Kašubska rěc

**Kašubska rěc** (kaš. *kaszëbsczi jãzëk*) jo podwjacornosłowjańska rěc, wužywana ako regionalna rěc w Pólskej wót wušej 50 000 wužywarjow. Kašubska rěc jo jadnučki zawóstank słowjańskich pomorskich dialektow a słuša wóna k lechiskim rěcam z centralnej póddružyny, bliskej pisnej, českej rěcy, šleskej rěcy, a pólskej rěcy, z wliwami połobšćiny, nižonimšćiny a staropšušćiny. Kašubšćinu groni se teke w Kanaźe.

## Alfabet

W tym njewustupujuce w pólskej rěcy:
* ã [an] (IPA )  (tzw. a z blewiązką)
* é [yj] (IPA )  (tzw. e ze sztriszkã)
* ë [e/a] (IPA )  (tzw. "szwa")
* ò [łe] (IPA )  (tzw. labializacëjô)
* ô [o/e] (IPA /) (tzw. o z dakã)
* ù [łu/łi]  (IPA -).
Pismik  *u* wšak so pśisamem kaž *ü* [u/i] wugranja.

Samske kaž w  pólšćinje su:
*  ą (IPA )
* ł (IPA ) (pśirownaj dolnoserbski ł)
* ń (IPA ) (= dolnoserbski ń)
* w (IPA }) (pśirownaj teke nimski w)
* ż (IPA ) (pśirownaj dolnoserbski ž)
* cz (IPA ) (pśirownaj dolnoserbski č)
* dz (IPA )
* dż (IPA )
* rz (IPA )
* sz (IPA ) (pśirownaj dolnoserbski š)

## Wósebnosći  kašubskeje rěcy

Źělne  zdźaržanje formy **tart** z prasłowjańskego **tărt**:
* gard "město", pólski: gród (pśirownaj dolnoserbske grod)
* parmiń, pólski: promień (pśirownaj dolnoserbske promje)
Změkcony konsonant pśez **ar**:
* cwiardi, pólski: twardy, (pśirownaj górnoserbske twjerdy a dolnoserbske twardy) 
* czwiôrtk, pólski: czwartek (pśirownaj dolnoserbske stwórtk)
Póbrachowanje "pógibliwego" **e**:
* pòrénk "ranje", pólski: poranek
* kùńc, pólski:  koniec (pśirownaj dolnoserbski kóńc)
Póbrachowanje  změkcenjow konsonantow s,z,c,dz:
* swiat, pólski: świat (pśirownaj dolnoserbske swět)
* zëma, pólski: zima (pśirownaj dolnoserbske zyma, zymje)
*  zemia, pólski: ziemia (pśirownaj dolnoserbske zemja)

## Pśikład  (Wóścenas)


```
Òjcze nasz, jaczi jes w niebie,
niech sã swiãcy Twòje miono,
niech  przińdze Twòje królestwò,
niech mdze Twòja wòlô
jakno w niebie tak  téż na zemi.
Chleba najégò pòwszednégò dôj nóm dzysô
i òdpùscë  nóm naje winë,
jak i më òdpùszcziwómë naszim winowajcóm.
A nie  dopùscë na nas pòkùszeniô,
ale nas zbawi òde złégò. Amen.
```


## Stawizny a pšawopis

W lěse 1850 kašubski slěźaŕ Florian Ceynowa jo zestajił słownik kašubsko-rusojski.

Na zachopjeńku kašubšćinu se pisało z pólskim alfabetom, pak njejo to dawało móžnosć derje wše zuki pśedstajiś. W lěśe 1850 Florian Ceynowa naraźił w swójich knigłach *Xążeczka dlo Kaszebov* wósobny kašubski alfabet, pón w lěśe 1866 pśidał do njogo 12 nowych pismikow, ako znate z českego alfabeta č abo š. Nowu wersiju kašubskego alfabeta naraźił w lěśe 1919 nimski slawist Friedrich Lorentz.

Ze slěźenim kašubskej rěcy zaběra se kašubistyka.

### Někotare  města a jsy
W slědujucych  městnach w Pólskej se Kašubšćinu powěda:
* Gdańsk (Gduńsk),
* Gdynia (Gdiniô),
* Wejherowo  (Wejrowò),
* Puck (Pùck),
* Lębork  (Lãbòrg),
* Bytów (Bëtowò),
* Kartuzy  (Kartuzë),
* Kościerzyna (Kòscérzna)
* Chojnice  (Chòjnice)
* Żukowo (Żukòwò)

Mimo togo we wužyśu jo Kašubšćina mjazy pólskeju emigraciju w Kanaźe.

### Pšawny status
Wót lěta 2005 kašubšćina jo pśipóznata w Pólskej ako regionalna rěc a se smějo ju wužywaś ako pśidatnu rěc w amtach w pomorskim wójwodstwje.

Wokoło 10.000 źiśi wuknjo kašubšćinu w šulach w Pólskej. Wót lěta 2005 jo móžne pisanje abitury w kašubskej rěcy.

## Wobraze

Kaszebsko_familejo_leba_200.jpg|Kašubska swójźba
POL Kaszuby flag.svg|Kašubska  chórgoj
Ostrzyce-nazwa ulicy.JPG|Dwójorěcnej tofli
Alfabet kaszubski 1850.jpeg|alfabet wót Floriana Ceynowy z lěta 1850


## Žrědła


## Wótkaze

* Informacije wó kašubšćinje (w kašubšćinje - csb)
*  mjazynarodny bok za kašubskich studijach (csb, de, pl)
*  Kaszëbsczi Słowôrz - Słownik  Kaszubski (Kašubski  słownik)