Maniok

**Maniok** (*Manihot*) jo ród ze swójźby wjelkomlokowych  rostlinow (*Euphorbiaceae*). W roźe *Manihot* se mjaz něźi 60 do 100 družynow rozeznawa. Někotare družyny se w tropach ako škrobowe dodawarje sajźiju. Wše sajźone družyny su pó górjejce mjenjowanem mjenju, wótwisnje wót regiona, wóznamjenjone. Nejwažnjejša družyna jo pšawy maniok (*Manihot esculenta*). Dokulaž wopśimjejo korjeń rostliny škrob, jo jeje sajźenje šyroko rozšyrjone. Wóna póchada originalnje z regionow źinsajšneje Brazilskeje a Paraguaya a bu južo pśed wobsedlenim Ameriki pśez Europejarjow wót prawobydlarjow za zežywjenje wužywana. Mjaztym se rostlina swětodaloko we wjele źělach tropow a subtropow sajźijo.

## Wopis
*Manihot*-družyny su bomy, kerki, połkerki abo zelišćowe rostliny. Wopśimjeju běły mlokowu mězgu. Někotare družyny wobsejźe korjentne kule. Schódne listowe łopjena su jadnory abo rukojśe rozdźělone. Łopjenowe šyški su dłujke. Pódlańske łopjena su małke.

Rostliny su zwětšego jadnodomnje rozdźělone rodne (monözisch), rědko dwójodomnje rozdźělone rodne (diözisch). Kwiśonki stoje pó wšakich w jadnorych abo zestajanych, cesto terminalnych granojtych abo njepšawowokołkojtych kwiśonkowych stołkach. Jadnorodne kwiśonki su pěślicbne. Kwiśonkowa wobalka wobstoj jano z pěś keluškowych łopjeńkow, Kronowe łopjeńka feluju. Muske kwiśonki wopśimjeju wósym až 15 lichotnych stamenow w dwěma krejzoma. Žeńske kwiśonki wopśimjeju mimo pěstki teke wótergi někotare staminodien. Twórje tśiwjechlojte kapslowe płody.

## Systematika
Rod *Manihot* bu 1754 wót engelskego botanikarja Philip Miller nastajony. Znutśika roda se źinsa něźi 60 až 100 družynow rozeznawaju, kótarež wše z Neotropis póchadaju, zwětšego z Brazilskeje.

K nejwažnjejšym družynam roda słušatej:

* brazilski maniok (*Manihot glaziovii*)
* pšawy maniok (*Manihot esculenta*)

Mimo togo eksistěruju dalšne družyny.

* *[[Manihot acuminatissima]]* Müll.Arg. in C.F.P.von Martius & auct. suc. (eds.), Fl. Bras. 11(2): 455 (1874).
* *[[Manihot aesculifolia]]* (Kunth) Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 55 (1827).
* *[[Manihot alutacea]]* D.J.Rogers & Appan, Fl. Neotrop. Monogr. 13: 130 (1973).
* *[[Manihot angustiloba]]* (Torr.) Müll.Arg. in A.P.de Candolle, Prodr. 15(2): 1073 (1866).
* *[[Manihot anisophylla]]* (Griseb.) Müll.Arg., J. Bot. 12: 230 (1874).
* *[[Manihot anomala]]* Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 27 (1827).
* *[[Manihot attenuata]]* Müll.Arg. in C.F.P.von Martius & auct. suc. (eds.), Fl. Bras. 11(2): 443 (1874).
* *[[Manihot auriculata]]* McVaugh, Brittonia 13: 190 (1961).
* *[[Manihot baccata]]* Allem, Int. J. Pl. Sci. 160: 181 (1999).
* *[[Manihot brachyandra]]* Pax & K.Hoffm. in H.G.A.Engler, Pflanzenr., IV, 147, XVI: 196 (1924).
* *[[Manihot brachyloba]]* Müll.Arg. in C.F.P.von Martius & auct. suc. (eds.), Fl. Bras. 11(2): 451 (1874).
* *[[Manihot caerulescens]]* Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 56 (1827).
* *[[Manihot carthaginensis]]* (Jacq.) Müll.Arg. in A.P.de Candolle, Prodr. 15(2): 1073 (1866).
* *[[Manihot catingae]]* Ule, Bot. Jahrb. Syst. 42: 221 (1908).
* *[[Manihot caudata]]* Greenm., Proc. Amer. Acad. Arts 32: 82 (1903).
* *[[Manihot cecropiifolia]]* Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 49 (1827).
* *[[Manihot chlorosticta]]* Standl. & Goldman, Contr. U. S. Natl. Herb. 13: 375 (1911).
* *[[Manihot compositifolia]]* Allem, Revista Brasil. Biol. 49: 650 (1989 publ. 1990).
* *[[Manihot condensata]]* D.J.Rogers & Appan, Fl. Neotrop. Monogr. 13: 100 (1973).
* *[[Manihot corymbiflora]]* Pax & K.Hoffm. in H.G.A.Engler, Pflanzenr., IV, 147, II: 80 (1910).
* *[[Manihot crassisepala]]* Pax & K.Hoffm. in H.G.A.Engler, Pflanzenr., IV, 147, II: 28 (1910).
* *[[Manihot crotalariiformis]]* Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 24 (1827).
* *[[Manihot davisiae]]* Croizat, J. Arnold Arbor. 23: 224 (1942).
* *[[Manihot diamantinensis]]* Allem, Revista Brasil. Biol. 49: 658 (1989 publ. 1990).
* *[[Manihot dichotoma]]* Ule, Tropenpflanzer 11: 863 (1907).
* *[[Manihot divergens]]* Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 41 (1827).
* *[[Manihot epruinosa]]* Pax & K.Hoffm. in H.G.A.Engler, Pflanzenr., IV, 147, XVI: 196 (1924). Syn. *Manihot floribunda* Pax & K. Hoffmann
* Maniok (*Manihot esculenta* Crantz), Inst. Rei Herb. 1: 167 (1766). Syn. *Manihot edule* A. Rich., *Manihot loureiri* Pohl, *Manihot manihot* (L.) Cockerell, *Jatropha manihot* L., *Manihot melanobasis* Muell. Arg.)
* *[[Manihot falcata]]* D.J.Rogers & Appan, Fl. Neotrop. Monogr. 13: 125 (1973).
* *[[Manihot filamentosa]]* Pittier, J. Wash. Acad. Sci. 20: 11 (1930).
* *[[Manihot flemingiana]]* D.J.Rogers & Appan, Fl. Neotrop. Monogr. 13: 143 (1973).
* *[[Manihot foetida]]* (Kunth) Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 55 (1827).
* *[[Manihot fruticulosa]]* (Pax) D.J.Rogers & Appan, Fl. Neotrop. Monogr. 13: 149 (1973).
* *[[Manihot gabrielensis]]* Allem, Revista Brasil. Biol. 49: 653 (1989 publ. 1990).
* *[[Manihot glaziovii]]* Müll.Arg. 
* *[[Manihot gracilis]]* Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 23 (1827).
* *[[Manihot grahamii]]* Hook., Hooker's Icon. Pl. 11: t. 530 (1843).
* *[[Manihot guaranitica]]* Chodat & Hassl., Bull. Herb. Boissier, II, 5: 671 (1905).
* *[[Manihot handroana]]* Cruz, Brogantia 26: 318 (1967).
* *[[Manihot hassleriana]]* Chodat, Bull. Herb. Boissier, II, 5: 672 (1905).
* *[[Manihot heptaphylla]]* Ule, Tropenpflanzer 11: 863 (1907).
* *[[Manihot hilariana]]* Baill., Adansonia 4: 282 (1864).
* *[[Manihot hunzikeriana]]* Mart.Crov., Bonplandia (Corrientes) 1: 273 (1964).
* *[[Manihot inflata]]* Müll.Arg. in C.F.P.von Martius & auct. suc. (eds.), Fl. Bras. 11(2): 450 (1874). 
* *[[Manihot irwinii]]* D.J.Rogers & Appan, Fl. Neotrop. Monogr. 13: 137 (1973).
* *[[Manihot jacobinensis]]* Müll.Arg., Linnaea 34: 205 (1865). Syn.: *Manihot occidentalis* Muell. Arg., *Manihot rigidifolia* Pax & K. Hoffmann
* *[[Manihot janiphoides]]* Müll.Arg. in C.F.P.von Martius & auct. suc. (eds.), Fl. Bras. 11(2): 480 (1874).
* *[[Manihot jolyana]]* Cruz, Brogantia 24: 360 (1965).
* *[[Manihot leptophylla]]* Pax & K.Hoffm. in H.G.A.Engler, Pflanzenr., IV, 147, II: 57 (1910).
* *[[Manihot longipetiolata]]* Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 25 (1827).
* *[[Manihot maguireana]]* D.J.Rogers & Appan, Fl. Neotrop. Monogr. 13: 161 (1973).
* *[[Manihot maracasensis]]* Ule, Bot. Jahrb. Syst. 42: 221 (1908).
* *[[Manihot marajoara]]* Huber, Bol. Mus. Goeldi Hist. Nat. Ethnogr. 5: 120 (1908).
* *[[Manihot mcvaughii]]* V.W.Steinm., Contr. Univ. Michigan Herb. 24: 184 (2005).
* *[[Manihot membranacea]]* Pax & K.Hoffm. in H.G.A.Engler, Pflanzenr., IV, 147, III: 111 (1911).
* *[[Manihot michaelis]]* McVaugh, Brittonia 13: 190 (1961).
* *[[Manihot mirabilis]]* Pax in H.G.A.Engler, Pflanzenr., IV, 147, II: 91 (1910).
* *[[Manihot mossamedensis]]* Taub., Bot. Jahrb. Syst. 21: 442 (1896).
* *[[Manihot nana]]* Müll.Arg. in C.F.P.von Martius & auct. suc. (eds.), Fl. Bras. 11(2): 448 (1874).
* *[[Manihot neusana]]* Nassar, Ci. & Cult. 38: 340 (1986).
* *[[Manihot nogueirae]]* Allem, Revista Brasil. Biol. 49: 656 (1989 publ. 1990).
* *[[Manihot oaxacana]]* D.J.Rogers & Appan, Fl. Neotrop. Monogr. 13: 46 (1973).
* *[[Manihot obovata]]* J.Jiménez Ram., Anales Inst. Biol. Univ. Nac. Autón. México, Bot. 60: 52 (1990).
* *[[Manihot oligantha]]* Pax & K.Hoffm. in H.G.A.Engler, Pflanzenr., IV, 147, II: 53 (1910).
* *[[Manihot orbicularis]]* Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 20 (1827).
* *[[Manihot palmata]]* Müll.Arg. in A.P.de Candolle, Prodr. 15(2): 1062 (1866).
* *[[Manihot pauciflora]]* Brandegee, Univ. Calif. Publ. Bot. 4: 89 (1910).
* *[[Manihot paviifolia]]* Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 52 (1827).
* *[[Manihot peltata]]* Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 18 (1827).
* *[[Manihot pentaphylla]]* Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 53 (1827).
* *[[Manihot peruviana]]* Müll.Arg., Linnaea 34: 206 (1865).
* *[[Manihot pilosa]]* Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 55 (1827).
* *[[Manihot pohliana]]* Müll.Arg. in C.F.P.von Martius & auct. suc. (eds.), Fl. Bras. 11(2): 464 (1874).
* *[[Manihot pohlii]]* Wawra, Flora 47: 252 (1864).
* *[[Manihot populifolia]]* Pax in H.G.A.Engler, Pflanzenr., IV, 147, II: 93 (1910).
* *[[Manihot pringlei]]* S.Watson, Proc. Amer. Acad. Arts 26: 148 (1891).
* *[[Manihot procumbens]]* Müll.Arg., Linnaea 34: 206 (1865).
* *[[Manihot pruinosa]]* Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 28 (1827). Syn.: *Manihot pseudopruinosa* Pax & K.Hoffmann., *Manihot burchellii* Muell., *Jatropa pruinosa* Steudel
* *[[Manihot pseudoglaziovii]]* Pax & K.Hoffm. in H.G.A.Engler, Pflanzenr., IV, 147, XVI: 196 (1924).
* *[[Manihot purpureocostata]]* Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 19 (1827).
* *[[Manihot pusilla]]* Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 36 (1827).
* *[[Manihot quinquefolia]]* Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 56 (1827). Syn.: *Jatropa quinquefolia* Steudel
* *[[Manihot quinqueloba]]* Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 21 (1827).
* *[[Manihot quinquepartita]]* Huber ex D.J.Rogers & Appan, Fl. Neotrop. Monogr. 13: 196 (1973).
* *[[Manihot reniformis]]* Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 56 (1827). Syn.; *Jatropa reniformis* Steudel
* *[[Manihot reptans]]* Pax in H.G.A.Engler, Pflanzenr., IV, 147, II: 30 (1910).
* *[[Manihot rhomboidea]]* Müll.Arg., Linnaea 34: 205 (1865).
* *[[Manihot rubricaulis]]* I.M.Johnst., Contr. Gray Herb. 68: 90 (1923).
* *[[Manihot sagittatopartita]]* Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 22 (1827). Syn. *Jatropha sagittato-partita* Steudel
* *[[Manihot salicifolia]]* Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 18 (1827).
* *[[Manihot sparsifolia]]* Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 26 (1827).
* *[[Manihot stipularis]]* Pax in H.G.A.Engler, Pflanzenr., IV, 147, II: 50 (1910).
* *[[Manihot stricta]]* Baill., Adansonia 4: 282 (1864).
* *[[Manihot subspicata]]* D.J.Rogers & Appan, Fl. Neotrop. Monogr. 13: 62 (1973).
* *[[Manihot surinamensis]]* D.J.Rogers & Appan, Fl. Neotrop. Monogr. 13: 80 (1973).
* *[[Manihot tenella]]* Müll.Arg. in C.F.P.von Martius & auct. suc. (eds.), Fl. Bras. 11(2): 484 (1874).
* *[[Manihot tomatophylla]]* Standl., Amer. Midl. Naturalist 36: 178 (1946).
* *[[Manihot tomentosa]]* Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 50 (1827).
* *[[Manihot triloba]]* (Sessé) McVaugh ex Miranda, Bol. Soc. Bot. México 29: 38 (1965).
* *[[Manihot tripartita]]* (Spreng.) Müll.Arg. in A.P.de Candolle, Prodr. 15(2): 1068 (1866). 
* *[[Manihot triphylla]]* Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 37 (1827).
* *[[Manihot tristis]]* Müll.Arg. in C.F.P.von Martius & auct. suc. (eds.), Fl. Bras. 11(2): 449 (1874).
* *[[Manihot variifolia]]* Pax & K.Hoffm. in H.G.A.Engler, Pflanzenr., IV, 147, II: 85 (1910).
* *[[Manihot violacea]]* Pohl, Pl. Bras. Icon. Descr. 1: 43 (1827).
* *[[Manihot walkerae]]* Croizat, Bull. Torrey Bot. Club 69: 452 (1942).
* *[[Manihot websteri]]* D.J.Rogers & Appan, Fl. Neotrop. Monogr. 13: 72 (1973).
* *[[Manihot weddelliana]]* Baill., Adansonia 4: 281 (1864).
* *[[Manihot xavantinensis]]* D.J.Rogers & Appan, Fl. Neotrop. Monogr. 13: 124 (1973).
* *[[Manihot zehntneri]]* Ule, Bot. Jahrb. Syst. 50(114): 10 (1914).

## Wužywanje
30 až 60 cm dłujke, w promjenjach gromaźe stojece, mlokomězgowe a na škrob bogate korjenje wopśimjeju pśi někotarych družynow cyanowóźik a su togodla gadowate. Zagadowańske zjawy su ataksija, amblyopija. Pśez pśigódne wobjadnanje (mócny wogrěśe) se pak wupšažecy cyanowóźik wótpóra, a dostanu pótom dobre žywidła. Maniok ma pak drobny wutk na proteina (jano něźi 1,2 %) a jano wjelgin małke esencielne aminokisaliny. (tšach Kwashiorkor-syndroma.) Aby pśeśiwo tomu póstupował, pórucyjo se pśidatne jěźenje na proteinach bogatych Maniok-łopjenow.

Wužywanje kulow ako žywidła slědk źo na prawobydlarjow pódpołdnjoweje Ameriki. Maniok jo teke źinsa hyšći wažne głowne žywidła w Brazilskej, pśedewšym na pódpołnocy a dłujkem zajtšu kraja.

Kaž wjele tropiskich  wužytne rostliny pódajo maniokowy kerk z małkim nałožowanim źěła wusoki dobytk.

Kule bu wobělone, rozmlate a tšugane, a pótom zamócone. Pó někotarych dnjach wutłoce masu, wumyju ju pśez tak mjenjowany tipití a wopjakuju ju w kachlach. W prasy wóstajona masa doda Maniokowu muku (farinha).

Maniokowa muka se móžo pódobnje kaž pšenicu muku wužywa. Luźe z alergijami pśeśiwo pšenicy a drugim trajdam wužywaju togodla cesto maniokowu muku ako narownanje.

Mimoprodukt zgótowanja maniokoweje muki jo škrob („polvilho“), kótaryž bu wopjacony a pótom „Tapioka“ mjenjowany.

W drugich regionach dostanu pó modificěrowanym jadnanju pitśku druge produkty; teke pśigótuju z muki tykańc (na pś. Beijú), kótarež našomu klěboju  mjenjej abo wěcej pódobne su, a na Antillach měšaju maniokowu muku z pšenicneju muku a pjaku z togo klěb („conaque“).

Fryšny korjeń wužywaju ako gójeński srědk pśi wrjodach.

Łopjena manioka se ako zeleninu jěźe. Semjenja wšych tśi górjejce mjenjowanych družynow statkuju purgěrujcy a bluwanje rozbuźece.

Słodnosći, kótarež w Brazilskej z manioka zgótuju, su (u.&nbsp;a.) Beijú, Farofa abo Tarubá. Pśedewšym w Peruwje pśewšo lubowana najěź jo „Yuca á la Huancaína“, „Yuquitas“ jo tam samo pśi wšych wjelikich fastfood-seśach ako mały pśikusk.

Maniok se teke w centralnej Africe (Kamerun, Gabun, Kongo atd.) intensiwnje a rad wužywa. Muka (Foufou) se cesto za družynu klejzowego śěsta wužywa. Kula se rada w parje abo we wóźe wari a nic rědko fritěrujo.
Maniokowe łopjena su teke wjelgin lubowana jěź a se z mazom zemskich wórješkow, płodami wólejowych palmow abo kokosowym mlokom pśigótujo.
Wjelgin lubowane (a za europske njebja wjelgin zwucenja pótrěbne) su do palmowych łopjenow zawite maniokowe žerdki (Bibolo). Toś te se pśez dopołne wopałkanje škroba z maniokoweje muka zgótuju a wobstoje togodla pśisamem ze cystego glutena. Toś ta twarda, gumijojta, translucidna substanca se ako pśikusk k rybje a měso zjě.

## Nožki


## Žrědła
* Wopis w ''Flora of China''. 

## Wótkaze