Płod

**Płod** ( *fructus*) rostliny jo kwiśonka w stawje semjenjoweje zdrjałosći. Pó drugej definiciji jo rostlinski organ, kótaryž z kwiśonki wuchada a semjenja až do zdrjałosći chowa.

Mimo płodnika teke druge źěle kwiśonki a kwiśonkowego stołka se mógu pśi wutwarje płoda wobźělowaś, kaž na pś. kwiśonkowa wóska, keluch. Płod słužy rozpśestrěwanju.

## Natwaŕ

Płod wobstoj z jadnogo abo wšakich semjenjow, kótarež su wót płodoweje sćěny (perikarp) wobdane. Pśi perikarpje pak se rozeznawaju tśi warsty: 
* Eksokarp – zwenkowna warsta
* Mezokarp – srjejźna warsta
* Endokarp – nutśikowna warsta
Pśi rjaschenje na pšawem wobrazu na pś. twóri endokarp twardu packu, kótaraž semje wobśimjejo. Mezokarp jo měsny, a eksokarp twóri somotowu rjaschenowu kóžu.

Perikarp se za cas procesu zdrjawjenja płoda z płodnika kwiśonki twóri. Za rozrědowanje płodow jo wažne, se dopominaś, až płodnik z jadnogo abo wšakich ze sobu zrosćonych płodowych łopjeńkow (*karpele*) wobstoj.

## Typy
Płody se góźe do tśich kupkow rozrědowaś.
* jadnotliwe płody
* kompleksne płody
* płodnistwa (płodowe wězby)

### Jadnotliwe płody
Z jadneje kwiśonki wuchada jano jadnotliwy płod.

#### Sypjuce płody
Toś ten płod jo wjelesemjenjowy a se pśi zdrjałosći wótwěra a pótom semjenja rozsypujo.
* Měchowy płod wobstoj z jadnogo płodowego łopjeńka. Wón se jano na jadnej pódłujkostnej liniji wótwěra. Na pś. :hsb:črijki (*Aconitum*), :hsb:pólny wotrožnik (*Consolida regalis*)
* Łušćinowy płod jo suchy płod, kótaryž wobstoj z jadnogo płodowego łopjeńka a se na prědnem a slěznem boku wótwěra. Na pś. grochowka (*Pisum sativum*), žołta akacija (*Laburnum*), chóšć (*Cytisus scoparius*)
* Kapslowy płod jo suchy płod, kótaryž wobstoj z dweju až wšakich płodowych łopjeńkow. Wón pśez rozpukliny abo pory wótwěra. Na pś. jěrow (*Aesculus hippocastanum*), mak (*Papaver*)
** Septicidna kapsla jo na pś. :hsb:dźěrkaty křižomnik (*Hypericum perforatum*).
** Dorsicidna kapsla jo na pś. :hsb:łučna škleńčica (*Iris sibirica*).
** Wěčkowa kapsla jo na pś. :hsb:čerwjeny kurymór (*Anagallis arvensis*).
** Porowa kapsla jo na pś. :hsb:zahrodna lawica (*Antirrhinum majus*).
* Tšuk wobstoj z dweju płodoweju łopjeńkow. Semjenja sejźe na źěleńskej sćěnje. Na pś. rolny žonop (*Sinapis arvensis*), :hsb:wulki krawnik (*Chelidonium majus*)

#### Zacynjate płody
Płody wóstanu až do zdrjałosći semjenjow zawěrane a wótpadnu w toś tej formje.
* Suche zacynjate płody
** Worjechowy płod jo jadnosemjenjowy płod, kótaryž ma tłustu, wodrjewjonu płodowu sćěnu (*perikarp*). Na pś. lěskowy worješk (*Corylus avellana*), :hsb:lěkarski kokrik (*Fumaria officinalis*), hejduša (*Fagopyrum esculentum*), słyńca (*Helianthus annuus*), lipa (*Tilia*), cerwjeny dub (*Quercus rubra*), pšawa wórješyna (*Juglans regia*). Někotare wórjechowe płody njasu kśiłka, kaž na pś. jaseń
*** Wósebne formy su karyopsa (pśi rozdźělnych tšawach), nažka (pśi kóšowych kwětarjach) a pśi górkacowych rostlinach wustupuju.
* Měsne zacynjate płody
** Pśi twardopackatych płodach jano nutśikowny źěl (*endokarp*) płodoweje sćěny (*perikarp*) jo wodrjewjony, mjaztym až zwenkowny źěl (*eksokarp*) jo měsny, kóžany abo nitkaty. Mimo togo endokarp wóstanje zawěrany. Na pś. slěwka (*Prunus domestica*),  mandla (*Prunus dulcis*), wšedny blušć (*Hedera helix*), listowa jemjelica (*Viscum album*), :hsb:dźiwja kaledźina (*Viburnum opulus*), :hsb:zažny drěn (*Cornus mas*)
** Jagoda wopśimjejo jadne až wšake semjenja a ma měsnu płodowu sćěnu (*perikarp*). Na pś. hendryška (*Ribes urva-crispa*), tomata, górkosłodka ronica (*Solanum dulcamara*), winowa jagoda (*Vitis*), pogjarzlina (*Vaccinium vitis-idaea*), kiwi (*Actinidia*)

#### Rozpadowe płody
* Škałobny płod do jadnotliwych płodowych łopjeńkow rozpadujo. Na pś. śerlica (*Galium*), slěz (*Malva*), klon (*Acer*)
* Łamkowy płod prěki k pódłujkostnej wósce do wšakich, jadnosemjenjowych płodowych źělow rozłamuju.
** Cłonkotšuk pśi rjadkwi (*Raphanus*)
** Cłonkołušćina pśi słodkej źiśelinje (*Hedysarum hedysaroides*)

### Kompleksne płody
Wobstoje z wšakich płodnikow, pśi comž teke kwiśonkowa wóska jo wobźělona.
* Na pś. malina wobstoj z wšakich płóčkatych płoźikow, a togodla jo kompleksny twardopackaty płod.
* Jabłukowy płod jo warianta kompleksnego měchowego płoda, na pś. jabłuko, kšuška, jerjebinka (*Sorbus aucuparia*), :hsb:kwětula (*Chaenomeles*).
* Kompleksny worjechowy płod jo na pś. słynica.
* Kompleksna jagoda

### Płodowe stołki resp. płodowe wězby
Pśez wósebne procesy zrosćenja jadnotliwe płody su k zwězkoju zjadnośone, tak až to ako jadnotliwy płod wuglěda.
* Worjechowy płodowy stołk ma na pś. mulowka (*Morus*), buk (*Fagus*), kastanija (*Castanea*).
* Jagodowy płodowy stołk ma na pś. ananas, kozylist (*Lonicera*).
* Twardopackaty płodowy stołk ma na pś. figa (*Ficus*)

## Rozpśestrěwanje
Płody se na rozdźělnej wašni rozpśestrěwaju.
* Pśez zwěrjetow (*zoochorija*))
** Jolic płody se žeru a zasej wótpušćiju, pótom to jo *endozoochorija*.
** Jolic płody se na pówjerchu zwěrjeta pśilipujuce wóstanu, pótom to jo *epizoochorija*.
* Pśez cłowjekow (*antropochorija*)
* Pśez wětš (*anemochorija*)
* Pśez wódu (*hydrochorija*)
Rědko eksistěrujo aktiwna samrozpśestrěwanje (*autochorija*) pśez katapultowe abo wobryzgowańske wugótowanje. Wótergi wogonki z płodami do skalnych rozdorow rostu abo se do zemje zarězuju (*geokarpija*), kaž na pś. zemski wórješk (*Arachis hypogaea*).

## Nožki


## Žrědła
*   
* Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, ISBN 978-3-440-11273-1, boki 280-295 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 1. zwězk, boka 239 a 240 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, bok 16 
* Spohn: Welcher Baum ist das? Die neuen Kosmos-Naturführer, ISBN 978-3-440-10794-2, boka 12 a 13 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, boka 463-464
* Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, boki 147-149  
* Ulrich Hecker: Bäume und Sträucher, ISBN 978-3-8254-0021-4, boka 14 a 15 

## Glědaj teke
* Chowane płody
* Sad
* Pózdatny płod