open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Juro Frano

**Juro Frano**, teke: **Juro Frahnow**, nim. Georg Frahnow (roź. 5. septembra 1937 w Drjenowje, wum. 13. januara 2016, Wittenberge) jo był dolnoserbski prjatkaŕ, dušepastyŕ, pśełožowaŕ a kulturny procowaŕ.

Juro Frano jo se naroźił w Drjenowje ako najmłodše, šeste góle w burskej familiji. Jo źěłał ako prjatkaŕ w Złem Komorowje (1973-1986), Wittenbergu (1986-1991) a w Picnju a wokolinje (1991-1992). 

W lětach 1994-1999 jo wón był cłonk Rady za nastupnosći Serbow. 

Wón jo jaden ze załožarjow serbskego towaristwa *Ponaschemu* (gromaźe z Uwe Gutšmidtom z Bórkow, fararjom Klausom Lischewskym, Siegfriedom Ramotom a Hannesom Kellom). Wón jo sobu źěłał w cerkwinej źěłowej kupce *Serbska namša*, teke za Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi. W ramiku projekta GENIE Juro Frano jo hundert rozgronow pśewjadł z maminorěcnymi Serbami a jo to nagrawał.

Pśestajił jo do serbskeje rěcy 29 kjarližow.

Staršy bratš Jura Frana jo prjatkaŕ Johannes Frano z Drjenowa. Syn Jura, Fred Frano, jo teke prjatkaŕ.

## Publikacije
*2008 - *Krowkarje smy byli*; *Ak som byl mały, som pasł tu śibu*, [w:] *Ze žywjenja na lanźe: pratyjarje wulicuju*, Budyšyn.

## Nožki


## Wótkaze
* Adelheid Dawmowa, Mjazy sorabistami jo wón był „geheimtip“, Nowy Casnik, 07.11.2012
* Gregor Wieczorek, Gaž ja tu drogu njewěm, ty wěš ju derje. Wó hundert luźi jo pśewóźiło prjatkarja Jura Frana k slědnemu wótpócynku, ''Nowy Casnik'', 02.02.2016
* Mirjam Petermann, >>… ich wollte es nicht wahrhaben<<, http://www.mitteldeutsche-kirchenzeitungen.de
* Siegfried Malk, Wósobinske spomjeśe na serbskego dušepastyrja. Juro Frano – mój njezabydnjony serbski pśijaśel, ''Nowy Wósadnik'', jatšy 2016, b. 5
Joe Alaskey

**Joseph Francis** "**Joe**" **Alaskey III** (17. apryla 1952 w Troy, New York – 3. februara 2016 w Green Island, New York) jo był US-amerikański grajaŕ a synchrony powědaŕ.

## Wótkaz
Drjenow

**Drjenow** ( **Drehnow**) jo bramborska wjas a gmejna w Picnjanskem amśe we wokrejsu Sprjewja-Nysa.
 
W Drjenowje jo se naroźił Juro Frano (1937-2016), dolnoserbski prjatkaŕ a dušepastyŕ.

Z lěta 1993 až do 2012 jo how źěłał ako šołta Fryco Kšamaŕ (*1940), dolnoserbski towarišnostny a kulturny procowaŕ.

## Nožki


## Wótkaz
Bjarnat

**Bjarnat** jo serbske muskece pśedmě, zeserbšćona forma nimskego pśedmjenja **Bernhard**. Wóno jo było pśedewšym w Górnej Łužycy znate.

## Nosarje mjenja
* Bjarnat Cyž (* 1951) – politikaŕ, pśedsedaŕ Domowiny
* Bjarnat Krawc (1861–1948) - muzikowědnik, dirigent a komponist
* Bjarnat Krušwica (1845–1919) – faraŕ a kulturny procowaŕ
M. C. Gainey

**Michael Connor** "**M. C.**" **Gainey** (18. januara 1948 w Jackson, Mississippi) jo US-amerikański spiwaŕ a grajaŕ.
Erich Wojto

**Erich Wojto**, teke: **Erich Wojto-Janšojski**, nim. Erich Woitow (*14. měrca 1930, †24. decembra 2009 w Janšojcach) jo był dolnoserbski wucabnik, žurnalist, spisowaśel, pśełožowaŕ, kulturny procowaŕ, cłonk Domowiny a dolnoserbskeje rěcneje komisije.

Wón jo pisał wulicowańka, reportaže, anekdoty a basnje w tradicionalnej a awtentiskej dolnoserbskej rěcy.

W 1973 jo wón dostał cesne znamuško Domowiny.

## Publikacije
*2001: *Taka jo ta serbska duša* (proza), zestajiła Jutta Kaiserowa, ilustracija Fred Pětška, Budyšyn
*2008: *Pó zwiganju*, *Pózny namšaŕ*, *Mudry kónik*,  w: *Ze žywjenja na lanźe: pratyjarje wulicuju*, wudała Jutta Kaiserowa, Budyšyn 
*2017: *Wono buźo*, *Do njebja*, *Clown*, *Zagrodkarje*, *Głodny fryjař*, *Dwojakeje mysli*, *Zwiganje*, [w:] *[[Basnikarska kjarmuša]]. Lyrika pó dolnoserbsku*, wudawaŕ a zestajaŕ: Bernd Pittkunings

## Pśełožki do dolnoserbšćiny
*1969: Jurij Koch, *Mjazy sedym mostami*
*1976: Jurij Koch, *Rozamarja abo Rozžognowanje we nas*

## Žrědła


## Wótkaze
* Gregor Wieczorek, Něnt smy hyšći wětše syrotki. Pór myslickow pó smjerśi Ericha Wojta z Janšojc, ''Nowy Casnik'', 12.01.2010
* Rosemarie Karge, "So ist die wendische Seele". Musikalisch-literarisches Abend zu Ehre von Erich Woitow, ''Peitzer LandEcho'', b. 11
* Rosemarie Karge,Ehrung zum 85. Geburtstag Erich Woito, ''Peitzer LandEcho'', b. 13-14
Fryco Kšamaŕ

**Fryco Kšamaŕ**, nim. Fritz Kschammer (* 8. junija 1940 w Liškowku) jo towarišnostny a kulturny procowaŕ, dłujkolětny šoł­ta w Drjenowje. Cłonk Domowiny, pśedsedaŕ domowinskeje kupki w Drjenowje.

Fryco Kšamaŕ jo se naroźił w Liškowku, kótaryž jo wordował we 80tych lětach 20. stolěśa wótbagrowany. W lětach 1963-1969 wón jo źěłał ako wucabnik w Bórkowach. 
Z lěta 1993 až do 2012 šołta w Drjenowje. 1993-1999 zastupny pśedsedaŕ, a 1999-2000 pśedsedaŕ Domowiny.

W 2013 jo Fryco Kšamaŕ dostał cesne znamuško Domowiny a w 2020 teke myto Domowiny.

## Publikacije
*1967 - *Naša serbšćina: wucbnica serbšćiny za 5./6. lětnik źaseśrědowniskich powšyknozdźělowańskich polytyechniskich wušych šulow ze serbskeju wucbu*
*2017 - *Ze žywjenja serbskich muskich* , redakcija: Marja Elikowska-Winklerowa (knigły k słuchanju; F. Kšamaŕ gromaźe z 9 drugimi maminorěcnymi Serbami)

## Nožki


## Wótkaze
* Erich Lehmann ist neuer Bürgermeister von Drehnow, ''Lausitzer Rundschau'', 19.09.2012
* Im Herzen bleibt Fritz Kschammer ein Klein Lieskower, ''Lausitzer Rundschau'', 11.06.2012
* Žywjenjopis Fryca Kšamarja
Wilford Brimley

**Anthony Wilford Brimley** (27. septembra 1934 w Salt Lake City, Utah; 1. awgusta 2020 w St. George, Utah) jo US-amerikański grajaŕ.
John Leguizamo

**John Leguizamo** (pópšawem *Jonathan Alberto Leguizamo*; 22. julija 1964 w Bogotá, Kolumbiska) jo kolumbiski komikaŕ a grajaŕ.

## Wótkaz
Thomas Haden Church

**Thomas Haden Church** (pópšawem **Thomas Richard McMillen**; 17. junija 1960 w Woodland, California) jo US-amerikański komikaŕ a grajaŕ.

## Wótkaz
Matt K. Miller

**Matthew Kermit** "**Matt**" **Miller** (pópšawem *Matthew Kermit Miller*; 2. februara 1960 w Rockville Centre, New York) jo US-amerikański komikaŕ, awtor, synchrony powědaŕ a grajaŕ.
Keanu Reeves

**Keanu Reeves** (2. september 1964, Bejrut - Libanon) jo Kanadaski grajaŕ.

## Eksterne wótkaze

* Keanu Reeves
Danny DeVito

**Daniel Michael** "**Danny**" **DeVito, Jr.** (17. nowembra 1944 w Neptune Township, New Jersey) jo US-amerikański grajaŕ.
Jennifer Lawrence

**Jennifer Shrader Lawrence** (15. awgust 1990, Louisville, Kentucky) jo US-amerikańska grajaŕka.

## Eksterne wótkaze
Gene Wilder

**Gene Wilder** (pópšawem **Jerome Silberman**; roź. 11. junija 1933 w Milwaukee, Wisconsin, wum. 29. awgusta 2016) jo US-amerikański komikaŕ a grajaŕ.

## Wótkaz
Zoran Stefanović

**Zoran Stefanović** (* 21. nowembra 1969, Loznica) jo serbiski spisowaśel, žurnalist, dramatikaŕ a pśełožowaŕ.

## Twórby

; Dramatika
* *Ostrvska priča*, 1987.
* *Vikend sa Marijom Broz*, 1990.
* *Slovenski Orfej*, 1992.
* *Skaska o kosmičkom jajetu*, 1992.
* *Tačka susreta*, 1992.
* *Slovenski Orfej i druge drame*, Znak Sagite, Běłogrod, 1995.
* *Sneg nije beo*, 2009.

; Proza
* *Verigaši, roman o našima*, Everest media, Běłogrod, 1993, 2012. 

; Film
* 1987 : *Pozdravi sve koji pitaju za mene*
* 1992 : *Slovenski Orfej'
* [[1993]] : *"Janusovo lice istorije"* 1-3
* [[1995]] : *Uske staze*
* [[2005]] : *Životi Koste Hakmana*
* [[2011]] : *Music of Silence*

== Eksterne wótkaze ==

* [http://www.imdb.com/name/nm2127509/ IMDB]
* [http://www.rastko.rs/drama/zstefanovic/orfej/index_e.html Slavic Orpheus, a drama, official site]
* [http://www.paulgravett.com/articles/article/comics_culture_in_yugoslavias_ "Comics Culture in Yugoslavia: World-Class Innovators & Remarkable Visionaries"] by Paul Gravett, Préface de *The Comics We Loved: Selection of 20th Century Comics and Creators from the Region of Former Yugoslavia'', 2011.
13. nowembra

**10. nowembra** jo 317. źeń gregorjaniskeje pratyje (318. w pśestupnych lětach), toś do kóńca lěta wóstawa hyšći 48 dnjow.

## Tšojenja

## Narodniny
* 1827: Julian Cegliński – pólski mólaŕ († 1910)
* 1899: Chuang Sienfan – chinski historikaŕ a folklorist († 1982)
* 1967: Steve Zahn – US-amerikański grajaŕ
* 1956: Elke Herrmann – sakska politikaŕka a wótpósłańcka za Zwězk 90/Zelenych († 2017).
* 1965: Götz Widmann – nimski pěsnjaŕ 

## Wumrěśe
* 1903: Wilhelm von Polenz – nimski spisowaśel z Kumwałda (* 1861)
* 1916: **[[Jakub Kilank]]** – serbski gymnazialny profesor, w młodych lětach spisowaśel (* 1856)	
* 1969: **[[Arnošt Lodni (1878)|Arnošt Lodni]]** – serbski wucabnik, kantor a kulturny procowaŕ (* 1878)

## Wótkaz
Garry Shandling

**Garry Shandling** (pópšawem *Garry Emmanuel Shandling*; 29. nowembra 1949 w Chicago, Illinois – 24. měrca 2016 w Los Angeles, Kaliforniska) jo był US-amerikański komikaŕ a grajaŕ.

## Wótkaz
Fryco Latk

**Fryco Latk**, nim. Fritz Lattke  (* 7. februara 1895 w Gatojcach, † 9. nowembra 1980 we Weimarje) jo był serbski mólaŕ a  	grafikaŕ.

## Literatura

* Dora und Heinrich Liersch: *Fritz Lattke – ein Maler der Spreewaldlandschaft*, [w:] *Cottbuser Heimatkalender*, 1993.
* Alfred Krautz, Benno Pötschke: *Wendische Bilderwelten. Der Kunst von Heide und Spreewald auf der Spur*, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšyn 1999, .
* Hans Vollmer a.dr.: *Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler, Bd. 3*. E.A. Seemann Verlag, Lipsk 1999,  (Nachdr. d. Ausg. Leipzig 1956).
* Alfred Krautz, Maria Mirtschin a.dr.: *Fritz Lattke – Maler und Illustrator*. 2. wud. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšyn 2005, .

## Eksterne wótkaze
* ''Da ist was geschehen''. Kinderbuch von Joachim Rohde mit Bildern von Fritz Lattke
Amy Poehler

**Amy Poehler** (pópšawem *Amy Meredith Poehler*; 16. septembra 1971 w Newton, Massachusetts) jo US-amerikańska komikaŕka a grajaŕka.

## Wótkaz
Curtis Hanson

**Curtis Hanson** (pópšawem *Curtis Lee Hanson*; 24. měrca 1945 w Reno, Nevada) jo US-amerikański komikaŕ a grajaŕ.

## Wótkaz
Jason Alexander

**Jason Alexander** (pópšawem *Jay Scott Greenspan*; 23. septembra 1959 w Newark, New Jersey) jo US-amerikański komikaŕ a grajaŕ.

## Wótkaz
Khary Payton

**Khary Payton** (pópšawem *Khary Payton*; 16. maja 1972 w Augusta, Georgia) jo US-amerikański komikaŕ a grajaŕ.

## Wótkaz
Huell Howser

**Huell Burnley Howser** (18. oktobra, 1945 w Gallatin, Tennessee – 7. januar 2013 w Palm Springs, Kaliforniska) jo był US-amerikański komikaŕ a grajaŕ.

## Wótkaz
Fred Rogers

**Frederick McFeely „Fred“ Rogers** (* 20. měrca 1928 w Latrobe, Pennsylvania; † 27. februara 2003) jo był US-amerikański grajaŕ.
Pridi Banomyong

**Pridi Banomyong** (* 11 . maja 1900 - 2. maja 1983 w Ayuttaya) jo thailandski konserwatiwny politikaŕ a wót 24. měrca 1946 do 23. awgusta premier Thailandskeje.

## Wótkaz
Brjazyna (Błota)

**Brjazyna** ( *Briesen*) jo wjas a gmejna we wokrejsu Sprjewja-Nysa na krotkem zajtšu Bramborskeje. 

How jo zakładna šula "Mato Kósyk".

## Wobraze

Rittergut Briesen Sammlung Duncker.jpg|Alexander Duncker, grod w Brjazynje
Briesen - Kirche 0002.jpg|Cerkwja w Brjazynje
Spreewaldbahn (Briesen, Brjazyna).JPG|Zeleznicowa stacija w Brjazynje
Sonnenuntergang Briesener Spreebrücke 2 - panoramio.jpg|Zajźenje słyńca w Brjazynje


## Nožki


## Wótkaze
John Travolta

**John Travolta** (pópšawem *Jonathan Joseph Travolta*; 18. februara 1954 w Englewood, New Jersey) jo US-amerikański komikaŕ a grajaŕ.

## Wótkaz
Pśibrjog Słonoweje kósći

**Pśibrjog Słonoweje kósći**  jo kraj w pódwjacornej Africe. Stolica jo Jamusukro. Nejwětše město jo Abidjan.

## Geografija

Nejwuše městno jo: Mont Nimba (1752 m nad normalneju nulu).

### Rozrědowanje

Pśibrjog Słonoweje kósći źěli se na regiony (a awtonomne distrikty), kótarež źěle se na departementy. Wót 2012 jo w republice 31 regionow a 2 awtonomnyma distriktoma. Wót 2020 jo w Pśibrjogu Słonoweje kósći 109 departementow. 

## Nožki
Omid Djalili

**Omid Djalili** (pópšawem *Omid Djalili*; 30. septembra 1965 w Chelsea, London) jo US-amerikański komikaŕ a grajaŕ.

## Wótkaz
Mitch Hedberg

**Mitch Hedberg** (pópšawem *Mitchell Lee Hedberg*; roź. 24. februara 1968 w Saint Paul, Minnesota, wum. 30. měrca 2005) jo był US-amerikański komikaŕ a grajaŕ.

## Wótkaz
Don Knotts

**Don Knotts** (pópšawem **Jesse Donald Knotts**; * 21. julija 1924 w Morgantown, West Virginia, † 24. februara 2006) jo był US-amerikański komikaŕ a grajaŕ.

## Wótkaz
Herbert Cerna

**Herbert Cerna**, teke: **Herbert Cernja**, nim. Herbert Zerna (* 9. septembra 1905 w Górach, † 24. oktobra 1955 w Popojcach) jo był dolnoserbski faraŕ, teolog a spisowaśel, domowniski slěźaŕ, prědny serbski filmaŕ

Herbert Cerna jo se naroźił ako syn ceptarja, Mjertyna Cerny. Wón jo był wuknik w Chóśebuskem gymnaziumje a potom jo studěrował ewangelsku teologiju na uniwersiśe w Jenje, Tübingenje a Halle. Wót lěta 1937 až do 1945 Cerna jo był z fararjom w Janšojcach. Po wójnje wót lěta 1949 jo wón fararił w Popojcach.  

Cerna jo pisał pśinoski do Chóśebuskich casnikow a teke jo fotografěrował ludowe nałogi. Wokoło lěta 1930 wón jo zachopił filmy wjerśiś. W zymje 1930-1931 Cerna jo spisał graśe *Moja domownja*, kotarež jo było pśedstajone prědny raz w Janšojcach w 1931. 

## Twórby
* *Dolnoserbska drastwa*, 1929/30, 3 minuty, režija gromaźe z Vladimírom Zmeškalom
* *Dolna Łužyca*, 1929/30, 6 minutow, režija gromaźe z Vladimírom Zmeškalom
* *Serbski swěźen we Wětošowje*, 1930, 10 minutow, režija gromaźe z Vladimírom Zmeškalom
* *Kulowska gmejna*, 1930/31, 8 minutow
* *Moja domownja. Źewjeś wobrazow ze serbskego žywjenja*, źiwadłowe graśe

## Publikacije w knigłach
*2008 - *Źo jo mój dom*, [w:] *Ze žywjenja na lanźe: pratyjarje wulicuju*, Budyšyn.

## Nožki


## Literatura
* Gerat Hančka: *Cerna, Herbert*, [w:] Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): *Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow*, Budyšyn 1984, b. 85-86.
* Pawoł Nowotny, *Dolnoserbske pismojstwo 1918-1945*, Budyšyn 1983, b. 75-76.
Artie Lange

**Artie Lange** (pópšawem *Arthur Steven Lange, Jr.*; 1967 w Livingston, New Jersey) jo US-amerikański komikaŕ a grajaŕ.

## Wótkaz
Alan Thicke

**Alan Thicke** (pópšawem *Alan Willis Jeffrey*; roź. 1. měrca 1947 w Kirkland Lake, Ontario, Canada, wum. 13. decembra 2016) jo był amerikański komikaŕ a grajaŕ.

## Wótkaz
Steven Seagal

**Steven Frederic Seagal** (10. apryla 1952 we Lansing, Zjadnośone staty Ameriki) jo amerikański grajaŕ.

## Eksterne wótkaze
2017

## Tšojenja
### We Łužycy
* *[[Ducy pó domowni]]* - knigły Jutty Kaiseroweje
* *[[Basnikarska kjarmuša]]* - knigły z lyriku we dolnoserbskej rěcy

### Hynźi
* 

## Narodniny
*

## Wumrěśe
*10. januara: Roman Herzog - nimski politikaŕ
*14. januara: Herbert Mies - nimski politikaŕ
*03. maja: Fryco Krygaŕ - dolnoserbski bur a wulicowaŕ
* junija: Christa Elina - dolnoserbska ceptaŕka a pśełožowaŕka 
*15 junija: Helmut Kohl - nimski politikaŕ
*27. septembra: Kito Lorenc - serbski spisowaśel i basnikaŕ

## Wótkaz
James Adomian

**James Haig Adomian** (pópšawem 31. januara 1980 w Omaha, Nebraska) jo US-amerikański komikaŕ a grajaŕ.

## Wótkaz
Carrie Fisher

**Carrie Fisher** (pópšawem *Carrie Frances Fisher*; 1956 w Beverly Hills, Kaliforniska - 27 decembra 2016) jo była US-amerikańska grajaŕka a spisowaśelka.

## Wótkaz
Jackie Chan

**Can Gong saang** (7. apryla 1954 we Hongkongu, Chinska ludowa republika) jo chinski grajaŕ.

## Eksterne wótkaze
Donald Trump

**Donald John Trump** (* 14. junija 1946, New York City) jo amerikański politikaŕ, kenž jo był wót 20. januara 2017 až do 20. januara 2021 45. prezident Zjadnośonych statow Ameriki.
20. januara 2025 47. prezident Zjadnośonych statow Ameriki.

## Wótkaza

* Donald Trump
Amy Sedaris

**Amy Sedaris** (pópšawem *Amy Louise Sedaris*; 29. měrca 1961 w Endicott, New York) jo US-amerikańska komikaŕka a grajaŕka.

## Wótkaz
Fred Willard

**Fred Willard** (pópšawem *Frederick Charles Willard*; 18. septembra 1939 w Shaker Heights, Ohio - 2020) jo US-amerikański komikaŕ a grajaŕ.

## Wótkaz
Ferdinand Marcos

**Ferdinand Emmanuel Edralin Marcos** (1917-1989) jo filipinski politikaŕ, 10. prezident Filipinow a faktiski diktator kraja w lětach 1965-1986.
Phil LaMarr

**Phil LaMarr** (pópšawem *Phillip LaMarr*; 24. januara 1967 w Los Angeles, California) jo US-amerikański komikaŕ a grajaŕ.

## Wótkaz
Windhoek

**Windhoek** jo nejwětše město a stolica Namibije.  
Lažy w srjejźišću kraja we wusokosći wót 1.625 do 1.725 metrow nad głaźinu mórja.

## Partnerske města
2015, Windhoek ma 17 partnerske města. 

## Eksterne wótkaze
Evangeliom swětego Lukaša

**Evangeliom swětego Lukaša** (skrotconka **Lk**) jo tśeśi ewangelium z Nowego testamenta.

Na grichiskem *euangelion kata Lukas* (εὐαγγέλιον κατὰ Λουκᾶν, se zestaja z *eu εὖ* ‚dobry‘, *hē angelia ἡ ἀγγελία* ‚nowosć‘ a *kata κατὰ* ‚pó‘).
Ewangelist Lukas (~60/80) powěda to žywjenje a statkowanje Jezu.
Jolin Tsai

**Jolin Tsai** (*septembra 15. 1980 w New Taipei, Taiwan) jo taiwanska spiwaŕka a grajaŕka.

## Diskografija
* 1999: 1019
* 2000: Don't Stop
* 2000: Show Your Love
* 2001: Lucky Number
* 2003: Magic
* 2004: Castle
* 2005: J-Game
* 2006: Dancing Diva
* 2007: Agent J
* 2009: Butterfly
* 2010: Myself
* 2012: Muse
* 2014: Play

## Eksterne wótkaze
* Jolin Tsai at Warner Music Taiwan
Wylem Janhoefer

**Wylem Janhoefer**, nim. William Janhöfer (roź. 1991) - jo dolnoserbski kulturny procowaŕ. W lětach 2013-2017 cłonk Zwězkowego pśedsedarstwa Domowiny. Wót 2015 do 2024 jo wón był cłonk Rady za nastupnosći Serbow. Wót 10 měrca 2017 župan dolnołužyskeje Domowiny ako naslědnik Haralda Kóńcaka.

Wón jo absolwent Dolnoserbskego gymnaziuma.

## Žrědła


## Wótkaze
* Gregor Wieczorek, Wylem Janhoef jo nowy župan, ''Nowy Casnik'', 15.03.2017
* Informacije na boce rbb-online.de
* Informacije na landtag.brandenburg.de
Šiprage

**Šiprage** jo město Bosniskeje a Hercegowiny. Ma wokoło 788 wobydlarjow (2013). 
## Climat

## Populacja

## Galeria


File: Ostaci rimske naseobine.jpg|Plan (18,42 x 14,2 m) Bazylika rzymska, 5. wieku
File: Stecak-Siprage-1950.jpg|Jeden z ostatnich ostatnich, 12 wieku (nagrany w 1950 roku)
File: Siprage-pioniri-1943.jpg|Pionirska četa, 1943 bóg



## Zarodk

## Internet

* 
*http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia
*http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/
*http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx
*http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia
*http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/
*http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx
*http://www.udaljenosti.com/bosna/- Distances in B&H
Bill Irwin

**William Mills** "**Bill**" **Irwin** (11. apryla 1950 w Santa Monica, California) jo US-amerikański komikaŕ a grajaŕ.

## Wótkaz
Leonard Cohen

**Leonard Norman Cohen** (roź. 21. septembra 1934 w Ontario &ndash; wum. 7. nowembra 2016 w Los Angeles) jo był kanadiski spiwaŕ, basnikaŕ a muzikaŕ. Awtor młogich spiwow, teke šyroko znatych, ako *Hallelujah*, *Dance Me to the End of Love*, *I’m Your Man* a druge.
Ralph Waite

**Ralph Waite** (*22. junija 1928 w White Plains, New York, † 13 februara 2014, Palm Desert) jo US-amerikański grajaŕ.
Wladikawkaz

**Wladikawkaz** (rus. *Владикавказ*, Дзæуджыхъæ) jo město w Rusojskej. Jo stolica republiki Osetinska.

Wladikawkaz bu załožony w lěśe 1784.
Roubaix

**Roubaix** jo stare industrijowe město w pódpołnocnem źělu Francojskeje, blisko belgiskeje granicy. Z pśisamem 96 tysacami wobydlarjow jo teke pó Lillu a Amiensu tśeśe nejwětše město cełego regiona Hauts-de-France.

## Nožki


## Eksterne wótkaze

* Oficielne internetowe boki
Dättlikon

**Dättlikon** jo město w kantonje Zürich, Šwicaŕskej. W lěśe 2015 jo how bydliło 745 luźi na 2,87 km² (staw 31.12.2015).

## Eksterne wótkaze
* http://www.daettlikon.ch/
Hanelora Handrekojc

**Hanelora Handrekojc**, nim. Hannelore Handreck (* 29. septembra 1951) - dolnoserbska žurnalistka, reportaŕka, redaktorka a moderatorka Bramborskego serbskego radija rbb.

Hanelora Handrekojc jo se naroźiła w Mósće. Wóna jo wuknuła na Serbskej rozšyrjonej wušej šuli w Chóśebuzu a potom wót 1973 jo studěrowała sorabistiku na uniwersiśe w Lipsku. Wót lěta 1977 jo wóna źěłała w redakciji *[[Nowy Casnik|Nowego Casnika]]*. W 1988 wóna jo se angažěrowała w kupku *Serbska namša*, jo teke była zagronita za mjasecnu pśiłogu "Pomogaj Bog" w "Nowem Casniku". Wót 1992 Hanelora Handrekojc jo źěłała w serbskej redakciji radija rbb.

Handrekojc jo pisała pśinoski do *Nowego Casnika*, mjazy drugim reportaže. Jo spiwała w mósćańskem žeńskecem chorje "Dundalija". 28 februara 2017 jo Hanelora Handrekojc wótejšła na wuměńk. 

## Publikacije w knigłach
*1980: *Styrli listy na Pawlinu*, wulicowańko, w: *[[Lubosć pytaś|Lubosć pytaś. Antologija dolnoserbskeje literatury]]*, zest. Ingrid Naglowa, Budyšyn
*2008: *Mysli na našu Tšawnisku starku - Handrekojc Mariju*, [w:] *Ze žywjenja na lanźe: pratyjarje wulicuju*, Budyšyn, b. 103-106; *Wusajźiś źurja - žort abo?*, [w:] *Ze žywjenja na lanźe: pratyjarje wulicuju*, Budyšyn, b. 225-227. 

## Pśełožki do dolnoserbšćiny
*1982: Kornej Čukowskij, *Jo było raz kurjetko*, pśeł. ze słowakšćiny, Budyšyn

## Žrědła


## Wótkaze
* Horst Adam, Hanelora z Mósta – žurnalista, spiwarka, wejsanarka a hyšći wjele wěcej, ''Nowy Casnik'', 29.03.2017
Głowna beskidska sćažka

**Głowna beskidska sćažka Kazimierza Sosnowskego** (pol. *Główny Szlak Beskidzki imienia Kazimierza Sosnowskiego*, *"GSB"*) jo z cerwjeneju barwu wobznamjenjona pěša górska sćažka, kótaraž z Ustronja w Šlazyńskem  Beskiźe do Wołosatego w Bieszczadach wjeźo.
Nejdlejša sćažka w pólskich górach, jo wokoła 496 km dłujka a wjeźo pśez Šlazyński Beskid, Żywiecki Beskid, Gorce, Sądecki Beskid, Niski Beskid a Bieszczady. Pśechod pśez nejwuše źěle polskich Beskidow wjaźe na: Wielki Stożek (čes. Velký Stožek), Baraniu Góru, Policu, Turbacz, Przehybu, Radziejowu, Jaworzynu Krynicku, Rotundu, Cergowu, Chreszczatu, Smerek a Halicz a teke do sedlišćow kaž Ustroń, Węgierska Górka, Jordanów, Rabka-Zdrój, Krościenko nad Dunajcem, Rytro, Krynica-Zdrój, Iwonicz-Zdrój, Rymanów-Zdrój, Komańcza, Cisna, Ustrzyki Górne atd.
Głowna beskidska sćažka bu w mjazywójnskem casu utwarjena. Ruta pódwjacornego źěla (Ustroń - Krynica) bu wót Kazimierza Sosnowskego nacerjena a w 1929 skóńcona. Pódzajtšny źěł, za projektom Mieczysława Orłowicza bu w 1935 skóńcony a wjadł do Čornohory, w ukrainskich Karpatach, kótaraž jo se tegdy w granicy Pólskeje namakała. Mjazy 1935 a 1939 nosyła mě Józefa Piłsudskego.

## Rekordy
Něnt nejkrotšy cas wobejźenja cełeje sćažki pśisłuša do Macieja Więceka (inov-8 team PL) - 114 góźinow a 50 minutow (20. - 24. junija 2013)
.  Něga 7 lětow ten rekord jo do Piotra Kłosowicza słušał, kótaryž w septemberje 2006 jo sćažku w 168 góźinow dobył. Wobej běgarja stej GSB z pódwjacorja na pódzajtšo pśejšłej. Piotr Kłosowicz jo to bźez teama pódpěry wucynił, mjaztym až Maciej Więcek z pódpěru
## Galerija

Szczyt Babiej Góry.jpg|Wjerch Babieje Góry (1725 m, nejwušy wjeršk sćažki)
Turbacz a6.jpg|Turbacz a Hala Długa ("*dłujka łuka*")
Turbacz a9.jpg|Twarjenje PTTK (Pólskego turistiskego towaristwa) na Turbaczu (Gorce)
Kiczora a1.jpg|Póglěd na Kiczoru z grjebjenja Lubanja
Pasmo Lubania a2.jpg|Grjebjeń Lubanja (Gorce), póglěd z Pieninow
Peak of Radziejowa Mountain.jpg|Wjerch Radziejoweje


## Naźěłaj tež
* Głowna sudecka sćažka Mieczysława Orłowicza.

## Žrědła


## Eksterne wótkaze
* Dokradny pśeběg sćažki
* Rozpšawa z GSB (awgust 2011)
* Website o GSB
* Dokradne wopisanje ruty sćažki
* Wšykno o Głownej beskidskej sćažce
* Dokradna  fotogalerija ze sćažki
Cam Clarke

**Cam Clarke** (pópšawem *Cameron Arthur Clarke*; 6. nowembra 1957 w Burbank, California) jo US-amerikański komikaŕ a grajaŕ.

## Wótkaz
Moira Kelly

**Moira Kelly** (roź. 6. měrca 1968 w Queens, New York) jo US-amerikańska komikaŕka a grajaŕka.

## Wótkaz
Maya Angelou

**Maya Angelou** (pópšawem **Marguerite Annie Johnson** (* 4 apryla 1928 w St. Louis, Missouri, † 28 maja 2014 w Winston-Salem, North Carolina) jo była US-amerikańska spisowaśelka, a basnikaŕka.
Wósadnik

**Wósadnik** (teke: *Wosadnik*) z pódtitelom: *Cerkwine powěsći za dolnołužyske serbske wosady* - jo był dolnoserbski cerkwiny casopis (mjasecnik), kótaryž jo se wudawał w lětach 1904-1913. W decembrje 1904 toś ten casopis jo wujšeł prědny raz na probu. 

Prědny wudawaŕ togo casopisa jo był Benjamin Běgaŕ gromaźe ze Hajnom Rizom. Wót 1910 casopis jo redigěrował Fryco Rocha. We *Wósadniku* jo teke Měto Wjeńcko publicěrował. Wón jo napisał *Mójo drogowanje do Jerusalema*, kótarež jo było w někotarych źělach wózjawjone. 

W 1905 zapłaśarjow (wóteběrarjow) togo łopjena jo było 1000.

Wšykne cysła casopisa *Wósadnik* wót 1904 až do lěta 1913 su se zjawnosći na bokach digitalneje biblioteki dolnoserbski.de spśistupnili. Digitalizaciju su naźěłali pśistajone w Serbskem Instituśe pod nawjedowanim dr. Hauke Bartelsa.

## Žrědła


## Literatura
* Gerat Hantška, *Naše korjenje. K stawiznam a kulturje Dolneje Łužyce. Publicistika 1954-1983*, pśeł. do dolnoserbšćiny Wylem Bjero, Budyšyn 1985

## Eksterne wótkaze
* How móžośo cysła ''Wósadnika'' namakaś.
* ''Wósadnik'' online
Leigh Francis

**Leigh Francis** (pópšawem *Leigh Szaak Francis*; 30. apryla 1973 w Hitchin, Engelska) jo britiski komikaŕ a grajaŕ.

## Wótkaz
Anatolij Solowjanenko

**Anatolij Solowjanenko** (roź. 25. septembra 1932, wum. 29. julija 1999) jo był ukrainski spiwaŕ a muzikaŕ.
Helmut Hupac

**Helmut Hupac**, nim. Helmut Huppatz (*18. junija 1950 w Prjawozu) - jo dolnoserbski faraŕ, něnt na wuměńku. Bydli w Prjawozu. Dłujkolětny pśedsedaŕ Spěchowańskego towaristwa za serbsku rěc w cerkwi. W 2019 jo dostał myto Domowiny.

W lětach 1965-1969 wón jo wuknuł na Serbskej rozšyrjonej wušej šuli w Chośebuzu. Po abiturje wón jo był wojak. Pón wot lěta 1971 jo studěrował teologiju w Barlinju. Prědny eksamen jo złožył w lěśe 1976. Tomu jo se pśizamknuł wikariat w měsće Neuruppin a prjatkaŕski seminar w Gnadau pla Magdeburga. W lěśe 1979 jo złožył 2. teologiski  eksamen. Až do lěta 1983 jo źěłał w administratiwnej cerkwinskej słužbje w Chośebuzu.  Wót 1. junija 1983 jo pśewzeł zastojnstwo fararja w Korjenju.   

Wón jo był  jadnučki absolwent Serbskeje wušeje šule w Chóśebuzu, kótaryž teologiju jo  studěrował. 

W 1987 faraŕ Helmut Hupac jo był jaden ze sobuzałožarjow źěłoweje cerkwineje kupki *Serbska namša*. Wón jo pśewjadł tegdy w Dešnje serbske wósadne wótpołdnjo, kótarež jo źinsa wiźone ako prědna dolnoserbska namša nowšego casa.

## Publikacije
*2017 - *Ze žywjenja serbskich muskich* , redakcija: Marja Elikowska-Winklerowa (knigły k słuchanju; H. Hupac gromaźe z 9 drugimi maminorěcnymi Serbami)

## Nóžki


## Literatura
*''Na rozgrono smy pšosyli Helmuta Hupaca, fararja w Korjenju'', ''Pomogaj Bog'', oktober 1988, b. 2
Ingolf Kśenka

**Ingolf Kśenka**, nim. Ingolf Kschenka (* 1957 w Perlebergu) jo dolnoserbski faraŕ, dušepastyŕ, prjatkaŕ a kulturny procowaŕ. 

Ingolf Kśenka jo se w Perlebergu ako syn fararja naroźił a w Janšojcach wótrosł.

W lětach 1979-1984 jo wón w Lipsku teologiju studěrował. Wót lěta 1987 až do 2015 jo wón był z fararjom w Baršću (Nosydłojcach). Něnt źěła a bydli w Janšojcach.

## Žrědła


## Literatura
*Ingolf Kschenka, Schleichwege zur Freiheit, horch-und-guck.info
Hync Roj

**Hync Roj** (teke: Hinc Roj, nim. Heinz Roy; * 6. decembra 1927 w Cymplu, † 10. nowembra 2019 w Klětnom) jo był serbski komponist a wucabnik, Górnoserb. Wón jo 188 twóŕbow skomponěrował. To jo mjazy drugim „Sinfonija nr. 5 opus 136 Stalingrad“, kótaraž jo měła prapremjeru 15. apryla 2016.

Hync Roj jo chójźił na gymnazium do Gródka, pón do wušeje šule w Běłej Wóźe. Jo komponěrował wjele muzikowych twóŕbow za Serbski ludowy ansambel z motywami serbskich ludowych spiwanjow.

## Wótkaze
* Alfons Wićaz,  Teke na stare dny jo wjelgin produktiwny , ''Nowy Casnik'', 10.01.2018
* Benedikt Dyrlich ''Sorbisches Siedlungsgebiet weiter verheizen?'', Görlitzer Anzeiger, 04.02.2015)

## Žrědła
2018

## Tšojenja
### We Łužycy
* 17. nowembra - Serbski sejm jo se konstituěrował.

### Hynźi
* 

## Narodniny
*

## Wumrěśe
* 18. maja: Detlef Kobjela - serbski komponist a muzikolog (*1944)
* 19. nowembra: Bjarnat Rjentš – serbski wucabnik, muzikaŕ a kulturny procowaŕ (*1937)
* 9. decembra: Irmgard Kulejowa - serbska ludowa mólarka (*1927)
* 28. decembra: Amos Oz – israelski spisowaśel (* 1939)

## Wótkaz
Wokrejs Sprjewja-Nysa

**Wokrejs Sprjewja-Nysa** (górnoserbski *wokrjes Sprjewja-Nysa*,  *Landkreis Spree-Neiße*) lažy na krotkem pódzajtšu Bramborskeje a w historiskej Dolnej Łužycy.

## Města a gmejny

## Wótkaz
Podstupimske pśinoski k Sorabistice

**Podstupimske pśinoski k Sorabistice** (nim. Potsdamer Beiträge zur Sorabistik) jo rěd knigłow wudawanych w Podstupimskej universiśe a pósćonych rěcy, literaturje, stawiznam, kulturje a folkloru Serbow pśedewšym w Dolnej Łužycy. Rěd jo se załožył wót Petera Kosty a Madleny Norbergoweje, kótarež teke stej byłej jogo redaktora a wudawarja.

Titlowe słowo rěda, *sorabistika*, jo pisane z wjelikim pismikom. Pó pšawopisu toś to słowo dej byś pisane z małym pismikom, dokulaž *z wielikim zachopnym pismikom pišomy jano prědne słowo sady, nadpisma, titla atd.*. Madlena Norbergowa groni, až pó jeju měnjenju jo to zmólka, ale toś ta zmólka ma juž symboliski wóznam, dokulaž *mjeńšyna dej byś wjelika*. Peter Kosta rozkładujo, až *To jo pśiznamje našeje samostatnosći. To nichten tak njepišo. Nama jo sorabistika wjelgin wažna, togodla smej kśěłej to wuzwignuś*.

Dotychměst jo wudanych 11 zešywkow:

# *Johannes Bocatius - ein wendischer Europäer aus Vetschau. Beiträge eines Internationalen Symposiums zu Johannes Bocatius (Jan Bok)*, 2000.
# Měto Pernak, *Aleksandr Sergejewič Puškin (1799-1837). Wubrane basni we dwěma rěcoma. Posćonk k 200. narodnemu dnju basnika, z rusojskeje do serbskeje rěcy pśenjasone*, 2000.
# Detlef Kobjela, Werner Měškank, *Vom Regenzauberlied bis zur wendischen Pop-Ballade. Ein Beitrag zur Musikgeschichte der Lausitz unter besonderer Darstellung der niedersorbischen Musikgeschichte* 2000.
# Peter Kunze, *[[Serby w Dolnej Łužycy]]*, orginal: Peter Kunze. *Die Sorben/Wenden in der Niederlausitz*, Ludowe nakładnistwo Domowina. 2000 (2. nakład). Do dolnoserbšćiny pśełožył Uwe Gutšmidt, rěcne wobźěłanje Gerhard Mučišk, 2001. 
# *Reflexionen zur sorbischen/wendischen Sprache, Kultur und Literatur*, 2003.
# *Arnošt Muka – ein Sorbe und Universalgelehrter*, 2004.
# Herbert Nowak, *[https://web.archive.org/web/20180516103538/http://doczz.pl/doc/41538/prjatkowanja---publish.up Prjatkowanja]*, 2007.
# *Sammelband zur sorbischen/wendischen Kultur und Identität*, 2008.
# *Domownja/Heimat : sorbische/wendische Perspektiven auf die Lausitz*, 2009. 
# Alfred Měškank (zestajaŕ), *Adam Mickiewicz. Basni w serbskich pśełožkach*, 2012.
# Peter Huckauf, *Gedichte und Texte aus der Lausitz*, 2014. 
# Alfred Rogan, Tobias Preßler, *Sorbische/Wendische Spuren in der nördlichen Niederlausitz*, 2019.
# Alfred Rogan, Tobias Preßler, *Das Modell Friedland. Vom Zusammenleben deutscher, jüdischer und wendischer Bewohner in einer Niederlausitzer Kleinstadt*, 2022.

## Nóžki


## Eksterne wótkaze
*[''„Mjeńšyna dej byś wjelika.“ Rozgrono z Madlenu Norbergoweju a Peterom Kostu'', [Rozhlad], 11/2012]
*Lisćina dotychměst wudanych zešywkow
* Oficialny bok
Jutta Kaiserowa

**Jutta Kaiserowa**, teke: Juta Kaiserowa a Juta Kajzerowa, nim. Jutta Kaiser (* 1940) jo dolnoserbska žurnalistka, reportarka, spisowaśelka, publicistka a kulturna procowarka, kótaraž dłujke lěta jo źěłała pla serbskego radija. Wóna bydli w Górach. 

W serbskej redakciji radija DDR w Chóśebuzu Jutta Kaiserowa jo chopiła źěłaś w 1962, a wóstała tam až do lěta 2000 .

W 1977 Jutta Kaiserowa jo dostała cesne znamuško Domowiny, a w 2010 myto Domowiny. 

## Publikacije
*1993: *Rědny flack našeje domownje - Lipje*, [w:] *Pěšy, z cołnom, po kolasach. Drobna proza wo Dolnej Łužycy*, wuběrał a zestajał Beno Pětška, Budyšyn, b. 137-158
*2008: *Ze žywjenja na lanźe: pratyjarje wulicuju*, wudała Jutta Kaiserowa; tam teke jeje teksty: *Gola a gola - to  njejo  to samske*, b. 12-13; *Zakazane gódowne wjasele*, b. 47; *Z glicku a niśu »molowane«*, b. 179-182
*2017: *[[Ducy pó domowni|Ducy pó domowni. Spomnjeńki reportarki]]*, Budyšyn

### Knigły k słuchanju
*2010 - *Ze žywjenja na lanźe. Pratyjarje wulicujo* (režija: Jutta Kaiserowa)
*2011 - Jurij Koch, *Zasej wšo na lubosć stoj* (režija: Jutta Kaiserowa)
*2016 - *Herbert Nowak wulicujo* (režija: Jutta Kaiserowa)
*2018 - *Gaž wětšyk dujo. Mina Witkojc powěda* (wuběrk a režija: Jutta Kaiserowa)

## Nožki


## Wótkaze
*''"Słyšćo našo wusćełanje w maminej rěcy!" Dopomnjeńki serbskeje žurnalistki, rbb-online.de
*''„Die Sprache hat mich schon immer interessiert“'', Lausitzer Rundschau 14.10.2010
*Jutta Kaiserowa groni wó stawiznach Domowiny (film, wót 3:07 až do 3:59; 5:12-6:00, 9:24-9:44)
Bertold Pan

**Bertold Pan**, teke Berthold Pan a Bertolt Pan, nim. Berthold Pahn (roź. w Turnowje) - jo dolnoserbski bur, wulicowaŕ, *de­rje znaty dla lasneje guby a šposarskeje žyłki*, kenž powěda w tradicionalnej a awtentiskej dolnoserbskej rěcy. Něnt na wuměńku, bydli w Depsku.

Šula za dolnoserbsku rěc a kulturu jo 2014 wudała knigły *Něgajšny Turnojski gólc a jogo starki* z cejdejku, źož Bertold Pan wulicujo za to, což jo w casu wójny a w lětach pó njej dolabował.  

## Publikacije
*2014 - *Něgajšny Turnojski gólc a jogo starki*, redakcija: Marja Elikowska-Winklerowa; ilustracije: Erwin Groschke, Chóśebuz 

## Nóžki


## Nóžki
* ''Altes Turnow erwacht zwischen Buchseiten zu neuem Leben'', Lausitzer Rundschau, 13.11.2014
* ''Šabernak k jatšam. Bertold Pan, roźony Turnowaŕ, wulicujo wót jatšow w jogo młodem casu'' (film)
Horst Adam

**Horst Adam** (*1. apryla 1939 w Jatřobju) jo serbski žurnalist, spisowaśel a publicist, kenž źěła pśedewšym w Dolnej Łužycy.

Horst Adam jo studěrował žurnalistiku na Karla Marxowej uniwersiśe w Lipsku. Pón jo źěłał ako redaktor a šefredaktor *[[Nowy Casnik|Nowego Casnika]]*. W lětach 1964–1992 jo był z redaktorom serbskeje Pratyje. W 2004 wón jo se sednuł na wuměńk.

W lěśe 1969 jo wón dostał cesne znamuško Domowiny, a w lěśe 1998 - myto Domowiny. 

## Publikacije
*1971 - *Jadna z nich jo šołtowka. Antologija dolnoserbskeje literatury* (ako zestajaŕ), a teke awtor wulicowańka *Kak su Domowińske žeńske jadnomu mužoju głowu wumyli*
*1988 - *Tam woni laže, te rědne naše jsy. Šesćadwaźasća wejsnych wobrazow* (zestajił, napisał pśedgrono a kapitele: *Cazow*, *Dźěwin*, *Gołbin*, *Gory*, *Liškowk*, *Majberk*, *Turnow*, *Zabrod* a *Zaspy*)
*1990 - *Ducy po Błotach* (gromaźe z Geraldom Große); nim wud. ako *Unterwegs im Spreewald*
*1998 - *Ja som serbski / Wendisch bin ich* (tekst: Horst Adam, foty: Gerald Große)

## Nóžki


## Žrědła
* Helmut Kaltšmit, *Leksikon awtorow serbskich knihow 1945-1978*, Budyšyn 1979, b. 9.

## Wótkaze
* Horst Adam
Mjertyn Grys

**Mjertyn Grys**, teke: Mjertyn Gryz, nim. Martin Grüß (*8. oktobra 1818 w Hochozy, †21. oktobra 1878 w Nowej Jsy) jo był dolnoserbski wucabnik, basnikaŕ a kjarližaŕ.

Mjertyn Grys jo se naroźił w Hochozy ako syn kosaca. W lětach 1834-1837 jo był na preparanźe w Tšupcu. Pótom jo stupił do seminara w Nowej Cali (Wirchensee), źož jo sebje wucabnikojski eksamen wobstał. Jo źěłał ako wucabnik w Modłej, Dešanku a Nowej Jsy.

## Publikacije
*1864 - *Dwanasćo kjarližow*, Chóśebuz
*1867 - *Spiwanje młodym a starym, tužnym a wjasołym*, Chóśebuz

## Žrědła


## Literatura
* 
* *Mjertyn Grys*, [w:] Frido Mětšk: *Chrestomatija dolnoserbskego pismowstwa wot zachopjeńka až na cas kněstwa fašizma w Němskej*, Budyšyn 1982, b. 151-153.
* Mjertyn Grys - "Dozrawjeny charakter" : "Wučer duchowneje swobody a prědowar wědomosće" / Pětr Janaš. - IN: Rozhlad 58 (2008)12. - str. 446-449
* Zur Kirchenmusik , Podstupimske pśinoski k Sorabistice, № 3, 2000, b. 38.
* Josef Páta// Mjertyn Grys, Něšto přispomnjenow wo spisowaćelach, Lužickosrbská čítanka
Wokrejs Górne Błota-Łužyca

**Wokrejs Górne Błota-Łužyca** (górnoserbski *wokrjes Hornje Błóta-Łužica*,  *Landkreis Oberspreewald-Lausitz*) lažy na krotkem pódzajtšu Bramborskeje w Dolnej Łužycy.

## Historija
Až do 1945 na teritoriju wokrejsa Górne Błota-Łužyca su eksistěrowali pšuske wokrejsy Wórjejce, Kalawa a Rukow. Z jich źělow su byłej 25. julija 1952 wokrejsa Kalawa a Zły Komorow stwórjone. Wokrejs Górne Błota-Łužyca jo nastał w ramiku wokrejsneje reformy 1993.

## Města a gmejny

## Wótkaz
Bernd Pittkunings

**Bernd Pittkunings**, teke ako **Pytko** znaty (roź. 1960) jo serbski pěsnjaŕ, spiwaŕ, kabaretist, wulicowaŕ, bajkaŕ a publicist. Wón pochada z Dołgow a bydli w Chóśebuzu.

Wón jo był wuknik kursow dolnoserbšćiny w Dešanku na Centralnej serbskej recnej šuli "Kurt Krjeńc" w leśe 1985, 1987 a 1988.

## Muzika
*1994 – *[[Na kśomje - Am Rande]]* (kaseta)
*1997 – *Z nieznatego luda. Vom unbekannten Volk* (CD)
*2004 – *Pittkunings* (CD)
*2007 – *Starke Frauen 2 - Kabarett* (DVD)
*2011 – *Sagen aus Lausitz und Spreewald- neu erzählt von Pittkunings* (słuchoknigły)

## Knigły
*2010 – *Mysliwosći- Nachdenklichkeiten* (spiwańske teksty, krotkoproza a wuměłske bajki na nimski, serbski a w nimskej błośańskej narěcy)
*2017 – *Faya & Welo im Land der Lutkis. Geschichten aus Lausitz und Spreewald" (serbske powěsći na nimski)
*2017 – *Basnikarska kjarmuša. Lyrika pó dolnoserbsku'' (wudawaŕ a zestajaŕ: Bernd Pittkunings)

## Nožki


## Wótkaze
* Oficielny bok Bernda Pittkuningsa
Jill-Francis Ketlicojc

**Jill-Francis Ketlicojc**, nim. Jill-Francis Käthlitz, pseudonym **Źilka**, (roź. 1991) jo dolnoserbska spisowaśelka, basnikaŕka a redaktorka Nowego Casnika.

Wóna jo studěrowała pśirownujucu literaturu a interdisciplinarne pólske studija na uniwersiśe Mjertyna Luthera w Halle-Wittenberg.

Jill-Francis Ketlicojc pišo basni a wulicowańka, kótarež su wózjawjane w *[[Rozhlad|Rozhlaźe]]*, *[[Nowy Casnik|Nowem Casniku]]*, Serbskej šuli, Płomjenju a Pratyji.

## Publikacije
*2015 - *Kak jo kobołk swóju smjerźinu dostał* (wulicowańko za źiśi), [w:] *Pratyja* za 2015, b. 124-127.
*2016 - *Plandrak, Plańtśak a Pumpak* (wulicowańko za źiśi), [w:] *Pratyja* za 2016, b. 127-129.
*2017 – basni, [w:] *[[Basnikarska kjarmuša]]. Lyrika pó dolnoserbsku*, wudawaŕ a zestajaŕ: Bernd Pittkunings
*2017 - *Barwy krokusow* (wulicowańko za źiśi), [w:] *Pratyja* za 2017, b. 118-121.
*2020 - *Wuchack głupack a druge tšojeńka*, knigły za źiśi, Budyšyn
*2021 - *Basnjeca banjawa*, knigły za źiśi, ilustracije Martina Burghart-Vollhardt, Budyšyn
*2022 - *Zaječk hłupačk a druhe powědki*, pśestajił do górnoserbšćiny Jan Měškank, Budyšyn
*2023 - *Pyšpot procha ∙ In Sand und Wolken geschrieben*, ilustrěrowała Isa Bryccyna, Budyšyn

#### Teksty w ''Rozhlaźe''
* Jill-Francis Ketlicojc, dowiźenje (baseń), ''Rozhlad'' 07/2019

## Nožki


## Wótkaze
* Gregor Wieczorek,  Ma spódobanje na 'śmojtej romantice', ''Nowy Casnik'', 11.10.2017
* Jill-Francis Ketlicojc cyta z knigłow ''Wuchack głupack a druge tšojeńka''
* Jill-Francis Ketlicojc cyta baseń ''Nocna wutšoba''
* Jill-Francis Ketlicojc cyta baseń ''Wjacorne spomnjeśe''
Běła Góra-Bělin

**Běła Góra-Bělin** ( *Byhleguhre-Byhlen*) jo gmejna w bramborskem wokrejsu Damna-Błota. Gmejna lažy w Dolnej Łužycy, pśi pódpołnocnej kšomje Błotow, w amśe Luboraz/Górna Błota. Gmejna słuša k serbskemu sedleńskemu rumoju.

## Stawizny
Gmejna Běła Góra-Bělin jo była 26. oktobra 2003 stwórjona, gaž gmejnje Běła Góra a Bělin su byli zjadnośone

## Gmejnske źěle
* **[[Běła Góra]]** *(Byhleguhre)*
*→ wejsne źěle:*
** Groby *(Grobba)*
** Kupy *(Kaupen)*
** Kokańc *(Kokainz)*
** Nowa Běła Góra *(Neu-Byhleguhre)*
** Pśi jazorje *(Am See)*
** Rězaki *(Mühlendorf)*
** Sedlišćo *(Siedlung)*

* **[[Bělin]]** *(Byhlen)*

## Nožki


## Wótkaz
Na kśomje - Am Rande

**Na kśomje - Am Rande** jo kaseta serbskego spiwarja Bernda Pittkuningsa. Kaseta jo była w 1994 wudana wót firmy SERVIsound. Na kaseśe jo 14 spiwow w dolnoserbskej, nimskej rěcy a nimskem dialekśe Błośanarjow.

W titelu kasety wěrjepódobnje jo zmólka, ortografiski dej byś "Na kšomje", dokulaž rěc źo wo *kšomu*; w dolnoserbšćinje nědajo słowje *kśoma* abo *kśom*. Lěcrownož w dolnoserbskem tekstowem korpusu móžoš namakaś rědke formy *kśoma* i *kśomje*.

Strona A:
:1. *…von Deutschland*
:2. *Źož jo twoja wutšoba*
:3. *Die Lehrerin*
:4. *Stare domy*
:5. *Mery, das Baby*
:6. *Deutsche Kinder*
:7. *Som zrosćony*

Strona B
:8. *Pupka*
:9. *Hallo*
:10. *Stara žona*
:11. *Märchelied*
:12. *Du*
:13. *Pšašam se*
:14. *Solidarnosć*

## Nožki


## Wótkaze
* Informacije na boce firmy Servi.de
* Tekst spiwa ''Pšašam se''
Basnikarska kjarmuša

**Basnikarska kjarmuša** (z pódtitelom *Lyrika pó dolnoserbsku wót něga až źinsa*) su knigły, kótarež jo wudało Ludowe nakładnistwo Domowina w lěśe 2017. Wudawaŕ a zestajaŕ knigłow jo Bernd Pittkunings.

Toś te knigły wopśimuju wušej 100 basnjow, klasikarjow dolnoserbskeje literatury a teke młodych awtorow w dolnoserbskej rěcy. Mjazy drugimi su tam basni Mata Kósyka, Fryca Rochy, Ericha Wojty, Miny Witkojc, Rože Šenkarjoweje, Marjany Domaškojc, Eriki Janoweje, Uwe Gutšmidt‎a a teke pśestajone (z górnoserbšćiny) Handrija Zejlerja, Jakuba Barta-Ćišinskiego a drugich.

K knigłam jo pśidana cejdejka (słuchoknigły), na kótarejž Serby (mj.dr. Martina Golašojc, Fabian Kaulfürst, Jill-Francis Ketlicojc, Marcus Kóńcaŕ) recitěruju někótare basni. Režiserka toś teje cejdejki jo była Hanelora Handrekojc.

## Wótkaze
* Wopśimjeśe knigłow
* Měrćin Wjenk, ''Basnikarska kjarmuša'', recensija w: ''Rozhlad'' 09/2018
* Informacija na boce LND
*  Lyrika pó dolnoserbsku, ''Nowy Casnik'', 14.02.2018
Ducy pó domowni

**Ducy pó domowni** (z pódtitelom *Spomnjeńki reportarki*) su knigły Jutty Kaiseroweje. Ludowe nakładnistwo Domowina jo je wudało w lěśe 2017 w seriji *Kapsne kniglicki*, cysło 173. W lěśe 2019 toś te knigły su wujšli teke ako e-book.

Toś te knigły wopśimuju dopomnjeńki, dožywjenja a nazgónjenja awtorki. Jutta Kaiserowa wopisujo *luźi, jsy a krajiny, spomina na swóje rozgronowe partnarje*. Jutta Kaiserowa pśedstaja w swójich knigłach mjazy drugim brjazyńsku ludowu awtorku Martu Bělkowu, bórkojskego gójca Manfreda Dušku, serbskego prócowarja Hanso Kullinga, wucabnika Ericha Wojto a drugich serbskich luźi.

## Nóžki


## Wótkaze
* Informacija na boce LND
* Diana Schuster, „Ducy pó domowni“ – Nowe serbske knigły su swóju premjeru měli, ''Nowy Casnik'', 21.03.2018
Njaboga pata

**Njaboga pata** (z pódtitelom *111 žortow a luštnych tšojeńkow z Dolneje Łužyce*) su knigły, kótarež jo wudało Ludowe nakładnistwo Domowina w lěśe 1992. Wudawaŕ a zestajaŕ knigłow jo Werner Měškank. Knigły jo ilustrěrowała Iris Brankačkowa.

Žorty a tšojeńka, kótarež su wózjawjone w toś tych knigłach, su byli wubrane z *[[Partyja|Pratyje]]*, *[[Nowy Casnik|Nowego Casnika]]* a archiwa serbskego rozgłosa. Zběrali su je a wulicowali m.dr. Marta Bělkowa, Wylem Bjero, Uwe Gutšmidt, Karlo Jordan, Herbert Nowak, Erich Wojto, a teke Werner Měškank. 

Werner Měškank, zestajaŕ toś tych knigłow, jo w pśedsłowje napisał: *Take su směchy Dolnych Serbow, kenž daju nam poglědnuś do wšednego žywjenja a mentalnosći luźi w Błotach a wokolnosći*.

## Nóžki


## Wótkaze
* Informacija na boce LND
Hilda Kutšankowa

**Hilda Kutšankowa**, teke: Hilda Kutśankowa, nim. Hildegard Kutschank, gserb. Hilda Kućankowa (roź. 1. februara 1936 w Geppersdorfje) jo serbska awtorka, pśełožowaŕka a zestajaŕka źiśecych knigłow, kótaraž pišo w dolnoserbskej a górnoserbskej rěcoma. Wóna jo była z šefredaktorom *[[Płomje]]nja*, serbskego casopisa za źiśi w lětach 1960-1991.

Wóna bydli w Budyšynje.

## Publikacije
*1992: *Łamaj sej hłójčku!*
*1995: *Dźensa swjeću narodniny* (w górnoserbšćinje)
*2002: *Lutki, pupki, gněśeńka: źiśece basni a gronka awtorow našych dnjow*, wubrała a zestajała Hilda Kutšankowa
*2007: *Pójźćo, comy z wami graś*, Budyšyn (knigły za źiśi)

## Pśełožki do dolnoserbšćiny
*1982: Milena Lukešová, *Běła zyma*
*1983: Milena Lukešová, *Bośon*
*1990: Benedikt Dyrlich, *Tśi kšasne pjeršćenje*
*1990: Křesćan Krawc, *Skobodny Jan*
*1991: Jurij Krawža, *Mjadwjeźowy syn*
*1992: Michał Nawka, *Naša hajtka z myšku ženjo*

## Nóžki


## Wótkaze
* Andreas Kirschke, Jo měła nejrědnjejše źěło na swěśe, ''Nowy Casnik'', 25.05.2016

* Informacija na boce domowina-verlag.de
Měto Worak

**Měto Worak**, nim. Martin Worrack a Martin Worak (roź. měrca 1931 w Strjažowje, wum. 2010) – jo był dolnoserbski spisowaśel, basnikaŕ a něgajšny cłonk Dolnoserbskeje rěcneje komisije. Wón jo se naroźił w Strjažowje, w Dešańskej wósaźe, a jo bydlił w Barlinju. W lěśe 2006 jo dostał cesne znamuško Domowiny.

## Publikacije
*1996: *Ze źiśetstwa zagumnarja. Proza*
*1999: *Starka Maja a jeje słyńcko*, wulicowańko, w: *[[Źiw se njewospjetujo|Źiw se njewospjetujo. Antologija dolnoserbskeje proze]]*, wudała Ingrid Hustetowa, Budyšyn
*2000: basni [w:] * Wjacornjejše stawanje. Dolnoserbske basni slědnych 50 lět*, wudawaŕ a zestajaŕ: Erika Janowa

## Nóžki


## Literatura
* Horst Adam, biografiska noticka [w:] *Ze źiśetstwa zagumnarja. Proza*, Budyšyn 1996, b. (gjel how, b. 88).
Wylem

**Wylem** jo dolnoserbske muskece pśedmě, zeserbšćona forma nimskego pśedmjenja **Wilhelm**. Wóno jo pśedewšym w Dolnej Łužycy znate. 

## Nosarje mjenja
* Wylem Bjero (1902-1988) - dolnoserbski spisowaśel a casnikaŕ
* Wylem Haža (1891-1954) - serbski kulturny procowaŕ
* Wylem Janhoefer (roź. 1991) – dolnoserbski kulturny procowaŕ
* Wylem Boguchwał Korn (1778-1835) – serbski faraŕ 
* Wylem Nowy (1870-1933) - faraŕ a kulturny procowaŕ  
* Wylem Šybaŕ (1887-1974)- serbski wucabnik a mólaŕ 
* Wylem Wěrik (1910-1993) - serbski ludowy wuměłc 

* Bjedrich Wylem Mička (1870-1953) - dolnoserbski faraŕ, spisowaśel
* Kito Wylem Broniš (1788-1881) - dolnoserbski faraŕ a rěcywědnik
Erika Janowa

**Erika Janowa**, teke: Erika Jahnowa, nim. Erika Jahn (roź. 3. julija 1932, wum. 12. awgusta 2022) jo była serbska ceptaŕka, pśełožowaŕka, wudawaŕka a zestajaŕka głownje źiśecych knigłow. 

Wóna jo se naroźiła  do  Rozmejoc  familije  w  Rownem. W lěśe 1949/50 jo studěrowała na Serbskem ceptaŕskem wustawje w Radworju. Pón jo absolwěrowała studij na Pedagogiskej wusokej šuli w  Podstupimje. Jo źěłała ako wucabnica w Brjazynje na zakładnej šuli a w Dešnje.   

Wóna jo Domowniski muzeum w Dešnje w 1983 załožyła. W lěśe 1997 jo wóna myto Domowiny dostała. 

## Publikacije
*1988: *Pojź sobu do Serbow. Dolnoserbske źěśece gronka a basni*, Budyšyn (tam wokoło 28 gronkow, m.dr: *Naga žaba rjaga*, *Naše grajki*, *Moja bombawa*, *Moluj sobu!*, *Moj plon*, *Mydłowe puchorki*, *Na źeń źěśi*, *Halo, Danka!*, a t.d.)
*1989: *Dwe lěśe w Depsku* [w:] *Ako smy chopili ceptariś. Dopomnjeńki wucabnikow prědnych lět*, wud. Christa Brandtowa, Budyšyn    
*1996: *Świce ptaški – šwicym ja* (gronka a graśa za źiśi), Budyšyn    
*2000: *Wjacornjejše stawanje. Dolnoserbske basni slědnych 50 lět*, wudała Erika Jahnowa, Budyšyn    
*2008: *Ja, Kowaloc Hanka*; *Ta luba serbska rěc*, [w:] *Ze žywjenja na lanźe: pratyjarje wulicuju*, Budyšyn.
*2017: *Narjony Fryco*; *Změna abo Monolog pśed medalju*, [w:] *[[Basnikarska kjarmuša]]. Lyrika pó dolnoserbsku*, wudawaŕ a zestajaŕ: Bernd Pittkunings

## Pśełožki do dolnoserbšćiny
*1956: *Maśizna za nałožowanje serbskeje rěcy w serbskich źěśownjach B* (z górnoserbšćiny), Barliń
*1957: *Naša serbšćina. Wucbnica za 5. lětnik* (z górnoserbšćiny), Barliń
*1958: *Naša serbšćina. Wucbnica za 6. lětnik* (z górnoserbšćiny), Barliń
*1988: Jan Radyserb-Wjela *Z nalěśim*, pšełožyła Erika Janowa 
*1989: Marja Krawcec, Marhata Cyžec *Kněz Mroz a kněni Zyma*, pšebasniła a pšełožyła Erika Janowa
*1989: Kito Lorenc, *Po jsy ženjo job job job*, pšełožyła Erika Janowa 
*1991: Michał Nawka, *Liška pśěga styri koze*
*1992: Michał Nawka, *Škobrjonkowe tyrlili* (zestajił Pětr Donat, pśestajiła Erika Janowa)
*1995: Eugen Spálený, Lýdia Zubajová *Měto, Ajta a Dadko na prozninach* (wobrazowe knigły za źiśi, ze słowakskeje rěcy pśestajiła Erika Janowa)
*1998: Zdeněk Miler, Josef Brukner *Kšetka źeń*, pśebasniła Erika Janowa
*2001:  Madlena Nasticcyna, *Chto tam łazy, ganja, lěta* pšełožyła Erika Janowa 

## Nóžki


## Wótkaze
* Erika Janowa, Starosći wó serbsku rěc, ''10 lět modelowy projekt Witaj'', b. 33
* Marion Hirche, Die Silberhochzeit der sorbischen Tradition, ''Lausitzer Rundschau'', 11.10.2008
* Informacija na boce domowina-verlag.de
Tšawnica

**Tšawnica**  ( *Tranitz*) jo była dolnołužyska wjas k pódzajtšu wót Chóśebuza. Wóna jo była 1983 i 1984 wótbagrowana. Něgajšne wobydlarje jsy su śěgnuli do Žandowa abo Knorawy, źěl jo wóstał na jsach, pśedewšym w Dešanku a Žylowje.   

Źinsa na městu Tšawnicy jo wuglowa jama Chóśebuz-pódpołnoc. 

Serbske mě jsy źo wót  starosłowjańskego **Travnica*, to groni 'z tšawu zarosćone město' Tšawnica jo se prědny raz 1463 naspomnjeła, lěcrownož wěrjepódobnje wóna jo była južo jěsnjej wobsedlona. 

## Wósobnosći
Z Tšawnice póchadaju m.dr. Waldi Lobert, Margita Altkrügerowa, Fryco Harnaš a Andreas Schulze. 

## Nóžki


## Wótkaze

* Tranitz/Tšawnica, na boce Archow zgubjonych jsow *()*
* Spominanje na Tšawnicu, ''Naša Domowina'' 03.2010, b.1