open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Monika Słokowa

**Monika Słokowa**, nim. Monika Sloka (roź. Bukec, pózdźej Pawlowa a Słokowa, 28. januara 1936 w górnoserbskich Pěskecach) jo serbska awtorka, pśełožowaŕka a zestajaŕka knigłow. Wóna jo źěłała ako redaktorka *[[Nowy Casnik|Nowego Casnika]]* a *Pratyje*.  W 1965 jo dostała cesne znamuško Domowiny. 

## Publikacije
*1971: *Jadna z nich jo šołtowka*, wulicowańko, w: *[[Jadna z nich jo šołtowka|Jadna z nich jo šołtowka. Antologija noweje dolnoserbskeje literatury]]*, zest. Horst Adam, Budyšyn. 
*1973: *Surowa štrofa. Humor Dolnych Serbow*, zestajałej Wylem Bjero a Monika Pawlowa (=Słokowa), Budyšyn
*1976: *Spokojom*, wulicowańko, w: *[[Griby pytaś|Griby pytaś. Antologija dolnoserbskeje literatury]]*, zest. Ingrid Naglowa a Fryco Libo, Budyšyn
*1980: *Marija-Magdalena*, wulicowańko, w: *[[Lubosć pytaś|Lubosć pytaś. Antologija dolnoserbskeje literatury]]*, zest. Ingrid Naglowa, 117 b.
*1984: *Surowa štrofa. Humor Dolnych Serbow*, zestajałej Wylem Bjero a Monika Pawlowa (=Słokowa), Budyšyn (druge wudaśe)
*1985: *Rože za starku*, [w:] *[[Dejm hyšći bomki sajźaś|Dejm hyšći bomki sajźaś. Antologija dolnoserbskeje literatury]]*, Budyšyn
*1989: *Mariny prědny dowol*, [w:] *[[Na mjazy|Na mjazy. Antologija dolnoserbskeje literatury]]*, Budyšyn
*1999: *Kumpanki kulowaty narodny źeń*, wulicowańko, w: *[[Źiw se njewospjetujo|Źiw se njewospjetujo. Antologija dolnoserbskeje proze]]*, wudała Ingrid Hustetowa, Budyšyn
*2008: *Tśi lustne spomnjeńki na ceptarja Riza*, *Jadno wócko buźo glědaś a to druge spaś*, *Žeńska na wuběgach* [w:] *Ze žywjenja na lanźe: pratyjarje wulicuju*, Budyšyn.

## Pśełožki do dolnoserbšćiny
*1981: Handrij Zejler, *Kuntworki graju: basni a spěwy za źěśi*, pśełožyła z górnoserbšćiny m. dr. Monika Słokowa 

## Nóžki


## Literatura
* *Awtorki a awtory*, [w:] *Źiw se njewospjetujo. Antologija dolnoserbskeje prozy*, wudała Ingrid Hustetowa, Budyšyn, b. 152.
Dieter Schütt

**Dieter Schütt** (roź. 30. junija 1938 w Schönwalde) jo dolnoserbski faraŕ, dušepastyŕ a prjatkaŕ, něnt na wuměńku. Wón jo z cłonkom źěłoweje kupki "Serbska namša" a cesto prjatkujo na serbskich namšach. Wón njejo roźony Serb, nanejmjenjej nic z rodom. W 2019 jo dostał myto Domowiny. 

Dieter Schütt jo se naroźił we jsy Schönwalde (źins Sieniawa Żarska w Pólskej), jo wótrosł w Drjenowje. W lětach 1989-2001 wón jo był z fararjom w Žylowje. 

Syn Dietera Schütta jo Hans-Christoph Schütt, teke faraŕ.

## Žrědła


## Literatura
* Naše awtorki a awtory, [w:] Serbska Pratyja 2015, b. 169
* Wuswěśenje pomnika na rowje fararja Herberta Nowaka (film, faraŕ Dieter Schütt prjatkujo wót 4:25)
Christa Elina

**Christa Elina** (roź. Gjarźic, 1948 w Górnej, wum. junija 2017) jo była serbska ceptaŕka, pśełožowaŕka a zestajaŕka źiśecych knigłow. Wóna jo pisała pśednoski a artikle do *[[Nowy Casnik|Nowego Casnika]]*, *[[Rozhlad]]a*, *[[Pratyja|Pratyje]]*.

## Pśełožki do dolnoserbšćiny
*1994: Jürgen Matschie, *Im Cottbuser Land* (pśełožk někotarych fragmentow)
*2011: Jěwa-Marja Čornakec, *Kak su šwjerce kólasowaś nawuknuli* (z górnoserbšćiny)
*2014: Jěwa-Marja Čornakec, *Kak jo žabka Šnapawka z wětšykom leśeła* (z górnoserbšćiny)
*2015: Thomas Binder, *Pingufant za Paula*
*2016: Jěwa-Marja Čornakec, *Kak su wroblik Frido a jogo pśijaśele do Afriki leśeś kśěli* (z górnoserbšćiny)
*2017: Christa Kempter, *Móje nejlubše wulicowańka ze źiśownje*, ilustracije Sigrid Leberer

## Nóžki


## Wótkaze
* Gregor Wieczorek, Cełe generacije su byli jeje wukniki, ''Nowy Casnik'', 05.07.2017
Hajno Nowy

**Hajno Nowy**, teke: Hajno Nowy-Bórkojski a Hajndrich Nowy, nim. Heinrich Nowy a Heinrich Neumann (roź. 26. decembra 1871 w Bórkowach, wum. 25. septembra 1941) – jo był dolnoserbski rolnikaŕ a spisowaśel. 

Hajno Nowy jo był syn bura a młodšy bratš Wylema Nowego z Bórkow. Wón jo awtor źiwadłowego graśa *Serbska pśěza* (1928), jo pisał teke Bórkojsku wejsańsku chroniku. Jeje wótrězki jo w *[[Nowy Casnik|Nowem Casniku]]* wózjawił.

## Nóžki


## Literatura
* 
* *Hajno Nowy*, [w:] Frido Mětšk: *Chrestomatija dolnoserbskego pismowstwa wót zachopjeńka až na cas kněstwa fašizma w Němskej*, Budyšyn 1982, b. 378.
* Pawoł Nowotny, *Dolnoserbske pismojstwo 1918-1945*, Budyšyn 1983, b. 75.
* Dokumente von und über Wylem Nowy (1870–1933) und Hajndrich Nowy (1871–1941) im SKA
Liškowk

**Liškowk**  ( *Klein Lieskow*) jo był dolnołužyska wjas na dłujkem zajtšu wót Chóśebuza. Wóna jo była 1986 a 1987 wótbagrowana. 

Źinsa na městu Liškowka jo wuglowa jama Chóśebuz-pódpołnoc. 

## Wósobnosći
Z Liškowka póchada m. dr. Fryco Kšamaŕ. 

## Wótkaz

## Wótkaze
* Klein Lieskow/Liškowk, na boce Archiw zgubjonych jsow *(nim.)*
* Źeń wótbagrowanych jsow 2012 - Liškowk (film)
Gerat Nagora

**Gerat Nagora**, nim. Gerhard Nagora (roź. 27. decembra 1936 w Mósće, wum. 4. maja 2010 w Chóśebuzu) – jo był dolnoserbski wucabnik, awtor a pśełožowaŕ knigłow za źiśi, redaktor *Pratyje* 1993-2004. Wón jo był cłonk Dolnoserbskeje rěcneje komisije.

Gerat Nagora jo źěłał ako wucabnik serbšćiny a kreslenja w Serbskej rozšyrjonej wušej šuli (SRWŠ) w Chóśebuzu. Spisowaśelka Mirelle Nagora jo jogo šwigerźowka.

W lěśe 1982 jo Gerat Nagora dostał cesne znamuško Domowiny, a w 1991 - myto Domowiny. 

## Publikacije
*2002: *Wumějom dwě recy. Nimsko-dolnoserbska pśirucka za kubłarki we WITAJ-źiśownjach*, Budyšyn
*2004: *Anka, Jonas a 7 bajankow*
*2004: *Terminologija za computer, internet, e-mail a handy. Wopytowański material*, Chóśebuz, red. Christiana Piniekowa 
*2009: *Terminologija za pśedmjata kreslenje a wuměłstwowe kubłanje. Wopytowański material*, red. Ch. Piniekowa, M. Hašcyna, S. Joppekowa, E. Filipowa, Chóśebuz, 160 b.  
*2020: *Wumějom dwě recy. Nimsko-dolnoserbska pśirucka za kubłarki we WITAJ-źiśownjach*, Budyšyn (nowe wudaśe)

## Pśełožki do dolnoserbšćiny
*1999: Mirelle Nagora, *Im Tal der roten Kleeblüten / W dole cerwjenych kwiśinkow*, pśestajił Gerat Nagora
*2005: Nataša Tanská, *Puf a Muf* (pśestajił Gerat Nagora)
*2006: Jurij Brězan, *Kak jo elefant do gribow šeł* (z górnoserbšćiny pśestajił Gerat Nagora)
*2007: Jěwa-Marja Čornakec, *Kak Kak jo myška Pip-pip plěwaś nawuknuła* (z górnoserbšćiny pśestajił Gerat Nagora)
*2009: Jěwa-Marja Čornakec, *Kak jo ježyk Štapak skóńcnje spaś nawuknuł* (z górnoserbšćiny pśestajił Gerat Nagora)
*2008: *Słowka ako jaskolicka*; *Dopomnjenki starego cłowjeka na Mata Kosyka*, [w:] *Ze žywjenja na lanźe: pratyjarje wulicuju*, Budyšyn.
*2010: Thomas Binder, *Leoni a Leo*, pśestajił Gerat Nagora
*2010: Jěwa-Marja Čornakec, *Wroblik Frido a jogo pśijaśele*, (słuchoknigły; z górnoserbšćiny pśestajił Gerat Nagora)

## Nóžki


## Wótkaze
* Informacija na boce domowina-verlag.de
Gerat

**Gerat** jo serbske muskece pśedmě, zeserbšćona forma nimskego pśedmjenja **Gerhard**. Wóno jo było znate w Dolnej a Górnej Łužycy. 

## Nosarje mjenja
* Gerat Hantška (1925–1987) – casnikaŕ, stawiznaŕ a Domowinski procowaŕ
* Gerat Hendrich (1932–2005) – wucabnik, kulturny procowaŕ a publicist
* Gerat Kašpor (1930–1967) – casnikaŕ a redaktor
* Gerat Lazar (1910–1992) – ewangelski faraŕ
* Gerat Libš (1935-2012) — redaktor, awtor a pśełožowaŕ
* Gerat Nagora (1936–2010) – dolnoserbski wucabnik, awtor a pśełožowaŕ
* Gerat Pawlik (1896-1966) - serbski komponist
* Gerat Wornar (* 1942) – faraŕ, awtor a redaktor
Měto Wjeńcko

**Měto Wjeńcko**, teke: Měto Wjeńcko-Strobicański, nim. Martin Wentzko a Martin Wentzke (roź. 30. julija 1870, wum. 21 oktobra 1953) jo był dolnoserbski faraŕ, dopisowaŕ *[[Nowy Casnik|Nowego Casnika]]* a *[[Wósadnik]]a*, maśicaŕ.

Wót 1892 jo w Halle a Barlinju teologiju studěrował. W lětach 1899-1910 jo źěłał ako faraŕ w Šprjejcach, pón 1910-1913 w Dešnje a 1913-1939 pśi serbskej cerkwi w Chóśebuzu. W 1939 jo Wjeńcko wótejšeł na wuměńk. Wót 1908 wón jo był cłonk Maśicy Serbskeje.

Wón jo napisał *Mójo drogowanje do Jerusalema*, kótarež jo było we *[[Wósadnik]]u* w někotarych źělach publicěrowane.

## Nóžki


## Literatura

* Herbert  Nowak,  Měrćin Wjeńcko : 1870-1953, Pomhaj Bóh, Budyšin, 4, 1954, b. 5
* Christina Kliemowa, Měto Wjeńcko jo se naroźił pśed 130 lětami, Serbska pratyja 2000 (1999), b. 67-68: il.
* Herbert Nowak, Prjatkowanja// Podstupimske pśinoski k Sorabistice, Institut für Slavistik der Universität Potsdam, Nr. 7, b. 103,  

## Wótkaze
*Informacije z boka Serbskego Instituta
Gerald Šejn

**Gerald Šejn**, teke: **Gerald Šěn**, nim. Gerald Schön (roź. 1970), jo serbski spiwaŕ (bariton), dirigent, wucabnik, projektowy sobuźěłaśeŕ w Chóśebuskem regionalnem běrowje Domowiny. Wón nawjedujo Dolnoserbski źiśecy chor a jo cłonk serbskeje muzikoweje kupki Kula Bula.

## Publikacije
*2006: Gerald Schön, *Muzikowa terminologija. Wopytowański material*, red. Ch. Piniekowa, M. Hašcyna, Jutta Kaiserowa, Chóśebuz, 100 b.

## Nóžki


## Wótkaze
* Wuswěśenje pomnika na rowje fararja Herberta Nowaka, Gerald Šejn spiwa wót 2:58 až do 4:21 - pěseń Handrija Zejlerja *[[Basni_Handrija_Zejlera#Lubka_leluja|Lubka leluja]]*
Na mjazy

**Na mjazy** (z pódtitelom *Antologija dolnoserbskeje literatury*) su knigły, kótarež jo Ludowe nakładnistwo Domowina wudało w lěśe 1989. Toś tu antologiju jo zestajiła Ingrid Hustetowa a ilustrěrowała Maja Nagelowa.

Antologija *Na mjazy* jo pěta z někótarych antologijow dolnoserbskeje literatury, kenž su doněnta wót 1971 wujšli. W toś tych knigłach su zastupjone luźe wěcej generacijow. Zestajaŕka antologije jo napisała w pśedsłowje: *Do pisanja su se dali faraŕ a spisowaśel, žurnalist a wucabnica, wědomostnik a student* (...) *awtory, kenž reprezentuju nejwšakorakše powołanja a generacije*. 

## Wopśimjeśe
* Ingrid Hustetowa, *Pśedsłowo*
* Jurij Koch, *Wostaś*
* Ingrid Hustetowa, *Koncert*
* Jörn Vorwald, *Tšojenje wo małem basnikarju*
* Ingrid Hustetojc, *Kopańca a druge graśa*
* Sabina Grumtowa, *Wustup* (pśełožk z němšćiny Ingrid Hustetojc)
* Sabina Grumtowa, *Rozgrono z mojeju sćěnu* (pśełožk z němšćiny Ingrid Hustetojc)
* Werner Měškank, *Kontrola*
* Werner Měškank, *Reportarski źeń*
* Peter Milan Jahn, *Na mjazy*
* Ingrid Hustetojc, *Kocka*
* Hync Rychtaŕ, *Njedokońcona bajka*
* Monika Słokowa, *Mariny prědny dowol*
* Herbert Nowak, *Dopomjeńka*

## Nóžki


## Wótkaze
* Wopśimjeśe knigłow na boce Deutsche Nationalbibliothek
Madlena Norbergowa

**Madlena Norbergowa**, nim. Madlena Norberg (* 22. měrca 1958) jo dolnoserbska rěcywědnica, kulturna procowaŕka a publicistka, wědomnostna sobuźěłaśeŕka Rěcnego centruma WITAJ. Awtorka młogich linguistiskich pśinoskow na pólu sorabistiki. Źowka Herberta Nowaka.

W lětach 2009-2013 wóna jo była županka župy Dolna Łužyca, a w lětach 2004-2009 jo wóna była cłonk Rady za nastupnosći Serbow.

W 2012 Madlena Norbergowa jo dostała cesne znamuško Domowiny.

Madlena Norbergowa a Peter Kosta stej załožyłej wědomnostny sorabistiski rěd *[[Podstupimske pśinoski k Sorabistice]]* a stej byłej jogo redaktora a wudawarja. 

## Publikacije
*2016: Herbert Nowak, *Pisaŕ běch wót młodych lět* (Madlena Norbergowa jo napisała pśedsłowo) 

## Pśełožki do dolnoserbšćiny
*2019: Sven Nordqvist, *Findus a kokot-spiwaŕik* (ze šwedšćiny)
*2021: Sven Nordqvist, *Findus a góńtwa za lišku* (ze šwedšćiny)

## Nožki


## Literatura
* Gregor Wieczorek, "Za te, ak kśě serbsku rěc nawuknuś, dejmy wšo cyniś, aby jim to zmóžnili", ''Nowy Casnik'', 04. apryla 2018
* Nagrono Madleny Norbergoweje na 14. głownej zgromaźinje župy Dolna Łužyca, 2009 (film)

]
Mjadwjeź w Lubošcańskiej goli

**Mjadwjeź w Lubošcańskiej goli** (z pódtitelom *Wuběrk źěłow*) su knigły Herberta Nowaka, wudane wót Ludowego nakładnistwa Domowina w 1979 w seriji *Kapsne kniglicki*, cysło 108. Hilda Kutšankowa jo była z rěcnym lektorom toś tych knigłow a Dorothea Piacec - z zagronitym lektorom.

Toś te knigły wopśimuju wubrane literarne źěła Herberta Nowaka, wozjawjone w serbskich publikacijach w lětach 1958-1975.

## Wopśimjeśe
* *Kamjeniska pla Kobołnje* (1964)
* *Stare dubiska pla Krygarjejc* (1964)
* *Njamorojske śěła* (1971)
* *W kraju lawa* (1958)
* *Na polskich Tatrach* (1971)
* *Polska - dobry sused na pśijaśel*
* *Jo-lic cłowjek chory, ga... (1959)
* *Južo sławny Schiller rad pachašo* (1963)
* *Gerat a Achim* (1970)
* *Gody 1923, 1943 a 1963* (1973)
* *Naša starka a goj gnadneje kněnje* (1970)
* *Žarjabnosć - požytnosć* (1972)
* *Tunja jěza* (1968)
* *Wobožrańc* (1968)
* *Nowuš w drugeje swětoweje wojnje* (1966)
* *Moj kofer* (1972)
* *Njebjaska harfa* (1970)
* *Což njejo zakazane, jo pśiwdane* (1965)
* *Biskup a faraŕ* (1969)
* *Pumpot* (1969)
* *Wukšadnjone drjewo* (1975)
* *Kak jo naš faraŕ dwojcy k morju jěł* (1964)
* *Njeznaty serbski Ulenšpigl* (1963)
* *Stary Šyman* (1968)
* *Na twarnišću* (1971)
* *Slědny mjadwjeź abo Mjadwjeź w Lubošcańskiej goli (1965)

## Literatura
*Herbert Nowak, *Mjadwjeź w Lubošcańskiej goli. Wuběrk źěłow*, LND, Budyšyn 1979, 87 b.
Uwe Gutšmidt

**Uwe Gutšmidt**, teke: Uwe Gutšmit, nim. Uwe Gutschmidt (*1959) jo serbski wucabnik, spisowaśel, pśełožowaŕ, awtor serbskich wucbnicow a pśedsedaŕ  Spěchowańskego  towaristwa za  serbsku  rěc  w  cerkwi. 

## Publikacije
*1985 - *Dejm hyšći bomki sajźaś*, [w:] *[[Dejm hyšći bomki sajźaś|Dejm hyšći bomki sajźaś. Antologija dolnoserbskeje literatury]]*, zest. Ingrid Naglowa, Budyšyn, b. 12-23 
*1999 - *Dejm hyšći bomki sajźaś* (2), [w:] *[[Źiw se njewospjetujo|Źiw se njewospjetujo. Antologija dolnoserbskeje proze]]*, wudała Ingrid Hustetowa, Budyšyn, b. 39-50.
*2017 – *Dialektiske požedanje*, *Za moju žeńsku*, [w:] *[[Basnikarska kjarmuša]]. Lyrika pó dolnoserbsku*, wudawaŕ a zestajaŕ: Bernd Pittkunings

## Pśełožki do dolnoserbšćiny
*2001 - Peter Kunze, *[[Serby w Dolnej Łužycy]]*, orginal: Peter Kunze, *Die Sorben/Wenden in der Niederlausitz*, pśestajił Uwe Gutšmidt
*2007 - *Tolaŕ drogujo*, *Ptaškowa swajźba*, [w:] *Pójźćo, comy z wami graś*, zest. Hilda Kutšankowa

## Wótkaze


## Literatura
* *Awtorki a awtory*, [w:] *Źiw se njewospjetujo. Antologija dolnoserbskeje prozy*, wudała Ingrid Hustetowa, Budyšyn, b. 151.
Fryco Krygaŕ

**Fryco Krygaŕ** ze Strjažowa, teke: Fryco Krygaŕ Strjažojski, pśimě "Atko", nim. Fritz Krüger (roź. 22. julija 1929, wum. 3. maja 2017) jo był dolnoserbski bur, wulicowaŕ, spěchowaŕ regionalnych rěcnych projektow.

Šula za dolnoserbsku rěc a kulturu jo 2017 wudała cejdejku *Ze žywjenja serbskich muskich*, źož mjazy drugimi Fryco Krygaŕ wulicujo wót swójogo žywjenja .

## Publikacije
*2017 - *Ze žywjenja serbskich muskich*, redakcija: Marja Elikowska-Winklerowa (gromaźe z 9 drugimi maminorěcnymi Serbami)

## Nožki


## Wótkaze
*Serbska ornitologija: wót źiwych kokoš, kurwotow a fazanow (rozgrono z Fryco "Atkom" Krygarjom)
*Wót burskego źěła - na hoglěźe hu Hatkojc w Stŕažoẃe (wulicujo Fryco "Hatko" Krygaŕ)
*Wjelika wóda w rěce 2013 (wulicujo Fryco "Hatkojc" Krygaŕ)
*Hans Wylem Kell,  Mój cas stoj we Twójima rukoma, ''Nowy Casnik'', 17. maja 2017  
*Wózjawjenje smjerśi Fryca Krygarja
* Gregor Wieczorek, Z kutšu kmótšam pó jaja, *Nowy Casnik*, 04.04.2007 (Fryco Krygaŕ wulicujo wó jatšach)
Wjelikoraz

**Wjelikoraz** (teke: **wjelkoraz**, we *Słowniku dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow* Arnošta Muki: **ẃelkoraz**) jo mytiska bytosć, kótaraž jo znata we mytologijach młogich ludow swěta, teke słowjańskich a germańskich. Wjelikoraz jo cłowjek, kenž se wótergi pśeměnijo na wjelka pódobnego na zwěrjeśa. 

Wó wjelikorazach w serbskej ludowej wěrje jo pisał spisowaśel a ludowědnik Adolf Černý w knigłach *Mythiske bytosće łužiskich Serbow* (1893).

## Nožki


## Wótkaz
Plon na najśpje

**Plon na najśpje** (z pódtitelom *Powěsći z našych jsow*) su knigły, kótarež jo wudało Ludowe nakładnistwo Domowina w lěśe 1997. Wudawaŕ a zestajaŕ knigłow jo Werner Měškank. Knigły jo ilustrěrowała Ingrid Groschke.

Powěsći, kótarež su w toś tych knigłach wózjawjone, su byli wubrane z *[[Partyja|Pratyje]]*, *[[Bramborski Serbski Casnik|Bramborskego Serbskego Casnika]]* a zapisow ludowědnikow. Werner Měškank, kenž jo zestajił tu zběrku, jo wubrał teke take powěsći, *w kótarychž su wulicowarje pódali teke mjenja městow a jsow z [[Dolna Łužyca|Dolneje Łužyce]]*. W toś tych knigłach su wózjawjone mjazy drugim wulicowanja wó mytiskich bytosćach ako na pś. nykus, plon, lutki, błudnik, cart, carna baba, wjelikoraz, nocny jagaŕ a dr.

Na kóńcu knigłow jo dodany zapis městow a jsow w dolnoserbskej a nimskej rěcoma.

## Nóžki


## Wótkaze
* Informacija na boce LND
Fryco

**Fryco** jo dolnoserbske muskece pśedmě, zeserbšćona forma nimskej pśedmjeni **Fritz** a **Friedrich**. 

## Nosarje mjenja
* Fryco Bojt (1826-1892) - dolnoserbski wucabnik a publicist
* Fryco Fobo (1895-1975) - dolnoserbski faraŕ a basnikaŕ 
* Fryco Grešeńc (1891-1965) - dolnoserbski wucabnik
* Fryco Kitlaŕ (1891-1981) - dolnoserbski wucabnik a ludowy wuměłc
* Fryco Krygaŕ (1929–2017) – dolnoserbski bur a wulicowaŕ 
* Fryco Kšamaŕ (roź. 1940) - serbski towarišnostny a kulturny procowaŕ
* Fryco Latk (1895-1990) - serbski mólaŕ a grafikaŕ 
* Fryco Morling (1894-1974) - serbski kulturny procowaŕ 
* Fryco Nakońc (1920-1967) - domowinski procowaŕ
* Fryco Rocha (1863-1942) - dolnoserbski wucabnik, klasikaŕ dolnoserbskeje literatury
* Fryco Wojto (roź. 1940) - dolnoserbski kulturny procowaŕ, šołta w Hochozy

* Pawoł Fryco Broniš (1830–1898) – delnjoserbski faraŕ
* Kito Fryco Stempel (1787-1867) - dolnoserbski faraŕ a pśełožowaŕ‎
* Jan Karlo Fryco Swora (1818-1884) - dolnoserbski faraŕ 

**Fryco** jo teke serbske swójźbne mě:

* Jan Albert Nathanael Fryco (1772-1803) – delnjoserbski faraŕ a kulturny procowaŕ 
* Jan Bjedrich Fryco (1747-1819) - dolnoserbski faraŕ a pśełožowaŕ‎
* Pomgajbog Kristalub Fryco (1744-1815) – delnjoserbski faraŕ
Hanzo Hühnchen

**Hanzo Hühnchen**, teke: Hanso Hühnchen a Hanzo Kokoška, nim. Hans Hühnchen (roź. 28. nowembra 1892 w Radowizy, wum. 22. apryla 1977 w Groźišću pla Picnja) - jo był dolnoserbski wucabnik, kulturny procowaŕ, ludowy wulicowaŕ a maśicaŕ. Dopisowaŕ *[[Nowy Casnik|Casnika]]* a *[[Pratyja|Pratyje]]*.

Hanzo jo se ako syn kolonista Fryca Kokoški naroźił. Jogo swójźba jo była cysto serbska, lěcrownož stary Fryco Kokoška jo dał zapisaś swójo swójźbne mě do farskich a stawniskich lisćinow w nimskem pśełožku ako Hühnchen.

W lětach 1925-1945 a 1950-1961 Hanzo Hühnchen jo źěłał ako wucabnik w Mósće. W 1961 wón jo wótejšeł na wuměńk. Wón jo pisał nastawki, reportaže a dopomnjeńki do *Pratyji* a *Casnika*. 

Pśi góźbje jubileumowu 125. lět wót naroźenja Hühnchena a 40. lět wót jogo smjerśi, spěchowańske towaristwo *Serbskego muzeuma* z pomocu familije ceptarja pśewjadło w nowembrje 2017 sympozium w Chóśebuzu.

## Publikacije w knigłach
*2008 - *Wobśežne drogowanje z kozku*, *Nase pcołki*, *Žywjenje w starstwje něga a něnt*, *Bóśonowe gnězdo na Mósćańskej cerkwi* [w:] *Ze žywjenja na lanźe: pratyjarje wulicuju*, Budyšyn.

## Nóžki


## Literatura

* *Hanzo Kokoška*, [w:] Frido Mětšk: *Chrestomatija dolnoserbskego pismowstwa wot zachopjeńka až na cas kněstwa fašizma w Němskej*, Budyšyn 1982, b. 392.
## Wótkaze
* Gregor Wieczorek, Jo nagranjał luźi, až deje powědaś ze źiśimi serbski: „Chtož wumějo dwě rěcy, jo mudrjejšy!“ , ''Nowy Casnik'',  06. decembera 2017
* Gregor Wieczorek, „Jo sebje serbstwo we dušy wobchował“ , ''Nowy Casnik'', 29. nowembra 2017
Fryco Nakońc

**Fryco Nakońc**, nim. Fritz Nakoinz (roź. 20 junija 1920 w Šlichowje, wum. 28. decembra 1967 we Wjerbnje) jo był dolnoserbski rucnikaŕ (tkalc tepichow) a domowinski procowaŕ.

W lětach 1954-1957 wón jo był prědny sekretaŕ Domowinskeje župy "Chóśebuz", pón 1957-1962 sekretaŕ wobwodnego pśedsedarstwa Domowiny w Chóśebuzu a zasej 1962-1967 župny sekretaŕ. W 1960 jo dostał cesne znamuško Domowiny.

## Nóžki


## Literatura

## Wótkaze
* Pětš Janaš,  Ze stawiznow Domowiny , ''Nowy Casnik'', 04. oktobra 2017
Wyli Gusor

**Wyli Gusor**, teke: Willi Gusor, nim. Willi Gussor (roź. 30. decembra 1934) jo dolnoserbski towarišnostny a kulturny procowaŕ, dłujkolětny pśedsedaŕ župy Chóśebuz.

Wón jo wuknuł w Centralnej serbskej rěcnej šuli w Dešanku. Až do 1965 wón jo był šołta w Strjažowje, pón w lětach 1970-1993 - w Žylowje. 

W lětach 1990-1991 wón jo był ze županom župy "Dolna Łužyca".

W 1965 jo dostał cesne znamuško Domowiny.

Šula za dolnoserbsku rěc a kulturu jo 2017 wudała cejdejku *Ze žywjenja serbskich muskich*, źož mjazy drugimi Wyli Gusor wulicujo wót swójogo žywjenja .

## Publikacije
*2017 - *Ze žywjenja serbskich muskich*, redakcija: Marja Elikowska-Winklerowa (Wyli Gusor gromaźe z 9 drugimi maminorěcnymi Serbami) 

## Nóžki


## Wótkaze
*Informacija z boka neu.sielow-cottbus.de
Johannes Frano

**Johannes Frano**, nim. Johannes Frahnow (roź. 14. oktobra 1930 w Drjenowje) jo dolnoserbski prjatkaŕ a dušepastyŕ, staršy bratš Jura Frana.

Wón jo źěłał ako prjatkaŕ w někotarych městach Nimskeje. W 1995 wón jo wótejšeł na wuměńk. Źinsa ze swójom manźelskom Giselu bydli w Drjenowje.

## Nóžki


## Wótkaze
* "Illegal" auf Chrischona, ''Chrischona. Panorama'', 02-03.2015, b. 102-103
Wjaska pod golu

**Wjaska pod golu** (z podtitelom: *Wulicowańko z našogo casa*) su knigły Wylema Bjera, wudane wót Ludowego nakładnistwa Domowina w 1959.
Awtor toś tych knigłow jo je wopisał ako *prědne literarne dolnoserbske źěło wo nastaśu rolnikarskich prodrustwow*. 

Jadnanje toś tych knigłow wótměwa se w serbskej jsy Podgola, kótaraž lažy *na kšomje wjelikeje gole*. Jaden z głownych ryśarjow jo rolnikaŕ Zobak, kotaryž jo nejbogatšy we jsy a wustupujo pśeśiwo prodrustwam. Jogo źowka pak njejo z njom wobjadna a wuběgnjo z domu.  

Lěcrownož toś te knigły maju podtitel *wulicowańko* a nic *roman*, literarny wědomnostnik Tomasz Derlatka měni, až *Wjaska pod golu* jo prědne a rownocasnje jadnučke wopytanje napisaś roman w dolnoserbšćinje. 

Wurězk z toś tych knigłow jo był teke we wuběrku źěłow Wylema Bjera *[[Na Kałpjeńcu]]* (1977) wózjawjony.

## Nóžki
Klaus Lischewsky

**Klaus Lischewsky** (roź. 4. maja 1935 w Barlinju-Lichtenbergu, wum. 3. junija 2014) - jo był nimski faraŕ, kenž jo to serbske pódpěrował. Wón jo se sam wópisował ako *Wendenpfarrer*, lěcrownož wón njejo serbski gronił. Wót 1976 wón jo był z fararjom we Wětošowje. W 2000 wón jo wótejšeł na wuměńk.

Wón jo był jaden ze załožarjow serbskego towaristwa *Ponaschemu* (gromaźe z Uwe Gutšmidtom z Bórkow, prjatkarjom Jurom Franom, Siegfriedom Ramotom a Hannesom Kellom)

## Publikacije
*2009 - *150 Jahre Kaltschmidt-Orgel in der Wendischen Kirche zu Vetschau. Eine kleine Historie* (Klaus Lischewsky a Jürgen Schlag, fotografije Erich Schutt), Chóśebuz
*2011 - *Wenn du eine Leuchte wärest, hätte ich dich durchgezogen bis zum Abitur*, [w:] *Die Spreewälder : mit ihren "geheimen" Tipps aus Küche, Garten und Fließ*, redakcija: Peter Becker (Klaus Lischewsky gromaźe z drugimi awtorami)

## Nóžki


## Wótkaze
* P. Becker, „Wenn du eine Leuchte wärest, hätte ich dich durchgezogen bis zum Abitur.“, ''spreewaldoriginale.de''
* Werner Měškank, Prócowar wo Delnje Serbstwo farar n. w. Klaus Lischewsky, ''Pomhaj Bóh'', 07.2014, b. 3
Margita Heinrichowa

**Margita Heinrichowa**, nim. Margitta Heinrich (roź. Krawcojc 18. maja 1934 w Žylowku, wum. 11. maja 2002) jo była dolnoserbska žurnalistka, wěcywobźěłarka, rozgłosowa redaktorka a spisowaśelka. Wóna jo była teke z cłonkom Dolnoserbskeje rěcneje komisije. 

Margita Heinrichowa jo źěłała w serbskej redakciji radija DDR w Chóśebuzu. Wóna jo wobjězdźiła jsy Dolneje Łužyce a nagrawała rozgrona z luźimi, pśigótowała pśinoski m.dr. wó burskem źěle, wejsnem žywjenju a serbskich nałogach. Wóna jo se wóženiła z molarjom Walterom Heinrichom.

## Publikacije
*1985 - *Žywjenjeju pomagaś na swět*, [w:] *[[Dejm hyšći bomki sajźaś|Dejm hyšći bomki sajźaś. Antologija dolnoserbskeje literatury]]*, zest. Ingrid Naglowa, Budyšyn, b. 24-30. 
*1997 - Margita Heinrichowa, *Ta wońkotata nazyma. Proza*, zestajał Beno Pětška, ilustracije Wylem Šybaŕ, Budyšyn
*1999 - *Tak wjelgin požedany pjeršćeń*, *Duchtarjowy źiw* (2), [w:] *[[Źiw se njewospjetujo|Źiw se njewospjetujo. Antologija dolnoserbskeje proze]]*, wudała Ingrid Hustetowa, Budyšyn, b. 79-86.
*2008 - * Jadnake cynjenje njewěsći samski wuspěch*, *Namóc kśětosći*, *Źěrkata sotśicka*, *Běłe motorske*, *Cartojske praskanje*, *Žylowk w starych a nowych casach*, [w:] *Ze žywjenja na lanźe: pratyjarje wulicuju*, Budyšyn.

## Nožki


## Wótkaze
*Jutta Kaiserowa, ''"Słyšćo našo wusćełanje w maminej rěcy!" Dopomnjeńki serbskeje žurnalistki, rbb-online.de
* ''Margitta Heinrich aus Merzdorf'', Lausitzer Rundschau, 20.05.2009
* Helena Filipová, Lužická otázka dnes. Několik úvah o perspektivách lužické srbštiny, w: Sborník prací Filozofické fakulty brněnské univerzity. Studia minora Facultatis philosophicae Universitatis Brunensis X 4,2001, b. 100
1935

## Tšojenja

## Narodniny
* 6. januara: Helmut Kurjo – serbski ludowy wuměłc 
* 8. januara: Elvis Presley – amerikański rock’n’roll-muzikaŕ
* 22. januara: Měrćin Wornar – serbski wucabnik, redaktor a lektor
* 19. februara: Manfred Adam – serbski žurnalist († 1977)
* 3. měrca: Hartmut Bossel, nimski wobswětowy slěźaŕ
* 3. měrca: Malcolm Anderson, awstralski tenist
* 3. měrca: Michael Walzer, amerikański intelektualc a socialny filozof
* 3. měrca: Želju Želew, bulgaŕski statny prezident
* 24. měrca: Gerat Libš – serbski redaktor, awtor a pśełožowaŕ († 2012) 
* 29. apryla: Andrej Zaliznjak – ruski rěcywědnik († 2017)
* 4. maja: Klaus Lischewsky – nimski faraŕ, pśijaśel Serbow († 2014)
* 20. awgusta: Ron Paul – amerikanski politikaŕ
* 24. awgusta: Wórša Dahmsowa-Měškankec – serbska publicistka, Maśicaŕka
* 16. septembra: Dieter Brauer – serbski komponist († 2009)
* 4. nowembra: Erwin Hanuš – dolnoserbski rěcywědnik, wucabnik
* 16. nowembra: Hanka Fascyna – serbska slawistka a direktorka Serbskego muzeuma († 2002)
* 23. nowembra: Gerhard Eckle – nimski pianist, šulowy muzikaŕ a astrologa
* 23. nowembra: Mari Töröcsik – hungorska źiwadłownica

## Wumrěśe
* 12. maje: Józef Piłsudski – pólski general a statnik (* 1867)
* 14. maje: Liza Domaškojc – dolnoserbska ludowa basnikaŕka
* 30. maje: Awgust Krygaŕ – delnjoserbski wucabnik a kulturny procowaŕ (* 1859)
* 22. julija: Pawoł Kurjo – serbski jurist, historikaŕ, redaktor a załožer casopisa *Serbski student* (* 1897)
* 3. awgusta: Jakub Šewčik – serbski faraŕ, kulturny historikaŕ a basnikaŕ (* 1867)

## Wótkaz
Ŕ

**Ŕ ŕ** su grafemy dolnoserbskego a teke słowakskego alfabeta, lěcrownož toś ten pismik we dwěma alfabetoma kradu hynakše wěcy wóznamjenijo. 

W słowakšćinje pismik Ŕ ŕ wužywa se za markěrowanje dłujkego konsonanta, kenž móžo złóžki twóriś (tak pomjenjony *dłujki sonant*).  

W dolnoserbšćinje pak pismik ŕ wóznamjenijo měke (palatalizěrowane) **r** a wužywa se na kóńcu měkich maskulinowych i femininumowych substantiwow, na pś. *jaščeŕ*, *njetopyŕ*, *pjepjeŕ* (mask.) a *ceŕ*, *paśeŕ*, *twaŕ* (fem.). Toś ten pismik wužywa se teke w serbskich a zeserbšćonych słowach ze sufiksom **-aŕ** a **-eŕ**, na pś. *amtaŕ*, *casnikaŕ*, *faraŕ*, *gribaŕ* (-aŕ), *źěłaśeŕ* (-eŕ). Dokulaž w dolnoserbskej pisnej rěcy pismik **ŕ** se wužywa jano na kóńcu słowow, w dolnoserbskem alfabeśe dajo jano małki pismik ŕ, wjeliki njejo how typiski.

Do 19. stolěśa jo se toś ten pismik teke w górnoserbskej rěcy wužywał.

## Nožki


## Literatura
*Manfred Starosta, *Ortografija a interpunkcija dolnoserbska. Pšawidła*, Budyšyn 1976, b. 17-18.
Uta Henšelowa

**Uta Henšelowa**, nim. Ute Henschel (roź. 1964) jo dolnoserbska wucabnica a kulturna procowaŕka. Wót 2015 jo wóna była cłonk Rady za nastupnosći Serbow (w pětej legislaturnej perioźe 2015-2019 a wót 2019 do 2024 w šestej). Wót 1. februara 2017 jo wóna wjednica Šule za dolnoserbsku rěc a kulturu. Regionalna powědaŕka Domowiny za Dolnu Łužycu.

Wóna jo se naroźiła we Weißenfelsu, ale jo wótrosła Lubnjowje. W lětach 1991-1992 jo wóna była županka župy "Dolna Łužyca".

Wóna jo cłonk folklorneje kupki *Łokaśina*. Bydli w Lubnjowje. 

## Publikacije
*1999: *Lübbenauer Trachtenbuch. Geschichte und Wandel einer wendischen Tracht*, Budyšyn
*1999: *Wulicowańka kněni Jaskolicki*, w: *[[Źiw se njewospjetujo|Źiw se njewospjetujo. Antologija dolnoserbskeje proze]]*, wudała Ingrid Hustetowa, Budyšyn

## Nožki


## Wótkaze
*Henschel/Henšelowa, Ute; na boce landtag.brandenburg.de, 25.04.2018
*Ines Neumannojc, „Cu se staraś wó gódnotu dolnoserbskeje kultury a wósebnje rěcy“, ''Nowy Casnik'', 08.02.2017
1938

## Tšojenja

## Narodniny
* 4. měrca: Kito Lorenc – serbski basnikaŕ a spisowaśel a esejist († 2017)
* 16. měrca: Angus MacLise - amerikański muzikaŕ († 1979)
* 16. měrca: Benedikta Wawrikec – serbska abtisa kloštarja Marijina gwězda
*  17. měrca: Měto Pernak - dolnoserbski wucabnik a wudawaŕ († 2019)
* 12. apryla: Edith Pjeńkowa - serbska wótkubłaŕka, kulturna a towarišnostna procowaŕka z Rownego
* 30. apryla: Gary Collins - amerykański grajaŕ
* 7. maja: Alena Melicharová - česka basnikaŕka
* 15. junija: Achim Wjenk – serbski grajaŕ († 2010)
* 7. awgusta: Křesćan Krawc – serbski spisowaśel a awtor scenariskich knigłow
* 8. awgusta: Měrćin Słodenk – serbski grajaŕ 
* 23. awgusta: Cyril Pjech – serbski faraŕ
* 5. septembra: Izolda Gardošowa – serbska wědomnostnica-folkloristka († 1979)
* 24. oktobra: Marron Curtis Fort - amerikański germanist († 2019)
* 30. oktobra: Chrysta Meškankowa – serbska knigłownica a casnikaŕka
* 2. nowembra: Pat Buchanan -  amerikański politikaŕ
* datum njeznaty: Dieter Schütt - serbski faraŕ, dušepastyŕ a prjatkaŕ

## Wumrěśa
* 4. januara: Jurij Henčl – serbski student, fejetonist a kulturny procowaŕ (* 1905)
* 1. měrca: Władysław Grabski – polski politikaŕ (* 1874)
* 21. februara: Jakub Nowak-Horjanski – serbski faraŕ, domownjowědnik a spisowaśel (* 1864)
* 2. měrca: Jan Awgust Kerk – serbski wucabnik a spisowaśel (* 1865)
* 6. apryla: Jurij Křižank – serbski faraŕ, domownjowědnik a kulturny historikaŕ (* 1868)
* 17. nowembra: Korla Bohuwěr Šěca – serbski wucabnik, pśirodoslěźaŕ a spisowaśel (* 1858)

## Wótkaz
Serby w Dolnej Łužycy

**Serby w Dolnej Łužycy** ( *Die Sorben/Wenden in der Niederlausitz*) su knigły Pětša Kunca, wózjawjone w rěźe *[[Podstupimske pśinoski k Sorabistice]]*, cysło 4, Podstupim 2001. Toś te knigły originelnje su byli pisane w nimskej rěcy, pśestajił jo je do serbšćiny Uwe Gutšmidt. Rěcnje jo wobźěłał tekst a korektury jo wobstarał Gerhard Mučišk.

W toś tych knigłach jo pśedstajona historija serbskego naroda w běgu slědnych 1000 lět. W swójom pśedsłowje Peter Huckauf pišo, až *twóri awtor  w  toś  tych knigłach k prědnemu razoju cełkowny wobraz serbskich stawiznow w Dolnej Łužycy wót śěganja ludow až do źinsa*. 

## Wópśimjeśe
* Zawod 
* Rane stawizny a srjejźowěk (6. stolěśe - 1500) 
* Wót reformacije do lěta 1800 
* 19. stolěśe 
* 20. stolěse 
* Pśeglěd trjebanych městow a jsow

## Nožki


## Wótkaze
*Knigły ''Serby w Dolnej Łužycy'' k  wólodowanju na boce Podstupimskeje uniwersity
Bronkow

**Bronkow** ( *Bronkow*) jo dolnołužyska wjas a gmejna we wokrejsu Górne Błota-Łužyca na pódpołdnju Bramborskej a źěl amta Stara Darbnja.

## Wejsne źěle
K gmejnje słušaju gmejnske źěle Bronkow, Libeśin (*Lipten*) a Ług (*Lug*). Dalšne sedlišća bźez statusa gmejnskego źěla stej Cernjow (*Rutzkau*) a Žadow (*Saadow*).

## Wobraze

Bronkow dorfkirche.JPG|Bronkowska cerkwja
Lipten kirche.JPG|Cerkwja w Libeśinje
Lipten gutshaus.JPG|Libeśinski kublerski dom
Lug gutshaus.JPG|Stare kubło we Ługu


## Nožki


## Wótkaz
Nyks

**Nyks** a **nykus**, we *Słowniku dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow* Arnošta Muki: **nyks** a **nykso** jo mytiska bytosć, kotaraž jo znata pśedewšym we folkloru słowjańskich a teke germańskich ludow. Pla Serbow nyks jo teke znaty pod mjenim "wodny muž". 

Serby su se wšako nyksa pśedstajali. Na pśikład: *(…) naraz jo pśipłuwał nykus. Wón jo měł cerwjeny kamzol a cerwjeny zec, zewšym jo był cerwjeny woblacony*. Nyksa jo było lažko póznaś, dokulaž wón jo był mokšy: *Raz jo jaden młody nykus z tymi wejsnymi gólcami sobu šeł źowćam na pśězu. Poznali su nykusa na tom, až wobrub jogo kapy jo spozy był mokšy*. Su byli teke žeńske nyksy: *jo pśišła nykusowa žeńska. Ta pak jo była ceła naga*.
Nyksy su teke mógali źiśi měś: *jadna źowka nykusa jo něga chójźiła do [[Brjazyna|Brjazyny]] na reju, źož jo měła lubego. Dłujko njejsu wěźeli, až wóna jadna nykusowka jo. Potom pak su ju póznali na mokšych wobrubkach*.

Wó nyksach w serbskej ludowej wěrje jo pisał spisowaśel a ludowědnik Adolf Černý w knigłach *Mythiske bytosće łužiskich Serbow* (1893).

## Nožki


## Wótkaz
Fryco Grešeńc

**Fryco Grešeńc**, teke: Fryco Grěšeńc, nim. Friedrich Greschenz (roź. 2. maja 1891, wum. 27. februara 1965) jo był dolnoserbski wucabnik, aktiwist a procowaŕ. Cłonk Maśicy Serbskeje a wót 1950. teke Domowiny. Awtor pśinoskow wozjawjanych w serbskich casopisach (*[[Nowy Casnik]]*, serbska *Pratyja*).

Wón jo był syn wucabnika. Pó docasnej smjerśi swójogo nana, wón jo někotare lěta pśežywił w syrotowni w Eberswalźe. W 1911 wón jo wuchójźił wucabnikojski seminar w Chóśebuzu, pón jo chopił ceptariś we wóścojskej jsy Dubje. Ako wucabnik a cłonk SPD jo Fryco Grešeńc w lěśe 1919 Źěłowe zjadnośeństwo socialdemokratiskich wucabnikow za město a wokrejs Chóśebuz załožył a wjele lět nawjedował.

W lětach 1929-1945 jo źěłał ako wucabnik w Chóśebuzu. Wót 1945 wón jo był cłonk Komunstiske Partaje Nimskeje. W maju 1945 jo go Chóśebuski komandant zasajźił ako šulskego raźca města Chóśebuza a cełego wokrejsa. Wót septembra 1945 jo wón był ako šulski raźc za cełkownje jadnasćo wokrejsow zagronity, źož jo organizěrował nowe serbske šulstwo 
 
## Nožki


## Literatura

## Wótkaze
*Pětš Janaš, Fryco Grěšeńc – Spomnjeńko na zajmne drogi serbskeg ceptarja, naroźony prědk 125 lět ''Nowy Casnik'', 07.12.2016
1937

## Tšojenja
*junij:  fašisty su zakazali Domowinu 
*Herbert Cerna jo był z fararjom w Janšojcach (až do 1945)

## Narodniny
* 8. februara: Manfred Krug – nimski źiwadłownik a spiwaŕ
* 13. februara: Sigmund Jähn – pódzajtšnonimski astronawt, prědny Nimc w swětnišću
* 3. měrca: Bobby Driscoll – US-amerikański źiwadłownik
* 3. měrca: Alfred Janson – norwegski komponist, pianist a akordeonist
* 22. měrca: Siegfried Albert – faraŕ a publicist, Maśicaŕ
* 22. maja: Rudolf Kilank – serbski katolski faraŕ a historikaŕ (wum. 2012)
* 22. apryla: Jack Nicholson – amerikański grajaŕ
* 1. junija: Morgan Freeman – amerikański grajaŕ
* 3. julija: Frank Förster – ludowědnik a awtor, Maćicar († 2011)
* 3. julija: Bjarnat Rjentš – serbski wucabnik, muzikaŕ a kulturny procowaŕ, Maśicaŕ († 2018)
* 5. septembra: Juro Frano – delnoserbski faraŕ, Maśicaŕ († 2016)
* 15. septembra: Beno Šołta – serbski faraŕ
* 23. nowembra: Karl Mildenberger – nimski boksaŕ

## Wumrěśa
* 12. januara: Matej Bogumił Broniš – delnoserbski faraŕ a rěcywědnik (* 1868)
* 10. měrca: Jan Awgust Kapler – serbski wucabnik, basnikaŕ w młodych lětach (* 1851)
* 21. měrca: Handrij Króna – serbski bur a narodny procowaŕ (* 1855)
* 7. apryla: Jakub Špitank – serbski bur, a pósłańc Sakskego sejma (* 1868)
* 21. septembra: Michał Wincar – serbski žywnosćaŕ (* 1857)
* 6. nowembra: Józef Božidar Lajder – serbski adwokat, spisowaśel w młodych lětach (* 1847)
* 27. nowembra: Jegiše Čarenc – armenski basnikaŕ a pśełožowaŕ
* 1. decembra: Hańža Budarjowa – serbska ludowa basnikaŕka (* 1860)
* 28. decembra: Sergej Jesenin – ruski basnikaŕ (* 1895)

## Wótkaz
Lotaŕ Balko

**Lotaŕ Balko**, nim. Lothar Balke (roź. 1. apryla 1928 we Wikach, wum. 2. oktobra 2008) jo był serbski ludowědnik, etnograf, specialist za serbsku drastwu a awtor młogich wědomnostnych studijow.

Tkajarska śpa w Drjowku, kótaruž wón jo załožył, jo něnto pomjenjona k jogo cesći "Dom dr. Lotara Balka". 

### Publikacije
*1976 - *Die Tracht der Sorben um Lübbenau = Drastwa Serbow wokoło Lubnjowa*, Budyšyn (zwězk 5.2. w rěźe *Serbske narodne drasty*)
*1976 - *Sorbische Stickereien*, Budyšyn, 68 b.  
*1977 - *Die Tracht der Sorben um Senftenberg und Spremberg = Drastwa Serbow wokoło Złego Komorowa a Grodka*, Budyšyn (zwězk 5.3. w rěźe *Serbske narodne drasty*)
*1980 - *700 Jahre Drebkau: 1280-1980*, Drjowk, 31 b.
*1980 - *Jatšowne jaja*, wulicowańko, w: *[[Lubosć pytaś|Lubosć pytaś. Antologija dolnoserbskeje literatury]]*, zest. Ingrid Naglowa.
*1985 - *Sorbisches Trachtenbuch*, Budyšyn (gromaźe z Albrechtom Langom), 170 b.
*1985 - *Kniha serbskich drastow*, Budyšyn (gromaźe z Albrechtom Langom, zeserbšćił Sigmund Musiat), 170 b.
*1994 - *Bauen und Wohnen in Heide und Spreewald. Vom Wandel Lausitzer Volksarchitektur im 20. Jahrhundert*, Budyšyn (Spisy Serbskego instituta, zwězk 6)
*2002 - *Sorbisches Trachtenbuch*, Budyšyn (gromaźe z Albrechtom Langom, druge wudaśe), 191 b.
*2008 - *Togo kónja znajom*, *Spiwanje na śichem pětku 1944 w Prjawozu*, [w:] *Ze žywjenja na lanźe: pratyjarje wulicuju*, Budyšyn.
*2011 - *Sorbische Ostereier. Jutrowne jejka. Jatšowne jaja*, Budyšyn, 63 b. 

## Nóžki


## Žrědła
* Helmut Kaltšmit, *Leksikon awtorow serbskich knihow 1945-1978*, Budyšyn 1979, b. 9-10.

## Wótkaze
* Heidi Dieh, Zerbrechliches aus 32 Ländern, neues-deutschland.de, 10.04.1993
* Aufgenommen und ausgestellt von Lothar Balke, ''Lausitzer Rundschau'', 24.02.2004
* Dr. Lotar Balko, ''Serbske Nowiny''03. apryla 2018
Libeśin

**Libeśin** ( *Lipten*) jo wejsny źěl gmejny Bronkow we wokrejsu Górne Błota-Łužyca na pódpołdnju Bramborskeje.

Libeśin jo se dokumentariski prědny raz 1460 naspomnjeł ako *Lupthenn*, lěcrownož wěrjepódobnje wón jo był južo jěsnjej wobsedlony. Serbske mě jsy źo wót staroserbskego mjenja *Lubota*, do kotaregož jo był pśiwdany sufiks *-in* a stakim jo nastała forma *Lubotin*. W lěśe 1527 jo była naspomnjeta forma *Lupten*. Z tego jo se wuwiła forma *Libeschin* (1761) a  skóńcnje *Libeśin* (1843). 

## Galerija

Wobraz:Lipten gutsarbeiterhaus.JPG|Dom w Libeśinje
Wobraz:Lipten kirche.JPG|Cerkwja w Libeśinje
Wobraz:Lipten gutshaus.JPG|Libeśinski kublerski dom


## Nožki
Dolnoserbsko-nimski słownik

**Dolnoserbsko-nimski słownik** (nim. *Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch*) jo dwójorěcny słownik wót Manfreda Starosty, wudany pśez Ludowe nakładnistwo Domowina w 1999. 

Toś ten słownik jo źinsa naglědany ako nejwobšyrnjejšy słownik spisowneje dolnoserbskeje rěcy ze cełkownym wopśimjeśim wót něźi 45.000 lemata. Wón wopśimjejo bogatu leksiku, zezběranu z dolnoserbskego pismojstwa ze 19. a 20. stolěśa. Z dodatnym žrědłom rěcnego matriala su byli teke doněnt eksistěrujuce stare słowniki, mj. dr. *Słownik dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow* wót Arnošta Muki, *Dolnoserbsko-němski słownik* wót Bogumiła Šwjele a *Nimsko-dolnoserbski słownik* wót Pětša Janaša. 

W słowniku Starosty su zastupjone frazeologizmy a póžyconki z nimšćiny a górnoserbšćiny. Dajo wušej togo lokalnu, dialektnu leksiku, pśestarane słowa ze staršego dolnoserbskego pismojstwa, słowa z wobchadneje rěcy ako teke wjele rěcnych wobrotow a kolokacijow. Mimo togo *Starosta* wopśimjejo tež někotare nowe słowa, kótarež su nastali akle w 20. stolěśu. 

## Wótkaze
*Informacija na boce LND
Ług (Bronkow)

**Ług** (nim. *Lug*) jo wejsny źěl gmejny Bronkow we wokrejsu Górne Błota-Łužyca na pódpołdnju Bramborskej.

Ług jo se dokumentariski prědny raz 1460 naspomnjeł ako *Lugk*, lěcrownož wěrjepódobnje toś to sedlišćo jo eksistěrowało južo jěsnjej. Serbske mě jsy wóznamjenijo *bagnitu, mokšu nižynu*. Toś to słowo *ług* jo znate teke w drugich słowiańskich rěcach i dialektach, na pś. górnoserb. *łuh*, pól. *łęg*, česk. a słowak. *luh*.

## Galerija

Wobraz:Lug (Bronkow), landscape.jpg|Ług: krajina 
Wobraz:Lug (Bronkow), Landschaft.jpg|Krajina
Wobraz:Lipten gutshaus.JPG|Kublerski dom we Ługu
Heilung

**Heilung** jo dańska neofolkowa muzikowa kupka, kótaraž jo se załožyła w lěśe 2014.

## Diskografija
* Ofnir (2015)
* Lifa (2017)

## Eksterne wótkaze
* Heilung
Amt Bórkowy

**Amt Bórkowy ** ( *Amt Burg (Spreewald)*) jo bramborski amt w Dolnej Łužycy we wokrejsu Sprjewja-Nysa. 

## K amtoju słušaju toś te gmejny:
Cernjow

**Cernjow** (nim. *Rutzkau*) jo sedlišćo w gmejnje Bronkow we wokrejsu Górne Błota-Łužyca na pódpołdnju Bramborskej. Cernjow njama statusa gmejnskego źěla. 

Cernjow jo se dokumentariski prědny raz 1305 naspomnjeł ako *Ruzkowe*, lěcrownož wěrjepódobnje wón jo był južo jěsnjej wobsedlony. Nimske mě jsy *Rutzkau* źo wót staroserbskego mjenja *Ručkov*, kotaryž jo w zwisku z wósobowym mjenjom *Ručka*. Druge naspomnjenja jsy w žrědłach a dokumentach: *Ruskow* (1431), *Ruschkow* (1434) a *Rutzko* (1537).

Serbske pak mě jsy źo wót słowa *cerny*, do kotaregož jo był pśiwdany sufiks *-ow* a stakim jo nastała forma *Cernjow*. W lěśe 1761 jo była naspomnjeta forma *Zerńow* a 1843 forma *Cernjow*. 

## Galerija

Wobraz:Rutzkau haus.JPG|Dom w Cernjowje


## Nožki
Amt Stara Darbnja

**Amt Stara Darbnja** (*nim.* Amt Altdöbern) jo bramborski amt w Dolnej Łužycy we  wokrejsu Górne Błota-Łužyca. 

## K amtoju słušaju toś te gmejny:
Doda

**Dorota Aqualiteja Rabczewska** (* 15. februara 1984, Ciechanów, Pólska) jo pólska spiwaŕka a grajaŕka.

## Twórba
* *Virgin* (2002)
* *Bimbo* (2004)
* *Ficca* (2005)
* *Diamond Bitch* (2007)
* *7 Pokus Głównych* (2011)
* *Choni* (2016)
* *Dorota* (2019)
* *Aquaria* (2022)

## Eksterne wótkaze
* https://doda.net.pl/
1931

## Tšojenja
* prědny raz jo była wótśišćana w Serbskem Casniku baseń *[[Ty a twoja rěc]]*

## Narodniny
* 1. januara: **[[Jurij Grós]]** – serbski wucabnik, pśedsedaŕ Domowiny († 2019)
* 16. januara: Johannes Rau – nimski politikaŕ († 2006) 
* 24. januara: **[[Wylem Lehmann]]** – dolnoserbski wucabnik a spisowaśel  
* 1. februara: Boris Jelcin – rusojski politikaŕ a statny prezident († 2007) 
* 8. februara: James Dean - amerikański grajaŕ († 1955) 
* 8. februara: Thomas Bernhard - awstriski spisowaśel
* 23. januara: Steffen Langa – serbski wuměłc († 2006)
* 23. februara: **[[Jan Kubica]]** – serbski wucabnik, awtor wucbnicow († 1999)
* měrca: **[[Měto Worak]]** -  dolnoserbski spisowaśel a basnikaŕ
* 1. maja: **[[Kata Malinkowa]]** – serbska wucabnica, procowaŕka kulturnica a pśełožowaŕka († 1998)
* 24. maja: **[[Lora Kowarjowa]]** – serbska pśełožowaŕka († 2001)
* 26. julija: Zdzisław Kuźniar - pólski grajaŕ
* 27. julija: **[[Pětr Malink]]** – serbski literarny wědomnostnik a spisowaśel († 1984)
* 7. septembra: **[[Jan Bulank]]** – serbski muzikaŕ a komponist († 2002)
* 13. septembra: **[[Pawoł Völkel]]** – serbski lektor, spisowaśel a wudawaŕ († 1997)
* 14. septembra: **[[Erich Křižan]]** – serbski wucabnik a lektor († 2000)
* 29. septembra: Anita Ekberg – šwedska grajaŕka († 2015)
* 20. oktobra: **[[Ludwig Kola]]** – serbski rozgłosowy moderator a pśełožowaŕ († 2018)
* 29. oktobra: **[[Mikławš Kostorž]]** – serbski choreograf († 1995)

## Wumrěśe
* 4. apryla: **[[Matej Urban]]** – serbski faraŕ, basnikaŕ a pśełožowaŕ (* 1846)
* 14. maja: Viktor Dyk - čěski basnikaŕ (* 1877)
* 10. junija: **[[Mato Rizo]]** – dolnoserbski wucabnik, basnikaŕ a kulturny procowaŕ (* 1847)
* 5. awgusta: Richard Needon – nimski awtor, domowniski slěźaŕ a gymnazialny wucabnik w Budyšynje (* 1861)
* 25. septembra: Aleksander Skrzyński - pólski jurist a politikaŕ (* 1882)
* 26. septembra: **[[Franc Moric Domaška]]** – serbski faraŕ a spisowaśel (* 1862)
* 30. decembra: **[[Jan Bryl]]** – serbski wucabnikaŕ a historikaŕ (* 1879)

## Wótkaz
1933

## Tšojenja
* 29. junija: jo był *[[Nowy Casnik|Serbski Casnik]]* zacynjony
* 27. decembra: za nowego pśedsedarja Domowiny jo był Pawoł Nedo wuzwólony

## Narodniny
* 3. januara: Zdeněk Boháč – čěski historikaŕ, Maśicaŕ († 2001)
* 3. měrca: Gerhard Mayer-Vorfelder – nimski politikaŕ a sportowy funkcionaŕ († 2015)
* 14. měrca: Michael Caine – britiski grajaŕ 
* 3. maja: James Brown – US-amerikański soulowy muzikaŕ († 2006)
* 12. maja: Andrej Woznjesenskij – ruski basnikaŕ, publicist a mólaŕ († 2010)
* 28. maja: Achim Kowar – serbski wucabnik, redaktor a direktor SRWŠ († 2017)
* 15. awgusta: Jan Kral – serbski lektor a wucabnik
* 8. junija: Joan Rivers – US-amerikańska grajaŕka († 2014)
* 11. junija: Gene Wilder – US-amerikański grajaŕ  († 2016)
* 21. julija: Brigitte Reimann – nimska spisowaśelka († 1973)
* 29. julija: Doris Teichmanowa – serbska historikaŕka a maśicaŕka
* 21. septembra: Lona Rietschel – nimska comicowa kreslaŕka († 2017)
* 30. septembra: Feliks Chěžka – serbski kulturny funkcionaŕ († 2000)
* 29. oktobra: Klaus Thielmann – serbski gójc a strowotniski ministaŕ NDR
* 19. nowembra: Pětš Janaš – dolnoserbski wucabnik, publicist a Maśicaŕ († 2021)
* 23. nowembra: Krzysztof Penderecki – pólski komponist

## Wumrěśe
* 19. februara: Měrćin Nazdala – serbski twarc a ludowy gerc (* 1851)
* 21. apryla: Alfons Parczewski – pólski jurist, etnolog a spěchowar Serbow, iniciator załoženja Maśicy Serbskeje
* 12. junija: Pawoł Wićaz-Chróšćanski – serbski ratarski źěłaśeŕ, redaktor a basnikaŕ (* 1901)
* 27. awgusta: Jakub Wróbl – serbski zamkaŕ a misionar (* 1853)
* 1. oktobra: Wylem Nowy – dolnoserbski faraŕ, kulturny procowaŕ (* 1870)

## Wótkaz
1929

## Tšojenja

## Narodniny
* 23. januara: Zbigniew Kościów – pólski muzikowy pedagog a wědomnostnik
* 24. januara: **[[Ludmila Nawkec]]** – serbska grajaŕka a publicistka
* 6. februara: Pierre Brice – francojski grajaŕ a spiwaŕ († 2017)
* 23. februara: Herbert Mies – nimski politikaŕ († 2017)
* 5. měrca: **[[Hinc Nagel]]** – serbski wucabnik a publicist († 2007)
* 8. měrca: Hebe Camargo – brazilska telewizna moderatorka († 2012)
* 12. apryla: Erich Kunisch – nimski mólaŕ a wuměłc († 2003) 
* 30. apryla: **[[Lucija Hajnec]]** – serbska literarna wědomnostnica
* 4. maja: Audrey Hepburn – amerikańska grajaŕka († 1993)
* 2. julija: **[[Jurij Kostorž]]** – serbski grajaŕ († 2000)
* 4. julija: **[[Franc Wjenka]]** – serbski wucabnik a kulturny procowaŕ († 1992)
* 15. julija: **[[Rudi Šejnfeld]]** – serbski pedagog
* 22. julija: **[[Fryco Krygaŕ]]** – dolnoserbski bur, wulicowaŕ († 2017)
* 26. julija: **[[Měrćin Kasper]]** – serbski historikaŕ († 2011)
* 31. oktobra: Bud Spencer – italski grajaŕ a spiwaŕ († 2016)
* 19. nowembra: Edward Asner – amerikański grajaŕ
* 5. decembra: Jan Kinderman – techniski direktor Serbskego ludowego ansambla († 2010)
* 13. decembra: Christopher Plummer – kanadiski grajaŕ († 2021)
* 18. decembra: **[[Beno Korjeńk]]** – serbski wucabnik a Maśicaŕ († 2013)

## Wumrěśe
* 8. oktobra: Jacek Malczewski – pólski mólaŕ (* 1874)
* 7. awgusta: **[[Michał Žur]]** – serbski faraŕ (* 1868)
* 3. nowembra: Jan Ignacy Niecisław Baudouin de Courtenay – pólski slawist a rěcywědnik (* 1845)

## Wótkaz
Žadow

**Žadow** (nim. *Saadow*) jo sedlišćo w gmejnje Bronkow we wokrejsu Górne Błota-Łužyca na pódpołdnju Bramborskej. 

Pó měnjenju nimskego mjenjowědnika Ernsta Eichlera serbske mě jsy jo ze staroserbskim mjenim *Žad* zwězane. Žadow jo se dokumentariski 1732 ako *Sado* a 1761 ako *Sade* naspomnjeł. 

## Nožki
Christina Kliemowa

**Christina Kliemowa**, nim. Christina Kliem (roź. Janojc, 1961) jo serbska kulturna wědomnostnica, kuratorka Serbskego muzeja w Chóśebuzu a zastupujucy cłonk Dolnoserbskeje rěcneje komisije. Wóna jo jadna wót iniciatorkow źěłoweje cerkwineje kupki *Serbska namša* a bydli w Dešnje.  

Christina Kliemowa źěła w Serbskem muzeju, źož jo kuratorka za zběrki: twórjece a ludowe wuměłstwo, znankstwa wšednego žywjenja.

## Nóžki


## Literatura
* Christina Kliemowa, 30 lět Serbska namša, ''Nowy wósadnik'', cysło 5, december 2017
1913

## Tšojenja

## Narodniny
* 9. januara: Richard Nixon – amerikański politikaŕ, 37. prezident Zjadnośonych statow Ameriki († 1994)
* 18. junija: Cecilija Hajnec – serbska wucabnica a dirigentka *Lilije* († 1996)
* 14. julija: Gerald Ford – amerikański politikaŕ, 38. prezident Zjadnośonych statow († 2006)
* 16. julija: Hana Delanowa – serbska ludowa spiwaŕka a antifašistka († 1947)
* 20. septembra: Anton Nawka – serbski spisowaśel († 1998)
* 16. awgusta: Menchem Begin – israelski politikaŕ a premier († 1992)
* 7. nowembra: Jurij Grubert – serbski casnikaŕ († 1999)
* 18. decembra: Willy Brandt – nimski politikaŕ a zwězkowy kanclaŕ († 1992)

## Wumrěśa
* 28. januara: Jan Bohuwěr Pjech – serbski knigłykupc, pśełožowaŕ a publicist (* 1838)
* 13. měrca: Walery Przyborowski – pólski spisowaśel (* 1845)
* 28. apryla: Jan Bohuwěr Jakub – serbski gymnazialny profesor (* 1849)
* 13. julija: Mjertyn Rocha – serbski faraŕ a basnikaŕ (* 1837)
* 1. awgusta: Lesja Ukrajinka – ukrainska basnikaŕka
* 13. awgusta: August Bebel – nimski socialistiski politikaŕ a publicist (* 1840)
* 21. nowembra: Jurij Jakub – serbski faraŕ (* 1839)

## Wótkaz