open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dublice

**Dublice** (''pol.'' **Tuplice**, ''nim.'' Teuplitz) su wjas w gmejnje Dublice *([[gmina Tuplice]])* we lubuskem wójewódstwje w Pólskej.
Kałk

**Kałk** (''pol.'' **Kałki**, ''nim.'' Kalke) jo wjas w gmejnje Trjebule *([[Gmina Trzebiel]])* we lubuskem wójewódstwje w Pólskej.
Maliń

**Maliń** (''pol.'' **Mielno**, ''nim.'' Mehlen) jo mała wjas w pólskej gmejnje Gubin *(pól. [[gmina Gubin]])* we lubuskem wójewódstwje.
Bróžańce

**Bróžańce** (''pol.'' **Brożek**, ''nim.'' Forst-Scheuno) su wjas w gmejnje Brody *([[gmina Brody]])* we lubuskem wójewódstwje w Pólskej.
Bukowina

**Bukowina** (''pol.'' **Bukowina**, ''nim.'' ...) jo wjas w gmejnje Trjebule *([[Gmina Trzebiel]])* we lubuskem wójewódstwje w Pólskej.
Kameńc

**Kameńc** (''pol.'' **Kamienica nad Nysą Łużycką**, ''nim.'' Kemnitz) jo wjas w gmejnje Trjebule *([[Gmina Trzebiel]])* we lubuskem wójewódstwje w Pólskej.
Wjelike Zdźary

**Wjelike Zdźary** (, ) su wjas w gmejnje Trjebule *([[Gmina Trzebiel]])* we lubuskem wójewódstwje w Pólskej.

#### wjasne źěłe

* Małe Zdźary (Żarki Małe, Klein-Särchen) 
* Wjelike Zdźary

## Wótkaz
Brunojce

**Brunojce** (*teke* ''gsb.'' Brunojcy, ''pol.'' **Bronowice**, ''nim.'' Braunsdorf) su wjas w gmejnje Trjebule *([[Gmina Trzebiel]])* we lubuskem wójewódstwje w Pólskej.
Póžym

**Póžym** (''pol.'' Póżna *abo* **Późna**, ''nim.'' Pohsen) jo wjas w gmejnje Gubin *([[Gmina Gubin]])* we lubuskem wójewódstwje w Pólskej.
Markośice

**Marcośice** (''pol.'' **Markosice**, ''nim.'' Markersdorf) su wjas w gmejnje Gubin *([[Gmina Gubin]])* we lubuskem wójewódstwje w Pólskej.
Brjozow

**Brjozow** (''pol.'' **Brzozów**, ''nim.'' Birkenberge) jo wjas w gmejnje Gubin *([[Gmina Gubin]])* we lubuskem wójewódstwje w Pólskej.
Huglina

**Huglina** (''pol.'' **Węgliny**, ''nim.'' Oegeln) jo wjas w gmejnje Gubin *([[Gmina Gubin]])* we lubuskem wójewódstwje w Pólskej.
Kółow

**Kółow** (''pol.'' **Koło**, ''nim.'' Kohlo) jo wjas w gmejnje Brody *([[Gmina Brody]])* we lubuskem wójewódstwje w Pólskej.
Gubink

**Gubink** (''pol.'' **Gubinek**, ''nim.'' Gubinchen) jo wjas nad Nysy w pólskem gmejnje Gubin we lubuskem wójewódstwji.
Brody (Pólska)

**Brody** (''pól.'' **Brody**, ''nim.'' Pförten) su město w Žarowskem wokrejsu (*powiat żarski*) lubuskego wójewódstwa w pólskem źělu Dolneje Łužyce. Do 18. stolěśa jo se how powědało serbski.

## Nožki
Grimma

**Grimma** jo wjelike wokrejsne město wót Lipsčańskego kraja w Sakskej z 19.289 wobydlarjami; 31. dec. 2007.
Lubnjow

**Lubnjow/Błota** ( *Lübbenau/Spreewald*) jo bramborske město we wokrejsu Górne Błota-Łužyca. Lažy w Błotach a słuša do serbskego sedleńskego ruma.

## Wobraze

Luebbenau Spreewald Museum.jpg|Błośański muzej Lubnjow
SpreewaldkahnDeutschePostLübbenauLehde.JPG|Lubnjow, postowy cołn
Luebbenau Kirche.jpg|Lubnjow, stare město a cerkwja 


## Měsćańske a wejsne źěle

* **Bobolce** (Boblitz) 
* **Buchow** (Groß Beuchow) 
** **Buchojc** (Klein Beuchow) 
* **Cerkwica** (Zerkwitz) 
* **Dłopje** (Kittlitz) 
** **Lichtnow** (Lichtenau) 
** **Stańšojce** (Eisdorf)  
** **Tłukom** (Schönfeld)  
* **Klěšow** (Groß Klessow)  
** **Klěšojc** (Klein Klessow)
* **Lědy** (Lehde)
* **Lipje** (Leipe) 
* **Lubń** (Groß Lübbenau)  
* **Kśimnice** (Krimnitz)
* **Radyńc** (Klein Radden)  
** **Radyń** (Groß Radden)  
* **Rogow** (Ragow) 
* **Wótšowc** (Bischdorf) 
* **Želnjojce**; *"Brescojce"* (Hindenberg)

## Nožki


## Wótkaz
Wiesbaden

**Wiesbaden** jo město w Nimskej a stolica zwězkowego kraja Hesseńskej.

W lěśe 2008 jo w měsće bydliło 275 422 luźi.

## Eksterne wótkaze

* http://www.wiesbaden.de/
Poręba

**Poręba** (pól. **Poręba**) jo město w pódpołdnjowej Pólskej, w šlazyńskem wójewódstwje, nad rěku Czarna Przemsza. W léśu 2008 jo w Porębie bydliło 8 747 luźi.

## Eksterne wótkaze
* Poręba
Grabin

**Grabin** (*nim.* **Finsterwalde**) jo bramborske město we wokrejsu Łobjo-Halštrow, lažy něźi 140 km na pódpołdnjo wót Barlinja, něźi 90 km na pódpołnoc wót Drježdźan, na krotki wjacor wót Chóśebuza a něźi 100 km na pódzajtšo wót Lipska.
 

## Měsćańske a wejsne źěle

* Heinrichsruh 
* Nehesdorf
* Pechhütte 
* Schiemenzmühle
* Sorno
* Süd  
* Am Flugplatz
* Margaretenhof
Kalawa

**Kalawa** ( *Calau*) jo bramborske město we wokrejsu Górne Błota-Łužyca, kótarež słuša do serbskego sedleńskego ruma. Lažy něźi 130 km na krotke zajtšo wót Barlinja, něźi 90 km na pódpołnoc wót Drježdźan, na pódwjacor wót Chóśebuza a něźi 120 km na pódzajtšo wót Łipska, na krotki wjacor wót Błotow.

## Stawizny
Mě Kalawa wótwóźujo se wót staroserbskego słowa *kal*, což tak wjele kaž tonidło abo kališćo wóznamjenijo. Město se pisnje 1279 prědny raz naspomnjejo. W Kalawje dawašo tegdy grod z mjenim *Dunkelsburg* a lažešo na dłujkem wjacorje města. Ale južo w 16. stolěśu był toś ten sylnje rozpadnjony. Źinsa se jano hyšći někótare zbytki něgajšnych murjow namakaju. Město lažešo pśi wikowanskem kśicowanišću, tak až se w srjejźowěku tam wěste derjeměśe wuwiwašo. W póznym srjejźowěku zachopijo se na póznjogotiskej halowej cerkwi twariś, kótaraž hyšći źinsa wobraz města wobkněžyjo.

Kalawa běšo južo ze 14. stolěśa wokrejsne město. To zalažešo pó wšym zdaśu na tegdejšym dominowacem góspodaŕskem połoženju města póromje drugim bliskim městam na pódpołdnjo wót Błotow. Teritorij wokrejsa pak se pśez stolěśe cesto změnješo. W měsće běšo serbšćina mimo nimšćiny wobchadna rěc až do prědneje połojcy 19. stolěśa.
 

## Měsćańske a wejsne źěle

* Bólašojce *(Bolschwitz)*
** Wólšyna *(Erlenau)*
* Bukow *(Buckow)*
* Chańc *(Gollmitz)*
** Žytym *(Settinchen)*
* Jazory *(Groß Jehser)*
** Jazorce *(Mallenchen)*
*** Śerpšow *(Erpitz)*
* Kamjeny *(Kemmen)*
** Škódow *(Schadewitz)*
** Zarěc *(Säritz)*
* Kšupow *(Craupe)*
** Radowańk *(Radensdorf)*
** Žrakow *(Schrakau)*
* Młoźe *(Mlode)*
** Rochusowy Doł *(Rochusthal)*
* Synjeńce *(Zinnitz)*
** Batowk *(Bathow)*
* Wjerchownja *(Werchow)*
** Kobłej *(Cabel)*
** Wjelchna *(Plieskendorf)*
* Zasłomjeń *(Saßleben)*
** Kałkojce *(Kalkwitz)*
** Rudna *(Reuden)*
* Změšow *(Groß Mehßow)*
** Změšowk *(Klein Mehßow)*

## Noty


## Wótkaze

* Internetowy bok města Kalawa
Wětošow

**Wětošow** ( *Vetschau/Spreewald*) jo bramborske město we wokrejsu Górne Błota-Łužyca, kótarež lažy něźi 120 km na krotke zajtšo wót Barlinja, něźi 80 km na pódpołnoc wót Drježdźan, na dłujkowjacor wót Chóśebuza a něźi 120 km na pódzajtšo wót Lipska w Błotach.
 
W lětach 1929–41 jo we Wětošowje źěłał Benjamin Běgaŕ (1873–1945) ako slědny serbski faraŕ, kenž jo serbski powědał. Na cerkwinskim kjarchobje jo jogo row.

## Měsćańske a wejsne źěle
* Herpna *(Repten)*
* Hogrozna *(Ogrosen)*
* Huštań *(Wüstenhain)* 
* Chórice *(Göritz)*
* Kósojce *(Koßwig)*
* Łaz *(Laasow)*
* Łoboźice *(Lobendorf)*
* Njabožkojce *(Naundorf)*
* Pšyne *(Missen)*
* Raduš *(Raddusch)*
* Tarnojsk *(Tornitz)* 
* Tšadow *(Stradow)*
* Zušow *(Suschow)* 

## Nožki


## Wótkaz
Dobrjoług-Góstkow

**Dobrjoług-Góstkow** (nim. *Doberlug-Kirchhain*) jo bramborske město we wokrejsu Łobjo-Halšter pśi Małym Halšteru. Město lažy něźi 120 km na pódpołdnjo wót Barlinja, něźi 95 km na pódpołnoc wót Drježdźan, na pódwjacor wót Chóśebuza a něźi 95 km na pódzajtšo wót Lipska.
 
## Wobraze

Schloss Doberlug 2007.jpg|Grod w Dobrjoługu
KircheBuchhain.JPG|Bukowina - wejsna cerkwja
Prießen Kirche.JPG|Brjazyna - cerkwja
Weißgerbermuseum Doberlug-Kirchhain.jpg|Dobrjoług - Weißgerberski muzej


## Měsćańske a wejsne źěle

* Dobrjoług
** Kleinhof
** Hammerteich
*** Bad Erna
* Góstkow
** Schulz
** Waldhufen
* Arenzhain
* Bukowina
* Debrik
* Frankena
* Hendrichojce
* Lichtnow
* Ług
* Něgojce
* Bŕazyna pó nowem pšawopisu: Brjazyna
* Tšebuz
** Burgwarde
** Lubchol
* Werenzhain

## Žrědła
Serbske Kamjenicy

**Serbske Kamjenicy** (''čes.'' **Srbská Kamenice**, ''nim.'' Windisch Kamnitz *abo* Wendisch Kamnitz) jo wjas pla města Česká Kamenice pśi rěce dele na Kamenice we wokrejsu Děčín w Ústeckéch kraju w Českej.
 
Na pódzajtšo zachopijo do Łužyskich Górow w pódpołdnju wót narodnego parka Česka Šwicarska.


file:Fotothek df rp-b 0840025 Srbská Kamenice (Windisch-Kamnitz). Dreifaltigkeitsrelief von 1701, aufgerichtet.jpg|tšojosćny relief - w lěśe 1701,Serbske Kamjenicy 
file:Windisch-Kamnitz.jpg|Serbske Kamjenicy - w lěśe 1904
file:Wendisch Kamnitz (2).jpg|Cerkwej w Serbske Kamjenjenici
Mimoň

**Mimoň** ( *Niemes*) jo město we wokrejsu Česká Lípa w krajach Libereckým w Českej.


file:Pivovarské sklepy.JPG|Piwowarske piwnicarnja
file:Mimoň, pohled od kostela.JPG|
file:Mírová ulice, Mimoň.JPG|Mírová ulice a cerkwja
Děčín

**Děčín**  *Dźěćin* teke *Dźěćin-Pódmokły* ( *Tetschen-Bodenbach*,  *Dźěčin*) jo město w pódpołnocnych Čechach pśi Łobju a Ploučnicy, wokoło 35 kilometrow wuše Drježdźan a wokoło 70 kilometrow na pódpołnoc wót Pragi.

## Nóžki


## Wótkaz
Ć

**Ć** jo pěty pismik w pólskem, serbskem, bosniskem a chorwatskem alfabeśe a ma samsku poziciju we łatyńskej wersiji serbiskego a carnogórskego alfabeta.

W kyriliskej wersiji serbiskego carnogórskego alfabeta wótpowědujo pismikoju ć pismik Ћ. 

Jogo zuk jo mjaz [tj] a [č].

## Reprezentěrowanje w licaku
W Unicode ma Ć ako wjeliki pismik cysło U+0106 a ako mały pismik ć cysło U+0107.
Liberec

**Liberec** (nim. *Reichenberg*) jo město w pódpołnocnej Českej nad Łužyskeju Nysu pód góru Jěštědom.

## Wobraze

wobraz:Liberec, Švédská.jpg|Liberec - "Šwedska" (2007-2008)
wobraz:Liberec Rathaus Aussicht.JPG|Liberec - raźcownja
wobraz:Liberec Waldsteinhäuser.JPG|Liberec - Waldsteinhäuser
wobraz:Map cz Liberec kroton.svg|Na kórśe Českeje


### Wobchod
Wikow

**Wikow** ( *Elsterwerda*) jo bramborske město we wokrejsu Łobjo-Halšter pśi Carnym Halšterje a Połčnicy, lažy něźi 140 km na pódpołdnjo wót Barlinja, něźi 70 km na dłujki wjacor wót Drježdźan, na krotki wjacor wót Chóśebuza a něźi 80 km na pódzajtšo wót Lipska. Na pódpołnoc dosega do narodnego parku dolnołužyskej góli a na pódzajtšu do Chrjonijm.
 



## Měsćańske a wejsne źěle

* Biehla – **Běła** 
* Kotschka – **Kóčka** 
* Kraupa – **Křupač** 
* Krauschütz – **Kružwica**  
* Mitte – **Srjedźišćo** 
* West – **Zapadnišćo**
  

## Fotografije


Dataja:Elsterbrunnen Elsterwerda neu.jpg|Studnja
Dataja:Elsterschloß Elsterwerda3.JPG|Halštrowy grod
Dataja:Kleine Galerie Elsterwerda 11.jpg|wobrazownja we domu Hanca Nadlera


## Noty
Rukow

**Rukow** ( *Bad Liebenwerda*) jo bramborske město we wokrejsu Łobjo-Halšter pśi Carnym a Małym Hałšterom. Lažy něźi 140 km na pódpołdnjo wót Barlinja, něźi 90 km na dłujki wjacor wót Drježdźan, na krotki wjacor wót Chóśebuza a něźi 80 km na pódzajtšo wót Lipska.

Na pódzajtšo zachopijo Narodny park dolnołužyski góla a pódwjacorje Annaburger Heide.
 


## Fotografija


Dataja:Kleine Elster Maasdorf4.jpg|W Małym Hałštrowom pła Mostej
Dataja:Kirche Dobra2.JPG|Cerkwej w Dobrowodach.
Dataja:Oschätzchen.JPG|Ošěšyn
Dataja:Mühle Prieschka 1.jpg|Bernhardem młynej w Brišach.


## Nožki
Šwikawa

**Šwikawa** (nim. *Zwickau*, čes. *Cvikov*) jo wokrejsne město we lichotnem staśe Sakska w Bogotskej z 95 089 wobydlarjami (staw: 30. sep. 2008).  

Město lažy na pódwjacor wót Rudnych górow pśi Šwikawje, na krotki wjacor wót Drježdźan (110 km), pódpołdnjo wót Lipska (70 km), Gerach (33 km) a krotki wjacor wót  Kamjenicy (31 km).

## Měsćański wobchad

## Noty
Solawa

**Solawa** (*nim.* Saale, *čes.* Sála) jo rěka w Bayerskej, Durinskej a Saksko-Anhaltskej, z 413 km. 

Žrědło rěki lažy pla města Hof a rěka běžy w měsće Barbyz  do Łobja.

## Žrědła
Łobjo

**Łobjo** (*nim.* Elbe, *čes.* Labe) jo rěka w Českej a Nimskej. 

Žrědło rěki lažy w Kerkonošach pla českego sedlišća Špindlerův Mlýn a jeje wulew do Pódpołnocnego mórja 1&nbsp;091,47 km wót Hamburga.

## Stawizny

## Žrědła
Módła

**Módła** (*nim.* Mulde, *čes.* Mulda) jo rěka w Sakskej a Saksko-Anhaltskej. 

Žrědło Šwikawy lažy pla Talsperre Muldenberg a žrědło Wólnowska Módła (Wólnowa) na pódzajtšu wóte Rudnych górow pła českem sedlišću Wołtawa (*čes.* *Moldava*). 

Zjadnośenje rěkach pla Lipsku (Großbothen) a pśi wulewje z 124 km (''nag.'' 290 km) we Dessau-Roßlau (Elbe) do Łobjow.

## Noty
Šwikawa (rěka)

**Šwikawa** (nim. *Zwickauer Mulde*, čes. *Cvikovské Mulda*) jo rěka w Sakskej. 

Žrědło rěki lažy w gaśeńskem jazoru Muldenbach we wokrejsu Vogtland. Šwikawa běžy 166 km pśez Aue, Šwikawu, Glauchau, Rochlicu a se pla Lipska z Módłej zjadnośujo.

## Noty
Habola

**Habola** (''ger.'' Habula − ″pśistaw″, *nim.* **Havel**) jo rěka w Mecklenburg-Pśedpomorskej, Barlinju a Bramborskej, z dłujkosću 325 km (*inkluziwnje [[Sprjewja]] 560 km*). 

Žrědło rěki lažy pla sedlišća Ankershagen a rěka běžy w měsće Havelberg do Łobja.

## Nožki
Odra

**Odra**  (''nim.'' Oder, ''pól.'' Odra, ''šl.'' Uodra, ''čes.'' Odra, ''gsb.'' Wódra, ''łat.'' Viadua) jo rěka w Nimskej, Pólskej a Górnošlazyńskej w Čechach.

Žrědło rěki lažy na českem Fidlův kopecu w Odrinych górach (*čes.* *Oderské vrchy*) pla sedlišću Kozlovje a pśi wulewje z 866 km we Szczecinje do Zalewje Szczecińskem (*nim.* *Stettiner Haff*) w Baltiskem mórju.

## Nožki


## Eksterne wótkaze
Carny Halšter

**Carny Halšter** ( *Schwarze Elster*,  *Čorny Halštrow*) jo rěka w Sakskej, Bramborskej a Sakskej-Anhaltskej, z dłujkosću 179 km, kótaraž běžy teke pśez Łužycu.

Žrědło rěki lažy pla města Halštrow w Górnej Łužycy. Carny Halšter wulewa se w Anhaltskej do Łobja.

## Serbske mě
Mě toś teje rěki jo w tuchylnych dolnoserbskich žrědłach a słownikach *Carny Halšter*, ale w staršych knigłach jo wiźeś teke formu *Carny Halštrow*, glej na pś. knigły Jana Šołty, *[[Pśeglěd serbskich stawiznow]]* w pśełožku Erwina Hanuša abo *[[Serby w Dolnej Łužycy]]* Petera Kunze w pśełožku Uwe Gutšmidta.

### Města a sedlišća pśi Halšterje
* Halštrow *(Elstra)*
* Kamjeńc *(Kamenz)*
* Jitro *(Milstrich)* 
* Kulow *(Wittichenau)*
* Wórjejce *(Hoyerswerda)* 
* Halštrowska Hola *(Elsterheide)* 
* Zły Komorow *(Senftenberg)*
* Rolany *(Ruhland)*
* Łuchow *(Lauchhammer)*
* Wikow *(Elsterwerda)*
* Rukow *(Bad Liebenwerda)*
* Herzberg (Elster)
* Jessen (Elster)
* Elster (Elbe)

## Žrědła


## Wótkaz
Basni Handrija Zejlera

Handrij Zejler jo pisał wjele serbskich basnjow. How su někotare kenž su wjelgin wažne za drogu wuwiśa lyrikarja.

## Pśeśiwnikam postupa

Gaśiš rěku wob źeń a tež w nocy,

zdźaržaś njamogu ju žedne mocy,

skoro brjogi pśemožo,

skoro swoj puś poběgnjo.

Dlej tam rěku źaržyš zagaśonu,

z wětšej' mocu pozdźej rozgorjonu

wiźiš, kak kraj spowrośi,

pśedrě wšo a powodni.

To cas-gaśarje daś błazne wuknu,

kak jich gaśenja se jěsno puknu,

kenž wše mocy duchowe

w pytach zdźaržaś mysle se.

Zlosći śamnikow a zagrimanja,

stśělby, spěranja a wobaranja

stajiś, wrośiś njamogu

žednu mysl postupnu.

Cas a duch se njedatej juž' gaśiś,

jeju słowa, kazni deje płaśiś:

Swětło, pšawda, lichotnosć-

dobydnu a budu rosć!

Proca śamnikow a pominanje

nigdy njemějaštej žognowanje:

Maz to maz pśec' wostanjo,

balzam nigdy njebuźo! [1]

## Słyńco-lichota (1848)

Słyńco, woła słynica

w chłodkowatem rogu.

Kak mam rosć a rozkwisßc ja,

kaž to kwěty mogu?

Pšawje maš, ow kwětulka,

sy tež k tomu stworjona!

A ty, ducho cłowjeski,

na com lažy tebje?

Njejsy kwětam k rownosći?

Groń, so žycyš sebje?

Ja śi słyšym zašumiś

a mě z głosom wotgroniś:

Lichotu, mě lichotu

město słyńca dajśo!

Pyta, komot, robotu

zrazom rozłamajśo!

Což jo z boga roźone,

byś dej teke lichotne! [2]

## Lubka leluja

Lubka lelujo,

rědnje zakwitła!

Źowćo brune, brune wocko, seń se ku mnjo!

Moja lubosć sy a duša we mnjo.

Gaž śi njewiźim,

ja se potužym.

Źowćo brune, brune wocko, seń se ku mnjo!

Moja lubosć sy a duša we mnjo.

Rědnym janźelam,

tebje pśirownam.

Źowćo brune, brune wocko, seń se ku mnjo!

Moja lubosć sy a duša we mnjo.

Tešnosć zajšpiwam,

gaž śi wopoškam.

Źowćo brune, brune wocko, seń se ku mnjo!

Moja lubosć sy a duša we mnjo.

Mojo bogatstwo

twoja lubosć jo.

Źowćo brune, brune wocko, seń se ku mnjo!

Moja lubosć sy a duša we mnjo.

Skerjej wumrěś kśěł,

gaž śi njeby měł.

Źowćo brune, brune wocko, seń se ku mnjo!

Moja lubosć sy a duša we mnjo. [3]

## Na serbsku Łužycu

Rědna Łužyca,

spšawna, pśijazna,

mojich serbskich woścow kraj,

mojich glucnych myslow raj,

swěte su mě twoje strony!

Bitwu bijachu,

twardu, zeleznu,

něga wośce serbojske

wojnske spěwy spěwy spěwaj'cy.

Chto mě zbada toś te spěwy?

Tužny syłojik

ma něnt Gromadnik,

sowa suta z Orašice,

ma tam swoje šćerbiny.

Wjele pomnitej wej gorje?

Boga Carnego

stare kralejstwo

wron něnt kradu wobsejźi;

stary mech se zeleni

na skale, kenž wołtaŕ běšo.

Luda dobrośi

njejsu zgodali

tam te stare godaki.

Serbam pśichod wonaki

cas něnt njepšašany wěšći.

Cas, ty pśiducy,

zakwiś radosny,

aby z klina twojogo

wjele mužow stanuło,

godnych nimjer wobspomnjeśa! [4]

## Zapis žrědłow
[1] Handrij Zejler: Spěwaś njejsom zabył, Ludowe nakładnistwo Domowina Budyšyn, 1974, S.51

[2] Handrij Zejler: Spěwaś njejsom zabył, Ludowe nakładnistwo Domowina Budyšyn, 1974, S.40

[3] Handrij Zejler: Spěwaś njejsom zabył, Ludowe nakładnistwo Domowina Budyšyn, 1974, S.13

[4] Handrij Zejler: Spěwaś njejsom zabył, Ludowe nakładnistwo Domowina Budyšyn, 1974, S.11/12
Wendland

**Wendland** (**Wendowojski kraj**) do hannverskem Wendowojski kraju, jo historiskem łobjowym krajnach su podwjecorem słowjańym stawiznu w wokrejsa Lüchow-Dannenberg we Dolnosakskej. 

## Geografija

Mě Wendowojski kraju lažy na krajowym rogow wóte Anhaltskej, Bramborskej, Dolnosakskej a Mecklenburgskej, we połnocnu Staromarkej (''Altmark'') pśi krotkowjacornym Łobju, za wokoło 90 km wót Glainjach (*Lüneburg*) a wokoło 200 km wót Barlinije a Hannoweju.

### Rěka w Wendowojskem kraju

* *[[Alte Jeetzel]]*
* *[[Drawehner Jeetzel]]*
* *[[Dumme]]*
* *[[Lübelner Mühlenbach]]*
* *[[Jeetzel]]*
* *[[Jeetze]]*
* *[[Neue Dumme]]* a jo pódzajtšnem kraju lažy rěkach *[[Aland]]* a *[[Seege]]*.

### Města w Wendowojskem kraju

** Bergen (''drjew.:'' Djörska )
** Clenze (''drjew.:'' Kloncka )
** Hitzacker (''drjew.:'' Ljauci )
** Lüchow (''drjew.:'' Ljauchüw )
** Wustrow (''drjew.:'' Wôstrüw )
** Dannenberg (''drjew.:'' Wajdars ) - *wokrejsne město*

## Literatura
* Wolfgang Meibeyer: Rundlinge und andere Dörfer im Wendland, Verlag und Offsetdruckerei Hartmut Geller Billerbeck/2001, ISBN 3-925861-21-1
* W. Jürries, B. Wachter: Wendland Lexikon, Band 1, A-K, Verlagsgesellschaft Köhring GmbH & Co. KG/2000, ISBN 3-926322-28-4 
* Joachim Berger: Wendländisches Wanderbuch, Bussesche Verlagshandlung, Herford 1982, ISBN 3-87120-811-6 

## Žrědła




## Eksterne wótkaze

* - tegdejšego Wendland (1900-2000) -
* - Wendlandske muzeju -
* - Webowe strony k wokrejs Lüchow-Dannenberg 

* - rundlingsdorf.de -
* - eulenhaus.de -
* - wendlander.de -
* - Google Wendland -
Bergen an der Dumme

**Bergen an der Dumme** (''drjew.:'' Djörska ) jo małe město w hannoverskem Wendowojskem kraju.
 
## Nožki
Dannenberg

**Dannenberg (Elbe)** (''drjew.:'' Wajdars ) jo stolica hannoverskego Wendlanda a wokrejsne město wokrejsa Lüchow-Dannenberg.

## Nožki
Lüneburg

**Lüneburg** (''drjew.:'' Glain , ''platt.'' Lümborg) jo stolica Limborskich wrjosatych stronow  a wokrejsne město wokrejsa Lüneburg.

## Měsćańske źěle

## Nožki
Krabat

**Krabat** jo serbska powěsć a něga jo se jej groniło “Stary kněz z Wjelikich Zdźarow.”
Powěsć z rodom jo wót kóńca 17. stolěśa až do zachopjeńka 18. stolěśa. 
Krabat jo serbski pšosaŕ, kenž se zabłuźi w gόli a wótkšyjo carny młyn pla Carnego Chołmca. Tam mejstaŕ młyna pśiwitach Krabata a wόn pomagach w młynje. Krabat pόznach malsnje, až jogo mejstaŕ jo guslowaŕ, kenž stoj w zwězku ze cartom. Kšajźu wόn cytach knigły mejstarja a stakim  wordowach pśemocny ako mejstaŕ. Ale druge wuknjeńce pśeraźichu Krabata a mejstaŕ běch wjelgin gniwny. 
Pomsć mejstarja jano móžo swojska maś zajźowaś, z tym, až wόna dopokazujo, až wόna lubujo Krabata. Maś dej Krabata srjejź drugich wuknjeńcow pόznaś. Ale mejstaŕ jo pśeměnił wšykne do wronow. Krabat wuběga domoj a wόnej wujadnajotej znamje, až maś pόznajo jeje syna. Stakim Krabat běch lichotny, ale mejstaŕ zgónich wό wobšuźe a wupominach Krabata k dueloju, kόtaryž Krabat dobych.
Pόzdźej Krabat wužyjo swόju mόc k guslowanju, z tym, až wόn zajźujo zabijanje  Auwgusta Mócnego. Mimo togo Krabat pomagach wejsańskemu ludoju, dokulaž wόn guslowach zemje płodne a bagna suche. 
Hyšći źinsa Krabat šćita wejsański lud we Łužycach.

## Nastaśe powěsći
W lěśe 1683 sakski wjerch Jan Jurij III. jo sobu pśinjasł chorwatskogo rejtarja Johannesa Schadowitza. Wjerch jo slědk pśijeł wót wojowanja pśeśiwo Turkojskej a jo darił J. Schadowitzeju we Worjejcach kubło jsy Wulke Zdźary, dokulaž wόn jo wumóžył Awgusta Mócnego wót Turkojskego popajźeństwa.  
Johannes Schadowitz jo zemrěł w lěśe 1704 we Wulkich Zdźarach a jo był zakopany w měsće Kulowje. 
Dla swójogo póchada, wuglědanja a komiskeje družyny, luźe su myslili, až wón jo był guslowaŕ a su mjenili jogo Krabat.
Jan Bjedrich Fryco

**Jan Bjedrich Fryco** ( *Johann Friedrich Fritze*; * 20. septembera 1747 w Gołkojcach, † 15. januara 1819 w Gołkojcach) - dolnoserbski faraŕ, pśełožowaŕ‎ a rěcywědnik. 

Jan Bjedrich Fryco jo se w Gołkojcach ako syn faraja naroźił. Wót 1752 až do 1757 jo wón we Wjerbnje pśi pjatkarju žywy był. Nejpjerwjej až do 1761 jo wón był wuknik na gymnaziumje w Chóśebuzu a potom w Lubinje. W lětach 1766–1769 jo wón studěrował teologiju w měsće Halle. Tam jo wón źěłał teke ako informator (wucabnik) we Franckowej syrotowni. Po studiumje jo se wón do Łužyce wrośił (01.03.1768). We Wětošowje jo wón źěłał až do 1773 ako rektor a archidiakon. 1773–1778 jo wón był faraŕ w Korjenju a wót 1778 až do 1808 w Gołkojcach. W 1791 jo wón skóńcył pśełožk Starego Testamenta do serbskeje rěcy, ale toś ten pśełožk jo mógał byś wótśišćany akle 5 lět pózdźej w lěśe 1796.

Z 61 lětami jo se Fryco w lěśe 1808 na wuměńk sednuł. 15.01.1819 jo wón wumrěł.

## Žrědła
* Frido Mětšk: *Fryco, Jan Bjedrich*, [w:] Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): *Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow*, Budyšyn 1984, s. 146.

## Eksterne wótkaze
*
Serbska nudlowa jěza

**pśicynki:**

* 250 g bantojte nudle
* 250 g placo
* 100 g kisały kał
* 200 ml zmjatana
* 100g twarožk

**pśigótowanje:**

Cynje nudle w formje za pólewanje (njewarijone). Placa kšajaju w kóstce a cynje to teke w formje za pólewanje. Na końcu se kisały kał do nudlow a placow pódměšaju. Něnto warje 800 ml wóda a 200ml zmjatana w gjarncu, muse to teke wěrcowaś, na pśikład z solom, pjepjerjom, papriku, chilom a tak dalej. Juška lenu na formu za pólewanje. Pón wobsypuju wšykne z twarožkami a cynje forma w placu. Muse to warje 30 minutow pśi 200° celsiusu. Dobry apetit!
Milinarnja Janšojce

## Powšyknje
Brunica póchadaju z wótwórjoneje jamy Janšojce (14Mio. t/ lěto) a Chóśebuz-pódpołnoc (4-6Mio. t/ lěto). Pśez śěgowy zwisk donjasćo něźi 8-11 Mio. t/ lěto) z wótwórjoneje jamy Wjelcej-pódpołdnjo. 80 000t brunice su pśetwórjowaś na źeń do milinow. Jaden kilogram brunica jo něźi jaden kilowattgóźina milina. Pśidatna energija pśez spalenje z 400 000 t jo pśizwólowało w lěte 2004.

## twarske napšawy

300m wusoke wugeńje su njetrjebali, za tym až jo było pśetwarjenje  w lětach mjazy 1990 – 1999. Ale rozbuchnjenje njejo móžno, dokulaž to njejo było městno. Togodla Vattenfall jo nałožował specielna metoda. Mašina za wótterganje jo wugótowała z bagery a jo wótmurjowała, až wugeńje su jano 50m. Wušk jo wótłamał konwencionelny.
Prjawoz

**Prjawoz** ( *Fehrow*) jo wejsny źěl w gmejnje Smogorjow-Prjawoz. Gmejna słuša k bórkojskemu amtoju wokrejsa Sprjewja-Nysa w Bramborskej. W Prjawozu su powědali w lěśe 1995 25,7&nbsp;% ludnosći serbski.

## Stawizny
Prjawoz jo se prědny raz 1362 dokumentariski naspomnił. W tamnem casu njejsu dali ławki. Togodla Prjawoz ma te mě. Bury z wólecymi (za)pśěgami su śěgnuli wóze pśekupowarjow, kótarež su ducy byli na "Salzstraße", pśez pśejězd rěki. Tam su jězdźili pśewóz teke. Stare mě "zu der Fehre", serbski prjawoz, wobwěsćijo to.

1719, 13 ławkow jo južo eksistěrowała. Togodla luźe su musali płaśiś drozne a mostowe cło, pla cłonice na Małksu.

Nanejmjenjej dwójcy raz w lěśe Prjawoz jo wobgroźił wót wjelikej wódy. Kněžki su měli Prjawoz teke. Jaden raz wjas jo słušała k Picnjoju, pótom k Chóśebuzu abo k Frankobrodoju Odrje. Pśez wójny a wognje Prjawoz jo se znicył, rowno tak cerkwja. 

"Pferdebahn", kenž wót 1846 až do 1879 mjazy Chóśebuzom a Gojazom k transportoju wikowanja jo eksistěrowała, jo měła staciju w Prjawozu. Na pózdźejšu błotajsku zeleznicu Prjawoz njejo krotko pśiwězana. 

W něgajšnej šuli jo źinsa źiśownja, młoźinski klub a gmejnske zastupnistwo. W źiśownje se wobstara gole z Prjawoza, Smogorjowa a Zakaznju. Tam južo serbske nałogi, spiwy a reje bližej zeznajo.
 
Něgajšne šulske sportnišćo jo, wót 1974, sportnišćo "SV Blau-Weiß Prjawoz". Nalětny sportowy swěźeń swěśe wše Prjawozarje zgromadne a z prominentnymi gósćami.

W nowemberje graju "Theaterfreunde Fehrow" stare tšojenja za wšych luźow.

Zawěsće woplěwa Prjawoz serbske nałogi, na pśikład zapust, jatšowny wógeń a kokot. Se rejowajo, wót 1860, w gósćeńcu "Lucas".

Młogi raz mimo pśiźo Pojsynoga w Prjawozu. Z Pojsynogom stare Prjawozarje powědaju serbski wó Bógu a swěśe a wó dobrem starem casu.

1925 jo se załožyła Prjawoska wognjowa wobora.

31. decembera 2001 jo nastała gmejna Smogorjow-Prjawoz.

## Cerkwja

Wót 1503 ma Prjawoz cerkwju.

Něntejšna cerkwja jo stwórta. Wona jo se wuswěśiła 1875.

Pó někotarych derjenjach njewjedrow, Prawozarje su pśenowili wót 1974 až do 1985 nutśikowy rum a 2001 woni su pśenowili cerkwiny torm. Kula a kśica torma stej se wobłožyłej ze złotom.

Na žnjowny swěźeń 1998 su se wužyli orgele, pó zasadnej restawraciji. 

## Šula w Prjawozu

W 19. stolěśu šula jo była w Prjawozu.

Zaprědka gmejnske zastupniki su musali sam zapłaśiś wucabniki. Pózdźej gmejna jo dostała pśidanki wót kralojskego kněžaŕstwa.

1819 jo pisało Prjawoski šulski pórěd.

Tencas wucabnikojske myto jo wobstojało z naturalijow a šulskich pjenjeze. Naturalije su byli na pśikład žyto, syre jagły a tak dalej.

Šulske pjenjeze su wobstojali z 2 slobrowiteju tolarjowu a 8 pjenježkow wót wšyknych šulskich gólow. Wót togo wucabniki su dostali 2 zylbarja.

## Wótkaze

* Amt Burg (Spreewald) – Geschichtliches Fehrow *()*
Serbske kulki

**pśicynki:**

* 1 kg kulkow
* 50 g margarina
* 80 g twarožk
* sol a pjepjeŕ
* 500 ml měsowa juška
* peterzilija
* butra k pópjakowanjeju

**pśigótowanje:**

Zaprědka cysće, běle a raškuju kulki w škli. Pón měšaju sol, pjepjeŕ a trějucy twarožk. Rozgrěju butru w gjarncu, połnje měšańca k kulka a wobleju z góruceju měsoweju jušku. Pón muse to wokoło 30 minutow pariś, ale jano pśi mjenjej temperaturje a z pókšywacom. Až to jo gótowy, cynje kulkowu měšańcu w formje za pólewanje. Něnt směju twarožk na kulku a wšykne mogu w pjacu. Gaž pólewanje wónja lěbgodne a twarožk jo złotožołty, muse jěsć z pjaca. Kśěł na kóńcu pśispomnjeś, až směju pósypaś hyšći śopłe pólewanje z peterziliju. Dobry apetit!
Chude ryśarje

**pśicynki:**

* 5 jaja
* 250 ml mloko
* klěb (n.p. běły klěb abo toast)
* butra k pópjakowanjeju

**pśigótowanje:**

Trjebaju klěb w skibje a muse rozbiś jaja w škli, pó tom leju teke mloko w škli. Zatkaju skiby w měšańcy a pón pjaku w panwi z butru. Až wšykne chude ryśarje su gótowe, směju skiby ze cukorom a/abo cymt pósypaś. Dobry apetit!
Detlef Kobjela

**Detlef Kobjela**, nim. Detlev Kobela (roź. 7. apryla 1944 w Rogoznje, wum. 18. maja 2018 w Budyšynje) jo był serbski komponist a muzikolog.

Kobjela jo se naroźił 7. apryla 1944 w Rogoznje. Za swójich źiśecych dnjow jo wón pomagał nanoju w pjakaŕni. Tam jo Kobjela słyšał teke prědne serbske słowa. Serbska jo była teke rěc jogo starki. Wót nana jo wón dostał pódpěru w muzikaliskem wukubłanju.

Wón jo wuknuł  w serbskej wušej šuli w Chóśebuzu. Studěrował jo pedagogiku za muziku, germanistisku a wědomnosć za muziku na Humboldtowej Uniwersiśe w Barlinju. Pśi drogowanju ze starym pśijaśelom z wušej šuli jo wón póznał swóju žeńsku Mariju. Pód jeje wliwom jo Kobjela namakał drogu k serbskej rěcy a komponěrowanju. Wónej stej měłej dwě góleśi.

Wót 1970 až do 1980 jo Kobjela był wědomnostny sekretaŕ źěłowego krejza serbskich muzikarjow. Mimo togo jo wón był muzikaliski dramaturg a šefowy dramaturg w Serbskem ludowem ansamblu. Wót 1990 až do 1995 jo Kobjela teke był tam intendant. Wón jo cynił filmowu muziku a chorowu muziku.

## Publikacije
* *Doma rědnje jo. Dolnoserbski spiwnik*, zestajił a wudał Detlef Kobjela, Budyšin 1996.
* *Vom Regenzauberlied bis zur wendischen Pop-Ballade. Ein Beitrag zur Musikgeschichte der Lausitz unter besonderer Darstellung der niedersorbischen Musikgeschichte*, Podstupim (*[[Podstupimske pśinoski k Sorabistice]]* Nr. 3; gromaźe z Wernerom Měškankom), Podstupim 2000. 

## Nožki


## Wótkaze
* Dopomnjeśe na Detlefa Kobjelu
* Detlef Kobjela, ''Drei Präludien'' z cejdejki ''Neue Musik aus Brandenburg''
Ditmarski

**Ditmarski** (''dan.'' Ditmarsken, ''nim.'' Dithmarschen) jo region w pódpołnocnej Friziskej we Šleswig-Holštejnskej pśi pódpołnocnem mórju.
Friziske pólo

**Friziske pólo** (''nim.'' **Friesenfeld**, ''frizi.'' Fryske fjild) jo region w pśirodnem parku Solawa-Unstrut we pódpołdnju w Anhaltskej a dłujkem zajtšu w Durinskej na krotkem wjacorje wót Merseburga.

## Nožki
Kulow

**Kulow** ( *Wittichenau*) jo městaško w Budyšyńskem wokrejsu na pódpołdnjo wót Wórjejc. Słuša do serbskego sedleńskego ruma w pódzajtšnej Sakskej.

Susedne jsy a města su Wórjejce, Njeźichow, Wóslink, Łaz a Rakecy. 

## Wejsne źěle

**Kulow** (Wittichenau) 

## Partnaŕske města
*  Bad Honnef, ( Nordrhein-Westfalska) 
*  Miłosna (*pól.* Lubomierz), ( Pólska)
*  Tanvald, ( Česka)

## Noty
 

## Wótkaz
Kiel

**Kiel** jo stolica Šleswig-Holštejnskeje pśi Baltiskem mórju na fjorźe Kieler Förde a wódnej droze wót Pódpołnocnego mórja k Baltiskemu mórju.


file:KielerStadtzentrumLuftaufnahme.jpg|krotkowjacorny centrum 
file:KielerInnenFoerdeLuftaufnahme.jpg|nutśego Förde wóte krotkego wjacora


## Měsćańske źěle

## Nožki
Kanal Połnocne - Baltiske mórjo

**Kanal Połnocne - Baltiske mórjo** (''nim.'' **Nord - Ostsee - Kanal**) jo kumštna wódna droga w Šleswig-Holštejnskej, z něźi 100 km wót Kiela do Brunsbüttela.
Lübeck

**Lübeck** (*[[Połobske rěcy|staropołabski]]* Liubice , ''dań.'' Lybæk) jo bźezwokrejsne město w Šleswig-Holštejnskej pśi Baltiskem mórju pód Lübeckowem zalewje (*Lübecker Bucht*) pśi małej rěce Trave (*Trave*).


Dataja:Lübeck Holstentor.jpg|Lübeckowy "Holstentor"(*Holsten wrota*) 
Dataja:Aerial image of Lübeck (view from the southwest).jpg|Stare Město 


## Měsćańske źěle

* *01 [[Lübecker Altstadt|Innenstadt]]* (wokoło 12.000 wobydlarjow)
* *02 [[Lübeck-St. Jürgen|St. Jürgen]]* (wokoło 40.000 wobydlarjow)
* *03 [[Lübeck-Moisling|Moisling]]* (wokoło 10.000 wobydlarjow)
* *04 [[Lübeck-Buntekuh|Buntekuh]]* (wokoło 10.000 wobydlarjow)
* *05 [[Lübeck-St. Lorenz|St. Lorenz-Süd]]* (wokoło 12.000 wobydlarjow)
* *06 [[Lübeck-St. Lorenz|St. Lorenz-Nord]]* (wokoło 40.000 wobydlarjow)
* *07 [[Lübeck-St. Gertrud|St. Gertrud]]* (wokoło 40.000 wobydlarjow)
* *08 [[Lübeck-Schlutup|Schlutup]]* (wokoło 6.000 wobydlarjow)
* *09 [[Lübeck-Kücknitz|Kücknitz]]* (wokoło 20.000 wobydlarjow)
* *10 [[Lübeck-Travemünde|Travemünde]]* (wokoło 15.000 wobydlarjow)

## Nožki


## Eksterne wótkaze
Erfurt

**Erfurt** (górnoserbski teke **Jarobrod** ) jo stolica Durinskeje z 202 929 wobydlarjami (staw: 31. decembera 2007).

Město lažy na pódpołdnjo wót durinskego žłobišća (*"Thüringer Becken"*) pśi rěki Gera.

## Stawizny
 
Prědny raz jo naspomnjeło se město w lěśe 742. Mjazy lětami 1392 a 1816 jo uniwersitu měł. Mjazy lětami 1948 a 1952 město jo było stolica Durinskeje. Wót 1991 Erfurt jo durinska stolica. Wót 1994 Erfurt ma Uniwersitu z něźi 4.500 studentami.


Wobraz:Rathaus Erfurt 2006.jpg|Raźcownja 


## Měsćańske źěle

## Noty
Willy Brandt

**Willy Brandt** (roź. 18. decembra 1913 w Lubice njež *Herbert Ernst Karl Frahm*; wum. 8. oktobra 1992 w Unkel) jo był nimski socialdemokratiski politikaŕ. 

Wón jo był z lěta 1957 až do 1966 kněžecy šołta we pódwjacornem Barlinju, w lětach 1966–1969 zwězkowy ministaŕ za wenkownu politiku a zastupowaŕ zwězkowego kanclarja a w lětach 1969 - 1974 stwórty Zwězkowy kanclaŕ w starej Zwězkowej republice Nimskej. Wón jo se zasajźił za źěło wuměrnjowanja a wurownanja do nimskego pódzajtšnu europejskeju politiku.

Wón jo dostał dnja 10. decembra 1971 Nobelowe myto za měr.

Wót lěta 1964 až 1987 Brant jo był SPDowy pśedsedaŕ a wót lěta 1976 až 1992 prezident socialistiskeje internacionalneje.

## Žrědła


## Wótkaz
Starograd

**Starograd** (górnoserbski teke ***Starohród***, *nim.* **Altenburg**) jo pjerwjej rezidencowe město Durinskeje z 36 703  wobydlarjami (staw: 31. decembera 2007).

## Geografija

Altenburg jo womało wesrjejź tśirožka městow Lipsk-Kamjenica-Gera. Město lažy 28 km na dłujki zajtšo wót Gera, 39 km na pódpołdnjo wót Lipska, 38 km na dłujki wjacor wót Kamjenicy a 31 km na pódpołnoc wót Šwikawy. Wóno bu na górkaty górkatej stronje natwarjone, kótaraž nejdłymšy dypk pśi Zschernitzsch z 162 m a njewušy pśi Mockzig z 261 m nad NN. lažytej. Strona słuša k slědnym wuběžkam pśedkraja Rudnych górow, kótarež se na pódpołnoc wót města w Lipskowem nižynowem zalewje dokóńcyje.

 
 

## Měsćańske źěle

## Noty


## Eksterne wótkaze
Benetice (Světlá nad Sázavou)

**Benetice** su wejsny źěl města Světlá nad Sázavou w Českej, w regionje Vysočina. Benetice laže 4 km dłujkowjacornje wót Světlá nad Sázavou a słušaju k wokrejsoju Havlíčkův Brod.

W Beneticach jo głažkowa fabrika.

## Galerija


Image:Benetice 1.jpg
Image:Benetice 2.jpg
Image:Benetice 3.jpg
Image:Benetice naves.jpg
Image:Benetice prijezd od Svetle nad Sazavou.jpg
Image:Benetice prijezd od Ledce nad Sazavou.jpg
Image:Benetice tabor.jpg
Image:Benetice pohled na druhy breh Sazavy.jpg


## Eksterne wotkaze
* Internetowy bok Benetic
Wjelcej

**Wjelcej** ( *Welzow*) jo městaško w bramborskem wokrejsu Sprjewja-Nysa z 3.500 wobydlarjami (2017).

## Stawizny
Město jo było dnja 12. decembera 1547 prědny raz ako *"Welcze"* naspomnjone.

## Partnaŕstwo
*  gmejna Schiffweiler ( Pósaarska) 

*  gmejna Mašow (''pol.'' Maszewo,  Pólska)

## Noty


## Wótkaze

* Wjelcojski wósobinka
* Měsćański bok
Swantowit

**Swantowit- nejwušy bog**

Ze styrimi głowami glěda Swantowit do wšyknych njebjaskich směrow. Wón wiźi ceły swět a dajo nejlěpše orakle. Jogo rog symbolizěrujo bogatstwo a wuzbytk. Kužde lěto w casu žnjow su luźe do njogo wino nalali. Na tom jo mjeršnik póznał, kake budu pśiduce žni. Nejwětša a nejbogatša swětnica boga Swantowita jo w Arkonje na kupje Rujany stojała. W njej jo teke jogo běły koń był, na kótaremž jo Swantowit pśeśiwo winikam swójogo luda do wójny rejtował.
Krodo

**Krodo** - jo był słowjański (abo germaniski, to njejo wěste) bog. Boga Krodo su se luźe pśedstajali ako starego muskego, kótaryž stoj bósy na wjelikej rybje. W ruce ma wón kólaso a kórb ze struskami a płodami. Pśez jogo šyroki pśepas dujo wětš. Krodo jo bog wjedra, zwěrjetow a rostlinow, kótarež su se elementarne ale měnjate zakładne wuměnjenja cłowjeskego žywjenja. Kólaso w ruce boga pokazujo na nimjerne kołoběgi w pśiroźe, jo pak teke symbol słyńca.
Ljuba

**Ljuba - bogowka lubosći**

Mě teje bogowki wóznamjenjujo w serbskej rěcy “lubosna” abo “lubosćiwa”. W bliskosći Wětošowa jo swěte žrědło z mjenim Luboźica (*Lubosches Ort*), kótarež snaź z njeju zwisujo. We Wjelikem Gaju blisko Lubina w Błotach jo snaź jeje nejwuznamnjejša swětnica stojała. Dokulaž wo tej bogowce žeden wobraz ze starych casow njeeksistěrujo, jo póstawa Ljuby pó ideji Wernera Měškanka pó wobrazu z českeje biblije ze 14. stolěśa stwórjona.
Flyns

**Flyns - bog smjerśi**

Flyns pokazujo se ako kronowany law na tronje. Wobraz togo boga jo na jadnom domje w Zgórjelcu pśicynjony, ale akle wót lěta 1557. W dolinje Sprjewje za Budyšynom jo ten bog nejskerjej ako kosćowc, na ramjenju z lawom, na wusokej skale stojał. Flyns jo bog smjerśi. Płomje na jogo kiju pokazujo zanicowańsku móc wognja, kótaruž pak wón wobkněžyjo. Teke pla Modłeje blisko Chóśebuza jo nejskerjej bogoju Flynsoju wuswěśona słowjańska swětnica stojała.
Drjowk

**Drjowk** ( *Drebkau*) jo město w bramborskem wokrejsu Sprjewja-Nysa z 5.500 wobydlarjami (2017).

## Měsćańske źěle

**Drjowk** (Drebkau) 

## Partnaŕstwo
*  město Nakłowk (''pól.'' Czerwieńsk,  Pólska)

## Nožki


## Wótkaze

* Měsćański bok
Amt Picnjo

**Amt Picnjo** ( *Amt Peitz*) jo wót lěta 1991 bramborski amt w Dolnej Łužycy we wokrejsu Sprjewja-Nysu z 12 132 wobydlarjami (staw: 31. decembera 2007). 

## Ku amteju słušaju toś te gmejny:

## Zajmnostki

*torm Picańskeje twardnice (murje su až do 3 metry tłuste)
*něgajšna Picańska huta (muzeum), techniski pomnik 
*Picański muzeum rybaŕstwa
*Picańske gaty (nejžwětša seś mjazsobu zwězanych gatow w Nimskej)
*brunicowa milinarnja w Janšojcach (3000 MW)
*historiski centrum Picnja

## Góspodaŕstwo

*milinarnja Janšojce (Vattenfall Europa)
*kubłanje karpow

## Wótkaze
*Domacne boki amta Picnjo
*Picański muzeum rybarstwa
Naumburg

**Naumburg** (staroserbski: *Namgard*) jo město w Saksko-Anhaltskeju a stolica Burgenlandskeje we Solawskej dolinje. 

## Wuwiśe wobydlaŕstwa

## Noty
Halle (Solawa)

**Halle (Solawa)** (staroserbski *Dobrogora*;  **Hala nad Solom**) jo bźezwokrejsne město w Saksko-Anhaltskej pśi rěce Solawa. 

## Partnaŕske města

*  Oulu ( Finska, wót lěta 1968))

*  Coimbra ( Portugalska, wót lěta 1974))

*  Linz ( Awstriska, wót lěta 1975))

*  Grenoble ( Francojska, wót lěta 1976))

*  Karlsruhe ( Baden-Würtembergska, wót lěta 1987))

*  Hildesheim ( Dolnosakska, wót lěta 1992))

*Ufa ( Baškirska, Rusojska, wót lěta 1997))

*  Jiaxing ( Chinska, wót lěta 2009))



## Wótkaz
Biała Rawska

**Biała Rawska**  jo město w srjejźnej Pólskej, w gmejnje Biała Rawska, w rawskem wokrejsu, we łódzkem wójewódstwje. Lažy w Mazowskej.

W lěśe 2014 jo how bydliło 3 223 luźi.

## Galerija

Wobraz:Biała Rawska - pałac 001.JPG
Wobraz:Biała Rawska - brama do kościoła.JPG
Wobraz:Biala rawska church01.jpg
Wobraz:Biala rawska church03.jpg
Wobraz:Biala rawska church02.jpg|Cerkwja natwarjona w XVI
Wobraz:Biała Rawska - staw przy kąpielisku.JPG
Wobraz:Biała Rawska - Urząd Miasta i Gminy.JPG
Wobraz:Biała Rawska - DW725 - 03.JPG


## Eksterne wótkaze
* Biała Rawska (pól).
* Biała Rawska (pól).
Rawa Mazowiecka

**Rawa Mazowiecka** jo město w srjejźnej Pólskej, w gmejnje Rawa Mazowiecka, w rawskem wokrejsu, we łódzkem wójewódstwje, mjazy městoma Waršawa a Łódź, stolica rawskego wójwodstwa w lětach 1462–1793. Lažy w Mazowskej.

W lěśe 2022 jo how bydliło 16 090 luźi.

## Demografija

ImageSize = width:500 height:220
PlotArea = left:70 right:40 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:18448
ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:1564 color:gray1 width:1
   from:0 till:3000  width:15  text:3000 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:1921 color:gray1 width:1
   from:0 till:8185  width:15  text:8185 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:1931 color:gray1 width:1
   from:0 till:9200  width:15  text:9200 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:1999 color:gray1 width:1
   from:0 till:18448  width:15  text:18448 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:2004 color:gray1 width:1
   from:0 till:17765  width:15  text:17765 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:2005 color:gray1 width:1
   from:0 till:17635  width:15  text:17635 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:2008 color:gray1 width:1
   from:0 till:17765  width:15  text:17765 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:2011 color:gray1 width:1
   from:0 till:17845  width:15  text:17845 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:2014 color:gray1 width:1
   from:0 till:17793  width:15  text:17793 textcolor:red  fontsize:8px


## Galerija

Wobraz:Ostatnia stojąca baszta - Ruiny Zamku Książąt Mazowiekich w Rawie Mazowieckiej.jpg
Wobraz:POL Rawa Mazowiecka 1.jpg
Wobraz:SM Rawa Mazowiecka Ratusz (2) ID 614156.jpg
Wobraz:Park miejski, 1 poł. XIX - Drewniana Altana nocą.jpg
Wobraz:POL Rawa Mazowiecka 4.jpg|Cerkwja natwarjona w 1790
Wobraz:POL Rawa Mazowiecka 7.jpg
Wobraz:Rawa Maz. Kosc. Sw. Pawla od Krzyza2.jpg
Wobraz:POL Rawa Mazowiecka 6.jpg


## Eksterne wótkaze
* Rawa Mazowiecka (pól).
* Rawa Mazowiecka (pól).
Beyoncé Knowles

**Beyoncé Giselle Knowles** (roź. 4. septembera 1981) jo amerikańska spiwaŕka, grajaŕka a model.

## Twórby
### ''Destiny's Child'' - albumy
* 1998 - *Destiny's Child* 
* 1999 - *The Writing's on the Wall* 
* 2001 - *Survivor* 
* 2004 - *Destiny Fulfilled* 

### Beyoncé Knowles solo
*2003 - *Dangerously in Love*
*2006 - *B’Day*
*2008 - *I Am... Sasha Fierce*
*2011 - *4*
*2013 - *Beyoncé*
*2016 - *Lemonade*
Chuang Sienfan

**Chuang Sienfan** (* 13. nowembra 1899 w Fusuej, Kuangsi; † 18. januara 1982 w Kuejlin, Kuangsi) jo był chinski historikaŕ, folklorist a jaden z nejwažnjejšych spěchowarjow chinskeje antropologije 20. lětstotka.    

## Žywjenje
Chuang Sienfan jo se naroźił 13. nowembra 1899 w Fusuej. Wót 1908 do 1911 jo chójźił na chusi šulu, wót 1911 do 13 na chusiki gymnazij we Chujiu, wót 1913 do 21 na Chujiuki wušu šulu w Fusuej a wót 1922 do 26 na Nanningki normalnej šulu w Kuangsi. Pótom jo šeł styri lěta (1926 do 35) na studij stawiznow na Uniwersiśe normalnej w Beijing a (1935 do 37) na Uniwersiśe Tokyo w Japańska. Wót 1941 do 42 jo Chuang Sienfan profesor za stawizny na Uniwersiśe Sun Jatsen. Wót 1943 do 53 jo Chuang Sienfan profesor za stawizny na Uniwersiśe Kuangsi. Wót 1954 do 82 jo Chuang Sienfan profesor za stawizny na normalnej uniwersiśe Kuangsi.   

## Twórby
* Chinske stawizny (Ⅰ-Ⅲ, Beijing, 1932-1934)
* Historie za Čuang(Nanning, 1957)

## Glědaj teke
* (Engelšćina): Bagui šulu
* (Engelšćina): Chuang šulu

## Žrědła


## Eksterny wótkaz

* Chinska antropologija www.people.com.cn/人民网>>中国政府新闻>>政府专题>>2008年人类学民族学世界大会
Racibórz

**Racibórz** (nim. *Ratibor*, čes. *Ratiboř*) jo město w Šlazyńskem wójwodstwje w Pólskej. Lažy pśi rěce Odrje blisko granicy z Českej republiku. Wóni ma 56 835 wobydlarjow a jo stolica wokrejsa Racibórz.

Prědne historiske naspomnjenje jo z lěta 1108.

## Eksterne wótkaze

* Racibórz
Chrzanów

**Chrzanów** jo město w pódpołdnjowej Pólskej, w małopólskem wójewódstwje, nad rěku Chechło. Chrzanów jo stolica wokrejsu (*[[powiat]]*). 

W lěśe 2008 jo w Chrzanowje bydliło 39 356 luźi. Šołta města jo Ryszard Kosowski.

Wót 1795 do 1809 a wót 1846 do 1918 jo Chrzanów pód kněžaŕstwem Awstrisko-Hungorskeje stojał.

## Wótkaze

* Chrzanów
* Chrzanovia Patria Parva
Konfucius

**Konfucius** (chinska: 孔子, transkribowane: *Kong Tse; Wade-Gils: K'ung-tzû, „Mištr Kong“*) jo był chinski filozof, kótaregož wucba a filozofija stej kradu wobwliwowałej myslenje a žywjenje Chinskeje, Koreji, Japańskej a Vietnama.
Monika Brodka

**Monika Maria Brodka** (roź. 7. februara 1987) jo pólska spiwaŕka.

## Twórba
* 27.09.2004 – *Mini Album vol. 1* („Ten“ • „Dziewczyna mojego chłopaka“)
* 25.10.2004 – *Mini Album vol. 2*
* 25.10.2004 – *Album* („Ten“ • „Dziewczyna mojego chłopaka“ • „Miałeś być...“)
* 24.06.2005 – *Reedycja* („Miałeś być...“)
* 20.11.2006 – *Moje piosenki* („Znam Cię na pamięć“ • „Miał być ślub“ • „Za mało wiem“)
* 2010 – *Granda*
* 2012 – *LAX*
* 2016 – *Clashes*
* 2021 – *Brut*
* 2022 – *Sadza*

## Eksterne wótkaze
* Internetowy bok
Carnogórska rěc

**Carnogórska rěc** jo wót lěta 2007 oficielna rěc Carnogórskeje (Montenegro).

## Alfabet
Za carnogórsku rěc se wariantu łatyńskego a cyriliskego alfabeta wužywa.
**A B C Č Ć D Dž Đ E F G H I J K L Lj M N Nj O P R S Š Ś T U V Z Ź Ž*.
**А Б Ц Ч Ћ Д Џ Ђ Е Ф Г Х И Ј К Л Љ М Н Њ O П Р С Ш Ć Т У В З З́ Ж*.
Powěsć

**Powěsć** – krotke, nejpjerwjej wustne pón wobśěrjone wulicowanje wó bajkotno-fantastiskich wupyšnjonych historiskich abo mytologiskich tšojenjach abo tšojenjach w pśiroźe. Napśeśiwo bajkam procujo se wó zwězanosć personalnego abo lokalnohistoriskego raza.
Mojzas

**Mojzas** *teke Mojzac* *(łat., hebr.)*
Po bibliskeju tradiciju załožaŕ israelskeje-žydojskeje (mojzajskeje) nabóźniny; ludowy ryśaŕ, kenž jo wjadł Israel z Egyptojskeje po dłujkeju drogowanju po pusćinje až do Srjejźneje Palestinje do "Chwalobnego kraja".
Mošus

**mošus** *(staroindiski).m* 
**1.** mócnje wónjaty sekret splažnych załzow muskego mošusego zwěrjeśa; wužywaju za zgótowanje parfima
**2.** z mošus 1. abo kumštnje zgotowana wónjaca woda
Anton Ingolič

**Anton Ingolič** (*5 januara 1907, †11 měrca 1992) &ndash; słowjeński spisowaśel.

Ingolič jo pisał socialistisko-realistiske romany a wulicowańka ze žywjenja źěłaśerjow a burow (mj.dr. *Pławarje na Drawje', 1940; *Łacnosć'', 1946, wobej teke nimski) a dramy.
József Katona

**József Katona** (11.11.1791-16.04.1860) jo był hungorski dramatikaŕ. Jogo głowna stwórba jo ta ako narodna drama płaśona tragedija *Banus Bánk* z lěta 1820, kótaruž su wudali teke na nimski.
Akira Kurosawa

**Akira Kurosawa** (roź. 23. měrca 1910; wum. 6. septembera 1998) jo był japański filmowy režiser. Wón jo natwarił mjazy drugim historiskej filma "Rashomon" (1950) a "Sedym samurajow" (1954), mimo togo "Pijany janźel" (1948) a "Idiot" (1951, pó Dostojewskim).
Ferdinand von Lindemann

**Ferdinand von Lindemann** (roź. 12 apryla 1852; wum. 01 apryla 1939) &ndash; matematikaŕ; jo dopokazał, až jo licba "Pi" transcendentna a pótakem kwadratura koła njejo móžna.
Paśerc

**Paśerc, paśerje, rožowc** jo w katolskej cerkwi wót 13. stolěśa wužywana módlarska šnora z paśerjami, pó teje licbje wěrjece se módle Wóścenas a Awe Marija.
Abraham Lincoln

**Abraham Lincoln** (* 12. februara 1809, † 15. apryla 1865 zamordowany) jo był US-amerikański statnik a z lěta 1861 prezident Zjadnośonych statow. Wón jo wjadł bergaŕsku wójnu pśeśiwo Pódpołdnjowym statam a wukazał rěd rewolucionarnych kaznjow (wulichowanje njewólnikow, kazń za dermo dawanje zemje na luźi bźez zemje [Heimstättengesetz]).
Bramborski Serbski Casnik

**Bramborski Serbski Casnik**, teke: *Bramborski Serski Casnik*, *Bramborski ßerski Zassnik* jo prědny casnik w dolnoserbskej rěcy, kotaryž jo był wót 1848 až do 1880 wudawany pod toś tym titelom. Wót 1881 casopis ako *Bramborske Nowiny* jo wuchadał, pón wót togo casa až do lěta 1918 ako *Bramborski Casnik*.

Załožowaŕ toś togo casnika jo był faraŕ Mato Nowka z Módłeje, kotaryž jo go wudawał w duchu kralozwěrnosći a politiskego konserwatizma. Za *Bramborski Serbski Casnik* artikele su pisali mj. dr. Jan Bjedrich Tešnaŕ, Jan Karlo Fryco Swora a dr.

Wšykne wudaśa casopisow *Bramborski Serbski Casnik*, *Bramborske Nowiny* a *Bramborski Casnik* wót 1848 až do lěta 1918 su se zjawnosći na bokach digitalneje biblioteki dolnoserbski.de spśistupnili. Digitalizaciju wšyknych cysłow toś tych casopisow su naźěłali pśistajone w Serbskem Instituśe pod nawjedowanim dr. Hauke Bartelsa.

## Šefredaktory
*1848-1852 - Mato Nowka
*1852-1863 - Kito Pank
*1863–1915 - Kito Šwjela 

## Nóžki


## Literatura
* *Sorben/Serbja. Ein kleines Lexikon*, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšyn 1989, 
* Musikpflege, Podstupimske pśinoski k Sorabistice, № 3, 2000, b. 61.

## Wótkaze
*Historija Nowego Casnika
*''Bramborski Serbski Casnik'' online
*''Bramborske Nowiny'' online
*''Bramborski Casnik'' online
Prekmurska rěc

**Prekmurska rěc** (prk. Prekmürščina, Prekmürski jezik; słw. *Prekmurščina,* hung. *Vend nyelv*) jo pódpołdnjowosłowjańska rěc, awtonomny słowjeński dialekt. Prekmurski powěda 80,000 luźi w Słowjeńskej, Hungorskej a 4 krajach.
Serbšćina

**Serbšćina** jo kupka pódwjacornosłowjańskeju rěcow, kenž se źinsa přewažnje we Łužycy powěda.

Serbšćina źěli se do:

* Górnoserbšćiny, kótaraž se w sakskej Górnej Łužycy powěda a
* Dolnoserbšćiny, kótaraž se w Bramborskej Dolnej Łužycy powěda.

## Serbske narěcy

Serbšćina ma teke wjele narěcow. Tak bazěrujo pisna górnoserbšćina na narěcach wokoło Budyšyna a pisna dolnoserbšćina na Chóśebuskem dialekśe. W srjejźnej Łužycy eksistěrujo mimo togo narěcny pas, kótaryž twóri pśechod mjaz górno- a dolnoserbskimi narěcami. Nejwěcej rozšyrjona z toś tych pśechodnych dialektow jo slěpjańska narěc. Rěcneje asimilacije dla wšak se wjeliki źěl něgajšnych narěcow lěbda hyšći wužywa. Z wótstawkom nejwitalnješy jo hyšći górnoserbska „katolska” narěc, kótaraž powěda se na pódwjacorje górnoserbskego rěcnego teritoriuma we jsach blisko Kamjeńca.

## Rěcne pśirownowanje

## Wótkaze
* Online-pśełožowaŕ "Sotra" (dolnoserbski/górnoserbski/nimski)
* Bibliografija uniwersity w Lipsku
* Kurs serbskeje rěce / Bluń, dialogi z rumuńskeje wucbnicy serbšćiny *Curs practic de limba sorabă* **w pódwjacornej Grodkowskej narěcy**