open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alena Melicharová

Stanislava **Alena Melicharová** (* 7. maja 1938 w měsće Kolín, Čechosłowakska), jo česka basnikaŕka.

## Žywjenje

Źiśetstwo jo w Pěčkach pla Poděbrad pśežywiła. Pó wójnje jo ze swójima starjejšyma do Oseka dojšła. Jo w Pedagogiskej wusokošuli w Teplicach a w Ústí nad Labem studowała a pótom ako ceptaŕka w Jeníkovje, Hrobje a Duchcovje źěłała. Źinsa jo wóna w Košťanach pla Teplic žywa.

Jeje zběrki basnjow ze sedymźasetych lět njejsu nigdy wujšli. Pózdźej su prědne basnje wujšli, mj. dr. w casnikomaj Průboj a Revue Teplice a w pśiłoze *Sluneční koróna* (Słyńcna kórona) mjasecnika *Nové Ústecké Přehledy*.

Jo cłonka w kupce "D" pla Statnego groda w Duchcovje, w Zgromaźeństwje spisowaśelow (česki *Obec spisovatelů*) a w Klubje pódpołnocnočeskich spisowaśelow (česki *Klub severočeských spisovatelů*).

W lěśe 2001 jo se na wustajeńcy *Magická krajina České středohoří* (Magiska krajina Česke srjejźne góry) wobźěliła a mějašo swójske wustajeńcy w měrcu 2000 a aprylu 2002. Mimo togo ilustrěrujo wjele swójich knigłow sama.

Jadna z jeje nejznaśišich basnjow jo *Ulrika* wó Ulrike von Levetzow, Goethowej slědnjej lubkej.

## Twórba
* **Aktualne** 
** Řekni to květinou (2010), 
** Paleta plné poezie (2008), 
** Zorinka (2007), 
** Co na srdci (2006), 
** Ulrika (2005), 
** Jméno láska (2004), 
** Doteky (2003)
** Letokruhy (2000)
** Domov (1998)

***Druge:**
** Duchcov (1970)
** Prohlídka zámku (1971)
** Mohylový les
** Krajina
** Středohoří
** Panenčata
** Léto na Ohři
** Můj verš
** Báseň o tichu
** Májová
** Vesnický hřbitov

## Žrědła


## Wótkaze
* Obec spisovatelů - Zgromaźeństwo spisowaśelow, (česki)
* Klub severočeských spisovatelů - Klub pódpołnocnočeskich spisowaśelow, (česki)
Małksa

**Małksa** jo něźi 45 km dłujka rěka w Dolnej Łužycy. Jeje górjejcny běg jo pśez wudobywanje brunicy wót dołojcnego se wótźělił.

Wóna ma swójo žrědło něźi 130 metarjow nad głaźinu mórja w Gózdojskej góli. Pśi Baršću dojśpijo łužyske prarěcnišćo pla 70 m nad mórskeju głaźinu. Něga ale njejo se wulewała do Nysy, kótaraž jo jano styri kilometarje pšec, ale jo pó prarěcnišću běžała do Picańskich stron. Toś ten źěł rěki jo se pśetergnuł w 1980tych lětach pśez Janšojsku wuglowu jamu. Na pódwjacor Picnja jo Małksa doběžała do Błotow, źož zjadnośowała se z rěku Góramśicu do Wjelikeje tšugi.

Južo w 19. stolěśu jo była na pódpołnoc Baršća grobla zwězujuca Małksu k Nysu. Wót togo casa, dla togo až pśirodny běg jo pśetergnjony, dochada ceła wóda górjejcneje Małksy pśez toś tu groblu do Nysy. Něnto samostatny, něźi 22 kilometarjow dłujki dołojcny běg zachopijo blisko Mósta wokoło 61 metarjow nad mórskeju głaźinu.
Hej, Słowjany

**Hej, Słowjany** jo słowjańska hymna, kótaru jo Samuel Tomášik w Praze w lěśe 1834 napisał. Muzika jo wót pěsni "Mazurek Dąbrowskiego", kótaru teke Pólska ma ako hymnu.

Wóna jo była oficielna hymna Słowakskeje wót 1934 do 1945, Jugosłowjańskeje wót 1945 do 1992, Federatiwnej republiki Jugosłowjańskeje wót 1992 do 2003 a teke Serbiskej a Carnogórskej wót 2003 do 2006.

## Tekst

## Tekst ako hymna Jugosłowjańskeje
Viktor Dyk

**Viktor Dyk** (31. decembra 1877, Pšovka u Mělníka - 14. maja 1931, Lopud) jo był čěski basnikaŕ, dramatikaŕ, publicist a politikaŕ.

## Twórby
* *A porta inferi* (1897)
* *Síla života* (1898)
* *Marnosti* (1900)
* *Krysař* (1915)
* *Devátá vlna* (1930)

## Wótkazy
Iran

**Iran** jo kraj na krotkem wjacorje Azije.

## Geografija

Iran granicujo z Irakom, Turkojskeju, Azerbajdžanom, Armeńskeju, Turkmeńskeju, Afghanistanom a Pakistanom. Nejwuše městno jo : Damavand (5 671 m nad normalneju nulu).
### Města

Nejwětše města su :

* Tehran - 7 722 900 wobydlarjow	
* Mašhad - 2 040 700 wobydlarjow	
* Esfahan - 1 362 300 wobydlarjow		
* Tabriz - 1 210 600 wobydlarjow		
* Širaz - 1 158 500 wobydlarjow
* Ahvaz - 973 600 wobydlarjow
* Qom - 893 500 wobydlarjow

## Wótkaz
True Jesus Church

Cerkwja "True Jesus Church" jo była natwarjona w Pekinje w Chińskej w 1917. Zasej, cerkwja ma 1.5 miliona luźi w pěśu a styrźaścu krajach. 

Źasec zakładow wěry cerkwje:
# Swěty Duch
# Kśsćeństwo 
# Bóže blido
# Sabat
# Myśie nogow
# Jezus Chrysta
# Biblija
# Wumóženje
# Cerkwja
# Sudny Źeń
Venezuela

**Venezuela** jo kraj w Pódpołdnjowej Americe.

## Geografija

Venezuela granicujo z Kolumbiskeju, Brazilskeju a Guyanu. Nejwuše městno jo: Pico Bolivar (5 007 m nad normalneju nulu). 

### Města

Nejwětše města su :

* Maracaibo - 1 799 900 wobydlarjow	
* Caracas - 1 763 100 wobydlarjow
* Valencia  - 1 457 200 wobydlarjow	
* Barquisimeto - 919 500 wobydlarjow	
* Ciudad Guayana - 782 600 wobydlarjow

## Stawizny
Mexiko

**Mexiko** (*Meksyko*) jo kraj w Pódpołnocnej Americe.

## Geografija

Mexiko lažy w srjejźnej Americe. Nejwuše městno jo: Citlaltépetl (5636 m nad normalneju nulu). Mexiko granicujo z USA na pódpołnocy, z Guatemala a Belize na pódpołdnju.

### Města
Nejwětše města su (2025):

* Mexico City - 12 294 193 wobydlarjow
* Iztapalapa - 1 815 786 wobydlarjow
* Ecatepec de Morelos - 1 655 015 wobydlarjow
* Guadalajara - 1 495 182 wobydlarjow
* Puebla - 1 434 062 wobydlarjow
* Juarez - 1 321 004 wobydlarjow
* Tijuana - 1 300 983 wobydlarjow
* Leon de los Aldama - 1 238 962 wobydlarjow
* Gustavo Adolfo Madero - 1 185 772 wobydlarjow

* Zapopan - 1 142 483 wobydlarjow

### Rozrědowanje
Mexiko źěji se na staty, kotarež jo 31.

## Stawizny
Anna-Maria Ravnopolska-Dean

**Anna-Maria Ravnopołska-Dean** jo bulgaŕska komponistka a harfistka. Jo w Rumuńskej a pótom w Zjadnośonych statach Ameriki studowała.

## Źěła
### Instrumentalna muzika
* Improvizacija (Harfa)-2003
* Zamek Želve (Harfa)-2003
* 4 Haiku-kompozicij (Harfa)-2003
* Walc a Berceuse (Klawir)-2003
* Rap-Tango (Harfa)-2003
* Traviata-Fantasija (Harfa)-2005
* 2 Haiku-kompoziciji (Harfa)-2006
* Mistićni Trompetar (Harfa)-2006
* 5 Haiku-kompoziciji (Harfa)-2006

## Diskografija
* Bulgarian Harp Favorites, Arpa d’oro, CD 2003 
* Legende: French Music for Harp, Gega compact disc, 1999 
* Harpist at the Opera (honoring the Donizetti bicentennial), Arpa d'oro CD, 1997 
* Harps of the Americas (Paraguayan and pedal harps), Arpa d'oro CD, 1996 
* Erich Schubert Pop Harp Festival, Gega CD, 1994 
* A Harpist's Invitation to the Dance, Gega CD, 1992

## Eksterne wótkaze
* https://web.archive.org/web/20080115095957/http://home.aubg.bg/faculty/amrdean/
Boňkov

**Boňkov** jo mała wjas w Českej republice we wokrejsu Havlíčkův Brod w Vysočineje kraje. Ma něźi 60 wobydlarjow.

## Eksterne wótkaze
* Webowy bok
Uetersen

**Uetersen** () jo město w zwězkowem kraju Šleswig-Holštejnska (Nimska).

W lěśe 2006 jo how bydliło 17.865 luźi na 11,43 km² (staw 31.12.2006). Šołtowka města jo Andrea Hansen.

## Geografija

Uetersen lažy něźi 30 km na krotke zajtšo wót Hamburga.

## Partnarske města

*  **[[Wittstock]]** Bramborska; Nimska)

## Eksterne wótkaze
* http://www.uetersen.de/
Lukáš Krivošík

**Lukáš Krivošík** (* 1983, Bojnice) jo słowakski publicist.

## Eksterne wótkaze
* Lukáš Krivošík
* Lukáš Krivošík: ''Ľavicový liberalizmus je cestou do pekla''
* Ondřej Šlechta: ''Rozhovor s šéfredaktorem Pravého spektra''
Sudan

**Sudan** jo tśeśi nejwětšy pó płoni kraj w Africe a lažy na pódpołdnjo wót Sahary w kóńcynach Saheloweje cony.

## Geografija
Granicujo z Egyptojskeju na pódpołnocy; z Libyskeju a Čadom na pódwjacorje, z Centralnoafrikańskeju republiku na krotkem wjacorje, z Pódpołdnjowym Sudanom na pódpołdnju a z Etiopiskeju, Eritreju a Cerwjenym mórjom na pódzajtšu.

Nejwuše městno jo : Kinyeti (3 187 m nad normalneju nulu).

### Města

Nejwětše města su :

* Omdurman - 1 670 000 wobydlarjow
* Chartum - 1 244 500 wobydlarjow
* Port Sudan -  401 100 wobydlarjow
* Kassala - 308 200 wobydlarjow
* El Obeid - 301 400 wobydlarjow
* Nyala - 298 400 wobydlarjow

## Wótkaz
Gniezno

**Gniezno** (łat. *Gnesna*; nim. *Gnesen*) jo město w Pólskej. Až do lěta 1038 jo Gniezno było stolica Pólskeje. Město lažy w Wjelikopólskej.

## Demografija

ImageSize = width:630 height:330
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:80000
ScaleMajor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:19 align:left
  bar:1939 from:0 till:34000
  bar:1946 from:0 till:30292
  bar:1950 from:0 till:36039
  bar:1955 from:0 till:42002
  bar:1960 from:0 till:44080
  bar:1965 from:0 till:47152
  bar:1970 from:0 till:50926
  bar:1975 from:0 till:55063
  bar:1980 from:0 till:62392
  bar:1985 from:0 till:68373
  bar:1990 from:0 till:70415
  bar:1997 from:0 till:71198
  bar:2000 color:cobar2 from:0 till:71562
  bar:2005 from:0 till:70145
  bar:2010 from:0 till:69526
  bar:2011 from:0 till:70322
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1939 at: 34000 text: 34.000 shift:(-14,5)
  bar:1946 at: 30292 text: 30.292 shift:(-14,5)
  bar:1950 at: 36039 text: 36.039 shift:(-14,5)
  bar:1955 at: 42002 text: 42.002 shift:(-14,5)
  bar:1960 at: 44080 text: 44.080 shift:(-14,5)
  bar:1965 at: 47152 text: 47.152 shift:(-14,5)
  bar:1970 at: 50926 text: 50.926 shift:(-14,5)
  bar:1975 at: 55063 text: 55.063 shift:(-14,5)
  bar:1980 at: 62392 text: 62.392 shift:(-14,5)
  bar:1985 at: 68373 text: 68.373 shift:(-14,5)
  bar:1990 at: 70415 text: 70.415 shift:(-14,5)
  bar:1997 at: 71192 text: 71.192 shift:(-14,5)
  bar:2000 at: 71562 text: 71.562 shift:(-14,5)
  bar:2005 at: 70145 text: 70.145 shift:(-14,5)
  bar:2010 at: 69526 text: 69.526 shift:(-14,5)
  bar:2011 at: 70322 text: 70.322 shift:(-14,5)


## Galerija

Wobraz:Gniezno - rynek.jpg
Wobraz:Rynek gniezno.JPG
Wobraz:Hnězdno, Tumska.jpg
Wobraz:Katedra Gniezno.JPG
Wobraz:Gniezno ul.Łaskiego 1.jpg
Wobraz:Gniezno, kanonia, XVII, 1825.JPG
Wobraz:Kościół św. Wawrzyńca I.jpg
Wobraz:Pałac Arcybiskupi w Gnieźnie.JPG
Wobraz:Gniezno kosciol sw Jana.jpg
Wobraz:Buildings in Gniezno - corner kamienica.JPG
Wobraz:Buildings in Gniezno - Stary Ratusz 01.JPG
Wobraz:Miejski Osrodek Kultury w Gnieznie.JPG

## Eksterne wótkaze

* Gniezno
Mongolska

**Mongolska**, oficialnje **Mongolska republika**, jo nutśikokrajny stat w srjejźnej Aziji.

## Geografija
Mongolska granicujo z Rusojskeju a Chinskeju. Nejwuše městno jo: Chüjtun Orgil (4 374 m nad normalneju nulu), a nejniše: Hoh Nuur ( 518 m nad normalneju nulu). Nejwětšy źěl Mongolskeje słuša k pusćinje Gobi. Stolica a nejwětše město rědko wobsedlonego kraja jo Ulanbatar.

### Města
Nejwětše města su:

* Ułanbatar - 1 025 174 wobydlarjow	
* Erdenet - 83 160 wobydlarjow	
* Darchan - 74 300 wobydlarjow		

## Wótkaz
Bratislava

**Bratislava** ( *Preßburg*) jo nejwětše město a stolica Słowakskeje. Ma 425.459 wobydlarjow a lažy w pódwjacorje kraja pśi Dunaju.

## Eksterne wótkaze

* oficialne boki města
Vietnam

**Vietnam** jo kraj w pódzajtšnej Aziji.

## Geografija
Vietnam granicujo z Kambodžu, Laosom a Chinskeju. Nejwuše městno jo góra Fan Si Pan (3 144 m nad normalneju nulu).
### Města

Nejwětše města su:

* Ho Chi Minh City - 7 178 500 wobydlarjow	
* Hanoi - 6 372 800 wobydlarjow	
* Haiphong - 1 872 100 wobydlarjow
* Danang - 846 000 wobydlarjow
* Bien Hoa - 365 500 wobydlarjow
* Hue - 266 800 wobydlarjow	
* Nha Trang - 265 300 wobydlarjow	
* Can Tho - 1 248 300 wobydlarjow

## Wótkaz
Kosowo

**Kosowo** ( *Republika e Kosovës* abo *Kosova*;  Република Косово/*Republika Kosovo* abo *Kosovo*) jo kraj w krotkozajtšnej Europje. Stolica jo Priština.

## Stawizny

17. februara 2008 jo parlament w Prištinje proklaměrował njewótwisny stat **Republika Kosowo**.
65 statow ze 192 statow Zjadnośonych narodow jo njewótwisnosć Kosowa pśipóznało.

## Historiska demografija

* 88 % Albanarje (1.496.000—1.672.000)
* 6 % Pódpołdnjowe Serby (102.000—114.000)
* 3 % Słowjańske muslimy (Gorańcy, Muslimy (narod), Bosnjacy a dr.) (51.000—57.000)
* 2 % Cygany (34.000—38.000)
* 1 % Turki (17.000—19.000).

## Nožki


## Wótkaz
Singapur

**Singapur** jo mały a kupowy měsćański stat w krotkozajtšnej Aziji, kótaryž bu w lěśe 1965 njewótwisny wót Malayzije. Wóny stwóri góspodaŕski centrum cełego regiona a jo sedło młogich mjazynarodnych firmow. 

Mě Singapur póchada ze Sanskrita a wóznamjenijo „Lawjece město“.

## Geografija
Singapur jo nejmjeńšy stat krotkozajtšneje Azije a lažy na pódpołdnjowem kóńce Malalskeje połkupy. Nejwušy wjeršk jo góra: Bukit Timah (166 m nad normalneju nulu).

## Wótkaz
Serbiska rěc

**Serbiska rěc** jo pódpołdnjowosłowjańska rěc.

* To jo w praksy (šta) štakawsko-ekawska a torłačka narěc.

## Gramatika
Serbiska rěc ma 3 casy, tśi genuse, dwa numeruse a 7 padow.

## Serbiski alfabet
Serbiski alfabet ma 30 pismikow.

## Nožki
Tallinn

**Tallinn** jo głowne město a nejwětše město Estniskeje. Ma 447 414 wobydlarjow a lažy pśi Baltiskem mórju.  

## Mě w drugich rěcach
Tallinn se groni w drugich rěcach kaž slědujo:
* Reval (nimski)

## Wótkaz
Wojwodina

**Wojwodina** (sh. Аутономна Покрајина Војводина - hun. Vajdaság Autonóm Tartomány - słow. Autonómna pokrajina Vojvodina - rum. Provincia Autonomă Voivodina - rusin. Автономна Покраїна Войводина) jo awtonomna prowinca w pódpołnocnej Serbiskej.

## Wobydlaŕstwo
Engelšćina

**Engelšćina** (teke **jenźelšćina**,  *English*, *English language*) jo germaniska rěc. Engelski powěda ako prědnu rěcu něźi 400 milionow luźi na cełem swěśe. Status oficielneje rěcy ma w 53 krajach.

## Rozšyrjenje

Źinsa se engelski powěda w młogich krajach na swěśe. Ako mamina rěc fungujo mjazy drugim w toś tych krajach:
* Wjelika Britaniska
* Irska
* Zjadnośone staty Ameriki
* Awstralija
* Nowoseelandska
* Kanada
* Pódpołdnjowa Afrika

Engelski se źinsa **powěda** w slědujucych zemjach:
* Amerikańska Samoa, Amerikańske kněžniske kupy , Anguilla, Antigua a Barbuda, Aruba, Awstralska, Bahamy, Barbados, Belize, Bermudy, Botsuana, Britaniske indickooceanske teritorium, Britaniske kněžniske kupy, Brunei, Cookowe kupy, Chinska, Dominika, Dominikańska republika, Eritreja, Etiopiska, Falklandske kupy, Fidźi, Filipiny, Gambia, Ghana, Gibraltar, Grenada, Guadeloupe, Guam, Guyana, Honduras, Indiska, Irska, Israel, Jamaika, Pódpołdnjowa Afrika, Kajmany, Kambodža, Kamerun, Kanada, Kenija, Kiribati, Libanon, Lesotho, Liberia, Malawi, Malaysia, Malta, Marshallowe kupy, Mauricius, Mikronesija, Montserrat, Namibija, Nauru, Nižozemske Antily, Nowoseelandska, Nigerija, Niue, Norfolk, Pakistan, Palau, Papua-Neuguinea, Pitcairnowe kupy, Portoriko, Ruanda, Saint Pierre a Miquelon, Samoa, Pódpołnocne Mariany, Sejšele, Sierra Leone, Singapur, Somalia, Zjadnośone staty Ameriki, Sri Lanka, St. Helena, Saint Lucia, Saint Kitts a Nevis, Saint Vincent a Grenadiny, Swasiska, Salomony, Tanzanija, Tokelau, Tonga, Trinidad a Tobago, Turks a Caicos, Uganda, Vanuatu, Sambija, Simbabwe
Ladislav Kováčik

**Ladislav Kováčik** (* 21. oktobra 1985, Košice) jo słowakski publicist.

## Eksterne wótkaze
* Ladislav Kováčik, SME
* Ladislav Kováčik, Lidové noviny
Štefan Hríb

**Štefan Hríb** (* 9. januara 1965, Bratislava) jo słowakski publicist.

## Eksterne wótkaze
* http://www.osobnosti.sk/index.php?os=zivotopis&ID=1858
Laos

**Laos** jo kraj w pódzajtšnej Aziji.

## Geografija
Nejwuše městno jo: Phou Bia  (2 817 m nad normalneju nulu).

## Wótkaz
Merseburg

**Merseburg** (staroserbski **Mjezybor**;  *Międzybórz*;  *Meziboř*) jo město w Saksko-Anhaltskej a stolica wokrejsa Soława (Saalekreis).

## Wuwiśe wobydlaŕstwa

Datowy žrědło, wót lěto 1990: Statistisches Landesamt Sachsen-Anhalt
1 29. oktober
2 31. awgust 
3 3. oktober
4 14. julij 2008

## Stawizny

*1004-1565 -  Biskupstwo Mjezybor
*1565-1657 -  Sakska
*1657-1738 -  Sakska-Merseburg
*1738-1763 -  Pólska-Sakska (unija)
*1763-1806 -  Sakska
*1806-1815 -  Kralojstwo Sakska
*1815-1871 -  Kralojstwo Pšuska
*1871-1918 -  Nimski Rajch
*1918-1933 -  Nimski Rajch
*1933-1945 -  Nimski Rajch
*1949-1990 -  Nimska demokratiska republika
*wót 1990 -  Nimska

## Partnaŕske města

*  Châtillon (Hauts-de-Seine) *pła [[Paris]]* (''link'',  Francojska, (wot 1. awgust 1963))

* Genzano di Roma (''link'',  Italska, (wot 16. januar 1971))

*  Bottrop (''link'',  Nordrhein-Westfalska, (wot 10. měrc 1989))

## Wobchad

*  Barliń ↔ München 
*  Göttingen ↔ Lipsk 
*  Dobrebora ↔ Mjezybor ↔ Weißenfels ↔ Zeitz
*  Mjezybor ↔ Lipsk 

## Galerija


Wobraz:Merseburger Schloss 2006.jpg
Wobraz:MerseburgSchloßgartensalon.JPG
Wobraz:Dom Merseburg 03.jpg
Wobraz:Merseburg Krummes Tor.jpg
Wobraz:Merseburg Saale Dom.jpg|Grod w Mjezyborje
Wobraz:Merseburg Sixtiruine 001.JPG
Wobraz:MerseburgMarktecke 02.JPG
Wobraz:MerseburgStändehaus.JPG


## Wósobiny
*Szymon Bogumił Zug - pólski a sakski architekt

## Nožki


## Wótkaz
Łužyca (wusćełanje)

**Łužyca** jo dolnoserbske telewizne wusćełanje wót RBB w dolnoserbskej rěcy.

"Łužyca" jo se wusćeła raz wob mjasec. Moderatora stej Anja Pohončowa a Christian Matthée. 

## Eksterne wótkaze
* Informacije
* Łužyca, prědne wusćełanje
Pódnjesterska

**Pódnjesterska** jo njepśipóznaty kraj w pódzajtšnej Europje. Oficielnje to jo awtonomna prowinca Moldawskeje, de facto to jo njewótwisna republika.

## Geografija

Pódnjesterska granicujo z Moldawskeju a Ukrainu. Nejwuše městno jo: Podolskaja vozvyšennosť (Подольская возвышенность) (180 m nad normalneju nulu).

## Stawizny

Wót 2. septembra 1990 jo Pódnjesterska njewótwisna, jano druge kraje njepśipóznawaju toś tu njewótwisnosć. 

## Demografija
Rolanska góla

**Rolanska góla** (*Ruhlander Heide*,  *Rólanska hola*) jo historiska krajina w pódpołdnjowej Bramborskej, kótaraž słuša do pódwjacorneje Górneje Łužyce. Rolanska góla lažy něźi 150 km na podzajtšo wót Barlinja, 60km na pódpołnoc wót Drježdźan, na pódwjacor wót Chóśebuza, pla Kamjeńca nad Carnym Hałšterom pśi Rolanskej Carnicy. Rolanska góla jo šćitana krajina.
Rolany

**Rolany** ( *Ruhland*,  *Rólany*) su bramborske město nad Carnym Halšterom a Carnicu na pódpołdnju wokrejsa Górne Błota-Łužyca njedaloko Złego Komorowa a granice mjazy Bramborskeju a Sakskeju.

Susedne města su Carny Gózd, Łuchow a Wótrań.

### Měsćańske źěle

* Město Rolany
** Schönburgsau
** Neue Sorge 
** Šćańc (*Arnsdorf*)

* Amt Ruhland
** Zeleny Gózd (*Grünewald*)
*** Sella
** Guteborn
** Lubušow (*Hermsdorf*)
*** Janowice (*Jannowitz*)
*** Lipsa 
** Bukow (*Hohenbocka*)
** Carna Woda (*Schwarzbach*)
*** Bělno (teke: Běła, Běłoj, nim. *Biehlen*)

## Stawizny
W tśiźasćalětnej wójnje (1618-1648) su Rolany byli šwedojska wójaŕska twardnica. Łužyske Rolany su dojšli w lěśe 1635 ku kralojstwoju Českej, pózdźej ku kralojstwoju Sakskej.
 
W lěśe 1815 Rolany su byli šlazyńske.

Wót 1919-1933 Rolany su słušali k Weimarskej republice.

Wót 1945 - 1952 Rolany su słušali k Sakskej. Pó rozpušćenju krajow w NDR w lěśe 1952, Rolany su dojšli k wobcerkoju Chóśebuzoju.

Wót 1990 słušaju k zwězkowemu krajoju Bramborskej.

## Nožki


## Wótkaz
Šejkow

**Šejkow** ( *Schipkau*; do 1937 *Zschipkau*; 1332 **Tschipko**) jo wjelika gmejna we wokrejsu Górne Błota-Łužyca pla městow Złego Komorowa, Ranja a Łuchowa w pódpołdnjowej Bramborskej. 

## Sport

* SV Askania Schipkau 1911 e.V.
* FSV Empor Hörlitz e.V. (1962 BSG Empor Hörlitz) 
* Rot-Weiß Annahütte

### Pśizamknjenje k drogowej seśi

Šejkow lažy njedaloko zwězkoweju drogow  (ca. 10km),  (ca. 10km) a awtoweje drogi
 (ca. 1km).

## Nožki


## Wótkaze

* gmejna Šejkow ()
Łužyska Nysa

**Łužyska Nysa** jo rěka w Českej, Nimskej a Pólskej. Žrědło rěki jo w krotkowjacornych Izerskich Górach (Česka), pótom běžy wóna pśez Łužycu. Wulewa se do Odry ako jeje lěwa pśirěka pódla jsy Ratzdorf. Dłujkosć Nyse jo 251,6 km.

Wót lěta 1945 Nysa twóri pólsko-nimsku granicu a źěli Łužycu do pólskego a nimskego źěla.

### Nejwažnjejše města pśi Nysyje

Nejwažnjejše města a jsy nad Nysu:
* Nová Ves nad Nisou ( *Neudorf an der Neiße*) - žrědło rěki
* Jablonec nad Nisou ( *Gablonz an der Neiße*)
* Liberec ( *Reichenberg*)
* Hrádek nad Nisou ( *Grottau an der Neiße*)
* Žitawa ( Zittau)
* Hirschfelde
* Rychnow ( Bogatynia,  *Reichenau*)
* Zgórjelc ( Görlitz z pólskim měsćańskim źělom Zgorzelec)
* Mužakow ( Bad Muskau) a Wjeska (  Łęknica,  *Lugknitz*)
* Pjeńsk  (  Pieńsk,  *Penzig*)
* Baršć ( Forst)
* Gubin ( Guben)

### Rěcki a pódlowe rěki wót Nysy
Przyborze

**Przyborze** (wugronjenje: [pʂɨˈbɔʐɛ], nimšćina: *Piepenhagen*, *Piepenberg*; druge mě: *Pipihoga*) jo wjas w Pólskej, w pódwjacornopomorskem wójewódstwje, we wokrjesu Łobez, w gmejnje Łobez, jadnab 7 km wót města Łobez, na pódzajtšo wót rěki Rega.

Prědny dokument, kótaryž wobzamjo eksistencu Przyborza, póchada z 16. stolěśa. Wót srjejźowěka až do 19. stolěśa wjas słušała k familiji Borck. Do 1945, gaž wjas juž njebyła nimska, jeje wobsejźarjami była familija Rohnschneider. Wót 1975 do 1998 Przyborze był źěl szczecinskego wójewódstwa.

## Referencije
El Salvador

**El Salvador** jo małučki kraj w Srjejźnej Americe.

## Geografija
El Salvador lažy w srjejźnej Americe. 

## Stawizny
Serbski rozgłos

**Serbski rozgłos** jo mě za wšykne serbske radijowe wusćełanja, kótarež wusćełaju se pó žwałach zjawnopšawniskeju stacijowu MDR (za górnoserbšćinu) a RBB (za dolnoserbšćinu). Pśi tom wusćełaju se wuźěła MDR teke pó frekwency RBB a nawopacnje.
Górnoserbska redakcija sejźi w Budyšynje, dolnoserbska w Chóśebuzu.

*Górnoserbske wusćełanja:* 
* wót pónjeźelego do pětka wót 5.00 góź. do 9.00 góź.
* sobotu wót 6.00 góź. do 10.00 góź.
* njeźelu wót 11.00 góź do 12.30 góź.

* pónjeźele 20.00 do 22.00 góź. "Radio Satkula" - wusćełanje za młoźinu

*Dolnoserbske wusćełanja:*
* wót pónjeźelego do pětka wót 12.00 góź. do 13.00 góź.
* njeźelu wót 12.30 góź. do 14.00 góź.

* młoźinske wusćełanje Bubak

## Eksterne wótkaze
*''"Słyšćo našo wusćełanje w maminej rěcy!" Dopomnjeńki serbskeje žurnalistki, rbb-online.de
*wótkaz na dolnoserbske radijo
*wótkaz na górnoserbske radijo
Magdeburg

**Magdeburg** ( **Źěwin** ,  *Dźěwin*, nižonimski *Meideborg*) jo město w Nimskej a stolica Saksko-Anhaltskeje.

W lěśe 2006 jo w Magdeburgu bydliło 229 826 ludźi.

## Měsćańske źěle

## Wuwiśe wobydlaŕstwa

wuwijanje do wobydlarja *(lěto 2005 - 2025, 31. december)*:

## Partnaŕske města

## Wobchad

* wobchad do bliskosći w Magdeburga
* wobchadne kórta

## Žrědła


## Wótkaz
Grodk

**Grodk** ( *Spremberg*) jo město we wokrejsu Sprjewja-Nysa w Bramborskej z 22.000 wobydlarjami.

 

## Geografija

### Měsćańske źele

Wobraz:Ortseingangsschild Spremberg.jpg|Měsćańska tofla


## Politika

### 1882–2002 – měsćańske šołty Grodka

## Stawizny


Wobraz:Spremberg Innenstadt 19 Jahrhundert.jpg|Grodk w 19. stolěśu 
Wobraz:Ältestes Wohnhaus Spremberg.jpg|stary rozpadany dom w 1705
Wobraz:Schloss Spremberg.jpg|romaniski grod w Grodku z 1100


## Wobchad

### Pśizamknjenje k drogowej seśi

Grodk lažy pśi zwězkowyma drogoma  a .

## Nožki


## Wótkaze

* www.stadt-spremberg.de
Falklandy

**Falklandy** ( Islas Malvinas) su wótwisny teritorij Zjadnośonego krajlojstwa w pódpołdnjowem Atlantiskem oceanje.

## Geografija
Nejwuše městno jo: Mount Usborne (705 m nad normalneju nulu), a nejniše: Atlantiski ocean (0 m nad normalneju nulu).
Zły Komorow

**Zły Komorow** ( *Senftenberg*) jo głowne město  wokrejsa Górne Błota-Łužyca w pódpołdnjowej Bramborskej z 24.500 wobydlarjami.

__TOC__

## Geografija

Zły Komorow jo nejwětše granicne město mjazy Dolneju a Górneju Łužycu, lažy něźi 150 km na krotke zajtšo wót Barlinja, 60 km na pódpołnoc wót Drježdźan, na pódwjacor wót Chóśebuza a 100 km na pódzajtšo wót Lipska, pla Łužyskego motodroma nad rěku Carnym Halšterom pśi rěcycce tšužow Wólšynka a Rěpišćańska.

### Měsćańske źele





## Stawizny

### Wuwiśe licby wobydlarjow
 

## Partnaŕske města

*  **[[Fresagrandinaria]]** (Italska)
*  **[[Nowa Sól]]** (Pólska)
*  **[[Püttlingen]]** Saarlandska; Nimska)
*  **[[Saint Michel sur Orge]]** (Francojska)
*  **[[Senftenberg (Awstriska)|Senftenberg]]** (Awstriska)
*  **[[Veszprém]]** (Hungorska)
*  **[[Žamberk]]** (Česka republika)

## Wobchad

W Złem Komorowej wšykne luźe z zelenzicowejmi jězdźe do lětanišću Barliń-Bramborska mjazy Rańom, Lubnjom, Lubinom a Parskom, a wót Drježdźan, Wósekach abo Sokolnicy a Rolan do Chóśebuza mjazy Nowym Wikijom a Drjowkom.

Busowe linka wobchadowaś se do Łuchowa mjazy Šejkom abo Brjazkom, do Grabina mjazy Šejkom a Žałgosćom, do Starach Darbnjach mjazy Sedlišćom a Rańom, do Wórjejca mjazy Kóšynkom, Kóšynom, Lenjom a Carnom Chołmcom, a do Kamjeńca mjazy Kóšynkom, Kóšynom, Lipjom, Tornom a Njeźichom.

Ze wšym njebusow mjazy Lěskom, Prožymom a Bluńom do Carnach Plumpach a Grodka. 

### Wobchadne stawizny
Śěgi na wopacne kólije na Carnego Plumpijowa cera do Běłych Wódach mjazy Sedlišćom, Błuńom, Carnym Plumpijom a Hamorom ažo 1980/1990" lětach.

Až lěto 2006 regionalny ekpres wót Barliń, Wünsdorf-Waldstadt, Dobrjołuka-Góstkowa, Grabina a Rańow do górnołužyske město Wórjejce mjazy Złym Komorom, Hóznjom a Carnym Chołmcom.

Něga běchu teke hyšći dwě zeleznicowe cery ažo 1960" lětach. Dolnołužyska a Njeźichojska Zeleznica wót Bezkow, Lubin, Lubnjow a Rań do Kamjeńca mjazy Kóšynom, Hóznjom, Wiknicom, Njeźichom, Wukecom a Hlinkom. W Dolneje Łužycy do Grabina, zelenznicowimi śěgi kenž ZFE *([[Šejkoje-Grabinski-Zeleznicy]])* mjazy Wórlicom-Rajom, Šejkom, Klěśišćom, Ždźarkom,  Žałgosćom a Šachlejcom.

### Pśizamknjenje k drožkowej seśi
Zły Komorow lažy pśi zwězkowej droze 96, 169 a tśow kilometrow wokoło Sedlišću a Wołobuzam pśi zwězkowej droze 156. Awtowej droze 13, dwaźasćow kilometrow wót Złego Komorowske měsće wokoło Rolanu a Carnymu Gózdej, abo pěśnasćow kilometrow wokoło Łužyskimu motodromej a Klěśišćam, a pěśadwaźasćow kilometrow wokoło Rańju a Dobrymu Wotšowej.

## Žrědła


## Wótkaze

* www.senftenberg.de
Guatemala

**Guatemala** jo kraj w Srjejźnej Americe.

## Geografija
Guatemala lažy w srjejźnej Americe. Nejwuše městno jo: Tajumulco (4 220 m nad normalneju nulu). na pódpołnocy a na pódwjacorje granicujo z Mexikom, na pódzajtšu z Belize, z Karibiskim mórjom a z Hondurasom, na pódpołdnju z El Salvadorom a na krotkem wjacorje z Śichym oceanom.

## Wótkaz
Kambodža

**Kambodža** jo kraj w pódzajtšnej Aziji.

## Geografija
Nejwuše městno jo: Phnom Aural (1 813 m nad normalneju nulu).

## Wótkaz
Zgórjelc

**Zgórjelc** ( **Görlitz**,  *Zhorjelc*,  *[[Zgorzelec]]*,  *Zhořelec*) jo město w Górnej Łužycy w pódzajtšnej sakskej nad Nysu, na granicy mjazy Nimskeju a Pólskeju. 

Źel města lažy w Pólskej a ma mě Zgorzelec.

## Stawizny
* mjazy 10. a 11. stolěśem grod Serbow dobyty a pśirědowany do Pólskej z cełom Łužycom pśez Bolesława Chrobrego; pó jego śmjerśi krotko za markgrobow bramborskich, pózdźej Česki
* 1071 - prědne pisne naspomnjenje wó "villa goreliz" (Gorelic)
* 1076 - sedlišćo z pódzajtšnem źělu Górneje Łužycy pśirědowane do Českej
* 1131 - jo se poźwignuł grod nad Łużyskom Nysom z pśikazu českego wjercha Sobjesława
* 1303 - mesćanske pšawa
* 1319 - 1319 - město pód Henrykom I Jawórskim
* 1346 - 1815 - město-źěł górnołužyckego Šesćměstja
* 1377 - poźwignuło wósebne wjerchostwo Görlitz załožone pśez českego krala a nimskego kejžora Karola IV
* 1466 - pód hungorskim kralom Metom Korwinom
* 1618 - 1648 - znicenja pśez tśiźasćalětnu wójnu
* 1635 - 1815 - z Górnom Łužycom pód sakskimi wjerchami
* 1815 - pó wienskem zjězdźe pśirědowany do Pšuskej (prowinca Šlazyńska)
* wót 1848 zwězanje zeleznicu z Wuglińcem, wót 1865 z Lubanjem a Jelenjom Gorom
* w cas drugeje swětoweje wójny Stalag; wumrěło bejnje tysacy popajźonych
* jatšownik 1945 - twarde wójowanje wó pśestupjenje Łužyskej Nysy na połnoc wót Zgórjelca pódla Toporow, město było intaktne njepósrědnem wójowanjem. Znicenje wšyknych móstow na Łužyskej Nysje pśez SS
* 1945 - źěl města na pšawym brjoze w Pólskej, granica na Łužyskej Nysy.

## Stawizny

## Wobchad

## Nóžki


## Wótkaze

* görlitz.de
Belize

**Belize** jo kraj w Srjejźnej Americe.

## Geografija
Belize lažy w srjejźnej Americe a granicujo z Mexikom a Guatemalu. Nejwuše městno jo Victoria Peak (1.160 m nad normalneju nulu).

## Stawizny
Curitiba

**Curitiba** jo město w pódpołdnjowej Brazilskej.
W lěśe 2007 jo how bydliło 1.808.969 luźi.

## Eksterne wótkaze

* http://www.curitiba-brazil.com/ 
* https://web.archive.org/web/20140626034932/http://www.curitiba.pr.gov.br/
Wodowe Hendrichecy

**Wodowe Hendrichecy** ( *Seifhennersdorf*) su město w Górnej Łužycy w pódzajtšnej Sakskej pla českego města Rumburk.

Sedlišćo jo se prědny raz 1352 naspomnjeło. Město lažy na wusokosći wót 360 m, a ma něźi 4200 wobydlarjow.

## Nožki

* 


## Wótkaz
Šěrachow

**Šěrachow** (*nim*. **Schirgiswalde**; *čes*. **Šerachov**) jo město w Górnej Łužycy na pódpołdnju wokrejsa Budyšyn, ca. 20 km na pódpołdnjo wót Budyšyna a ca. 20 km na krotki wjacor wót Lubija, ca. 5 km na pódpołnoc wót českeje granice.

__TOC__

## Měsćańske źele

## Šěrachowske stawizny
Prědne naspomnjenje města jo z 1346 lěta. Pó tśista lětach wójowanja město jo měło wjelike njegluki a jo było wót luźi prozne. Ako Górna Łužica w lěśe 1635 jo pśišeł k Sakskej, jo Šěrachow česka enklawa w Sakskej wóstał. Dla togo Šěrachow jo se rekatolizěrował kaž ceła Česka. 

Jo wóstał česka enklawa do lěta 1809. Mjazy lětami 1809-1845 njejo był źěl ani Českeje, ani Sakskeje, ale jo był "lichotna republika". Tegdy Šěrachow jo se pomjenjował "sakske Monako", a jo był raj grajaŕjow  a deserterow.

Wót lěta 1845 jo Šěrachow źel Sakskeje. Cas mjazy 1809 a 1845 wopisujo se w muzeumje Carla Swobody.

## Šěrachowska geografija

### Susedne gmejny a města

Na krotki wjacor wót Šěrachowa laže gmejny Załom (*nim*. Sohland), Wołbramecy (*nim*. Steinigtwolmsdorf), na pódpołnoc wót Šěrachowa laže Wjelećin (*nim*. Wilthen), Chróstawa (*nim*. Crostau) a Korzym (*nim*. Kirschau).

## Měsćańska wósobina

* † Wolfgang Vogt (1929-2006) – Wótpósłańc w zwězkowem sejmje. 

## Partnaŕske město

*  **[[Sundern]]**, Sauerland ('''NRW''' ); *Nimska* 

## Wótkaze

* Schirgiswalde.de <small>(nimski)</small>
* Stránky o Schirgiswalde <small>(česki)</small>
Smělna-Póckowy

**Smělna-Póckowy** ( *Schmölln-Putzkau*) jo gmejna w Górnej Łužycy na krotki wjacor Biskopic. Słuša do Budyšyńskego wokrejsa.
__TOC__

## Gmejnske źele

Ku gmejnje słušaju wjaski Górne a Dolne Póckowy, Smělna, Trjechow a Nowa Smělna.

* **Póckowy** ( **Putzkau**; něźi 1.850 wobydlarjow) 
** **Delnje Póckowy** (Dolne Póckowy; nim. **Niederputzkau**)
** **Hornje Póckowy** (Górne Póckowy; nim. **Oberputzkau**)
* **Smělna** ( **Schmölln**; něźi 1.150 wobydlarjow)
** **Nowa Smělna** ( **Neuschmölln**; něźi 100 wobydlarjow) 
* **Trjechow** ( **Tröbigau**; něźi 300 wobydlarjow)

## Susedne gmejny a města
Susedne gmejny a města Smělneje-Póckowow su: na pódpołnocy Zemicy-Tumicy, na pódzajtšu Dobruša-Huska a Wjazońca, na pódpołdnju Nowe Město a na pódwjacorje Biskopicy.

## Partnaŕske město
*  Sankt Peter (Baden-Würtembergska

## Nožki


## Wótkaze

* Schmölln-Putzkau.de
Chorwatska rěc

**Chorwatska rěc** jo pódpołdnjowosłowjańska rěc.

## Chorwatski alfabet

## Pśirownanje rozdźělnych rěcow
Rumburk

**Rumburk** (nim. **Rumburg**) jo město na pódpołnocy Českeje republiki we wokrejsu Děčín, w regionje Ústecký kraj, lažy w Łužyckich górach pśi granicnem pśechoźe Rumburk-Seifhennersdorfu, na granicy mjazy Českeju a Nimskeju.

 

## Źěle města

* Rumburk 1 - **Město Rumburk** (*nim.* Stadt Rumburg)
* Rumburk 2 - **[[Horní Jindřichov]]** (*nim.* Oberhennersdorf)
* Rumburk 3 - **[[Dolní Křečany]]** (*nim*. Niederehrenberg)

W zachadnosći Rumburk jo měł toś te źele města: 

* Rumburk 555 domka;
* Poustka, *nim*. Klause, 10 domka
* Starý Bor, *nim*. Althaide, 59 domka
* Nová Starost, *nim*. Neusorge, 105 domka
* Aloisov, *nim*. Aloisburg, 131 domka
* Podhájí, *nim*. Frankenstein, 57 domka
* Strážišté, *nim*. Huttung
* Jánské Údolí, *nim*. Johannesthal, 16 domka
* Horní Jindřichov, 15 domka.

## Wósobiny města

* Johann Nepomuk Fischer - (1777 - 1847) 
* Franz Xavier Chwatal - (1808 - 1879) 
* Jakub Groh - (1815 - 1881)
* Heinrich Bandler - (1870 - 1937) 
* J. E. Fischer - (1787 - 1866) 
* Wilhelm Ressel - (1852 - 1929) 
* Johann Christoph Kriedel - (1672 - 1733) 
* Robert Allasson - (1690 - 1724) 
* Bohumila Horácková - (1905 - 1987) 
* Josef Anton Laske - (1738 - 1805)
* Franz Palme - (1907 - 1960) 
* Eduard Pfeifer - (1855 - 1929) 
* Gerhard Fischer - (* 1938) 
* Ralf Petersen - (* 1938, jogo pópšawne mě jo: Horst Fliegel) 

## Wobchod

## Eksterne wótkaze

* Oficielne bok 
* Římskokatolická farnost Rumburk 
* webkamera Rumburk - Lužické náměstí
Nowe Jěžercy

**Nowe Jěžercy** (*nim*. **Neugersdorf**) jo město w Górnej Łužycy w pódzajtšnej Sakskej na granicy mjazy Nimskeju a Českeju. Laže 433 m nad mórskeju głaźinu a maju 6163 wobydlarjow.

## Žrědła


## Wótkaze
Sofia Rotaru

**Sofia Rotaru** (roź. 7 awgusta 1947 w Maršyńcach (něgajšno Sowjetski zwězk, źinsa Ukraina)) jo moldawska spiwaŕka a grajaŕka.&nbsp; www.rotarusofia.ru
Płomje

**Płomje** - jo dolnoserbski casopis (mjasecnik) za źiśi a młodostnych wót šesć do styrnasćo lět. Wón jo se wudawa wót lěta 1957.

Płomje nakładujo Ludowe nakładnistwo Domowina.

## Šefredaktory
* 1960-1991: Hilda Kutšankowa
* 1991-2003: Anja Karichowa
* 2003-2004: Gregor Wieczorek
* 2004-2005: Tatjana Evseenko
* wót 2005: Bernd Melcher

## Nóžki


## Eksterne wótkaze
* Informacija na boce Rěcnego centruma Witaj
Anguilla

**Anguilla** jo kupowy wótwisny teritorij Wjelikeje Britaniskeje w Karibiskem mórju.

## Geografija
Anguilla słuša geografiski k tak pomjenjowanym „kupam nad wětšom“ Małych Antilow a wobstoj z wóterych kupow.

Někótare wětše kupy su:
* Anguillita
* Dog Island
* Prickly Pear Cays
* Scrub Island
* Seal Island
* Sombrero, teke ako „Hat Island“ znate
* Sandy Island

Nejwětša kupa jo Anguilla sama, kótaraž ma pśestrěń wót 91 kwadratnych kilometrow. Nejwušy dypk kupow jo 65 m wusoki Crocus Hill; nejnišy dypk jo pśibrjog Karibiskego mórja (0 m nad normalneju nulu). 

## Wótkaz
Ja, vi elsker dette landet

**Ja, vi elsker dette landet** (Jo, lubujomy toś ten kraj) jo titel  norwegskeje narodneje hymny.

Tekst bu mjaz 1859 (prědna wersija) a 1868 wót pózdźejšego nosarja Nobelowego myta za literaturu Bjørnstjerne Bjørnson w Riksmål spisany. Melodija pochada wót jogo śeśka Rikard Nordraak.  Prědny raz zjawnje bu hymna 17. maja 1864 w Eidsvoll spiwana pśi góźbje swěźenjow k pěśźasetej wrośenicy norwegskeje wustawy. Pśed tym jo płaśeł patriotiski spiw *[[Sønner av Norge]]* ako narodna hymna Norwegskeje.

## Tekst



## Eksterne wótkaze

*Audio-stream narodneje hymny Norwegskeje (Real Player)
Antigua a Barbuda

**Antigua a Barbuda** jo kupowy kraj w Karibiskem mórju.

## Geografija

Geografiski słušatej kupje Antigua a Barbuda k Pódpołnocnej Americe.
Nejwuše městno jo Boggy Peak (402 m nad normalneju nulu) a nejniše jo Karibiske mórjo ( 0 m nad normalneju nulu).
Nikaragua

**Nikaragua** jo kraj w Srjejźnej Americe.

## Geografija
Nikaragua lažy w Srjejźnej Americe a granicujo z Kosta Riku a Hondurasom. Nejwuše městno jo Mogotón (2 438 m nad normalneju nulu).

## Stawizny
Apsara

**Apsara** jo wódna nymfa w indiskej a buddistiskej mytologiji.

Apsary su rědne młode źowca, kótarež derje rejujom a móžna je cesto namakaś w šwiśe boga Indry.
Barbados

**Barbados** jo kraj w Atlantiskem oceanje.

## Geografija

Barbados słuša geografiski k Pódpołnocnej Americe.
Nejwuše městno jo Mount Hillaby (337 m nad normalneju nulu) a nejniše jo Atlantiski ocean (0 m nad normalneju nulu).
Běłoruska rěc

**Běłoruska rěc**, teke **běłorušćina** (běł. беларуская мова) - jo pódzajtšnosłowjańska rěc.

Běłoruski powěda něźi 10 milionow luźi. To jo kooficielna rěc w Běłoruskej a teke oficjelno regionalna rěc w podzajtšnej Pólskej.

## Běłoruski alfabet
Thomas Schmitz

**Thomas Schmitz** (* 1960) jo nimski jurist a profesor.

## Eksterne wótkaze
* Thomas Schmitz, Latvijas Universitāte
* Thomas Schmitz, Georg-August-Universität Göttingen
Dominikańska republika

**Dominikańska republika** jo kupowy stat w Karibice.

## Geografija

Dominikańska republika lažy na pódzajtšnem źělu kupy Hispaniola a geografiski słuša k Pódpołnocnej Americe. Nejwuše městno jo: Pico Duarte (3087 m nad normalneju nulu), a nejniše: Atlantiski ocean (0 m nad normalneju nulu).
Ubuntu

**Ubuntu** jo dermotna distribucija Linuxa, kenž bazěrujo na distribuciji Debian a wužywa swójski grafiski pówjerch Unity. Wuwija se wót firmy Canonical pódpołdnjoafrikańskego pśedewześarja Marka Shuttlewortha. Mě distribucije jo słowo w afrikańskej rěcy zulu, źož wóznamjenijo "cłowjecnosć za drugich".

Prědne wudaśe systema jo było w oktoberje 2004. Pódla plana, nowa finalna wersija Ubuntu wuchada kužde połlěto. Numer wersije wobstoj z lěta a mjaseca wudaśa, na pśikład Ubuntu 13.10 jo wujšło w oktoberje 2013. Wersije Ubuntu maju teke kodowe mjenja, kótarež wobstoje z dweju słowowu, kótarejž zachopijotej se z tym samskim pismikom a pomjenjuju zwěrjeta: 13.10 jo "Saucy Salamander", to jo na engelski "njeplecny salamander".

Ubuntu słuša k nejpopularnjejšym distribucijam Linuxa za PC. Pó pódaśach wó woglědach na bokach załožby Wikimedia Foundation z oktobera 2013, mjazy distribucijami Linuxa, kenž jo se dało wopóznaś, Ubuntu jo był na prědnem městnje.

Aby rozšyrjował Ubuntu, Canonical jo póbitował dermo CD z rozesłanim na ceły swět; w ten cas pó takej samej wašni jo se dało CD Kubuntu skazaś. Akcija jo se w aprylu 2011 zakóńcyła; něnto w wobchoźe na websedle Ubuntu dej se płaśiś za CD (sam system jo dermotny).

Wobraze .iso Ubuntu daju se wupaliś na CD abo DVD. Su to teke live-CD, to groni, wužywaŕ móžo zastartowaś Ubuntu z CD, bźez instalacije. Instalaciju systema dajo se zachopiś mjazy drugim z CD abo USB.

## Warianty

Ubuntu za serwery jo Ubuntu Server, źož instalacija w normalnem modusu wótměwa se bźez grafiskego pówjercha. Canonical zaběra se teke ze systemom Ubuntu Phone, kenž jo planowany za mobilne telefony. Testowa wersija jo wujšła 17 oktobera zrazom z Ubuntu 13.10.

Mimo Ubuntu Canonical wuwijaju se distribucije, kenž źěle se software a systemowe źěłowe rědy z Ubuntu, ale wužywaju druge grafiske pówjerchy abo specifisku software. Su to mjazy drugim Kubuntu (KDE), Xubuntu (Xfce), Lubuntu (LXDE), Edubuntu (za šule).

## Žrědła
Bahamy

**Bahamy** su kupowy kraj w Atlantiskem oceanje.

## Geografija

Geografisko Bahamy słušajo k Pódpołnocneje Americe.
Nejwuše městno jo: Mount Alvernia (65 m nad normalneju nulu), a nejniše: Atlantiski ocean (0 m nad normalneju nulu).
Dmitrij Mjedwjedjew

**Dmitrij Anatoljewič Mjedwjedjew** (rus. Дмитрий Анатольевич Медведев; * 14. septembra 1965 w Leningraźe (něnto Sankt-Petersburg)) jo rusojski politikaŕ.

Wot 7. maja 2008 do 7. maja 2012 jo był wón prezident Rusojskeje. Wót 8. maja 2012 do 16. januara 2020 jo Dmitrij Medwedjew był premierminister Ruskeje Federacije.
Miliduch

**Miliduch** (wok. 770, † 806) - jo był serbski wjerch.

Wón jo zjadnośił wšykne serbske ludy a był zabity w bitwje z Frankami w lěśe 806.

## Žrědła
Ła-7

**Ławočkin Ła-7** (rus. Лавочкин Ла-7) jo sowjetske góńtwine lětadło z casa Drugeje swětoweje wójny.

Lětadło jo było wuźełane w lěśe 1943 ako nastupnik lětadła Ła-5. Prědny lět jo był w januarje lěta 1944. 

## Techniske daty

## Wužywarje

*Čechosłowakska
*Rumuńska
*Sowjetski zwězk
*Pódpołnocna Koreja
Haiti

**Haiti** jo kraj w Atlantiskem oceanje.

## Geografija

Haiti lažy na podwjacornem źělu kupy Hispaniola a geografiski słuša k Pódpołnocnej Americe. Nejwuše městno jo Chaine de la Selle (2680 m nad normalneju nulu) a nejniše jo Atlantiski ocean (0 m nad normalneju nulu).
Šach

**Šach** jo klasiske delkowe graśe za dwa grajarja. Grajo se na šachowej delce (šachownica), kótaraž se do 8&nbsp;×&nbsp;8 běłych a carnych pólow źěli. Wobej grajarja (běły a carny) matej na zachopjeńku 16 figurow - dwa torma, dwa kónika, dwa běgarja, jadnu damu, jadnogo krala a wósymjo burikow.

## Pšawidła graśa

### Figury

#### Kral

Kral jo nejwažniša figura, bźez njej njejźo graś.

#### Dama

Dama jo druga nejwažniša figura. Wóna jo za 10 burikow.

#### Torm

Torm jo tśeša nejwažniša figura. Wón jo za 5 burikow.

#### Běgaŕ

Běgaŕ jo za tśi buriky. Běgaŕ jo lěpšy we wótewrěnych pozicijach.

#### Kónik

Kónik jo za tśi buriky. Kónik jo lěpšy we zacynjonych pozicijach.

#### Burik

Na zachopjeńku źo burik wo jadno abo dwě poli. Pón jano wo jadno polo. Burik bjerjo diagonalnje jano wo jadno polo. Gaž pśijźo na kóńc šachownice, wón se móžo wuměniś za damu, torm, běgarja abo kónika.

### Notacija

* Dolnoserbski: K = Kral, D = Dama, T = Torm, B = Běgaŕ, S = Kónik(Skokaŕ), Burik njama pismik.
* Górnoserbski: K = Kral, D = Dama, W = Wěža, B = Běhar, S = Konik(Skakar), Burik.
* Nimski: K = König, D = Dame, T = Turm, L = Läufer, S = Springer
* Mjazynarodnje: K = Kral (King), Q = Dama (Queen), R = Torm (Rook), B = Běgaŕ (Bishop), N =Kónik (Knight). 
* Rusojski: Кр(Kr) = король (♔),Ф(F) = ферзь (♕),Л(L) = две ладьи (♖),С(S) = два слона (♗),К = два коня (♘) и восемь пешек (♙)

* Normalny śěg:„−“
* Gaž figura bjerjo:„x“
* Šach:„+“
* Dwojošach:„++“
* Mat:„+++“, "‡" abo „#“
* Mała rošada:„0–0“
* Wjelika rošada:„0-0-0“

#### Dłujka
Pśikłady:
* Kf1-f2
* Dd8-a5+
* Te1xe8+
* Td8-d1+++
* Ta1-d1
* Bf1-c4
* Sb8-d7
* e2-e4
* e7-e8D
* a4xb5
* 0–0
* 0-0-0

#### Krotka
Pśikłady:
* K-f2
* D-a5+
* Txe8+
* T-d1+++
* Ta-d1 (pśikład gaž mógu dwě figurje na samske městno,napśikład buźo drugi torm na f1)
* B-c4
* Sb-d7 (pśikład gaž mógu dwě figurje na samske městno,napśikład buźo drugi kónik-skokaŕ na f6 )
* e4
* e8D
* axb5
* 0–0
* 0-0-0

### Mat

Mat jo, gaž pśeśiwnik ma šach a daniž njamóžo daś pśed krala žednu figuru daniž graś z kralom. To jo kóńc partyje. Chto jo dał mat, ten jo dobył. Kóńc partyje móžo byś teke remiza. Gaž nichten njejo dobył.

## Žrědła
* Nimska wikipedija
* Česka wikipedija
* Grajom šach za klub 30 lět
Saint Kitts a Nevis

**Saint Kitts a Nevis** jo kupowy kraj w Karibiskem mórju.

## Geografija

Geografisko kupej Saint Kitts a Nevis słušatej k Pódpołnocnej Americe.
Nejwuše městno jo: Mount Liamuiga (1156 m nad normalneju nulu), a nejniše: Karibiske mórjo ( 0 m nad normalneju nulu).
Kuba

**Kuba** jo kraj w Atlantiskem oceanje.

## Geografija

Kuba geografiski słuša k Pódpołnocnej Americe. Nejwuše městno jo: Pico Turquino (1974 m nad normalneju nulu), a nejniše: Atlantiski ocean (0 m nad normalneju nulu).
Gwězdne njebjo

**Gwězdne njebjo** jo
* naglěd *njebja z njebjaskimi śělesami* - nocnego njebja  
** a na njom z wócyma widobnych gwězdow (wótwisujuce wót wobstojnosćow wót žednych stow do tysac);
* *[[njebjaska kula]]*, směrowa kula abo *[[jadnotna kula]].
** [[antikska astronomija]] jo se pśedstajiła, až su gwězdy na toś tom *firmamenśe* ako źěl *njebjaskeje sfery* pśilipane.

Gwězdowe njebjo wobstoj we wěcejrazowem zmysle z dweju połojcowu abo *'hemisferow*':
* widobne [[njebjo (planetarne)|njebjo]] a połojca pód [[horicont|horicontom]] 
* [[pódpołnocne gwězdne njebjo]] a [[pódpołdnjowe gwězdne njebjo]], źělone pósporomje [[Ekwator|Ekwatora]] (na pódpołdnjowej połojcy jo centrum [[ptaškowa droga|ptaškoweje drogi]] a ma dlatogo wěcej widobnych gwězdow)
* gwězdne njebjo pódpoknocnje a pódpołdnjowje [[ekliptika|ekliptiki]] (pózdatna lětna cera [[Słyńca|Słyńco]] pód [[fiksgwězdy|fiksgwězdami]])

Za [[astrometrija|astrometriju]] a [[sferiska astronomija|sferisku astronomiju]] jo gwězdne njebjo baza za definiciju [[póśěgowańske systemy|póśěgowańskich systemow]] za *kšute koordinaty w gwězdnem systemje*, *sideriske periody* a za [[městny cas]] abo [[koordiněrowany swětowy cas|swětowy cas]] (UT). *Glej k tomu teke na'' casowe systemy.

Geodeziji a nawigaciji słužy wóno pśi měrjenju absolutnych směrow, pśi ortowanju a pśi zwěsćenju formy Zemje. 
Fyzice pomóžo gwězdne njebjo pśi póstajenju inercialnego systema z pomocu zdalonych gwězdow a galaksijow.

Póśěgowański system za cas, koordinaty a fyzikaliske měrjenja se na kóńcu wótwoźiju wót gwězdnego njebja. Wažne parametry se mjazynarodnje jadnotnje definěruju, pśi comž kšywowe towaristwa astronomow (IAU), fyziki, geofyziki (IUGG) a geodetow (IAG, FIG) wusko kooperěruju.

## Galerija wobrazow: gwězdne njebjo styrich lětnych casow
Spózy: naglěd njebja styrich lětnych casow (z gwězdnymi wobrazami) za srjejźnu Europu wokoło zeger 21 wósrjejź mjaseca w januarje, aprylu, juliju a oktobrje. 
Wobraze su wusměrjone za naglěd do pódpołdnja. 

## Glědaj teke
* wjacorne njebjo, zajtšne njebjo, universum

## Wótkaze
*aktualne gwězdne njebjo (simulacija)
*https://web.archive.org/web/20120415141322/http://www.sternenhimmel-aktuell.de/Hauptseite.htm
Saint Vincent a Grenadiny

**Saint Vincent a Grenadiny** jo njewótwisny kupowy stat w Karibiskem mórju, kótaryž słuša ku Commonwealthej. Stolica a nejwětše město kraja jo Kingstown.

## Geografija
Geografiski słušaju kupy Saint Vincent a Grenadiny kaž wšykne Pódwjacornoindiske kupy k Pódpołnocneje Americe. Laže na pódpołdnju St. Lucije a na pódpołnocy Grenady. Něźi 180 kilometrow dalej do wuchoda namaka se Barbados. Ku kupowemu statoju słušaju mimo kupy St. Vincent teke 32 kupow pódpołnocnych Grenadinow, mjaztym až słušaju pódpołdnjowe Grenadiny k teritoriju Grenady.

Nejwuše wjeršk kupow jo: Soufriere (1234 m nad normalneju nulu), a dypk nejnišy pśibrjog Karibiskego mórja (0 m).

## Wótkaz
Saint Lucia

**Saint Lucia** jo kupowy stat w Karibiskem mórju, kótaryž słuša k Pódwjacornoindiskim kupam a jo z cłonkom Commonwealtha. Dnja 22. februara 1979 bu njewótwisny wót Zjadnośonego kralojstwa.

## Geografija

Kupa St. Lucia słuša k Małym Antilam a namaka se mjaz St. Vincentom a Grenadinami na pódpołdnju a francojskej kupu Martinique na pódpołnocy. Na krotke zajtšo wót St. Lucije w Atlantiskim oceanje lažy Barbados.

Stolica a nejwětše město kupy jo Castries na pódpołnocy z jano něźi 9.000 wobydlarjami, což jo mjeńše ako wobydlaŕstwo Biskopic. Nejwušy wjeršk jo 950 metrow wusoki *Mount Gimie*. Na kupje maju mimo togo dwa inaktiwnej wulkana, kótarejž stojtej na UNESCO-lisćinje pśirodnego derbstwa.

## Wobydlaŕstwo
Wjeliki źěl źinsajšnego wobydlaŕstwa wobstoj z pótomnikow něgajšnych afrikańskich njewólniskich. Mimo engelskeje amtskeje rěcy powěda se teke patois, kreolski dialekt. Dwě tśeśinje wobydlaŕstwa stej romsko-katolskej.

Saint Lucia jo rodna kupa dweju nosarjow Nobelowego myta: W lěśe 1979 jo dostał William Arthur Lewis Nobelowe myto za góspodaŕske wědomnosći a w lěśe 1992 spisowaśel Derek Walcott Nobelowe myto za literaturu. Toś jo Saint Lucia pó Ferejskich kupach kraj z nejwětšej licbu Nobelowych mytow na wobydlarja.

## Góspodaŕstwo
Nejwažnjejša góspodaŕska gałuz jo rolnikaŕstwo, pśi comž jo mjaztym banana cukorinu ako głowny produkt wótměniła.

## Wótkaz
Lubin (Błota)

**Lubin** ( *Lübben (Spreewald)*) jo bramborske město a stolica wokrejsa Damna-Błota. Lažy w Błotach a słuša do serbskego sedleńskego ruma.

## Měsćańske a wejsne źěle
* Lubin-město
* Hartmanojce *(Hartmannsdorf)*
* Kamjena *(Steinkirchen)*
* Lubolc *(Lubolz)*
** Małe Lubolce *(Klein Lubolz)*
** Wjelike Lubolce *(Groß Lubolz)*
* Nowa Wjas *(Neuendorf)*
* Radom; Radowašojce *(Radensdorf)*
* Rańchow *(Treppendorf)*

## Nožki


## Wótkaz
Marka Bramborska

**Mark Bramborska** (nim. *Mark Brandenburg*, pól. *Marchia Brandenburska*) jo był historiski kraj w stawiznach Nimskeje w lětach 1157-1618. Jogo stolica jo była w Braniboju pśi Habołu a wót lěta 1417 w Barlinju.