open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cyril Kola

**Cyril Kola** (* 18. julija 1927 w Radworju; † 24. februara 2026 w Budyšynje) jo był serbski casnikaŕ, publicist, spisowaśel a pśestajaŕ.

Wón jo se naroźił w Radworju ako syn małorolnikarja. Tam jo teke w lětach 1934-1942 do ludoweje šule chójźił, pón powołanje mólarja nawuknuł. W lětach 1963-1968 jo zakońcył dalokostudij kulturnych wědomnoścow na Uniwersiśe Karla Marxa w Lipsku. Wót 1948 jo był redakciski sobuźěłaśeŕ casnika *Nowa Doba*. Wót 1970 do 1991 jo źěłał ako šefredaktor serbskego kulturnego casopisa *[[Rozhlad]]*. Wót togo casa jo wón był lichy spisowaśel na wuměńku. Wón jo do něźi 2020 pśestajał nastawki ze słowjańskich rěcow do górnoserbšćiny za *[[Serbske Nowiny]]*.

## Publikacije
### Proza
*1962: *Róža* 
*1988: *Puće z daliny*

### Dramatika
*1962: *Kwas budźe*
*1972: *Wopyt pola přiwuznych*
*1979: *Chěžka na wsy na předań*

#### Pśełožki do górnoserbšćiny
*1964: Lew Šejnin, *Špiony*
*1971: Boris Polewjoj, *Na kóńcu kóńcow*

#### W pśełožku do dolnoserbšćiny
*1963: *Róža* 
*1978: *Wuglědanje* (wulicowańko), w: *Mrokawa běłych pjerkow. Zběrka wulicowańkow*, z górnoserbšćiny pśestajił Wylem Bjero 

## Žrědła
* Hubert Žur, *Komuž muza pjero wodźi*, LND, Budyšyn 1977, b. 100-107
Jimi Hendrix

**Jimi Hendrix**, James 'Jimi' Marshall Hendrix (roź. 27. nowembra 1942 Seattle, USA – wum. 18. septembra 1970 w Londonje) jo był US-amerikański rockowy a bluesowy gitarist, spiwaŕ, komponist, producent a muzikowy a kulturny nowotaŕ. Wón jo był znaty ako muzikowy mejstaŕ a wirtuoza elektriskeje gitary.

Pó měnjenju wjele muzikarjow, muzikowego casopisa *Rolling Stone*, amerikańskego *Rock and Roll Hall of Fame* a drugich muzikowych institucijow, Jimi Hendrix płaśi ako jaden z nejžlěpšych rockowych gitaristow wšakich casow. 

Wón jo był lěwicaŕ, togodla jo grał na pśewobrośonej gitarje. Jimi Hendrix jo był pioněr pśewopacnjenja zuku elektriskich instrumentow a jo inspirěrował cełe generacije muzikarjow. Wón ako prědny wužywał stereofoniskeju synchrony a psychedeliskich efektow zukowych na elektriskeju gitaru a zmócnjakach. 

Jimi Hendrix jo dobył mjazynarodnu woblubowanosć za spiwy "Hey Joe", "Purple Haze", "The Wind Cries Mary", "Voodoo child", "Foxy Lady", "Electric Ladyland", "Crosstown Traffic", a "All Along The Watchtower", a teke za jogo slědneju studijnu platu "Electric Ladyland". Wón jo grał na Festiwalu Woodstock w 1969, a drugich festiwalach a koncertach. W 1967, Jimi jo grał na Monterey Pop Festiwalu, a na kóńcu jo zapalił jogo gitara na jawišću.

Jimi jo grał jogo slědny koncert 6. septembra 1970 na Open Air Love & Peace Festiwalu na nimskej kupje Fehmarn pśi Šleswig-Holštejnskeju. Źinsa jo tam kamjeń k spominanju, a jo był tam teke muziski festiwal dopomnjeńka Hendrixa wót 1995 do 2010.

Jimi Hendrix jo lubił psychedeliske stawy wědobnja a dla togo wužywał wopowadła ako hashish a LSD. Wón wumrěł wjelgin młody na naddozis barbiturata w Londonje. 

## Galerija

Denis_Bourez_-_Madame_Tussauds,_London_(8747018021).jpg|Jimi Hendrix w Madame Tussaud
Jimi_Hendrix_1967_uncropped.jpg|Jimi Hendrix 1967
Jimi_Hendrix_experience_1968.jpg|Jimi Hendrix Experience
Jimi_Hendrix_&_Noel_Redding.png
Jimi_Hendrix_&_Mitch_Mitchell.png
Jimi_Hendrix_memorial_P7230128.JPG|Kamjeń Hendrixa na kupje Fehmarn
Jimi_Hendrix_Memorial,_fragment.jpg|Memorial Hendrixa


## Diskografija
* 1967: Are you Experienced?
* 1968: Axis Bold as Love
* 1969: Electric Ladyland
* 1970: Band of Gypsys

Pó smjerśi:
* 1971: Isle of Wight
* 1971: The Cry of Love
* 1971: Rainbow Bridge
* 1972: War Heroes
* 1974: Loose Ends
* 1975: Crash Landing
* 1997: First Rays of the Rising Sun
* 1998: The Jimi Hendrix Experience: BBC Sessions
* 1994: Blues
* 1999: Live at the Fillmore East 
* 1999: Live at Woodstock
* 2002: Blue Wild Angel Live at the Isle of Wight 
* 2003: Live at Berkeley
* 2006: Live at Monterey
* 2010: Valleys of Neptune
* 2010: The Jimi Hendrix Experience (box set)
* 2013: People, Hell and Angels

## Wótkaze

* https://en.wikiquote.org/wiki/Jimi_Hendrix
Beno Budar

**Beno Budar** (roź. 19. měrca 1946 w Kulowje, wum. 8 oktobra 2023) jo był serbski lyrikaŕ, prozaist, wudawaśel a pśestajaŕ.

Wón jo se w Kulowje naroźił. Tam jo teke do šule chójźił, pón w Ralbicach. Wót 1960 jo wuknuł na Serbskej rozšyrjonej wušej šuli w Małem Wjelkowje. Pó maturje jo w Lipsku slawistiku studěrował. Jadno lěto jo teke studěrował rusistiku na uniwersiśe w Rostowje nad Donom. Wót 1969 jo źěłał ako lektor w Ludowem nakładnistwje Domowina, pozdźej teke ako redaktor *[[Płomje|Płomjenja]]*. W 2013 jo wón głowne Myto Ćišinskego dóstał.

## Publikacije
### Lyrika
*1978: *Mikus a Dajkus* 
*1983: *Spać w meji měli zakazać*
*1994: *Naš kusk zemje*
*2001: *Wokomiki słónca* (basni a pśebasnjenja)

### Proza
*1979: *W susodstwje makrelow* 
*2011: *Dźens sym połsta dubow sadźił* (wulicowańka a druge teksty z lět 1972-2008)

### Dramatika
*1985: *Na křižerjach*

### Pśełožki do górnoserbšćiny
*1970: L. N. Tolstoj, *Tři mjedwjedźe*
*1971: A. Sobolew, *Njewjedrowa stepa*
*1972: R. Kaz, E. Sazonow, *Třo musketěrojo*
*1973: Č. Ajmatow, *Brězyčka moja w čerwjenym rubišku* 
*1977: W. Rozow, *Njenarunajomny* 
*1978: A. a E. Fauquez, *Barbarossa a kupa słónčneje róžy* 
*1978: A. Kertész, *Mjeniny* 
*1978: A. Losew, *Mały Herakles* 
*1987: E. Spálený, L. Zubajová, *Jan, Minka a Bobik na prózdninach* 

## Žrědła
* Serbscy spisowaćeljo. Biografije a bibliografije. (1989) Wudawaćel: Koło serbskich spisowaćelow

## Wótkaze
* Oficielne internetowe boki Bena Budarja 
* Informacija na oficelnych bokach Ludowego nakładnistwa Domowina
* Beno Budar na boce Literarny Konopej
Křesćan Krawc

**Křesćan Krawc**, nim. Christian Schneider (roź. 7. awgusta 1938 w Lemišowje) jo serbski spisowaśel a awtor scenariskich knigłow.

Wón jo se naroźił w Lemišowje, wokrejs Budyšyn, ako syn twaŕskego mejstarja. W lětach 1944-1952 jo chójźił do zakładneje šule w Hućinje, pón na Serbsku wušu šulu w Budyšynje  až do 1957. W lětach 1957-1961 jo studěrował žurnalistiku na Uniwersiśe Karla Marxa w Lipsku. Wót 1961 jo źěłał ako redaktor pśi serbskej rozgłosowej redakciji w Chóśebuzu. W lětach 1966-1978 jo był šefredaktor górnoserbskego casopisa za źiśi *[[Płomjo]]*. W 1972 jo dostał myto Ćišinskego (w kolektiwje) a teke literarne myto Domowiny (za reportažu *Běłoruske impresije*).

## Publikacije
### Proza
*1969: *Katarina a njetopyry. Powědki wo nas*
*1971: *Běłoruske impresije* (reportaža)
*1972: *Praktikum. Nowe powědki wo nas*
*1975: *Pyrpalenje* (zběrka wulicowańkow)
*1976: *Pohladnjenja* 
*1989: *Wočakńmy nalěćo* (roman)
*1991: *Što wot nas wostanje?*
*1991: *Jónu je kónc sćerpliwosće, reportaža wo Juhosłowjanskej*
*1997: *Łužica – moja domizna*
*2003: *Woko Mok – syn wódneho muža*
*2005: *Bój wódnych mužow*
*2009: *Paradiz*, (roman)
*2018: *Sej statok stajili* (reportaža)

#### W pśełožku do dolnoserbšćiny
*1978: *Mrokawa běłych pjerkow abo jadnučka daloka jězba Gustafa Krawcyka* (wulicowańko), w: *Mrokawa běłych pjerkow. Zběrka wulicowańkow*, z górnoserbšćiny pśestajił Wylem Bjero 

## Nožki


## Žrědła
* Hubert Žur, *Komuž muza pjero wodźi*, LND, Budyšyn 1977, b. 108-113.
Pětr Malink

**Pětr Malink**, nim. Peter Mahling (roź. 27. julija 1931 we Łazu, wum. 28. awgusta 1984 w Budyšynje) jo był serbski literarny wědomnostnik, spisowaśel, dramatikaŕ, wudawaŕ a pśełožowaŕ.

Wón jo se naroźił w Łazu, wokrejs Wórjejce, ako stwórte góle fararja Jurija Malinka. W lětach 1937-1941 jo chójźił do ludoweje šuli we Łazu, pón 1941-1947 do srjejźnej a wušej šuli w Bezkowje. Pó abiturje na Serbskej wušej šuli w Budyšynje (1951) jo źěłał ako wucabnik serbšćiny a nimšćiny. Wót 1960 do 1976 jo był z lektorom w Ludowym nakładnistwje Domowina. Rownocasnje jo w lětach 1963-1968 studěrował kulturne wědomnosće w dalokostudiju Karla Marxoweje uniwersity. Pón jo źěłał ako sobuźěłaśeŕ w Instituśe za serbski ludospyt. Wón jo wudał spise Jakuba Barta-Ćišińskego (*Zhromadźene spisy Jakuba Barta-Ćišińskeho*, 1969-1978).

Za swójo literarne źěło, pśedewšym źiwadłowe graśa, wón jo dwójcy dostał Literarne myto Domowiny (1962 a 1967) a teke Myto Ćišinskego (1970). 

## Publikacije
### Proza
*1964: *Dwě horšći pěska* (roman)

### Dramatika
*1961: *Wotprošenje*
*1964: *Nócny pacient*
*1973: *Wotmołwa*
*1976: *Wuj Šmitka ze Sibirskeje*

#### W pśełožku do dolnoserbšćiny
*1978: *List z chorownje* (wulicowańko), z górnoserbšćiny pśestajił Wylem Bjero, w: *Mrokawa běłych pjerkow. Zběrka wulicowańkow* 

## Nožki


## Žrědła
* Helmut Kaltšmit, *Leksikon awtorow serbskich knihow 1945-1978*, Budyšyn 1979, b. 74-75.
August Leskien

**August Leskien** (roź. 8. julija 1840 w Kielu, wum. 20. septembra 1916 w Lipsku) jo był nimski rěcywědnik, indogermanist a slawist, profesor słowiańskich rěcow na uniwersiśe w Lipsku. Wón płaśi ako jaden ze załožarjow tak pomjenjoneje *lipšćańskeje šule* (młodogramatikarjow). 

W lětach 1860-1864 jo wón studěrował klasisku filologiju w Kielu a Lipsku. W 1866 jo wón zachopił w Jenje rěcne studije ako wuknik Augusta Schleichera. 

August Leskien jo awtor młogich nastawkow na pólu pśirownujuceje gramatiki indogermaniskich, wósebnje słowjańskich a baltiskich rěcow. Jo napisał mj.dr. pśirucku za starobulgaŕsku rěc (starocerkwinosłowjańšćinu, 1871), pón teke gramatiku starobulgaŕskeje rěcy (1909). 

Jo pisał teke nastawki, serbskej tematice pósćone, na pś.
* *Die Sorbische Neue Testament von 1548*, *[[Archiv für slavische Philologie]]*, zwězk 1 z 1876
* *Bemerkungen über den niedersorbischen Dialekt von Tharaeus*, Archiv für slavische Philologie, zw. 2/1876.
Pawoł Völkel

**Pawoł Völkel**, nim. Paul Völkel (roź. 13. septembra 1931 w Chrósćicach, wum. 16. decembra 1997 w Budyšynje) jo był serbski slawist, słownikaŕ, wudawaŕ a spisowaśel.

Wón jo se naroźił w Chrósćicach, wokrejs Budyšyn, ako syn rucnikarja. W lětach 1938-1932 jo chójźił do ludoweje šule w Chrósćicach, pón do gymnaziuma w Kamjeńcu, Českej Lipje, Varnsdorfje , Liberecu a Budyšynje (1942-1951). W lětach 1951-1956 jo studěrował slawistiku na Uniwersiśe Karla Marxa w Lipsku. 

W 1967 jo wón dostał wuměłske myto Domowiny a w 1976 teke myto Ćišinskego.

## Publikacije
### Wědomnostne knigły
*1962: *Die Kodifikation der obersorbischen Orthographie*
*1963: *Lužickosrbsko-český přiručni slovniček*
*1965: *Łużycko-serbsko-polski słowniczek kieszonkowy*
*1970: *Hornjoserbsko-němski słownik* (Prawopisny słownik hornjoserbskeje rěče)
*1974: *Hornjoserbska ortografija a interpunkcija*
*1974: *Serbska literatura w socialistiskej wótčinje*
*1974: *Hornjoserbsko-ruski słownik. Верхнелужицко-русский словарь*
*2005: *Prawopisny słownik hornjoserbskeje rěče. Hornjoserbsko-němski słownik*
*2008: *Prawopisny słownik hornjoserbskeje rěče* (CD-ROM)

### Proza
*1966: *a waše dźěći budu syroty*
*1977: *Krabat w Čornym młynje*
*1978: *Krabat na wikach*
*1992: *Łučlany hród* (serbske bajki, gromaźe z Kitom Lorencom)

### Pśełožki
*1959: Wiktor Rozow, *Hdyž pytamy radosć* (z rušćiny)
*1959: Vladimir Thiele, *Na wsy* (ze słowakšćiny)
*1962: Rudo Moric, *Što je spěšnišo* (ze słowakšćiny)
*1967: Erwin Strittmatter, *Wjesne wšelčizny* (z nimšćiny)
*1973: Alexej Pludek, *Powěsće ze starych časow* (z češćiny)

#### W pśełožku do dolnoserbšćiny
*1978: *Woglěd* (wulicowańko), w: *Mrokawa běłych pjerkow. Zběrka wulicowańkow*, z górnoserbšćiny pśestajił Wylem Bjero 

## Nožki


## Žrědła
* Hubert Žur, *Komuž muza pjero wodźi*, LND, Budyšyn 1977, b. 270-275.
* Helmut Kaltšmit, *Leksikon awtorow serbskich knihow 1945-1978*, Budyšyn 1979, b. 124-125.
Jan Bok

**Jan Bok**, nim. Johannes (Hans abo Hanns) Bock, łat. Johannes Bocatius (roź. 25. decembra 1569 we Wětošowje; wum. 12. nowembra 1621 w Uherskim Broźe) jo był dolnoserbski humanist, politikaŕ, pedagog a basnikaŕ.

Wón jo se w lěśe 1569 ako syn pśekupca a šołty Pětša Boka z Wětošowa naroźił. Jo studěrował w Drježdźanach, pón teke we Wittenbergu, źož jogo wucabnik jo był Serb a kurwjerchojski gójc Kaspar Peuker.

Jan Bok jo źěłał mjazy drugim w Prešowje a w Košicach, źož wót lěta 1599 jo nawjedował ewangelsku šulu. Jo źěłał teke ako politikaŕ a diplomat za hungorskego groba Stephana Bocskai. 

Wón jo napisał wěcej ako 40 literariskich źěłow. Ako basnikaŕ jo Bok dojśpił taku cesć a pśipoznaśe, až habsburski kejžor Rudolf II. jo go z titelom *poeta laureatus caesareus* pócesćił. 

## Publikacije
*1599: *Hungaridos libri poematum V*, Bardejov
*1611: *Olumpias cerceraria. Andächtige schöne geistliche Lieder, im Gefängnis, mancherlei Not, Kreuz, Elend und Anliegen tröstlich zu singen*, Košice

## Žrědła


## Literatura
*Peter Kunze, *[[Serby w Dolnej Łužycy]]*, Podstupim 2001.
* Frido Mětšk: *Bok, Jan*, [w:] Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): *Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow*, Budyšyn 1984, b. 62-63.
* *[[Podstupimske pśinoski k Sorabistice]]*, z. 1: *Johannes  Bocatius   (Jan   Bok)   -   ein  wendischer   Europäer  aus  Vetschau* (zwězk dostupny how).
Frido Mětšk

**Frido Mětšk** (roź. 4. oktobra 1916 w Annabergu ako *Alfred Mietzschke*, wum. 9. julija 1990 w Budyšynje) jo był serbski spisowaśel, historikaŕ, pśełožowaŕ a wudawaŕ.

## Žiwjenje
Wón jo se naroźił w měsće Annaberg w Rudnych górach. W lěśe 1936 jo Frido Mětšk absolwěrował gymnazjum w Drježdźanach. Wót 1937 do 1940 jo studěrował klasisku filologiju, historiju a slawistiku w Halle a Jenje. Jo napisał disertaciju pod titulom *Heinrich Milde (1676–1739), ein Beitrag zur Geschichte der slawistischen Studien in Halle*. Krótki cas jo źěłał ako wucabnikojski referendar a wót 1941 až do 1945 wón jo był wójak w Drugej swětowej wójnje. Gaž jo se wrósił ze sowjetskeje wójnskeje popajźi w Karelskej, jo pśewzeł 1949 direktorstwo Serbskeje wušeje šule w Budyšynje. Za serbsku wucbu jo wón spisał material wo serbskiej historiji.

Wót lěta 1955 jo Mětšk źěłał ako wědomnostny sobuźěłaśeŕ Instituta za serbski ludospyt, a wót lěta 1959 jo był wjednik Serbskego kulturnego archiwa. W lěśe 1960 Frido Mětšk jo dostał Myto Ćišinskego. W 1964 jo habilitěrował na Humboldtowej uniwersiśe w Barlinju

Gromaźe z žeńskej Ludmilu – źowku Arnošta Holana a sotšu Lubiny Holanec – jo wón měł dwě góleśi, Wandu a Jura.

## Źěła
### Beletristika
*1939: *Mojim Serbam* (zběrka basnjow)
*1944: *Ze žywjenja.* (zběrka basnjow)
*1957: *Do cuzeje zemje* (reportaža)
*1967: *Bjerduški. Wubrana lyrika a proza*, Budyšyn 1967 
*2009: wuběrk basnjow, Serbska poezija cysło 21, Budyšyn

### Wubrane wědomnostne źěła
*1957: *Chrestomatija dolnoserbskego pismowstwa*, Barliń 
*1962: *Die brandenburgisch-preussische Sorbenpolitik im Kreise Cottbus vom 16. Jahrhundert bis zum Posener Frieden.* (=Veröffentlichungen des Instituts für Slawistik, zwězk 25), Barliń
*1965: *Der kurmärkisch-wendische Distrikt. Ein Beitrag zur Geschichte der Territorien Bärwalde, Beeskow, Storkow, Teupitz und Zossen mit besonderer Berücksichtigung des 16. bis 18. Jahrhunderts* (=Schriftenreihe des Instituts für Sorbische Volksforschung in Bautzen, zwězk 24). Budyšyn.
*1968: *Die Stellung der Sorben in der territorialen Verwaltungsgliederung des deutschen Feudalismus* (=Schriftenreihe des Instituts für sorbische Volksforschung in Bautzen, zwězk 43), Budyšyn.
*1973: *Ideologen der antisorbischen Sprachpolitik während der Periode des Übergangs vom Feudalismus zum Kapitalismus. Eine Quellensammlung*, Budyšyn.
*1977: *Stawizny Serbow*, zwězk I: *Wot spočatkow hač do lěta 1789*, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšyn (z Janom Brankačkom).
*1980: *Studien zur Geschichte sorbisch-deutscher Kulturbeziehungen* (=Schriftenreihe des Instituts für Sorbische Volksforschung in Bautzen, zwjazk 55). LND, Bautzen
*1985: *Mato Kosyk*, LND, Budyšyn 1985 (biografija)

## Žrědła
* Helmut Kaltšmit, *Leksikon awtorow serbskich knihow 1945-1978*, Budyšyn 1979, b. 79-81.
* Hubert Žur, *Komuž muza pjero wodźi*, LND, Budyšyn 1977, b. 196-203.
Lubosć pytaś

**Lubosć pytaś** (z pódtitelom *Antologija dolnoserbskeje literatury*) su knigły, kótarež jo Ludowe nakładnistwo Domowina wudało w lěśe 1980 w seriji *Kapsne kniglicki*, cysło 122. Toś tu antologiju jo zestajiła Ingrid Naglowa. Ilustrěrowała Sofija Natuškec.

Antologija *Lubosć pytaś* jo tśeśa z někótarych antologijow dolnoserbskeje literatury, kenž su doněnta wót 1971 wujšli. Zestajaŕka antologije, Ingrid Naglowa, jo w pśedsłowje napisała: *Dolnoserbske awtorysu se dali na drogowanje po slědach lubosći a su pytali w myslach a zacuśach blišego a dalšego suseda, su ślěźili za problemami a jich rozwězanim, aby namakali stawizny a stawiznicki – wšedne a njewšedne – godne pak k napisanju sebje a drugim k zabawje a k pśemyslowanju*. 

W toś tych knigłach su wulicowańka, tšojeńka a teke jadno graśe: Jurij Koch jo pśepisał graśe Miny Witkojc *Fryco a Majka* z 1935. Jurij Koch jo *pytał w starych manuskriptach Miny Witkojc a jo wunamakał, až mogu se z toś tych staršych źěłow, gaž se wobnowje, teke za naš cas wjele wěrnosćow wucytaś*. 

## Wopśimjeśe
* Ingrid Naglowa, *Pśedsłowo*
* Saša, *Mano*
* Roža Šenkarjowa, *Bella ciao*
* Cosima Strakojc, *W cuzbje na synach*
* Werner Měškank, *Lěc starjejšej stej zabyłej...* 
* Ingrid Hustetowa, *Mojej pśijaśelce cu groniś...'
* [[Monika Słokowa|Monika Pawlowa]], *Marija-Magdalena*
* [[Hanelora Handrekojc]], *Styrli listy za Pawlinu*
* [[Hync Rychtaŕ]], *Ako som se prědny a jadnučki raz ako Němc wuznał*
* [[Herbert Nowak]], *Lenka*
* [[Jan Juro Hajdaŕ]], *Nožkoweje druge wjelike drogowanje*
* [[Jurij Koch]] / [[Mina Witkojc]] *Fryco a Majka''

## Nóžki


## Wótkaze
* Informacija na boce Serbskeje Bibliografiji
William Krause

**William Krause** (roź. 18. nowembra 1875 w Drježdźanach; wum. 30. junija 1925 tamkor) jo był nimski mólaŕ a pśijaśel Serbow.

W lětach 1902-1912 jo William Krause wšykne lěśojske mjasece w Slěpem pśebywał. Wón jo tam měł ateljej pla fararja Mateja Handrika. W serbskich stronach, w serbskej kulturje a nałogach jo wón namakał wjele zaśišćow, kótarež w swójej mólbje do nimjernosći zapisał. Jogo wobraze pokazuju wšedne žywjenje Serbow, ale teke mj.dr. swěźeńske śěgi a swajźby.

W 1906 jo Krause ako prědny nimski wuměłc Maśice Serbskej pśistupił.

## Twóŕby (wuběrk)


 William Krause - Hochzeitsgast.jpg|Swajźbaŕ (1905)
 William Krause - Hochzeitszug.jpg|Serbski swajźbaŕski śěg (1905)
 William Krause - Wendisches Mädchen (1912).jpg|Serbske źowćo (1912), w slěpjanskej drastwje


## Literatura
Hubert Žur

**Hubert Žur**, nim. Hubert Sauer, Hubert Sauer-Zur a Hubert Sauer-Žur (roź. 7. julija 1923 w Njebjelčicach, wum. 16. apryla 2013 w Rudolstadśe) jo był serbski žurnalist, pśestajaŕ, wudawaŕ a nakładnik. 

Wón jo se naroźił w Njebjelčicach, wokrejs Kamjeńc, ako syn rucnikarja. W lětach 1930-1934 jo chójźił do ludoweje šule, pón do pólskego gymnaziuma w Bytomju. Tam jo teke nawuknuł pólšćinu. W lětach 1945-1947 jo studěrował pšawiznistwo na Karlowej Uniwersiśe w Praze. Dłujke lěta (1965-1975) jo źěłał ako wjednik nakładnistwa Greifenverlag zu Rudolstadt.

Hubert Žur jo pśestajał do serbšćiny knigły nimskich a pólskich awtorow a do nimšćiny mj.dr. knigły J. I. Kraszewskego abo Henryka Sienkiewicza.

## Publikacije
*1961: *W poselstwje přećelstwa. Zaćišće z pućowanjow po wukraju*
*1963: *Komuž muza pjero wodźi* (II wudaśe: 1977)
*1976: *Rauhnachtzauber - Europäische Jagdsagen* (II wudaśe: 1986)

### Pśełožki
*1961: Maciej Patkowski, *Skorpione* (z pólšćiny)
*1964: Andrzej Szczypiorski, *Abel ćěka* (z pólšćiny)
*1965: Hans Schneider, *Mortwi njemjelča* (kriminalny roman, z nimšćiny)
*1968: Józef Ignacy Kraszewski, *Gräfin Kosel* (z pólšćiny do nimšćiny)
*1978: Leszek Prorok, *Inselbewohner* (z pólšćiny do nimšćiny)

## Žrědła
* Helmut Kaltšmit, *Leksikon awtorow serbskich knihow 1945-1978*, Budyšyn 1979, b. 139-140.
Prěc

**Prěc nad Łobjom** ( *Pretzsch (Elbe)*) jo až do 30. julija 2009 był město a jo něnto měsćański źěl města Bad Schmiedeberg we wokrejsu Běła Góra w Saksko-Anhaltskej. 

Prěc lažy wósrjejź Połobskeje nižyny (Elbaue) na dłujki wjacor wót pśirodnego parka *Dübener Heide*, něźi na wusokosći wót sedymasedymźaset metrow nad normalneju nulu, ma płoń pśisamem jadenadwaźasća kwadratnych kilometrow a něźi 1500 wobydlarjow.

## Nožki
Jurij Krawža

**Jurij Krawža** (roź. 1. měrca 1934 w Žuricach, wokrejs Kamjeńc, wum. 1995) jo był serbski spisowaśel, pśestajaŕ a wucabnik.

Wón jo se naroźił w Žuricach ako syn rolnikarja. W lětach 1940-1946 jo chójźił do ludoweje šule w Porchowje, pón na wušu šulu w Biskopicach. Potom jo wuknuł na serbskim gymnaziumje w Českej Lipje a Varnsdorfje. W 1952 jo absolwěrował serbsku wušu šulu w Budyšynje. W lětach 1952-1966 jo źěłał ako wucabnik na serbskej wušej šuli w Budyšynje a Małym Wjelkowje. Wót 1976 jo był pśedsedar Koła serbskich spisowaśelow. 

W 1983 Jurij Krawža jo dostał Literarne myto Domowiny.   

Dłujke lěta jo Jurij Krawža źěłał ako inoficielny sobuźěłaśeŕ STASI (IM Günter).

## Publikacije
### Proza
*1962: *Módre listy* (roman)
*1975: *Bajka so kónči* (roman)
*1982: *Ikarus pod módrym njebjom* (wulicowańka)
*1984: *Pětr z łučlaneho hrodu*
*1991: *Wałporny woheń* (roman)
*1993: *Čertowa kowarnja* (roman)
*1996: *Fijałkojty čas. Antologija serbskeje prozy* (sobuawtor)

### Lyrika
*1959: *Młode žně* (sobuawtor)
*1972: *Přejemy zbožo* (sobuawtor)

### Dramatika
*1978: *Wunamakarjo*

#### Pśełožki do górnoserbšćiny
*1957: *Wučbnica chemije za 10 lětnik* (z nimšćiny)
*1958: *Wučbnica chemije za 11 lětnik* (z nimšćiny)
*1958: *Wučbnica chemije za 12 lětnik* (z nimšćiny)
*1960: *Biologija a ratarstwo. Wučbnica biologije* (z nimšćiny) 
*1969: Marie Majerová, *Holcy kowane ze slěbra* (z češćiny)

#### W pśełožku do dolnoserbšćiny
*1963: *Modre listy*, z górnoserbšćiny pśestajił Wylem Bjero
*1978: *Hany Mudrineje hotel* (wulicowańko), w: *Mrokawa běłych pjerkow. Zběrka wulicowańkow*, z górnoserbšćiny pśestajił Wylem Bjero

## Nóžki


## Žrědła
* Hubert Žur, *Komuž muza pjero wodźi*, LND, Budyšyn 1977, b. 114-123.
* Helmut Kaltšmit, *Leksikon awtorow serbskich knihow 1945-1978*, Budyšyn 1979, b. 61-61.
* *Literatury zachodniosłowiańskie czasów przełomu 1890-1990. t. 1: Literatura łużycka i słowacka*, Katowice 1994, b. 57-58 ().

## Wótkaze
* Jurij Krawža
Angela Stachowa

**Angela Stachowa** (roź. Měrćinkowa, * 16. awgusta 1948 w Praze, † 29. měrca 2022 w Lipsku) jo była serbska spisowaśelka a politikaŕka.

Wóna jo se naroźiła w Praze ako źowka wucabnika a spisowaśela Jurija Měrćinka. W lětach 1955-1963 jo chójźiła do zakładneje šule, pón na wušu šulu w Małym Wjelkowje (matura). Potom jo studěrowała na Techniskej uniwersiśe w Drježdźanach.

W 1975 jo Angela Stachowa dostała myto Domowiny za wuměłski dorost.   

## Publikacije
### Proza
*1968: *Powědki wo nas* (sobuawtorka)
*1972: *Nowe powědki wo nas* (sobuawtorka)
*1974: *Halo Kazek* (wulicowańka)
*1976: *Pohladnjenja* (sobuawtorka)
*1978: *Sobotu wječor doma* (wulicowańka)
*1981: *Annalinda a wohnjowy mužik* (knigły za źiśi)
*1983: *Vineta* (druge wudaśe: 2002, tśeśe: 2017)
*1983: *Dźěćo a hadźacy kral* (knigły za źiśi)
*1984: *Nahła zyma* (wulicowańka)
*1996: *Słónčna róža Marhata*
*1997: *Lilow a knjez Handrik*
*2000: *Jank ze žołtym kłobukom*

#### W pśełožku do dolnoserbšćiny
*1978: *Pruwowanje* (wulicowańko), w: *Mrokawa běłych pjerkow. Zběrka wulicowańkow*, z górnoserbšćiny pśestajił Erwin Hanuš
*2020: *Slědne dny Strowja* (orig. *Vineta*), z górnoserbšćiny pśestajił Hartmut S. Leipner

## Žrědła
* Hubert Žur, *Komuž muza pjero wodźi*, LND, Budyšyn 1977, b. 252-255.
* Helmut Kaltšmit, *Leksikon awtorow serbskich knihow 1945-1978*, Budyšyn 1979, b. 111.

## Wótkaze
* Angela Stachowa
Tanja Donatec

**Tanja Donatec** (nimske mě: *Tanja Donath*;  roź. 27. julija 1971 w Budyšynje) jo serbska operowa spiwaŕka a wukubłańska nawodnica Serbskeje spiwańskeje akademije w Serbskem ludowem ansamblu. Donatec spiwa w originalnych rěcach spiwow a jo spiwała w 20 rěcach, teke w serbskej.

Tanja Donatec jo dobyła spěchowańske Myto Ćišinskego w lěśe 2005.

## Diskografija
* 1995 *Komorna hudźba serbskich mištrow* / *Kammermusik sorbischer Meister* 
* 1998 Jan Rawp: *Žiwjenski spěw* 
* 1998 Korla Awgust Kocor: *Serbski kwas* – Oratorium 
* 1999 Bjarnat Krawc: *33 serbskich ludowych spěwow* 
* 2000 Korla Awgust Kocor: *Nalěćo* – Oratorium 
* 2002 Ulrich Pogoda: *Sinfonische Werke* (MDR-Sinfonieorchester Lipsk) 
* 2005 Korla Awgust Kocor: *Nazyma* – Oratorium 
* 2020 Sergio Armaroli: inTRASPARENZA - *Ryma* - Live, Saal des Sorbischen Museums, Budyšyn 2007

## Wótkaze
* Tanja Donatec Mezzosopran archiw 2014
* Tanja Donatec - zwjazk serbskich wuměłcow z.t. archiw 2007
Raduš

**Raduš** () jo bramborska wjas w Dolnej Łužycy, we wokrejsu Górne Błota-Łužyca. Źins jo źěl Wětošowa, ma něźi sedym stow wobydlarjow a jo stakim nejwětšy gmejnski źěl Wětošowa mimo samogo města.

Nadregionalnje šyroko znate jo rekonstruěrowane słowjańske groźišćo blisko Raduša, kótarež jo źins archeologiski muzeum.

Pó Mukowej *Statistice Łužiskich Serbow* jo 1880/84 hyšći 98% wobydlaŕstwa serbski powědało a srjejźi 1950tych lět 238 staršych Radušanarjow we jsy, Kupach a Błotnem młynje wobkněžyło serbsku rěc (to groni hyšći 22,1% wobydlaŕstwa).

## Nožki


## Wótkaz

* Informacije na boce města Wětošowa 
* Internetowy bok muzeuma w słowjańskem groźišću
Caspar David Friedrich

**Caspar David Friedrich** (roź. 5. septembra 1774 w Greifswalźe; wum. 7. maja 1840 w Drježdźanach) jo był nimski mólaŕ. Wón płaśi ako jaden z nejwuznamnjejšych wuměłcow nimskeje romantiki.

Caspar David Friedrich jo studěrował w Akademiji za twórjece wuměłstwo w Kopenhagenje. Wót lěta jo źěłał 1798 r. w Drježdźanach, ale casy jo wón jězdźił do swójogo rodnego Greifswalda a woglědał  teke kupu Rujany, kótaraż jo njedaloko wóttam.

## Twóŕby (wuběrk)

Caspar_David_Friedrich_-_Das_Eismeer_-_Hamburger_Kunsthalle_-_02.jpg|*Lodowe mórjo* (1823-1824)
Caspar_David_Friedrich's_Chalk_Cliffs_on_Rügen.jpg|*Kridowe skały na Rujanach*
Caspar David Friedrich - Wanderer above the sea of fog.jpg|*Wandraŕ nad kurjawinym mórjom* (wok. 1817)
Sunset by Caspar David Friedrich.jpg|*Schowanje słyńca* (wok. 1830) 


## Wótkaz
Hync Rychtaŕ

**Hync Rychtaŕ**, nim. Heinz Richter (roź. 1951 w Slěpem) jo serbski rěcywědnik, spisowaśel a pśełožowaŕ. Wón jo był wědomnostny sobuźěłaśeŕ Instituta za sorabistiku.

## Publikacije
*1971 - *Nalěśe*, wulicowańko, w: *[[Jadna z nich jo šołtowka|Jadna z nich jo šołtowka. Antologija noweje dolnoserbskeje literatury]]*, zest. Horst Adam, Budyšyn. 
*1980 - *Ako som se prědny a jadnučki raz ako Němc wuznał*, [w:] *[[Lubosć pytaś|Lubosć pytaś. Antologija dolnoserbskeje literatury]]*, zest. Ingrid Naglowa, Budyšyn, b. 79-82 
*1985 - *Nekrolog za pśijaśela*, [w:] *[[Dejm hyšći bomki sajźaś|Dejm hyšći bomki sajźaś. Antologija dolnoserbskeje literatury]]*, zest. Ingrid Naglowa, Budyšyn, b. 12-23 
*1985 - Hync Rychtaŕ, Manfred Starosta, Iris Brankačkowa, *Naš dom - hostliwe blido. Originalne recepty ze serbskeje burskeje kuchnje*, Budyšyn
*1987 - Kito Fryco Stempel: wuběrk basnjow, zestajał Hync Rychtaŕ, w rěźe Serbska poezija cysło 23, Budyšyn
*1989 - *Njedokońcona bajka*, [w:] *[[Na mjazy|Na mjazy. Antologija dolnoserbskeje literatury]]*, zest. Ingrid Hustetowa, Budyšyn, b. 82-85.
*1995 - *Slěpjańska cytanka* (zest. a wud. Hync Rychtaŕ), Budyšyn
*1999 - *Naša maćeršćina 11/12* (Hync Rychtaŕ a druge awtory)
*2019 - Hync Rychtaŕ, Juliana Kaulfürstowa, Dytaŕ Redo *Něnter comy Boga chwalić. Slěpjańske spiwarske knigły*

## Nóžki


## Wótkaze
* Hync Rychtaŕ na Literarnym konopeju
Kamala Harris

**Kamala Devi Harris** (roź. 20. oktobra 1964 w Oakland, Kaliforniska) jo ameriska politikaŕka a pšawiznica. Jeje maś jo biologowka z Indiskej, a jeje nan z Jamaikej jo profesor ekonomijej na Stanford University. Jeje mě Kamala wóznamjenijo lotosowy kwětk w indiskej rěcy.

Kamala Harris jo była pšawna rěcnicka wobwoda San Francisco wót 2004 do 2011. Wóna jo była generalna statna rěcnicka Kaliforniskej wót 2011. Ako cłonk Demokratiskeju strony, w 2016 Kamala Harris jo ostała wubrana senatorka stata Kaliforniskej ako druga afroameriska žona a prědna indiskoameriska wósoba w Senata Zjadnośonych statow. 

3. nowembra 2020 Kamala Harris jo ostała wubrana na wiceprezidentka Zjadnośonych statow, ako zastupnicka Joe Bidena ako wubranego prezidenta.

### Publikacije
* 2009 - Smart on Crime 
* 2019 - Superheroes Are Everywhere 
* 2019 - The Truths We Hold

## Wótkaze
Głomacany

**Głomacany** (górnoserbski: *Głomačenjo*, čěski: *Glomiti*; nimski: *Daleminzier*; pólski: *Głomacze*) su byli pódwjacornosłowjański rod w Górnej Łužycy, kótaryž jo se w srjejźowěkowych žrědłach někotare razy naspomnjeł. 

Prědny raz toś ten rod se naspomnjejo w jadnom dokumenśe z 805 lěta, z casow kejžora Karlo Wjelikego ako *Talaminzi*. Z togo casa jo znaty jich wjerch Semil (abo Semela), kótaregož su Franki póbili. Pón se naspomnjeju Głomacany (hyšći ako *Talaminzi*) drugi raz we srjejźi 9. stolěśa we wopisanju *Bayerskego Geografa*. Wóni su měli tegdy styrnasćo grodow (*civitates*) a jich głowne groźišćo jo była Gana. 

Te Głomacany su byli susedy Milcanow wót pódwjacora. Wóni su byli žywe w płodnym, glinojtym a glinjanym kraju, kótaryž jo se wupśestrěwał po Łobju wót Mišnja až do Strjele, a na podwjacoru wót rěki Große Röder (to jo pśirěka Carnego Halštera) až do Módły.

## Nóžki


## Literatura
*Jan Šołta, *[[Pśeglěd serbskich stawiznow]]*, do dolnoserbšćiny pśełožył Erwin Hanuš, Budyšyn 1976, b. 10-19.
Handroš Tara

**Handroš Tara**, nim. Andreas Thar, łat. Andreas Tharaeus, Andreas Thareus (roź. 1570 w Mužakowje; wum. 1638 w Serbskem Bukojcu) jo był dolnoserbski humanist, ewangelski faraŕ, rěcywědnik a wucabnik, awtor młogich publikacijow.

Wót 1588 jo wón studěrował ewangelsku teologiju pśi Viadrinje we Frankobroźe. Wot wokoło 1599 až do 1613 jo wón źěłał ako faraŕ w Bjedrichojcach pla Storkowa a wót wokoło 1617 w Serbskem Bukojcu. Wót 1633 abo 1634 jo wón był hyšći někotare lěta faraŕ w Lubinje.

Wón jo był znaty ako fachnik za serbšćinu a polšćinu. Wön jo źěłał ako wucabnik pśi gymnaziumje (Joachimstaler Gymnasium) pla Eberswalde, źož jo kśĕł wuknikam serbsku rĕc wucyś. Jo pisał basni w nimskej rěcy, ale z wužywanjom serbskich motiwow i tradicijow.

## Publikacije
*1601: *Leichpredigt/ Bey dem Christlichen Leichbegängnüß*, Frankobrod nad Odru
*1609: *Eine erbermliche Klage der lieben Fraw Gerste*
*1610: *Enchiridion Vandalicum*, Frankobrod nad Odru
*1618: *Miles Christianus Armatus Et Coronatus*, Wittenberg
*1628: *Weiber Spiegel. Das ist/ Eine lustige Comoedia von 7. Personen/ den Ehelichen Haußstand betrefende. Fritzsche*, Erfurt 

## Žrědła


## Literatura
*Peter Kunze, *[[Serby w Dolnej Łužycy]]*, Podstupim 2001, b. 25.
*
Semil

**Semil** jo był wjerch słowjańskego roda Głomacanow. 

Dajo wjelgin mało informacijow wó žywjenju toś togo słowjańskego wjercha. Jo znate jano jogo mě a lěto jogo smjerśi w bitwje z Frankami. W lěśe 805 jo wuposłał kejžor Karlo Wjeliki frankske wojsko pod wjednistwom swójogo syna, Karla Młodšego, pśeśiwo Słowjanam. Franki su pobili Głomacanow, kótarychž jo najwedował wjerch Semil a pótom su śěgnuli dalej, pśeśiwo Čecham.  

## Literatura
*Jan Šołta, *[[Pśeglěd serbskich stawiznow]]*, do dolnoserbšćiny pśełožył Erwin Hanuš, Budyšyn 1976, b. 17.
Rada za nastupnosći Serbow

**Rada za nastupnosći Serbow**, teke: Serbska Rada, nim. Rat für Angelegenheiten der Sorben/Wenden (RASW), jo kupka, kótaraž źěła pśi parlamenśe kraja Bramborska. Jeje nadawk jo póraźowanje krajnego sejma, spěchowanje a skšuśenje serbskeje identity na wšyknych pólach serbskego žywjenja w Bramborskej. 

Dnja 7. julija 1994 jo bramborski parlament wobzamknuł *Kazń k rědowanju pšawow Serbow w kraju Bramborska* (nim. *Gesetz über die Ausgestaltung der Rechte der Sorben/Wenden im Land Brandenburg*). Wóna zarucyjo mj. dr., až Serby maju pšawo, swóju etnisku, kulturnu a rěcnu identitu lichotnje zwuraznjaś, zachowaś a dalej wuwijaś. Rada za nastupnosći Serbow wobstoj z pěśoch cłonkow, kótarež se wuzwóliju za jadnu legislaturnu periodu krajnego sejma. 

15. decembra 1994 parlament kraja Bramborska jo wubrał prědnych cłonkow Rady, to su byli Harald Kóńcak, Juro Hanška, Marja Elikowska-Winklerowa, Juro Frano a Bjarnat Rjentš.

## Cłonki Rady za nastupnosći Serbow
*W prědnej legislaturnej perioźe (1994-1999): Harald Kóńcak (pśedsedaŕ), Juro Hanška, Marja Elikowska-Winklerowa, Juro Frano a Bjarnat Rjentš.
*W drugej legislaturnej perioźe (1999-2004): Harald Kóńcak (pśedsedaŕ), Marja Elikowska-Winklerowa, Juro Hanška, Fred Kaiser a Fryco Wojto.
*W tśeśej legislaturnej perioźe (2004-2009): Harald Kóńcak (pśedsedaŕ), Marja Elikowska-Winklerowa, Juro Hanška, Madlena Norbergowa a Fryco Wojto.
*W stwórtej legislaturnej perioźe (2009-2015):  Harald Kóńcak (pśedsedaŕ), Torsten Mak, Helmut Matik, Měto Nowak, Angela Šurmanowa.
*W pětej legislaturnej perioźe (2015-2019): Torsten Mak (pśedsedaŕ), Marcus Końcaŕ, Uta Henšelowa, Wylem Janhoefer, Angela Šurmanowa.
*W šestej legislaturnej perioźe (2019-2024): Kathrin Šwjelina (pśedsedaŕka), Uta Henšelowa, Dieter Freihoff, Wylem Janhoefer, Delia Münchowa.
*W sedymej legislaturnej perioźe (2024-2029): Marcus Końcaŕ (pśedsedaŕ), Delia Münchowa, Dieter Freihoff, Měto Nowak, Michael Apel.

## Literatura
*Harald Kóńcak, '' 26 lět jo Serbska rada w Bramborskem parlamenśe'', ''Nowy Casnik'', 17.12.2020
*Lisćina cłonkow Rady w lětach 1994-2019, b. 10-11 (pdf)

## Nožki
Toni Bruk

**Toni Bruk** (roź. 11. septembra 1947 w Kubšicach; wum. 17. decembra 2020) jo był serbski filmowy režiser a producent, kótaryž płaśi ako drogurubaŕ serbskego profesionelnego filma.

Wón jo se naroźił ako syn serbskeje Brukec swójźby w Kubšicach pla Budyšyna. W Lipsku na Lipsčanskej uniwersiśe a w Praze na Karlowej uniwersiśe jo studěrował literarnu wědomnosć a dodatnje teke filmowe wuměłstwo. 

W 1972 jo wón napisał scenarium za film Konrada Herrmanna *Struga – wobrazy jedneje krajiny*, pó literarnem źěle Kita Lorenca. Bruk jo był cłonk wutworjoneje pśi studiju za trikowe filmy DESA "Serbskeje filmoweje kupki" (Prodiktionsgruppe sorbischer film). Tam su nawjerśili dwa do tśich serbskich krotšych filmow wob lěto. Mjazy nimi su byli teke portretaj Marje Grólmusec a Marje Kubašec. 

Gaž jo se "Serbska filmowa kupka" w 1990 rozpusćiła, Toni Bruk a druge filmarje su załožyli priwatne filmowe studijo *SORABIJA*, kótarež jo było zagronite za dolnoserbske telewizne wusćełanje *[[Łužyca]]*. Horst Adam jo napisał: *Z połnym pšawom móžo se groniś, až jo był nestor serbskego filmojstwa, jo drogu "rubał" za serbski film*. 

## Filmografija (wuběrk)
* 1981: *Njepřetrachu jenož wobrazy/Es blieben nicht nur Bilder* (dokumentacija)
* 1983: *Korjenje zeznawanja/Wenn die Spuren sichtbar werden* (dokumentacija)
* 1984: *Da sym ja ta poslednja*
* 1984/85: *Gaž wětšyk dujo .../Und auf steht die Wahrheit* (dokumentacija) 
* 1985: *Listy/Briefe – In Gedenken an Dr. Maria Grollmuss* (dokumentacija)
* 1985: *Zornowc/Granit* (dokumentacija)
* 1986: *Stara fotografija/Das alte Foto* (dokumentacija)
* 1987: *Zetkanje/Die Begegnung* (dokumentacija)
* 1989: *Sokoł – P.S. Ke kapitlej našich stawiznow/Sokoł – P.S. Zu einem Kapitel unserer Geschichte* (dokumentacija)
* 2002: *Drei Ringe* (grajny film)

## Nóžki


## Žrědła
* Horst Adam, *Jogo žywjenje jo był serbski film*, *Nowy Casnik*, 31.12.2020, b. 2.
* *[https://www.mdr.de/kultur/kino-und-film/toni-bruk-sorbischer-filmemacher-gestorben-100.html Sorbischer Filmemacher Toni Bruk gestorben.]* Na: mdr.de, 22. decembra 2020 
* ''Nekrolog'' na webstronach filmoweje syće *Łužycafilm*
2021

## Tšojenja
### We Łužycy

### Hynźi
* 

## Narodniny
*

## Wumrěśe
* 5. februara: Christopher Plummer – kanadiski grajaŕ (* 1929)
* 10. februara: Hinc Šewc – serbski rěcywědnik, Maśicaŕ (* 1927)
* 18. februara: Pětš Janaš – dolnoserbski wucabnik, publicist a Maśicaŕ (* 1933) 
* 11. septembra: Gerald Stone - engelski slawist, sorabist a pśijaśel Serbow (* 1932)
* 24. oktobra: Matthias Kießling - nimski spiwaŕ, muzikaŕ a komponist (* 1956)
* 7. decembra: Beno Pětška - dolnoserbski ceptaŕ, wudawaŕ, zestajaŕ, a pśełožowaŕ (* 1934)

## Wótkaz
2007

## Tšojenja
### We Łužycy
* 19.–22. julija: VII. Mjazynarodny folklorny festiwal Łužyca jo se wotměł Budyšynje, Hochozy a Chrósćicach

## Hynźi
## Narodniny

## Wumrěće
* 13. januara: **[[Hync Nagel]]** – serbski wucabnik a pedagogiski wědomnostnik (roź. 1929)
* 23. januara: Ryszard Kapuściński – pólski žurnalist a awtor (roź. 1932)
* 1. apryla: Hans Filbinger – ministaŕski prezident Badensko-Württembergskeje (* 1913)
* 23. apryla: Boris Jelcin – ruski politikaŕ a prědny prezident (roź. 1931)
* 28. apryla: Carl Friedrich von Weizsäcker – nimski fyzikaŕ a filozof (roź. 1912)
* 28. maja: Jörg Immendorff – nimski molaŕ (* 1945)
* 2. junija: Wolfgang Hilbig – nimski spisowaśel (* 1941)
* 14. junija: Kurt Waldheim – awstriski politikaŕ, generalny sekretar Zjednośonych narodow (* 1918)
* 19. junija: Klausjürgen Wussow – nimski źiwadłownik a filmowy grajaŕ (* 1929)
* 21. junija: Georg Danzer – awstriski muzikaŕ (* 1946)
* 11. julija: **[[Měrćin Völkel]]** – serbski žurnalist a kulturny wědomnostnik, pśedsedaŕ Maśicy Serbskeje (* 1934)
* 22. julija: Ulrich Mühe – nimski źiwadłownik a filmowy grajaŕ (* 1953)
* 23. julija: Mohamed Zahir Šah – kral Afghanistana (* 1914)
* 30. julija: Ingmar Bergman – šwedski filmowy režiser (* 1918)
* 4. awgusta: Lee Hazlewood – US-amerikański muzikowy producent a spiwaŕ (* 1929)
* 9. awgusta: Ulrich Plenzdorf – nimski spisowaśel, źiwadłowy a filmowy awtor (* 1934)
* 30. awgusta: Michael Jackson –  engelski casnikaŕ a spisowaśel (roź. 1942)
* 6. septembra: Luciano Pavarotti – italski tenor (* 1935)
* 11. septembra: Joe Zawinul – awstriski jazzowy pianist a bandleader (* 1932)
* 13. septembra: **[[Jan Rawp]]** – serbski komponist a muzikowy wědomnostnik (* 1928)
* 5. oktobra: Walter Kempowski – nimski spisowaśel (* 1929)
* 16. oktobra: Deborah Kerr – britiska filmowa grajaŕka (* 1921)
* 16. oktobra: Toše Proeski – makedoński spiwaŕ (* 1981)
* 28. oktobra: Evelyn Hamann – nimska filmowa grajaŕka (* 1942)
* 20. nowembra: Ian Smith – rhodeski politikaŕ a premier (* 1919)
* 5. decembra: Karlheinz Stockhausen – nimski komponist (* 1928)
* 12. decembra: Ike Turner – US-ameriski muzikaŕ (* 1931)
* 26. decembra: Les Humphries – britiski popowy spiwaŕ (* 1940)
* 27. decembra: Benazir Bhutto – pakistańska politikaŕka a premierka (* 1953)

## Myta
* Nobelowe myto
** za fyziku: Albert Fert a Peter Grünberg
** za chemiju: Gerhard Ertl
** za medicinu: Mario Capecchi, Martin Evans a Oliver Smithies
** za literaturu: Doris Lessing
** Měrowe Nobelowe myto: Al Gore a Klimowa rada Zjednośonych narodow
** za góspodaŕske wědomnosći: Leonid Hurwicz, Eric Maskin a Roger Myerson
* Myto Ćišinskeho: -

## Wótkaz
Juro Hanška

**Juro Hanška**, teke: Juro Hantška, nim. Heinz-Jürgen Hanschke (roź. w Janšojcach) - jo serbski rolnikaŕski inženjer a kulturny procowaŕ. W lětach 1994-2015 jo wón był cłonk Rady za nastupnosći Serbow. Bydli w Brjazynje, tam jo se teke angažěrował w Domowinskej kupce a jo był wjele lět jeje pśedsedař.

Serbsku rěc Juro Hanška jo w zakładnej šuli nawuknuł a na Serbskej rozšyrjonej wušej šuli w Chóśebuzu swój abitur złožył. Pón jo wótzamknuł studij na Humboldtowej uniwersiśe w Barlinju. Pótom jo był pśistajony pśi prodrustwje Chóśebuz pódpołnoc. Někotare lěta jo źěłał pśi slěźaŕskem instituśe za pógórnistwowu krajinu w Grabinje-Finsterwalde. Wót 1994 wjeźo jadno priwatne pśedewześe. 2000 jo załožył rolnikaŕski zawod, źož producěrujo jagły a pšušnicu. 

W 2020 jo dostał cesne znamuško Domowiny.

## Žrědła


## Literatura
* Juro Hanška z Brjazyny, Myto Domowiny: Lawdacije 2020, na boce domowina.de
* Harald Kóńcak, *Pśed 25 lětami smy załožyli župu "Dolna Łužyca"*, [w:] Serbska Pratyja 2015, b. 106-107.
* Marja Elikowska-Winklerowa, *Bazowe žni*, *Nowy Casnik*, 10.10.2020.
Pśeglěd serbskich stawiznow

**Pśeglěd serbskich stawiznow** ( *Abriß der sorbischen Geschichte*) su knigły serbskego historikarja Jana Šołty, wózjawjone w lěśe 1976 w Ludowem nakładnistwje Domowina. Toś te knigły originelnje su byli pisane w nimskej rěcy, pśestajił jo je do serbšćiny Erwin Hanuš. 

W toś tych knigłach jo pśedstajona historija Serbow wót wjelikego šěganja ludow až do casa Nimskeje demokratiskeje republiki (DDR). W pśedsłowje awtor pišo, až knigły su *material za towarišnostnowědne wucbne pśedmjaty w šulach a ako popularnowědomnostna publikacija za šyršy krejs cytaŕstwa*. 

## Wópśimjeśe
Knigły wóbstoje z šesćo kapitelow: 
*Wot pratowarišnosći až k feudalizmoju
*W poznem feudalizmje
*Byrgarske pśewrośenje towarišnosći
*W pšusko-nimskem kejžorstwje
*Wot swětoweje wojny k swětowej wojnje
*Serby w socializmje

## Nožki
Theodor Storm

**Theodor Storm** (roź. 14. septembra 1817 w Husumje, Šleswig-Holštejnska, wum. 4. julija 1888 w Hanerau-Hademarschen) jo był nimski spisowaśel, awtor młogich wulicowańkow, nowelow a basni. Storm jo jaden z nejwuznamnjejšych zastupnikow tak pomjenjonego bergaŕskego realizma. Wón jo znaty pśedewšym ako awtor nowelow, ale sam jo sebje zacuwał na prědnem městnje ako basnikaŕ, jo wiźeł basni ako spócetk za swóje wulicowańka. Wón jo był jurist a jo źěłał ako pšawiznik a sudnikaŕ. 

Wón jo se naroźił w Husumje ako prědne źiśe raźca Johanna Casimira Storma a jógo žeńskeje Lucie Woldsen (1797–1879). W Husumje jo wón w lětach 1826-1835 do šule chójźił, pón teke w Lübecku. Wót 1837 jo wón studěrował pšawnistwo na uniwersiśe w Kielu. W 1843 jo se wón wróśił do Husuma a jo tam wótwórił pšawiznikojsku kanclaju.

Prědne basni jo zachopił pisaś ako pěśnasćolětny gólc. W lěśe 1849 jo napisał wulicowańko *Immensee*, jaden z jógo nejwěcej znatych tekstow. Pón jo pisał nic jano basni a wulicowańka (pśedewšym *Der Schimmelreiter*, 1888), ale teke a basnicki (na pś. *Bulemanns Haus*, *Die Regentrude*).

## Wótkaze
*Towaristwo Theodora Storma
*Literaturny muzej Theodora Storma
Błudnik

**Błudnik** jo swětłowe zjawjenje, kótarež jo wiźeś wósebnje w nocy w bagnišćach, tymjeńcach, ługach, mokšych stronach. To mógu byś z gnijuceje pary wustupjone płuny, kenž se zapaluju, sprochnjełe pjeńki ze swěśecym mechom ako se zelenje w nocy fosforescěruju. To mógu byś teke swěśece slědy jańskich wackow. 

Błudniki su teke mytiske bytosći, abo powěsćowe figury, kótarež su znate we folklorje młogich europskich ludow na cełem swěśe, teke Serbow. W serbskich powěsćach su błudniki tšašne figury, kótarež zabłuźonych drogowarjow zgubuju. 

## Nožki


## Wotkaz
Wězowe rostliny

**Wězowe rostliny** (*Ulmaceae*) su swójźba semjenjowych rostlinow (*Spermatophytina*).

## Systematika

W swójźbje wězowych rostlinow jo źinsa jano wěcej sedym rodow z něźi 35 družynami 
* *[[Ampelocera]]* Klotzsch: Z nejmjeńša tśi družynami w neotropisu. 
* *Hemiptelea* Planch.: Z jadnučkeju družynu:
** *[[Hemiptelea davidii]]* (Hance) Planch.: Wóna jo w Chinskej a Kokrjejskej domacna.
* *[[Holoptelea]]* Planch.: Z dwěma družynoma w tropiskej Africe.  
* *[[Phyllostylon]]* Capan. ex Benth. & Hook. f.: Z něźi dwěma družynoma w neotropisu.
* *Planera* J.F.Gmelin: Z jadnučkeju družynu:
** *[[Planera aquatica]]* J.F.Gmelin: Domownja jo krotke zajtšo USA. 
* wěz abo lom: Z 20 až 30 družynami. Jich płody su samara, pśi comž semje se w centrumje kśiłka namaka. Drjewo se wužywa, pśedewšem k zgótowjenju wót furněra. 
** dłujkowogonkaty wěz (*Ulmus laevis*)
** górski wěz (*Ulmus glabra*)
** pólny wěz (*Ulmus minor*)
* :de:Zelkoven (*Zelkova* Spach): Z pěś až sedym družynami.

## Nožki
Družyna (biologija)

**Družyna** jo hierarchiska rownina biologiskeje systematiki. Cłonki družyny mógu se ze sobu kśicyś, jich pótomnicy zgubje pak zamóžnosć, sami płodnych pótomnikow póroźiś.

Na pś. njetwórje mule, kótarychž staršej stej kóń a wósoł, swójsku družynu, dokulaž su njepłodne hybridne zwěrjeta.
Agnéby-Tiassa

**Agnéby-Tiassa** jo jaden ze 31 regionow Pśibrjoga Słonoweje kósći. Głowne město jo Agboville. Region ma pśestrěń 9 080 km² a 606 852 wobydlarjow. Wobpśimjejo departementy Agboville, Sikensi, Taabo a Tiassalé.
Departement Agboville

**Departement Agboville** jo jaden ze 109 departementow Pśibrjogu Słonoweje kósći, w regionu Agnéby-Tiassa. Głowne město jo Agboville. Departement ma pśestrěń 3 850 km² a 292 109 wobydlarjow.
Guillermo Lasso

**Guillermo Lasso** (roź. 1955, Guayaquil) jo ekuadoriański bankaŕ a konserwatiwny politikaŕ. Wót 24. maja 2021 jo wón prezident swójogo kraja.

W aprylu 2021 jo wón dobył prezidentske wólby, jogo głowny konkurent jo był socialist Andrés Arauz.
Günter Grass

**Günter Grass** (roź. 16. nowembra 1927 w Gdańsku, wum. 13. apryla 2015 w Lübecku) jo był nimski spisowaśel, tśasaŕ, mólaŕ a grafikaŕ kašubskego póchada (z maśerinego boka), nosaŕ Nobelowego myta za literaturu (1999). Wón jo awtor młogich romanow, mjazy kótarymiž bźez cwiblowanja  nejwěcej znaty jo *Blachowy bubon* (1959).
The Carpenters

**The Carpenters** jo była US-amerikańska popowa muzikowa kupka z města Downey w Kaliforniskej, kótaraž jo mjazy 1968 a 1983 eksistěrowała. Hity toś teje kupki su byli na pś. *We've Only Just Begun*, *Yesterday Once More*, *Please Mr. Postman* a młode druge. 

## Cłonki

* Richard Carpenter (1946–)
* Karen Carpenter (1950–1983)

## Diskografija

* *Ticket to Ride* (1969)
* *Close to You* (1970)
* *Carpenters* (1971)
* *A Song for You* (1972)
* *Now & Then* (1973)
* *Horizon* (1975)
* *A Kind of Hush* (1976)
* *Passage* (1977)
* *Christmas Portrait* (1978)
* *Made in America* (1981)
* *Voice of the Heart* (1983)
* *An Old-Fashioned Christmas* (1984)
* *Lovelines* (1989)
* *As Time Goes By* (2004)

## Eksterne wótkaze
Azery

**Azery** (aze. *Azərbaycanlılar*) su turkojski lud, kótaryž jo pśedewšym w Azerbajdžanje žywy.

Wóni su pśewažnje muslimanje.
Mjertyn Lejnik

**Mjertyn Lejnik**, nim. Martin Lehmann (roź. 17. decembra 1814 w Šejnejźe, wum. 17. apryla 1881 w Žargonju) jo był dolnoserbski wucabnik, basnikaŕ a kjarližaŕ,  wótkubłaŕ syrotow.

Mjertyn Lejnik jo se naroźił w Šejnejźe ako syn ratarja. Awtodidakt. Wón jo stupił do seminara w Nowej Cali (Wirchensee), pón jo źěłał w Barbuku ako wucabnik a teke w lětach 1836-1881 ako wótkubłaŕ w syrotowni w Žargonju. Wón jo pisał basni a kjarliže, jo był teke dopisowaŕ *[[Bramborski Serbski Casnik|Bramborskego Serbskego Casnika]]*.

## Publikacije
*1850 - *Ta chwalba togo Kněza, kenž běšo a pśiźo*, Chóśebuz
*1850 - *Ten wjeliki głos togo janźela*, Chóśebuz

## Žrědła
* 
* *Mjertyn Lejnik*, [w:] Frido Mětšk: *Chrestomatija dolnoserbskego pismowstwa wot zachopjeńka až na cas kněstwa fašizma w Němskej*, Budyšyn 1982, b. 147-151.
Kjarchob

**Kjarchob**, teke: **zakopowanišćo** - jo město, źož zakopujo zamrětych, cesto pśi tom se pśewóźujo religiozny abo swětny ritus. Zapołoženje kjarchobow z pśedkśesćijańskich casow se w archeologiji ako rowowišćo abo nekropola wopisujo. 

Kjarchob wobstoj z rowow, rowowych komorkow, drožkow a tego zelenego mjazy nimi. Kjarchoby su wótcynjone za zjawnosć, familija a pśiswójźbne zamrětych mógu wobstaraś a woplěwaś jich rowy. 

Słowo "kjarchob" jo z nimskej rěcy, w dolnoserbšćinje se teke pomjenjenje "zakopowanišćo" wužywa a ako pśenjasony wóznam jo znaty teke wuraz *Bóža rola*. W serbšćinje jo znate pśisłowo *Kakiž ten kjarchob, taka ta wósada*.

## Nožki
Olaf Scholz

**Olaf Scholz** (roź. 14. junija 1958 w Osnabrücku) jo nimski pšawiznik a politikaŕ (SPD), wót 8. decembra 2021 do 5. maja 2025 zwězkowy kanclaŕ Nimskeje zwězkoweje republiki.

Do togo jo wón był wót 14. měrca 2018 zastupnik zwězkoweje kanclaŕki Angele Merkel a financny ministaŕ Nimskeje. Wót nowembra 2007 do oktobra 2009 jo wón był 
zwězkowy ministaŕ za źěło a socialne, pón wót měrca 2011 do měrca 2018 jo wón był prědny šołta Hamburga.

## Wótkaze

* Oficialne internetowe boki Olafa Scholza