśi rěce Dubja.
 
## Stawizny
### Stawizny městnego mjenja
Starša dolnoserbska wašnja pisanja jo była *Hušše Łomy*, w nimskem jo se město pomjeniło *Hoherlöhme* a pózdźej ako *Hoherlehme*. Nimske mě *Wildau*, kótarež jo se 22. nowembra 1855 prědny raz naspomnjało, nosy město wót lěta 1922. Prědne naspomnjenje w lěśe 1375 ako  *Alta Lomen*.

## Geografija
Wuše Łomy laže na lěwem brjogu Dubje. Na pšawem, pódzajtšnem brjogu lažy k Parskoju słušajuca wjas Niše Łomy. Město lažy we wliwowem rumje lětanišća Barliń Bramborska. Na pódpołnocy granicujo gmejna Zeuthen a na pódwjacorje gmejnu Schönefeld pó najsu Groźc.

Město jo pśedewšym pśez zasedlonu technisku wusoku šulu Wildau ze swójim historiskim wusokošulskim campusom na něgajšnych firmowych gruntach lokomotiwnego zawoda Berlinskeje mašinotwaŕ AG (BMAG, lětow 1900–1990), sedlišćo šćitaneje Schwartzkopffa a nakupowa centrum A10-Center.

## Infrastruktura
### Wobchad
Wuše Łomy laže pśi zelezniskej cerje Barliń–Zgórjelc. W lěśe 1900 su dwórnišćo jsy wótwórili. W lěśe 1951 jo se wótměło źělenje wót dalokoměstnego wobchada a stacija jo se ako pśedslědna stacija linije S46 wót  Berlin-Westend pśez  Südkreuz a  Schöneweide do Parskom (Königs Wusterhausen) do seśi Barlinskeje elektriskeje zeleznice (S-Bahn Berlin) integrěrowała.

We wobceŕku města wótběgnjotej mjazy drugim krajna droga L 401, wokrejsna droga K 6160, ako teke pódpołdnjowy Barlinski wobkružk (awtodroga A10) a jeje pśizamknjenišćo *Königs Wusterhausen* (Parsk).

## Žrědła


## Wótkaze

* www.wildau.de
Wokrejs Dubja-Błota

**Wokrejs Dubja-Błota** ( *Landkreis Dahme-Spreewald*) jo krajny wokrejs na krotkem pódzajtšu Bramborskeje, kótaryž lažy w Dolnej Łužycy a Błotach.

## Města a gmejny
(Licba wobydlarjow )

## Wótkaz
Cersk

**Cersk** ( *Tschernitz*) jo dolnołužyske sedlišćo a gmejna w bramborskem wokrejsu Sprjewja-Nysa. Lažy w góli něźi 30 kilometrow na krotke zajtšo wót Chóśebuza blisko granicy ze Saksojskeju.

Cersk jo jadna ze sedym gmejnow derbjańskego hamta a wobstoj z gmejnskeju źělow Cersk a Śisej *(Wolfshain)*. K tomu pśidu wobydlone městna Adamowa Kjarcma *(Adamowa Kjarcma)*, Herrmanowy Młyn *(Herrmannsmühle)*, Zagóra *(Hinterberge)* a Pastyŕski Młyn *(Hirtenmühle)*.

## Wobydlaŕstwo
Po Mukowej *Statistice Łužyskich Serbow* jo było srjejź 1880tych lět wót dogromady 632 wobydlarjow hyšći 35 serbskorěcnych (6&nbsp;%).

## Wobchad
Pśez Cersk wjeźo zwězkowa droga 156 z Chóśebuza do Mužakowa.

## Žrědła


## Wótkaze

* Webbok wó gmejnje
Jemjelica-Źěwink

**Jemjelica-Źěwink** () jo mała gmejna w krotkozajtšnem źělu wokrejsa Sprjewja-Nysa w Bramborskej. Ma pśisamem pěś stow wobydlarjow a słuša gromaźe ze šesć dalšnymi gmejnami k derbnojskemu amtoju.

## Geografija

Jemjelica-Źěwink lažy pśi granicy mjazy Bramborskeju a Sakskeju a teke njedaloko granicy mjazy Nimskeju a Pólskeju. Na pódpołdnju granicujo ze Sakskeju, na pódwjacorje z Cerskom a z Derbnom a na pódpołnocy z gmejnu Dolina Nyse a Małkse.

Gmejnskej źěla stej Jemjelica (*Jämlitz*) a Źěwink (*Klein Düben*).

## Žrědła


## Wótkaz
Tśěšojce-Žymjerojce

**Tśěšojce-Žymjerojce** () jo gmejna w Dolnej Łužycy. 

## Geografija
Gmejna lažy na pódpołdnju wót Baršća w krotkozajtšnej Bramborskej blisko granicy mjazy Nimskeju a Pólskeju a słuša do wokrejsa Sprjewja-Nysa. Wona wobstoj z wjesneju źělowu Tśěšojce a Žymjerojce a jo jadna ze sedym gmejnow derbnojskego amta. Pśez Žymjerojce běžy rěcka Małksa.

## Stawizny
Gmejna jo se wutwóriła dnja 31. decembera 2001 pśez dobrowólne zjadnośenje dotychměst samostatneju gmejnowu Tśěšojc a Žymjerojc.

## Žrědła


## Wótkaz
Derbno

**Derbno** (prjedy teke *Dobryń*;  *Döbern*) jo dolnołužyske městaško w bramborskem wokrejsu Sprjewja-Nysa a zastojnstwowe sedło derbnojskego hamta.

## Geografija
Derbno lažy něźi pěśadwaźasća kilometrow na krotke zajtšo wót Chóśebuza a pěśnasćo kilometrow na pódpołdnjo wót Baršća, na pódzajtšo wót Grodka a na dłujki wjacor wót Mužakowa.

### Wobchad
Pśez město wjeźo zwězkowa droga 115 (Zgórjelc–Mužakow–Baršć–Lubin–Gólišyn–Jutrobóh) a něźi tśi kilometry wót města běži zwězkowa droga 156 (Rań–Krušwica–Budyšyn).

## Gmejnske źěle
K Derbnoju słušaju gmejnski dźěl Dubrawka *(Eichwege)* a bydlišća Brjazyna *(Birkenhain)*, Derbnojska Granica *(Döberner Grenze)* a Derbnojski Młyn *(Döberner Mühle)*.

## Stawizny
Derbno ma wót 3. oktobra 1969 měsćańske pšawo.

### Wobydlaŕstwo
Po Mukowej *Statistice Łužyskich Serbow* jo było srjejź 1880tych lět wót dogromady 484 wobydlarjow hyšći połsta serbskorěcnych (10&nbsp;%). Derbno jo lažało tencas na pódzajtšnej kšomje serbskorěcnego teritorija.

## Žrědła


## Wótkaze
* Oficialne stronki
Dolina Nyse a Małkse

**Dolina Nyse a Małkse** () jo gmejna we wokrejsu Sprjewja-Nysa w Bramborskej. Ma něźi 1800 wobydlarjow a jo jadna ze sedym gmejnow derbnojskego hamta.

## Geografija
Gmejna lažy na pódzajtšnej kšomje wokrejsa — na pódzajtšu granicujo z Pólskeju, na pódpołdnju ze Sakskeju, z gmejnu Jemjelica-Źěwink a z Derbnom, na pódwjacorje z gmejnu Feliksowy Jazor a z Łukojcami a na pódpołnocy z gmejnu Tśěšojce-Žymjerojce a z Baršćom. Nejbliše wjelike město jo Choćebuz něźi 25 kilometrow na dłujki wjacor.

Rěka Nysa běžy pó pódzajtšnej kšomje gmejny a rěcka Małksa pśez pódwjacorny źěl.

## Gmejnske źěle
K gmejnje słušaju ako gmejnske źěle Jarješk *(Jerischke)*, Kósmejce *(Jocksdorf)*, Mały Kólsk *(Klein Kölzig)*, Rjašćany *(Preschen)* a Wjeliki Kólsk *(Groß Kölzig)*. 

K tomu pśidu wobydlone městna Barań *(Bahren)*, Gózda *(Gosda II)*, Pusak *(Pusack)*, Radom *(Raden)* a Selc *(Zelz)* ako teke sedlišća Błotny Młyn *(Bruchmühle)*, Dolny Młyn *(Thalmühle)*, Gaty *(Teichhäuser)* a Kacarjowy młyn *(Katzarmühle)*.

## Žrědła


## Wótkaze

* Oficialne webboki
Serbski Bukojc

**Serbski Bukojc** (, do lěta 1937 *Wendisch Buchholz*) jo małe město w bramborskem wokrejsu Dubja-Błota. Lažy srjejź wokrejsa nad rěku Dubju.

## Wósobiny
* Handroš Tara (wok. 1570–wok. 1638) – serbski ewangelski faraŕ a spisowaśel; wót 1617 faraŕ w Bukojcu

## Žrědła


## Wótkaz
Tupc

**Tupc** ( *Teupitz*) jo městaško z něźi 1.800 wobydlarjami w bramborskem wokrejsu Dubja-Błota, něźi 40 kilometrow na pódpołnoc wót Barlinja.

Słowjańske sedlišćo pśi Tupcańskem jazorje jo se prědny raz w lěśe 1307 naspomnjeło ako *Tupcz*.

Na pódzajtšu wót města běžy awtodroga A 13 (Barliń–Drježdźany).

## Žrědła


## Wótkaz
Běły Gózd

**Běły Gózd** ( *Schönwald*) jo gmejna w bramborskem wokrejsu Dubja-Błota. Lažy na dłujkem wjacorje Dolneje Łužyce, něźi wósym kilometrow na dłujki wjacor wót Lubina. Gmejna słuša k amtoju Dolne Błota a jo nastała w lěśe 2001 z dotalneju gmejnowu Běły Gózd *(Schönwalde)* a Waldow-Brand.

Pśez gmejnski teritorij wjeźotej awtodroga A 13 (Drježdźany–Barliń) a zeleznicowa cera Berlin–Zgórjelc z dwórnišćom *Schönwalde (Spreewald)*.

## Gmejnske źěle
* Běły Gózd *(Schönwalde)*
* Waldow-Brand

## Wobraze

Schoenwalde Dorfkirche 04.JPG|Cerkwja w Běłem Gózdźe
Denkmalgeschützte Fachwerkkirche Waldow Schönwald 2.JPG|Pachana cerkwja we Waldowje
Fachwerkhaus Schönwalde (Schönwald).jpg|Pachany „Dom Kulick“ w Běłem Gózdźe
Denkmalgeschütztes Kriegerdenkmal in Waldow Schönwald.JPG|Pomnik padnjonych we Waldowje


## Žrědła


## Wótkaz