Astronomiski objekt

**Astronomiski objekt** jo objekt pśepytowanja astronomije a astrofyziki.

Astronomiske objekty su *njebjaske śělesa, w swětnišću lětajuce objekty, kosmologiske objekty* a *astronomiske elementy* njebjaskeje mechaniki.

## Njebjaske śělesa

*Njebjaske śělesa* jo zapśimjeśe za wšykne zwenkazemske pśirodne śělesa ako planety, satelity, asteroidy, komety, meteroidy, gwězdy (na pś. Słyńco) a gwězdowe systemy, w dalšem zmysle teke za wšykne kosmiske objekty inkluziwnje Zemje.

* Hyšći njerozwězane jo, lěc móžomy carne źěry teke pomjenjowaś njebjaske śělesa.
*glej teke:* planemo

## W swětnišću lětajuce objekty

Objekty w zmysle kosmonawtiki su *kosmonawtiske śělesa*.

* satelity
* swětnišćowe pśewóze: Až doněnta jo se jano wužywał space shuttle (USA).
* w pśichodowem zmysle wšykne swětnišćowe łoźi
* swětnišćowe stacije: Saljut 1–7 (Sowjetski zwězk) (1971 do 1986, †1991) , Skylab (USA) (1973–1974, †1979) , Mir (Sowjetski zwězk) (1986–1999, †2001), ISS (mjazynarodna) (1998)
* swětnišćowe sondy
Zawód do temy: kosmonawtiska misija

## Kosmologiske objekty

To su objekty kosmologije, ako principielne struktury swětnišća (filamenty a proznoty) a – až doněnta – hyšći hypotetiske abo hyšći dosć njerozjasnjone objekty, ako carne źěry, śamna materija; glej teke: prabuch, tšunowa teorija.

## Rozdźělenje pó dalokosći

Orientacija we wšakorakich fachowych wobłukach astronomije:

*Objekty w bliskosći Zemje:*
* *Atmosferiske objekty*: Až do eksosfery (500 do 1000 km) 
** meteory, gwězdnice, bolidy, meteority, satelity w niskem orbiśe
* *Objekty w Zemskem orbiśe*: Až do zdalonosći geostacijonarneje woběgoweje cery (něźi 36.000 km)
** wuše Zemske satelity, orbitalne misije
* *Zemi bliske objekty*: Až do cery mjaseca (wokoło 400.000 km) abo - pó drugem glědanišću - až ku nutśikownemu Lagrangowemu dypkoju (pótakem pśedewšym hyšći w pśiśěgnjenju zemje: něźi 1,5 milionow km)
** Mjasec, kosmonawtiske misije na Mjasec, kśicaki Zemskeje cery
*Solarne objekty*:
* *Objekty nutśikownego [[Słyńcny system|Słyńcnego systema]]*: Až do asteroidowego pasa (něźi 450 milionow km = 3 astronomiske jadnotki[AJ])
** Słyńco, nutśikowne planety a jich mjasece, Zemi bliske asteroidy: Amor-typ, Apollo-typ a Aten-typ, Arjuna-asteroidy, Marsowe trojanarje
* *[[asteroidowy pas|Asteroidowy pas]]* ako granica mjazy nutśikownym a wenkownym Słyńcnym systemom, Ceres (lutkowy planet)
* *Wenkowny Słyńcny system*: 7,5 miliardow km = 50 AJ
** Wenkowne planety a jich mjasece, Jupiterowe a Neptunowe trojanarje
** *Transneptuńske objekty* (objekty Kuiperowego pasa) zwenka Neptunoweje cery (30-50 AJ): Kuiperowy pas z lutkowyma planetoma Pluto a Eris ako głownyma zastupnikoma 
* *nakšomne strony Słyńcnego systema*: Wót Słyńca zdalone objekty až do heliopauze, něźi 100.000 AJ = 1,5 swětłowych lět(SWL)
** Oortowa mrokawa
* Dłujkoperiodiske komety a aperiodiske komety z hyperboliskeju abo paraboliskeju ceru, kenž Słyńcny system daloko pśeprěkuju
*Ekstrasolarne Objekty*: Objekty zwenka granicow našogo Słyńcnego systema (deep-sky-objekty)
* Objekty *galaktiskego susedstwa*:
** Bliske gwězdy (něźi 15 SWL)
** Lokalny puchoŕ (wokoło 300 SWL)
* *Galaktiske objekty*: Wobłuk 100.000 SWL (30.000 parsekow)
** Ptaškowa droga a jeje direktne pśewóźarje, wósebnje Wjelika Magellanowa mrokawa a Mała Magellanowa mrokawa
* *Ekstragalaktiske* objekty:
** Lokalna kupka (kurjawa Andromedy a někotare mjeńše objekty)
** Virgo-supergromada (něźi 100 galaksijowych gromadow, něźi 200 milionow SWL pśeměra), Wjelika murja
** filamenty a proznoty (nejwětše až doněnta znate struktury swětnišća)

## Astronomiske elementy

Astronomiske elementy su wubrane njematerielne objekty geometriskego raza. Wóni słuže definiciji astronomiskich koordinatowych systemow a jich mjazsobnemu połoženjeju, pśelicenjeju koordinatow, referencěrowanjeju a woblicenjeju cerowych elementow a datow jadnogo objekta, zwěsćenjeju casowego dypka astronomiskich tšojenjow a pógibowanjow a jich połoženjow relatiwnje k stojnišću wobglědowarja (*[[efemeridy]]*). W licenju se z nimi wobchada rowno tak ako z materielnymi objektami.

**[[referencowy dypk (koordinaty)|Referencowe dypki]]**

* Barycentrumy systemow, śěžyšćowe dypki srjejźnych a pšawych objektow, galaktiske srjejźišćo
* Głowne połoženja: Ekwinoktije (nalětny dypk, nazymski dypk), solstitije (wobrośenja Słyńca: lěśojske, zymske wobrośenje Słyńca), apsidy (apoapsis, periapsis), suki (wósebnje mjasecowy suk), kulminaciski dypk, konstelacije: Konjukcije, opozicija (syzygium), na pś. połny mjasec, nowy mjasec
* Pole (ekliptiske pole, njebjaske pole, cenit, nadir), njebjaske směry (pódpołdnjowy dypk, pódpołnocny dypk, pódzajtšny dypk, pódwjacorny dypk)

**Referencowe linije**

* Solstitialna linija, apsidiska linija, sukowa linija, wizěrowa linija (směr glědanja), padorowny směr (lot)

**[[Rumowe kśiwule]]**

idealne a oskulěrujuce (na aktualnje znatu gódnotu se pśitłocujuce) kśiwule
* woběgowa cera (orbit), Keplerowa cera, hodograf

**[[Referencowe rowniny]]**

Rowniny, kenž wopisuju *srjejźne stawy* mólonych cerow, ako połožeńske rowniny objekta abo drugich datow
* Galaktiska rownina, ekliptika, cerowa rownina, ekwatorowa rownina (njebjaski ekwator), horicont, meridianowa rownina

**[[Referencowe płonje]]**

śělesa, kenž powšyknje tomu słuže, fiktiwne *[[srjejźne objekty]]* definěrowaś
* Geoid, selenoid

## Glej teke
* dogrono wó zasadach za rědowanje pśeslěźenja a wužywanja swětnišća inkluziwnje Mjaseca a drugich njebjaskich śělesow (Swětnišćowe dogrono)