open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Špańska

**Špańska**  ( *España*) jo kralojstwo, kótarež lažy zwětšego na Iberiskej połkupje w krotkowjacornej Europje. Jogo susedy su Francojska a Andorra na pódpołnocy, Portugalska na pódwjacorje a k Zjadnośonemu kralojstwu słušajuca połkupa Gibraltar na pódpołdnju. K Špańskej słušaju mimo teritorijow na europskej twardej zemi teke Baleary w Srjejźnem mórju, Kanariske kupy w Atlantiskim oceanje a enklawje Ceuta a Melilla w pódpołnocnej Africe, kótarejž granicujotej z Marokkom.

W zajźonosći jo słušała Špańska k nejmócnjejšym kolonialnym mócnarstwam swěta, cogoždla se až do źinsajšnego pśedewšym w Pódpołdnjowej a Srjejźnej Americe kaž teke na Filipinach špański powěda. Wót 1. januara 1986 jo Špańska cłonk Europskeje unije.

Špańska stolica jo Madrid, kótaryž se pśisamem w srjejźišću kraja namaka.

## Wótkaz
Julij

**Julij**, literarne: **žnjojski** (górnoserbski **pražnik**) - jo sedymy mjasec w gregorjaniskej pratyji. Wón ma 31 dnjow. Wón ma mě *julij* pó łatyńskem mjenju Julius Caesar. Wón do togo jo měł mě *Quintilis*, "pěty" (glědaj teke september).

Julij jo lětni mjasec w pódpołnocnej hemisferje a zymski mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w juliju stej Rak a Law.

Julij zachopina ze samskim wšednym dnju kaž apryl w kuždem lětu, a kaž januar w pśestupnem lětu.

## Nožki
Šwedska

**Šwedska** ( *Konungariket Sverige*) jo parlamentariska monarchija na skandinawiskej połkupje w pódpołnocnej Europje.

## Geografija
Šwedska granicujo z Finskeju a Norwegskeju. Nejwuše městno jo góra Kebnekaise (2111 m nad normalneju nulu), a nejniše pśibrjog Baltiskego mórja (0 m nad normalneju nulu).

### Města
Nejwětše města su  (Staw: 2015-09-30) :

Šwedska ma 21 prowincow (šwedski Län)na NUTS-3-rowninje:   

## Stawizny
Wót 1. wezymskego 1995 jo Šwedska cłonk Europskeje unije.

## Žrědła


## Wótkaze

* Oficielny portal Šwedskeje
* Kral Šwedskeje
* Kněžaŕstwo Šwedskeje
* Riksdag (sejm) Šwedskeje
* Šwedski institut
Šwicaŕska

**Šwicaŕska** (teke **Šwicojska**) jo kraj w srjejźnej Europje.

## Geografija
Šwicaŕska granicujo z Awstriskeju, Francojskeju, Nimskeju, Italskeju a Liechtensteinskeju. Nejwuše městno jo Dufourspitze (4.634 m nad normalneju nulu) a nejniše jazor Maggiore (195 m nad normalneju nulu).

### Města
Nejwětše města su (2015):

* Zürich - 396, 027 wobydlarjow		
* Genf - 198 072 wobydlarjow
* Basel - 176 117 wobydlarjow		
* Lausanne - 135 629 wobydlarjow	
* Bern - 131 554 wobydlarjow	

## Wótkaz
Nimska

**Nimska** ( *Deutschland*, oficielnje *Zwězkowa republika Nimska*, *Bundesrepublik Deutschland*) jo kraj w srjejźnej Europje.

## Geografija
Nimska granicujo z Pólskeju, Českeju, Awstriskeju, Šwicaŕskeju, Francojskeju, Luxemburgskeju, Belgiskeju, Nižozemskeju a Dańskeju. 

Nejwuše městno jo: Zugspitze (2962 m nad normalneju nulu) a nejniše : Neuendorf bei Wilster ( 3,5 m pod normalneju nulu).

### Města

;Nejwětše města Nimskeje su :

## Stawizny

Wót 7. oktobera 1949 do 3. oktobera 1990 stej wobstojałej dwa nimskej stata: Zwězkowa republika Nimska a Nimska demokratiska republika.


## Zwězkowe kraje Nimskeje
Zwězkowe kraje Nimskeje su:

## Wótkaze

* Zwězkowe kněžaŕstwo
* Zwězkowy prezident
* Zwězkowy kanclaŕ
* Zwězkowy sejm
* Zwězkowa rada
Arabska rěc

**Arabska rěc** abo **arabšćina** jo afroaziska rěc ze semitiskej rěcnej swójźby. 

Arabski powěda wót 225 do 285 milionow luźi na cełem swěśe.
Astana

**Astana** jo pó Almaty druge nejwětše město Kazachstana a wót lěta 2019 stolica kraja. Ma něźi sedym stow tysac wobydlarjow.

Źinsajšne mě města wóznamjeni *stolica*. Stare mjenja su byli *Akmolinsk* (1824-1961), *Zelinograd* (1961-1991), *Aqmola* (1991-1998) a *Nur-Sultan* (2019-2022).

## Nožki


## Eksterne wótkaze

* Oficialny bok
Atom

**Atom** jo nejmjeńšy strukturny źělk materije, kótaryž se njedajo chemiski dalej źěliś. Pśisamem ceła nas wobdawajuca žywa a nježywa materija wobstoj z atomow abo ionow. Kosmologiski wiźone jo to ale rědša forma materije. Pśewažujo plasma, z kótaregož wobstoje gwězdy, a hypotetiska carna materija.

## Natwaŕ atoma
Atom wobstoj z jědra a elektronoweje wobalki.
Jědro wobstoj z protonow (pozitiwnje lodowane) a neutronow (neutralnje lodowane). Wobalka wobstoj z elektronow (negatiwnje lodowane) . 
Elektrony wobkružuju jědro na wšakich „cerach“, kótarež wótpowěduju rozdźělnym energetiskim niwowam elektronow. Radius toś tych „cerow“ resp. elektronoweje wobalki jo, z jadnab 10-10 m, źaseś tysac razow wětšy ako radius jědra (10 –14 m). 
Atomy su pótakem wjelgin małke. Włos cłowjeka jo na pś. něźi 1 milion wuglikowych atomow šyroki.

Gaby był atom tak wjeliki ako jedna katedrala, by jědro było małke ako mucha. 
Ale skóro ceła masa atoma koncentrěrujo se w jědrje, kótarež zaběra jano biliardowy źěl cełego atoma. To wóznamjenijo, až wobstoj atom pśisamem jano z proznego ruma.

## Iony
Jolic rowna se licba elektronow licbje protonow, jo atom dogromady neutralnje lodowany, nawopak jadna se wó iony (kation - pozitiwnje lodowany ion abo anion - negatiwnje lodowany ion).

## Elementy
Atomy ze samskeju licbu protonow, słušaju k tomu samskemu elementoju. Toś tu licbu pomjenijomy licba pórěda. Pó licbje pórěda su elementy w periodowym systemje rědowane. 

## Izotopy
Tšocha neutronow jadnogo elementa móžo wariěrowaś, jadna se pón wó rozdźělne izotopy elementa. 
Izotopy wóźika (chemiski symbol H) su protium (jano jaden proton), deuterium (proton a neutron) a tritium (proton a dwa neutrona). Protium jo z 99.985% nejcesćejšy izotop wóźika.
Awstriska

**Awstriska** jo kraj w srjejźnej Europje.

## Geografija
Awstriska granicujo ze Šwicaŕskeju, Liechtensteinskeju, Italskeju, Słowjeńskeju, Hungorskeju, Słowakskeju, Nimskeju a Čěskeju.

## Stawizny
Wót 1867 do 1918 jo Awstriska była w Awstrisko-Hungorskej.

## Zastojnstwowje rozrědowanje

## Wótkaz
Alofon

**Alofon** (z grich. *allo* - hynac ako, *fone* - głos) jo pomjenowanje z rěcywědy za wšakorake zukowe warianty jadnogo fonema. Dalšnej pomjenowani stej **fonemowe warianty** abo **subfonemowe warianty**.

Rozeznawamy mjazy alofonom a fonemom, dokulaž jo móžno, jaden fonem we wšakorakich zukowych (alofoniskich) wariantach wugranjaś, bźez togo až toś ten rozdźěl se wustatkujo na wóznam togo fonema. Z pomocu systematiskich pśespytowanjow fonetiskich kakosćow na pódobnosć z drugimi wariantami, wósebnje z analyzu minimalnych pórikow, móžomy zuki ako alofony jadnogo fonema zarědowaś.

Kótara zukowa warianta se wugranja, wótwisujo wót dialekta, wót koartikulaciskich efektow abo wót zukoweje wokolnosći fonema. Což w jadnej rěcy płaśi ako alofoniska warianta jadnogo fonema, móžo w drugej rěcy byś drugi fonem.

Rozeznawamy:

**Licha wariacija**

Warianty su rownopšawne realizacije jadnogo fonema, na pś. jězykowe [r] abo copkowe [ʁ]. Zaměnjenje wariantowu njezměnijo wóznam.

**Kombinatoriska wariacija**

Warianty wustupuju w rozdźělnych fonologiskich wokolnosćach, na pś. /k/ abo /g/ w dolnoserbšćinje. Pśed prědnymi wokalami /ɛ/, /e/, /ě/ a /i/ se wugranjatej palatalne [k'] a [g'], pśed slědnymi wokalami /a/, /ɔ/, /o/, (/ó/), /u/ pak wóstanjotej [k] a [g] (/y/ njewustupujo w tej poziciji, wóno jo w serbšćinje alofon wokala /i/).
Andorra

**Andorra** jo małki kraj w krotkowjacornej Europje.

## Geografija
Andorra granicujo ze Špańskeju a Francojskeju.

## Politika
W Andorrje stej z nacołnikem stata dwa wjercha: prezident Francojskej (tuchylu Emmanuel Macron) a biskup špańskego města Seo de Urgel (tuchylu Joan Enric Vives i Sicília).

## Wótkaz
Boliwiska

**Boliwiska** (oficielnje *Plurinacionalny stat Boliwiska*) jo nutśikokrajny stat w pódpołdnjowoamerikańskich Andach.

## Geografija
Boliwiska granicujo z Chilskeju, Argentinskeju, Paraguayom, Brazilskeju a Peru. Nejwušy wjeršk w boliwiskich Andach jo : Sajama (6.520 m nad normalneju nulu). Ku geografiskim zajmnostkami słuša wjelicki słony basenk *Salar de Uyuni*, kótaryž jo z pśestrěnju wót 12.000 kwadratnych kilometrow nejwětšy słony jazor swěta.

### Města
Nejwětše města su :

* Santa Cruz - 1 115 391 wobydlarjow	
* La Paz - 792 611 wobydlarjow
* Cochabamba  - 778 554 wobydlarjow	
* El Alto - 695 243 wobydlarjow	
* Oruro - 202 010 wobydlarjow			
* Sucre - 194 888 wobydlarjow

## Wótkaz
Lichotne hansowe město Bremen

**Lichotne hansowe město Bremen** (nim.: **Freie Hansestadt Bremen**) jo zwězkowy kraj Nimskeje zwězkoweje republiki.

## Geografija

Bremen jo město-kraj ( *Stadtstaat*), kótaryž wobstoj z dweju městowu Bremen a Bremerhaven.

## Wótkaze
* Internetowe boki kraja Brema
Bulgaŕska

**Bulgaŕska** jo kraj w krotkozajtšnej Europje na Balkanskej połkupje.

## Geografija

Bulgaŕska granicujo ze Serbiskeju, Rumuńskeju,  Grichiskeju, Turkojskeju a Makedońskeju.

## Stawizny
Wót 1. wezymskego 2007 jo w Europskej uniji.

## Muzika
* Anna-Maria Ravnopolska-Dean
* Boris Hristow
* Ghena Dimirowa
* Nikolaj Gjaurow
* Walja Balkanska

## Wótkaz
Chorwatska

**Chorwatska** jo stat w krotkozajtšnej Europje na Balkańskej połkupje. Rozpśestrěwa se wót Jadrańskego mórja na pódwjacorje až k Dunajej na pódzajtšu a granicujo ze Słowjeńskeju, Hungorskeju, Serbiskeju, Bosniskeju a Hercegowinu, Carnogórskeju a Italskeju.

Až do lěta 1918 jo była Chorwatska z źělom hungorskeje połojcy Awstrisko-Hungorskeje. Pó rozpušćenju dwójneje monarchije pśiźo k nowozałožonej Jugosłowjańskej. Za cas Drugeje swětoweje wójny jo eksistowała tak pomjenjowany *Njewótwisny stat Chorwatska*, fašistiski režim, kótaryž jo stojał pód šćitom nacionalsocialistiskeje Nimskeje. Pó 1945 jo była Chorwatska jadna z šesć jugosłowjańskich republikow. Pó rozpušćenju młogonarodnostnego stata a Chorwatskej wójnje zachopjeńk 1990tych lět bu kraj k prědnemu razoju pó pśisamem tysac lětach njewótwisny. Wót 1. julija 2013 jo Chorwatska z cłonkom Europskeje unije.

Stolica a nejwětše město Chorwatskeje jo Zagreb; druge wjelike města su Split, Osijek, Rijeka, Zadar, Slavonski Brod, Dubrovnik, Šibenik, Varaždin, Vinkovci, Bjelovar atd.

Wuznamna góspodaŕska gałuz jo turizm, wósebnje podłu Jadrańskego pśibrjoga mjaz Istriskej a Dalmaciju.

## Wótkaz
Cypern

**Cypern** jo kupowy kraj w Srjejźnem mórju, na pódpołnoc wót Turkojskeje. Wón jo cłonk Europskeje unije.

## Geografija

## Stawizny

## Wótkaze

* Nastawk cyperńskego wjelikopósłaństwa w Barliniju
Dolnosakska

**Dolnosakska** ( *Niedersachsen*) jo zwězkowy kraj Zwězkoweje republiki Nimska.

## Geografija

## Ekonomija

## Stawizny

## Nejwětše města
* Hannover 

## Wótkaze
* Internetowe boki Dolnosakskeje
Azija

**Azija**, abo teke **Aziska** (něgajšne mě), jo pó pśestrěni a wobydlaŕstwje nejwětšy kontinent na swěśe a granicujo z Europu na pódwjacorje, ze Śichym oceanom na pódzajtšu, z Indiskim oceanom na pódpołdnju a z Afriku na krotkem wjacorje. 

W Aziji jo cełkownje wěcej ako styri miliardy luźi žywe, wót togo wěcej ako 2,5 miliardy w Chinskej a Indiskej. To wucyni něźi 60 procentow swětowego wobydlaŕstwa. W 49 krajach Azije powěda se wokoło 1.800 wšakich rěcow.

Mimo pó wobydlaŕstwje a pó pśestrěni nejwětšego kraja (Chinska a Rusojska) namakaju se w Aziji teke nejwušy górski rěd (Himalaja), nejdłymšy a zrazom nejstaršy jazor (Bajkal), nejwětšy jazor (Kaspiske mórjo), nejdłymša mórska grobla (Marijanowa grobla), nejdłymšej lažece wódy (Wumarłe mórjo) a sedym wót źaseś nejwětšych metropolowych regionow swěta (Tokio-Yokohama, Jakarta, Šanghaj, Seoul, Mumbai, Manila a Delhi).

## Regiony a staty

Někotare wótwisne abo okupěrowane teritorije:

* Ašmora a Kartiske kupy (awstralske)
* Kokos-kupy (awstralske)
* Gódowna kupa (awstralske)
* Palestina

## Glědaj teke
* Eurazija

## Wótkaz
Belgiska

**Belgiska** ( *België*,  *Belgique*,  *Belgien*), oficialnje Belgiske kralojstwo, jo federatiwna konstitucionelna monarchija, kenž lažy w pódwjacornej Europje.

## Geografija
Belgiska granicujo ze Luxemburgskeju, Nimskeju, Francojskeju a Nižozemskeju. Nejwuše městno jo: Signal de Botrange (694 m nad normalneju nulu).

## Stawizny
Belgiska jo natwarjona była 4. oktobera 1830 pśez wótźělenje z Nižozemskeje. 

## Wótkaze

* Oficjelny bok kněžaŕstwa Belgiskeje
Donald Tusk

**Donald Franciszek Tusk** (roźony 22. apryla 1957 w Gdańsku) jo góspódarskoliberalny pólski politikaŕ a sobuzałožaŕ liberalnokonserwatiwneje strony Platforma Obywatelska (PO) a wót 16. nowembra 2007 do  22. septembra 2014 teke premierminister Pólskeje. Ako cłonk pólskego Sejma jo wón zastupujucy pśedsedaŕ. 

Wšykne jogo stare starjejše su słušali do pólskego a kašubskego wobydlaŕstwa tegdejšego lichego města Gdańsk a su pśežywili nuzkane źěło a koncentraciskej lěgwje pla Stutthofa a Neuengamme njedaloko Hamburga. Do kóńca wójny su jogo starego nana Józefa Tuska nuzkali do Wehrmachty zastupiś (2. awgust 1944). Pšawźepódobnje jo dezertěrował a 24. nowembra 1944 jo zastupił do pólskego wójska we Wjelikobritaniskej. Až jo wón musał wěsty cas we Wehrmachśe słužyś, su wužywali politiske pśeśiwniki Tuska pšawicaŕskokonserwatiwneje strony Prawo i Sprawiedliwość (Pšawo a spšawnosć) pśi wólbach za prezidenta 2005, aby Tuska ako njepatriotiskego wobgranjali. Pśi tom jo zajmne, až dwa starej nana PiS-wjednikowu Kaczyńskeju stej byłej wusokej oficěra w caristiskem wójsku.

Tuskowy nan jo był blidaŕ a jo zamrěł, nježli jo Tusk zakóńcył zakładnu šulu. Tusk jo se angažěrował w opoziciji pśeśiwo komunistiskemu kněžaŕstwoju w Pólskej, ako studańc Uniwersity w Gdańsku jo pódpěrował załoženje studentskego komiteja Solidarnośći. To załoženje jo było reakcija na zamordowanje Stanisława Pyjasa pśez statnu milicu.

1980 jo wón zakóńcył swój studium ze źěłom wó mytosu a legenźe wokoło Józefa Piłsudskego.

Tusk jo dojśpił 36,3% pla wólbow za prezidenta 9. oktobra 2005 a jo stakim měł nejlěpšy wuslědk wšyknych kandidatow. Notnych 50% pak njejo dojśpił (wobźělenje jo było 49,7%). 23 oktobra jo nastupił w dowuzwólowanju pśeśiwo klerikalnokonserwatiwnemu šołtoju Waršawy Lechoju Kaczyńskemu (33,1% pśi prědnych wólbach) a jo zejgrał ze 46,5% na 53,5%.

Donald Tusk jo sobuwudawaŕ wjelikoformatowego rěda fotow "Był sobie Gdańsk" (...) ako teke někotarych fotowych zběrkow wó Gdańskich pśedměstach. Wón jo wóženjony a ma dwě góleśi.

## Wótkaze

* Oficielne boki za wólbne wójowanje za prezidentske wólby
Fjodor Dostojewskij

**Fjodor Michajlowič Dostojewskij** (rus. Фёдор Михайлович Достоевский, *30. 10. 1821 w Moskwje, † 28. 1. 1881 w Sankt Petersburgu) jo był jaden z nejwuznamnjejšych rusojskich spisowaśelow.

Dostojewskij póchada z wochudnjonego zemjaństwa. Jogo nan jo był gójc. Po smjerśi maśerje (1837) jo Dostojewskij ze swójim bratšom šeł do Petersburga a jo tam wót 1838 do 1843 studował twarske inženjerstwo na militarnej akademiji. 1839 su bónarje zamordowali nana na domacnej žywnosći. 

Ako 24-lětny jo wózjawił z wjelikim wuspěchom swój debut *Chude luźe* (dajo górnoserbski pśełožk toś tych knigłow wót Katy Malinkoweje).

W zwisku z jogo aktiwitu w krejzu rewolucionarjow jo był denuncěrowany a k smjerśi zasuźony. Akle na katowišću jo jogo wobgnaźił car Nikolai I na styri lěta nuźone źěło w Sibirskej. W popajźi w Omsku su diagnosticěrowali prědny raz jogo epilepsiju. Styri lěta pó wróśenju z popajźi jo se wón wóženił. 1860 su byli wozjawjone jogo knigły *Zapiski z marłego doma* - dokument jogo wugnanja w Sibirskej.

W šesćźasetych lětach jo Dostojewskij drogował młogi raz do Europy. Jogo nejlubše město su byli Drježdźany. W lěśe 1864 su wumrěli zasobu jogo žona, bratš a pśijaśel Apollon Grigorjew. W Nimskej jo teke zachopił ruletu graś. Toś te dožywjenja jo pśeźěłał w romanje *Grac* (wudaty 1866), kótaryž jo napisał za jano 26 dnjow.

1867 jo se wóženił z 20 lět młodšeju žeńskeju. Pótom jo styri lěta we wukraju žywy był. Wuběgnuł je pśed póžycarjami dla sypnjenja wót njogo załožonego casnika.
W eksilu jo zachopił źěło na romanje *Demony* - politiski roman wó tšašnej mócy anarchizma a nihilizma. 

1868 jo wujšeł roman *Idiot*. Jo to tragikomiska stawizna wjercha Myškina, kótaryž jo swójeje spšawnosće, dobrośi a pócnosćiwosći dla w petersburgskej towaršnosći kamsy šeł.
*Bratšy Karamasow* jo slědny roman Dostojewskogo, dopisany lěto do jogo smjerśi 1881.
Gromak

**Gromak** (*Asparagus* L., *Elachanthera* F.Muell., *Myrsiphyllum* Willd., *Protasparagus* Oberm.) - jo rostlina ze swójźby *Asparagaceae*.


 


Glědaj na Wikimedia Commons :
******
Górna Łužyca

**Górna Łužyca** ( *Hornja Łužica*,  *Oberlausitz*,  *Górne Łużyce*) jo historiski kraj, kótaryž něnto lažy na krotkem zajtšu Nimskeje, a źělnje teke w Pólskej a Českej.

Wětšy źěl nimskeje Górneje Łužyce lažy w pódzajtšnej Sakskej, mjeńšy w pódpołdnjowej Bramborskej. Nejwětše město Górneje Łužyce jo Budyšyn. W nimskem źěle Górneje Łužyce bydli 640.000 luźi, w tym 40.000 górnołužyskich Serbow.

## Wótkaz
Awgust

**Awgust**, **jacmjeński**, (górnoserbski **žnjenc**) - jo wósymy mjasec w gregorjaniskem kalendarju. Wón ma 31 dnjow. Wón ma mě *awgust* pó łatyńskem Augustus Caesar. Do togo mjasec (kótaryž do togo jo měł mě *Sextilis*, "šesty" (glědaj september) jo měł 30 dnjow; ale ako wón se jo dostał druge mě pó Augustus, se jo jen wó jaden źeń pódlejšował, aby wón měł samsku licbu dnjow kaž julij, mjasec mjenjowany pó Julius Caesar.

Mě *jacmjeński* póchada wót jacmjenja, kótaryž se w toś tem mjasecu žnějo.

Awgust jo lěśojski mjasec w pódpołnocnej hemisferje a zymski mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w awgusće stej Law a Kněžna.

Awgust zachopina ze samskim wšednym dnju kaž februar jano za cas pśestupnego lěta.

## Nožki
Japańska

**Japańska** (japański *Nippon*) jo kupowy kraj w Aziji w pódpołnocnem Śichem oceanje.

## Geografija

Japańska wobstoj ze styrich wětšych kupow Hokkaido, Honšu, Šikoku a Kjušu a wjelikeje kopice mjeńšych kupow. Nejwušy wjeršk jo swěta góra Fudžisan (*Fudžijama*; 3 776 m nad normalneju nulu), a nejniši dypk jo Hachiro-gata (4 m pód normalneju nulu).

### Města
Nejwětše města Japańskeje su :

* Tokyo - 9.000.000 wobydlarjow	
* Yokohama - 3.700.000 wobydlarjow	
* Osaka - 2.670.000 wobydlarjow		
* Nagoya - 2.260.000 wobydlarjow		
* Sapporo - 1.910.000 wobydlarjow	

## Wótkaz
Apryl

**Apryl**, w staršych dolnoserbskich tekstach teke **hapryl**, literarne: **jatšownik** a **nalětny** (górnoserbski **jutrownik**) - jo stwórty mjasec w gregorjaniskej pratyji. Wón ma 30 dnjow. Wón ma mě *apryl* pó łatyńskem słowje *aperire*, wótcynjaś se". 

Mě *jatšownik* póchada wót słowa jatšy, dokulaž se toś ten swěźeń w nejwětšych lětach wótmějo. Mě *nalětny* póchada wót słowa nalěśe, dokulaž jo nalětny mjasec.

Apryl jo nalětny mjasec w pódpołnocnej hemisferje a nazymski mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w aprylu stej Baran a Byk.

Apryl zachopina ze samskim wšednym dnju kaž julij w kuždych lětach, a kaž januar za cas pśestupnego lěta.

## Nožki
Kosta Rika

**Kosta Rika** jo kraj w Srjejźnej Americe.

## Geografija

Kosta Rika lažy w srjejźnej Americe. Granicujo z Nikaraguwu na pódpołnocy a z Panamaskeju na krotkem zajtšu. Nejwuše městno jo Chirripó Grande (3820 m nad normalneju nulu).

## Stawizny
London

**London** (*Cymraeg*: Llundain) jo nejwětše město a stolica Wjelikeje Britaniskeje. 1. oktobera 1999 jo how bydliło 718 7300 luźi.

## Wobraze

Houses.of.parliament.overall.arp.jpg|Palace of Westminster
050114 2495 london city.jpg|Měsćański centrum
Tower Bridge in London.JPG|The Tower Bridge


## Rozdźělenje města
### Měsćańske źěle

## Eksterny wótkaz
* Oficjelne internetowe boki Londona
Nowember

**Nowember**, zestarjete: **młośny**, (górnoserbski **nazymnik**) – jo jadnasty mjasec w gregorjaniskem kalendarju. Wón ma 30 dnjow. Jogo mě *nowember* rezultěrujo z fakta, až wón jo był źewjety mjasec romskego kalendarja mjaztym až měrc jo prědny był, pśed dodaśim januara a februara.

Nowember jo nazymski mjasec w pódpołnocnej hemisferje a nalětny mjasec w pódpołdnjownej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w nowembrje stej Skorpion a Stśělc.

Nowember zachopina ze samskim wšednym dnju kaž měrc w kuždem lětu, a kaž februar w pśestupnem lětu.

## Nožki
Nimska demokratiska republika

**Nimska demokratiska republika** (nim. Deutsche Demokratische Republik) – jo był kraj w Europje, kenž jo wobstojał wót 7. oktobra 1949 do 3. oktobra 1990.

## Literatura
* Peter Kunze, *[[Serby w Dolnej Łužycy]]*, pśełožk do dolnoserbšćiny Uwe Gutšmidt, Podstupim 2001 (*[[Podstupimske pśinoski k Sorabistice]]*, No 4).
Nižozemska

**Nižozemska** jo kraj w pódwjacornej Europje.

## Geografija
Nižozemska granicujo z Nimskeju a Belgiskeju kaž teke z Pódpołnocnym mórjom.

## Stawizny

## Wótkaz
Nowela

**Nowela** (łat.: „novus“ [„nowy“]; ital.: „novella“ [„nowosć“]) jo krotša powěźeńka (glej teke krotkoepika) w prozowej formje. Njejo lažko ju ako družynu zarědowaś a cesto móžoš ju jano do relacije k drugim literarnym póddružynam stajiś. Což nastupa dłujkosć, groni Hugo Aust, nimski awtor nowelow, až namakajoš cesto argument srjejźneje dłujkosći, ako móžoš na tom spóznaś, až móžoš taku powěźeńku w jadnom běgu pśecytaś. Wopśimjeśe "nowela" (diminutiwna forma) pokazujo na nowosć. Cesto pokažo se na póśěg k italskej renesansnej cerkwi Santa Maria Novella, což na cas nastaśa nowele wótkazujo.

Ako załožaŕ noweloweje tradicije wobglědujo se Giovanni Boccaccio ze swójim "Decamerone" ("Źěło źaseś dnjow"). Theodor Storm, nimski pšawiznik a spisowaśel, jo pisał, až nowela jo, dla jeje natwari, sotša dramy. Dalšna typiska kakosć jo, až se tšoj "njesłyšane tšojenje", ako jo gronił Goethe 1827 w rozgronje z Johannom Peterom Eckermannom (w Goethowej noweli z titelom Novelle se wulicujo wó "źiwnem, njesłyšanem tšojenju"). To tšojenje jo zwětšego wjerašk jadnanja. Dla krotkosći nowelow maju cesto jano krotku ekspoziciju, ako zawjeźo cytarja direktnje do jadnanja.

Dalšne znamjenja su kšute, pśedewšym jadnosměrne jadnanje (blisko k dramje), mócnje skrotcona rozpšawa jadnanja, zaměrne wužywanje sceniskich partijow pśi wjeraškach (skrotcona ekspozicija, koncentrowanje wutwórjona peripetija, wuklincanje jadnanja, pśichod póstawow jano pócerjowany), doprědka wułožowańske a integraciske techniki (wóźecy motiw, wěcowe symbole), dominanca tšojeńskego charaktera, cesto ramikowe jadnanje.

W rozdźělu ku krotkopowěźeńce ma nowela konsekwentne wuformulěrowanje głownego konflikta, tendencu k zacynjonej formje, dialogiski charakter a wusoku gustosć. Dalej pokazuju slěźenja na to, až nowela jo kradu bliska k symboloju, dokulaž matej wobej kakosći, wobstojnosći zgusćiś a tak - pó Hugo Ausće - "njedowuslěźujomny zmysłowy rum" twóriś.

**Charakteristiki nowele (žanr)**
*powěźeńka ze srjejźneju dłujkosću
*njesłyšane tšojenje
*Cesto konflikt mjazy pórědom a chaosom --> jadnorazowosć, łamanje normy
*jadnučke tšojenje (singularita)
*zacynjona forma a nutśikowna struktura
*Cesto: ramikowe jadnanje
*wóźecy motiw a symbol
*specielnje: wěcowy symbol / wjelebócnosć symbola
*pśipad ma wažny wóznam
*pśipad jo cesto konstituěrujucy element
*wósebnosći póstawow: cesto izolěrowane, wuzamkowanje, zgubjenje komunikacije
Oranienburg

**Oranienburg** (dolnoserbšćina: Bóźow) jo město w Bramborskej a stolica wokrejsa Oberhavelland (**[[Wokrejs Górna Habola|Górna Habola)]]**. Město ma wokoło 40.000 wobydlarjow.

## Měsćańske źěle

* Friedrichsthal 
* Germendorf 
* Lehnitz 
* Malz
* Oranienburg
* Sachsenhausen 
* Schmachtenhagen 
* Wensickendorf
* Zehlendorf
Paris

**Paris** ( *Paris*  - wugronjenje //) jo nejwětše město a stolica Francojskeje. Lažy w regionje Île-de-France na rěce Seinje. Město samo ma jano 2.234.105  wobydlarjow, ale ceła aglomeracija ma wokoło 12 milionow wobydlarjow a słuša k nejwětšym aglomeracijam w Europje.

## Eksterne wótkaze

* Oficielne internetowe boki Parisa
Makedońska rěc

**Makedońska rěc** (mak. македонски јазик) - jo pódpołdnjowosłowjańska rěc.

Makedoński powěda 2 miliona luźi. To jo oficielna rěc w Makedońskej a teke w jadnem źělu Albańskeje pśi Prespanskem jazoru. Makedonšćina jo była teke jadna z oficialnych rěcow Jugosłowjańskeje.

## Makedoński alfabet
Mutageneza

**Mutageneza** jo twórjenje mutacijow w derbnem materialu žywych organizmow. Wóna wužywa se w biologiskich a medicinskich slěźenjach kaž teke w kubłanju, aby se dojśpili póminane kakosći danych organizmow. Gaž pśewjeźomy mutaciju na specifisku wašnju a gaž pótom wobglědujomy fenotyp organizmow, možomy póstajiś funkcijow genow a samo jadnotliwych nukleotidow.

## Konwencionelna mutageneza
Pśi konwencionelnej mutagenezy njejo derbna informacija zaměrnje měnjona. Za toś te změny wužywaju se mutageny, t. g. wuměnjenja, kótarež wobliwnuju derbny material. K tym słušaju wšakorake procese wót promjenjenja (na pś. UV-swětło) až k wužywanjeju chemiskich maśiznow z wěsteju mutagenitu. W toś tom paźe njedajo se pśedpowěźeś, źo dojźo dokradnje k mutaciji w genomje; město togo pśepyta se organizm z pomocu screeninga.

## Wusměrjona mutageneza
Pśi wusměrjonej mutagenezy se z pomocu rekombinantneje genoweje techniki zaměrnje DNA změnijo. Mógu se pśi tom zaměrnje wuměniś nukleotidy jadnogo gena, abo móžo se teke ceły gen wótpóraś. Toś to póstupowanje jo wjelgin rozšyrjona metoda w molekularnej biologiji.
Praga

**Praga** (amtski: **Głowne město Praga**; česki *Hlavní město Praha*) jo stolica a samostatny wobwod Českeje. Lažy pśi rěce Wołtawa a jo z wokoło 1,18 milionami wobydlarjami na 496 km² pó wobydlarjach nejwětše město a kulturelne kaž teke ekonomiske srjejźišćo kraja.

Wokolina města jo ze starodawna gusće zasedlona. Wót 6. lětstotka su Słowjany w tamnjejšych stronach žywe. Pó natwarjenju dweju hradow pśez Přemyslidow w 9. a 10. lětstotku pśišli su žydojske a nimske wikowarje do kraja. Wokoło 1230 jo se Praga z rezidencowym městom kralojstwa Čechy stawała a w 14. lětstotku ako rezidencowe město Swětego romskego mócnaŕstwa ze kulturnym srjejźišćom srjejźneje Europy. W Praze jo se w lěśe 1348 prědna uniwersita srjejźneje a pódzajtšneje Europy załožyła. Pśez lětstotki jo Praga multikulturelne město była, w kótaremž su se česke, nimske, žydojske a dalše kultury zmakali. Tak mjenjowane „Złote město“ jo až do źinsajšnego harmoniskego, pśedewšym barokowego a gotiskego raza.

Teke za Serbow jo była Praga ako stojnišćo Serbskego seminara, wukubłanišća serbskich katolskich duchownych, uniwersitne město a wót lěta 1918 ako stolica susedneje Čechosłowakskeje resp. Českeje wažny kulturny a politiski centrum.

## Partnarske města

*  Hamburg, Nimska (1990)
*  Frankfurt nad Mohanom, Nimska (1990)
*  Chicago, USA (1990)
*  Nürnberg, Nimska (1990)
*  Sankt Petersburg, Ruska (1991)
*  Phoenix (Arizona), USA (1992)
*  Moskwa, Ruska (1995)
*  Barliń, Nimska (1995)
*  Kyoto, Japańska (1996)
*  Paris, Francojska (1997)
*  Taipei, Taiwan (2001)
*  Brüssel, Belgiska (2003)

## Nožki


## Wótkaz
Pódpołnocna Koreja

**Pódpołnocna Koreja**, oficielnje Korejska ludowo-demokratiska republika, jo komunistiski stat w Aziji na pódpołnocnem źělu korejskeje połkupy.

## Geografija
Pódpołnocna Koreja ma granicy z Chinskeju (1 416 km zgromadneje granice), z Rusojskeju (19 km granice), a teke z Pódpołdnjoweju Koreju (238 km granice). Pódpołdnja granica jo demilitarizěrowana cona (DMZ), kótarež jo w realnosći nejbole militarizěrowana cona na swěśe.

### Města
* Pchjongjang

## Wótkaz
Nordrhein-Westfalska

**Nordrhein-Westfalska** ( **Nordrhein-Westfalen**) jo zwězkowy kraj Zwězkoweje republiki Nimskeje. Jogo stolica jo Düsseldorf. Ma ze wšych zwězkowych krajow nejwětšu licbu wobydlarjow.

## Geografija
Zwězkowy kraj granicujo z Dolnosakskeju na pódpołnocy a dłujkem zajtšu, z Hesseńskeju na krotkem zajtšu, z Rheinland-Pfalcojskeju na pódpołdnju kaž teke z Belgiskeju a Nižozemskeju na pódwjacorje. Nejwětše města su Düsseldorf, Köln, Dortmund, Essen, Duisburg, Aachen a Bielefeld; nejwažnjejše rěki su Ryn, Ruhr, Weser, Lippe a Ems. 



## Wótkaze

* Internetowe boki Nordrhein-Westfalskeje
Pódzajtšnosłowjańske rěcy

**Pódzajtšnosłowjańske rěcy** jo kupka słowjańskich rěcow w Europje.

Pódzajtšnosłowjańske rěcy něnto powěda 210 milionow luźi na cełem swěśe.

:pódzajtšnosłowjańske rěcy su: 
::staroruska rěc &dagger;
::staroběłoruska (staroukrainska) rěc &dagger;
::běłoruska rěc (10 mln)
::rusojska rěc (160 mln)
::ukrainska rěc (40 mln)
::rusińska rěc (600 tys)
Pólska chórgoj

**[[Pólska]] chórgoj** wobstoj z dweju wódorowneju barwojtneju pasmowu. Slěd barwow jo (wót górjejce dołoj) běła a cerwjena.
Rusojska rěc

**Rusojska rěc**, **rušćina** (rus. ру́сский язы́к) - jo pódzajtšnosłowjańska rěc.

Rusojski powěda wót 250 do 300 milionow luźi na cełem swěśe, a 145 milionow maju rušćinu ako maminu rěc. To jo oficielna rěc w Rusojskej, Kazachstanje, Běłoruskej.

## Rusojski alfabet


## Gramatika
Rušćina ma šesć padow a dwa cysle. Dual wěcej njama. Pśi substantiwow, pronomenow a (pó źělach) ł-formow werbow ma tśi genuse.

### Měś
Za serbski werb *měś* eksistěrujo wósebna forma, kótaraž wopśimjejo prepoziciju **', genitiwnu formu wobsejźarja a formy werba **'. Wobsejźeństwo normalnje stoj w nominatiwje. 
*  *abo*  "Mam wołojnik."
*  "Som měł wołojnik."
*  "Změjom wołojnik."

Pśi negaciji stoj město nominatiwa wobsejźeństwa genitiw.

*  "Njamam wołojnik." (Stara warianta jo była: )
*  "Njejsom měł wołojnik."
*  "Njezmějom wołojnik."
Rěcywěda

**Rěcywěda** (linguistika) se zaběra ze systematiskim pśeslěźowanim pśirodnych rěcow a kak je luź wužywa. Rěcywěda ma wěsty system, w kótaremž móžomy wšakorake discipliny rozeznawaś. Linguistika wobstoj z fonetiki, fonologije, morfologije, syntakse, semantiki a pragmatiki. W sorabistice rědujomy do toś togo systema teke etymologiju a leksikografiju.
Rěc ako system znamjenjow ma wšakorake kakosći, kenž móžoš na jadnotliwych rowninach rěcy pśepytowaś.

**1. fonetika**

We fonetice pśepytujomy produkciju, kakosć a recepciju rěcnych zukow abo fonow. To groni, fonetika pśeslěźijo zuki ako móžne produkty cłowjeskego rěcnego aparata njewótwisnje wót rěcy, ku kótarejž słušaju. Togodla stoj fonetika pópšawem zwenka rěcywědy, jo pak wažna ako zakład rěcow.

**2. fonologija**

We fonologiji pśepytujomy zukowe mustry abo fonemy ako nejmjeńše wóznam rozeznawajuce jadnotki w rěcnych systemach. To groni, fonologija pśeslěźijo zuki pśi pósrědnjenju informacijow we wobłuku (jadneje) specifiskeje rěcy.

**3. morfologija**

W morfologiji pśepytujomy słowa a jich źěle, kótarymž se groni morfemy. Morfologija pótakem pśeslěźijo, kak morfemy ako nejmjeńše wóznam nosece jadnotki słowa twórje.

**4. syntaksa**

W syntaksy pśepytujomy fraze a sady. To groni, syntaksa pśeslěźijo formalnu strukturu sadow. To jo, kak słowa twórje fraze a kak fraze twórje sady. Pśispomnjeśe: starogrichiske słowo "syntaxis" wóznamjenijo "pśirědowanje".

**5. semantika**

W semantice pśepytujomy rěcny wóznam. To groni, semantika pśeslěźijo wóznam morfemow, słowow, frazow a sadow.

**6. pragmatika**

W pragmatice pśepytujomy póžywanje rěcy. To groni, pragmatika pśeslěźijo wóznam, kenž jo zwězany z konkretnym wužywanim rěcnego znamjenja.
Ukraina

**Ukraina** jo kraj w pódzajtšnej Europje.

## Geografija
Ukraina granicujo z Rusojskeju, Běłoruskeju, Rumuńskeju, Moldawskeju, Pólskeju, Hungorskeju a Słowakskeju.

## Mě
Prědne historiske naspomnjenje mjenja *Ukraina* jo z lěta 1187. Wósebnje w historiskich pólskich a rusojskich žrědłach 18. a 19. lětstotka jo było ale cesćej wužywane mě pódzajtšnego źěla **Małorus** (*малоросіяни*).

## Rozrědowanje
Ukraina wobstoj z 24 oblastow, awtonomneje republiki Krim a dweju městow ze specialnym statusom (Sewastopol a głowne město Kijew).

## Nožki


## Wótkaz
Wales

**Wales** (**Waliziska**) jo jaden wót styrich krajnych źělow, kótarež słušaju k Wjelikej Britaniskej. Mjenuje se ***Cymru***  waliski, Wales  , Cambria łatyński.

## Geografija

Wales lažy na krotkowjacornem źělu kupy Wjelika Britaniska a ma teke cełu mań mjeńšych kupow. Wales granicujo z Engelskeju. Nejwuše městno jo Snowdon, (1&nbsp;085 m nad normalneju nulu).



### Města

Nejwětše města su :

* Cardiff (Caerdydd) - 305&nbsp;353 wobydlarjow	
* Swansea (Abertawe) - 226&nbsp;400 wobydlarjow		
* Newport (Casnewydd) - 139&nbsp;600 wobydlarjow



### Zastojnstwo

## Wótkaz
Zjadnośone kralojstwo

**Zjadnośone kralojstwo Wjelikeje Britaniskeje a Pódpołnocneje Irskeje** ( *United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland*, ze skrotconku *UK*) jo kupowy stat w Europje w pódpołnocnem Atlantiskem oceanje.

## Geografija
Zjadnośone kralojstwo lažy głownje na kupje Wjelika Britaniska a pódpołnocnem mjeńšem źělu kupy Irska a ma teke cełu mań mjeńšych kupow a wótwisnych teritorijow. Zjadnośone kralojstwo granicujo z Irskeju. Nejwuše městno jo Ben Nevis (1 343 m nad normalneju nulu) a nejniše městno jo Atlantiski ocean ( 0 m nad normalneju nulu).

### Města
Nejwětše města su :

* London - 7 517 700 wobydlarjow	
* Birmingham - 970 892 wobydlarjow
* Glasgow - 599 950 wobydlarjow	
* Liverpool - 469 017 wobydlarjow	
* Edinburgh - 448 624 wobydlarjow			

## Stawizny
Něnto Wjelika Britaniska jo politiska unija natwarjona ze styrich historiskich krajow, kótarež su : 
*  Engelska
*  Šotiska
*  Wales
*  Korniska

Irska jo była pód engelskem kněstwom wót lěta 1542 do 1922. Wót casa irskeju njewótwisnosći, jano Pódpołnocna Irska jo hyšći źěłom Zjadnośonego kralojstwa.
*  Pódpołnocna Irska

Wót 1. januara 1973 do 31. januara 2020 jo Wjelika Britaniska była cłonk Europskeje unije.

## Wótkaz
Zjadnośeństwo njewótwisnych krajow

**Zjadnośeństwo njewótwisnych krajow** (rus. Содружество Независимых Государств (СНГ) - Sodružestwo Nezawisimych Gosudarstw) jo mjazynarodna organizacija dwanasćoch krajow bywšych źělow Sowjetskego zwězka w Europje a Aziskej.

## Stawizny

Zjadnośeństwo njewótwisnych krajow jo było natwarjone 8. zymskego 1991.
Českosłowakska

**Čechosłowakska**, teke **Českosłowakska** (česki a do lěta 1990  , pótom ) jo był stat w Europje w lětach 1918-1938 a 1945-1993 (w lětach 1938-1945, w casu Drugeje swětoweje wójny, jo był okupěrowany wót Nacistiskeje Nimskeje). Jeje źěli w lětach 1918-1938 su byli regiony źinsajšneje Českeje republiki (Čechy, Morawa, Česka Šlazyńska), Słowakska a Karpatoukraina, kótaraž wót kóńca Drugeje swětoweje wójny słuša k Ukrainje.


Dataja: Czechoslovakia01.png|Kórta čechosłowakskeje z lět 1928-1938
Dataja:Czechoslovakia.png|Kórta čechosłowakskeje z lět 1969-1990


## Nožki
Saudi-Arabska

**Saudi-Arabska** jo stat w Aziji, kótaryž lažy na nejwětšem źělu Arabskeje połkupy. 

## Geografija
Saudi-Arabska granicujo z Irakom, Kuwaitom, Katarom, Jordańskeju, Jemenom, Omanom a Zjadnośonymi arabskimi emiratami.

## Wótkaz
Februar

**Februar**', zestarjete: **swěckowny** , (górnoserbski **mały rožk**) - jo drugi mjasec w gregorjaniskem kalendarju. Wón ma 28 dnjow za cas normalnego lěta abo 29 dnjow za cas pśestupnego lěta.

Februar jo zymski mjasec w pódpołnocnej hemisferje a lěśojski mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w februarje stej Wódny muž a Ryby.

Februar zachopina ze samskim wšednym dnjom kaž měrc a nowember, mimo togo za cas pśestupnego lěta, gaž wón zachopina ze samskim wšednym dnjom kaž awgust.

## Nožki
Bogna Korjeńkowa

**Bogna Korjeńkowa** (* 1965 w Budyšynje, roź. *Bejmakec*) jo serbska žurnalistka a moderatorka górnoserbskego wusćełanja Wuhladko.

Bogna Korjeńkowa jo dwójorěcnje w Radworju wótrosła. Pó abiturje jo studium germanistiki zachopiła. Jeje kariera pśi serbskej telewiziji jo se w lěśe 1992 zachopiła, gaž jo tam ako lichotna sobuźěłaśerka sobu statkowała. Wót lěta 2001 jo moderatorka serbskego telewiznego wusćełanja „Wuhladko”. Mimo togo jo wót lěta 2003 nawjedowarka studija MDR w Budyšynje.

W lěśe 2003 bu wusćełanju na mjazynarodnem rozgłosowem a telewiznem festiwalu narodnych mjeńšynow, na kótarymž jo se wěcej ako 60 europskich narodnostnych kupkow wobźěliło, 3. myto pśepóžycone, kótarež bu Bognje Korjeńkowej pśepódane.

Źinsa bydli Bogna Korjeńkowa w Pančicach-Kukowje.

## Eksterne wótkaze

Mała biografija na boku MDR (gsb.)
Die Linke

**Die Linke** (*serb.* Lěwica) jo politiska strona w Nimskej, kótaraž bu dnja 16. junija 2007 załožona. Jeje pśedsedarja stej Katja Kipping a Bernd Riexinger. Jo 16. junija 2007 z dweju stronowu Die Linke.PDS a WASG nastała. Młoźinska organizacija jo [Linksjugend 'solid].

## Eksterne wótkaze

* Die Linke
Schadowanka

**Schadowanka** – jo zmakanje serbskich gymnaziastow, studentow a absolwentow. 

Dolnoserbska schadowanka wótměwa se kužde lěto w nazymje, zwětšego w nowembrje. Prědna schadowanka jo była 1984 w Brunšwiku, pón až do 1990 we Wjerbnje, něnt jo w Chóśebuzu. 2013 jo se swěśiła 30. schadowanka w Dolnej Łužycy.

## Wótkaze
Kjarmuša

**Kjarmuša** (wót nimskego "Kirchmess") – jo burski wuźěkowański swěźeń. 

Swěsi se kjarmuša na kóńcu tyźenja w oktobrje, gaž žni su južo pód kšywom.
Marjana Domaškojc

**Marjana Domaškojc** (nimski *Marianne Domaschke*; * 28. februara 1872 w Cazowje, † 11. awgusta 1946 w Cazowje) była jo dolnoserbska basnikaŕka, spisowaśelka, casnikaŕka a patriotka.

Wóna zachopiła jo wót 1886 w tekstilnej fabrice w Chóśebuzu źěłaś. Do 1931 jo tam była pśistajona a gromaźiła zaśišće a nazgónjenja serbsko-nimskich źěłowych poměrow w Dolnej Łužycy.

Wót 1925 jo pisała rozpšawy a pśedewšym basni za rozdźělne serbske casniki a casopise. W jeje basnjach zaběžali su pśedewšym jeje zaśišće domacneje pśirody a wejsnego žywjenja z religioznego wida. Mimo togo pisała jo teke patriotiske basni, w kótarychž jo se z tegdejšeju situaciju Serbow kritiski rozestajiła.

W lěśu 1929 Domaškojc jo napisała socialnokritiske źiwadłowe graśe *Z chudych žywjenja* wótśišćane w "Prědnej serbskej źiwadłowej zběrce" (Budyšyn 1930), w kótaremž jo wó poměrach Serbow wopisała. Źiwadłowe graśe jo se njamógło dla wopěranja konserwatiwnych krejzow w Nimskej pśedstajiś. W lěśu 1932 se jo prědny raz w Praze w českej rěcy pśedstajiło.

Pó njej bu w NDR tegdejša Serbska rozšyrjona wuša šula w Chóšebuzu (źinsajšny Dolnoserbski gymnazium) pomjenjona.

## Žrědło

**Ein kleines Lexikon - Sorben/Serbja*. Domowina-Verlag, Bautzen 1989, 
*Frido Mětšk, *Ze žywjenja a źěła Marjany Domaškojc*, (in:) Marjana Domaškojc, *Z našeje glinjaneje budki*, Budyšyn 1986, 148-153.
Kito Pank

**Kito Pank** (* 23. oktobra 1808 w Dešnje, † 3. maja 1895 w Chóśebuzu) jo był faraŕ, spisowaśel,  redaktor a pśełožowaŕ.

W lětach 1852-1863 wón jo redigěrował *[[Bramborski Serbski Casnik]]*. Tam jo teke młoge artikle a wulicowańka wózjawił.

## Nóžki


## Žrědła

## Eksterne wótkaze
*
Popojce (Gołkojce)

**Popojce**  ( *Papitz*) su dolnołužyska wjas pla Chóśebuza.

Wót lěta 1993 su Popojce gmejnski źěl w amśe Gołkojce.



## Wósobnosći
W Popojcach jo statkował a wumrěł folklorist a serbski ceptaŕ Hendrich Jordan (1841–1910). Jogo syn Karlo Jordan (1885–1967) jo se w Popojcach naroźił. W Popojcach jo statkował teke ceptaŕ a spisowaśel Dabit Boguwěr Głowan (1788–1865) (łatyński Wowanus; nim. David Traugott Kopf). Dalšny, kótaryž jo statkował w Popojcach jo był teolog a slěźaŕ domownje Herbert Cerna (1905-1955), kenž jo był nimsko-serbskego póchada. Dalšny, kótaryž jo naroźony w  Popojcach jo Johann Jakob Korn (1702-1762), kótaryž jo był knigłyśišćaŕ a nakładnik knigłow a casopisow.

## Wobydlaŕstwo

### Wuwiśe wobydlaŕstwa

### Etniske poměry

## Literatura
*Měrćin Nowak-Njechorński,Lotaŕ Balko Serbske narodne drastwy 4.zwězk - Drastwa Serbow wokoło Chośebuza,Budyšyn 1964,1991 (Martin Nowak-Neumann,Lotar Balke Sorbische Volkstrachten 4.Band - Die Tracht der Sorben um Cottbus, Bautzen 1964,1991)

## Žrědła
*Literatura
*Górnoserbska wikipedija
*Nimska wikipedija

## Wótkaze

* Papitz im Spreewald *(nim.)*
* Gemeinde Kolkwitz – Papitz *(nim.)*
Libyska

**Libyska** jo kraj w pódpołnocnej Africe. 

## Geografija
Nejwuše městno jo : Bikku Bitti (2 267 m nad normalneju nulu).

### Města

Nejwětše města su :

* Tripolis - 1 890 600 wobydlarjow	
* Benghazi - 728 500 wobydlarjow	

## Wótkaz
Sofija

**Sofija** ( София) jo nejwětše město a stolica Bulgaŕskeje, lažy w pódwjacorje kraja. Wóna ma wěcej wobydlarjow a wěcej płoni ako kužde dalšne bulgaŕske město. 1. januara 2007 jo how bydliło 1 270 010 luźi. 

## Stawizny

Wót 1879 jo Sofija głowne město Bulgaŕskeje.

 
StGeorgeRotundaSofia.JPG| 
Sof.University~1935.jpg|
Narsob3.jpg|
NDK-front-view.jpg|
NationalAssemblySquare.jpg|


## Wótkaz
* Oficielne internetowe boki
Ron Paul

**Ronald Ernest Paul** (* 20. awgusta 1935, Pittsburgh) jo amerikański politikaŕ.

## Wótkaze

* Ron Paul
Wylem Šybaŕ

**Wylem Šybaŕ**, nim. Wilhelm Schieber (* 21. nowembra 1887 we Wusokej, † 3. decembra 1974 we Wětošowje) jo był wucabnik, mólaŕ, płodny akwarelist dolnołužyskeje krajiny.

## Wótkaze
* Serbski mólaŕ Wylem Šybaŕ, ''Nowy Casnik'', 13.11.2012
Ivan Ribar

Dr. **Ivan Ribar** (* 21. januara 1881 we Vukmaniću w źinsajšnej Chorwatskej; † 11. junija 1968 w Zagrebju) jo był chorwatski politikaŕ a prědny prezident socialistiskeje Jugosłowjańskeje. 

Ivan Ribar jo se naroźił tegdy k Awstrisko-Hungorskej słušajucej Chorwatskej. Wót 1920 do 1922 jo był z pśedsedarjom Skupštiny, sejma Kralojstwa Słowjeńcow, Chorwatow a Serbow. Wót 1937 jo był z głownikom Demokratiskeje strony. Za cas drugeje swětoweje wójny jo wójował gromaźe z komunistiskimi partizanami Josipa Broza pśeśiwo nimskim, italskim a kraloswěrnym serbiskim wójskam. Pó dobyśu pśeśiwo fašizmoju jo był mjaz 1945 a 1953 z prědnym prezidentom socialistiskeje Jugosłowjańskeje.
Frankfurt nad Mainom

**Frankfurt nad Mainom** jo město w Nimskej w zwězkowem kraju Hesseńska.

W lěśe 2009 jo how bydliło 671.927 luźi.

## Wótkaze

* www.frankfurt.de
Wladimir Putin

**Wladimir Wladimirowič Putin** (rus. Владимир Владимирович Путин; * 7. oktobra 1952 w Leningraźe (něnto Sankt Petersburg) jo rusojski politikaŕ.

Wót 8. awgusta 1999 do 7. maja 2000 jo wón był premierminister Rusojskeje Federacije, a wót 31. decembra 1999 do 7. maja 2000 jo źełał teke ako prezident. Wót 26. měrca 2000 do 7. maja 2008 jo wón był prezident Rusojskeje Federacije. Wót 8. maja 2008 do 7. maja 2012 jo był Wladimir Putin wótnowotki premierminister. Pón, wót 8. maja 2012 źeła ako prezident.
Antiwar.com

**Antiwar.com** jo amerikański online magacin. Jogo załožaŕ jo Justin Raimondo a magacin eksistěrujo wót lěta 1995.

## Eksterny wótkaz
* Antiwar.com
Strausberg

**Strausberg**  jo město w Bramborskej a stolica wokrejsa Märkisch-Oderland. Město ma něźi 26.000 wobydlarjow.

## Geografija
Strausberg lažy něźi 30 km na krotke zajtšo wót Barlinja.

## Demografija

## Wobraze

Image:Strausberg Altstadt.JPG
Image:Strausberg Stadtmauer.JPG


Image:Ste22vorstadt140804.jpg
Image:Strausberg asv2022-09 img3 Seeufer.jpg


## Partnerske města
*  **[[Dębno]]** - Pólska (1978)
*  **[[Frankenthal]]** - Nimska (1990)
*  **[[Terezín]]** - Česka (1998)

## Eksterne wótkaze

* Internetowe boki Strausberga
* Strausberg.de
* Strausberg-Live
* FC Strausberg
* Strausberger Eisenbahn (tram)
* Stadtwiki Strausberg
* Mapa kolejowa w Strausberg
Jan Kito Post

**Jan Kito Post** (* 16. januara 1811 w Bórkowach, † 9. septembra 1887 w Bórkowach) – wucabnik, zběraśel ludowych spiwow, kulturny procowaŕ.

## Žrědła
Pat Buchanan

**Patrick Joseph Buchanan** (* 2. nowembra 1938, Washington, D.C.) jo amerikański politikaŕ, publicist a spisowaśel.
## Wótkaze

* https://web.archive.org/web/20110725111626/http://www.buchanan.org/
* https://archive.is/20130205142050/www.vdare.com/buchanan/index.htm
* https://web.archive.org/web/20180603184204/http://www.theamericancause.org/patarchives.htm
Václav Klaus

**Václav Klaus** (* 19. junija 1941, Praga) jo česki politikaŕ strony ODS, prezident Českeje republiki a ekonom.

## Žywjenjoběg
W lětach 1958–1963 jo Klaus študěrował wukrajne wikowanje na Wusokej ekonomiskej šuli w Praze. Pśi studiumje jo se zeznał ze swójeju pózdźejšneju žeńskeju Liviju. Pó wuspěšnem absolwěrowanju studiuma jo źěłał na wšakich městnach pśi Čechosłowakskej akademiji wědomnosćow (ČSAV), Čechosłowakskej centralnej bance a na kóńcu pśi prognostiskem instituśe akademije wědomnosćow (Prognostický ústav), źož jo se zaběrał z makroekonomiju. 

Wót julija 1992 do julija 1997 jo był česki premierminister. W toś tom casu jo došło teke k źělenju Čechosłowakskeje republiki. Klaus jo za to wjadł rozgrona z Mečiarom. Winiki źělenja jogo za to až do źinsajšnego kritizěruju. W februarje 2003 jo se wuzwólił ako prezident Českeje republiki (ČR). Wón płaśi ako nejžwažnjejšy luź za reformy k zawjeźenju lichego wikowego góspodarstwa w ČR.

Wón jo wóženjony a ma dweju synowu.

Mimo swójeje politiskeje źěłabnosći jo teke produktiwny spisowaśel (glědaj bibliografija).

## Bibliografija
Cełkowna bibliografija Václava Klausa wopśimjejo až dotychměst 34 wšakich titulow.

### Politiska literatura, ekonomija
* 1969: *Marxova politická ekonomie a ekonomická teorie*
* 1991: *A Road to Market Economy*
* 1991: *Ekonomická teorie a ekonomická reforma*
* 1992: *Dismantling Socialism: A Road to Market Economy II.*
* 1994: *Česká cesta*

### Eseje a nagrona
* 1998: *Tak pravil Václav Klaus*
* 1999: *Země, kde se již dva roky nevládne*
* 2004: *Rok první* – projevy, články, eseje
* 2005: *Rok druhý* – projevy, články, eseje
* 2006: *Rok třetí* - projevy, články, eseje

### Dalšne
* 2007: *[[Modrá, nikoli zelená planeta]]*

## Nožki


## Wótkaze

* http://www.klaus.cz
* https://web.archive.org/web/20080205232552/http://www.runjewonline.info/p83.html
Breinigerberg

**Breinigerberg** jo město w Pódpołnocnej Poryńska-Westfalskej,
Nimskej.

W lěśe 2005 jo w měsće 971 luźi bydliło.

## Eksterny wótkaze
* Internetowe boki Breinigerberg
* Breinig + Breinigerberg
Bobby Fischer

**Robert J. Fischer** (9. měrca 1943, Chicago - 17. januara 2008, Reykjavík) jo był amerikański šachowy grajaŕ.

## Wótkaze
* Bobby Fischer
* http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=19233
Bydgoszcz

**Bydgoszcz** (nim. *Bromberg*) jo město w Pólskej. Nejwětše město Kujawskeje.

## Wobydlaŕstwo

ImageSize = width:720 height:350
PlotArea = left:50 right:20 top:30 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:400000
ScaleMajor = unit:year increment:50000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:XVII from:0 till:4900
  bar:1717 from:0 till:150
  bar:1800 from:0 till:4691
  bar:1849 from:0 till:10263
  bar:1875 from:0 till:31308
  bar:1910 from:0 till:57700
  bar:1921 from:0 till:90095
  bar:1930 from:0 till:117945
  bar:1939 from:0 till:143100
  bar:1945 from:0 till:135491
  bar:1955 from:0 till:202044
  bar:1965 from:0 till:256582
  bar:1975 from:0 till:322657
  bar:1985 from:0 till:366424
  bar:1998 color:cobar2 from:0 till:386855
  bar:2002 from:0 till:372104
  bar:2010 from:0 till:356936
  bar:2012 from:0 till:363926
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:XVII at: 9900 text: 4900 shift:(0)
  bar:1717 at: 5150 text: 150 shift:(0)
  bar:1800 at: 9691 text: 4691 shift:(0)
  bar:1849 at: 15263 text: 10263 shift:(0)
  bar:1875 at: 36308 text: 31308 shift:(0)
  bar:1910 at: 62700 text: 57700 shift:(0)
  bar:1921 at: 95095 text: 90095 shift:(0)
  bar:1930 at: 122945 text: 117945 shift:(0)
  bar:1939 at: 148100 text: 143100 shift:(0)
  bar:1945 at: 140491 text: 135491 shift:(0)
  bar:1955 at: 207044 text: 202044 shift:(0)
  bar:1965 at: 261582 text: 256582 shift:(0)
  bar:1975 at: 327657 text: 322657 shift:(0)
  bar:1985 at: 371424 text: 366424 shift:(0)
  bar:1998 at: 391855 text: 386855 shift:(0)
  bar:2002 at: 377104 text: 372104 shift:(0)
  bar:2010 at: 362650 text: 356936 shift:(0)
  bar:2012 at: 363926 text: 363926 shift:(0)


## Sportowy
* Polonia Bydgoszcz – speedway, 7 razow mejstaŕ Pólskeje
* Astoria Bydgoszcz – basketball
* Zawisza Bydgoszcz – kopańca

## Partnaŕske města
* Czerkasy
* Hartford
* Kragujevac
* Krzemieńczuk
* Mannheim
* Ningbo
* Pawłodar
* Patras
* Perth
* Reggio Emilia
* Wilhelmshaven
* Pitesti
## Galerija

Wobraz:Bydgoszcz Przech przez rzekę b.jpg
Wobraz:Bdg Stare Miasto dm pł pierzeja SR 03-2013.jpg
Wobraz:Bydgoszcz Spichlerze wieczór.jpg
Wobraz:Kamienica w stylu eklektycznym-Pl.Wolności 1 w Bydgoszczy.JPG
Wobraz:Stary Rynek Bydg 05-2012.jpg
Wobraz:Bdg OperaNova noc 8 07-2013.jpg
Wobraz:Bdg Ratusz a 05-2013.jpg
Wobraz:Bydgoszcz-kościół Apostołów Piotra i Pawła.JPG
Wobraz:Bdg Bazylika noc 4 07-2013.jpg
Wobraz:Technikum mechaniczne 3465.jpg
Wobraz:Bdg Gdanska14 noc 10 07-2013.jpg
Wobraz:Bdg StaryRynek WiMBP 4 07-2013.jpg
Wobraz:Bydgoszcz,kamienica Nowy Rynek 10.JPG
Wobraz:Bdg Filharmonia fr 1 07-2013.jpg
Wobraz:Bdg plTeatralny 4 07-2013.jpg
Wobraz:SM Bydg 2012m.jpg
Wobraz:Bdg Gdanska pocz 1 07-2013.jpg
Wobraz:Bdg nabrzezeplnBrdy 28 07-2013.jpg
Wobraz:Bdg WenecjaB c 10 07-2013.jpg
Wobraz:Bdg kladkaKlenczona 2 07-2013.jpg


## Wósobiny
*Zbigniew Boniek – pólski kopaŕ
Justin Raimondo

**Justin Raimondo** (* 18. nowembra 1951) jo amerikański politiski aktiwist, politikaŕ a publicist.

## Wótkaze
* Justin Raimondo, AntiWar.com
* Justin Raimondo, TakiMag.com