open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Srjejźne mórjo

**Srjejźne mórjo** jo mórjo, kótarež lažy na pódpołnocnej zemskej połkuli mjazy Europu, Afriku a Aziju.

Srjejźne mórjo ma płoninu 2,5 mio. km².

Na pódwjacor jo Srjejźne mórjo zwězane pśez Gibraltarski pśelew z Atlantiskim oceanom, na dłujkem zajtšu jo zwězane pśez Dardanele, Marmarske mórjo a Bosporus w dłujkem zajtšu z Carnym mórjom a na krotkem zajtšu jo zwězane pśez Suezski kanal z Cerwjenym mórjom a pótakem teke z Indiskim oceanom.

Na wódu nejbogatšej pśiběga Srjejźnego mórja stej Rhône w Francojskej a Nil w Egyptojskej. Mimo togo dośěgnjo wóda někotarych wjelikich pódzajtšnoeuropejskich rěkow pśez Bosporus Srjejźne mórjo, kaž na pśikład Dunaja, Dnjepra a Dona.

## Kupy
W srjejźnem mórju lažy wjele kupow, kótarež słušaju k rozdźělnym statam. Nejwětša kupa Srjejźnego mórja jo Siciliska.

## Pśibrjozne kraje
Pśibrjogi Srjejźnego mórja słušaju k cełkownje 21 krajam, wót togo wósym cłońskich statow Europskeje unije. Pśibrjozne kraje su w směrje casnika Špańska, Francojska, Monako, Italska, Słowjeńska, Chorwatska, Bosniska a Hercegowina, Carna Góra, Albańska, Grichiska, Turkojska, Syriska, Libanon, Israel, Egyptojska, Libyska, Tuneziska, Algeriska a Marokko. Mimo togo lažatej kupowej stata Malta a Cypriska w Srjejźnem mórju. W samym pódwjacorje se britiski teritorij Gibraltar namaka.

## Wótkaz
Sroki

**Sroki** pjacomy za ptaškowu swajźbu. Sroki su tradiciske serbske śestka. Za něźi 27 srokow trjebamy:

* 1000g muki
* 250g margariny
* 250g cukora
* 3 jaja
* mězgu z poł citrony
* šćipku soli
* 3 tutawki sušonych droždźejow
* tšochu mloka
* tšochu ruma/cognaka
* na kóńcu ewentuelnje hyšći tšochu śopłego mloka

## Pśigótowanje śěsta a pjacenje
* mloko a margarinu wogrěś (nic wariś!)
* wšykne pśicynki derje pśeměšaś a śěstu se gibaś daś
* nagibane śěsto hyšći raz derje pśeźěłaś
* sroki splasć a wupyšniś z gózdźickami:
# kusk śěsta wótźěliś a z wobyma rukoma walcu wutwóriś
# jadnory suk zwiś
# gózdźika za wócy zasajźiś
* z něco rozběžaneju butru namazaś a z cukorom pósypaś (+ ewentuelnje śopłe mloko)
* w pjacu pśi 150/160 °C pjac, daniž njejsu ptaški rědnje brune
Stjepan Mesić

**Stjepan Mesić** (teke *Stipe Mesić*; * 24. decembra 1934 w Orahovicy) jo był wót 18. februara 2000 až do 18. februara 2010 statny prezident Chorwatskeje. Mimo togo jo był ako pśedsedaŕ statnego prezidiuma slědna statna głowa Socialistiskeje Federatiwneje Republiki Jugosłowjańska.

## Wótkaz
Surinam

**Surinam** jo kraj w Pódpołdnjowej Americe.

## Geografija

Surinam granicujo z Guyanu, Francojskeju Guyanu a Brazilskeju. Nejwuše městno jo : Juliana Top (1230 m nad normalneju nulu).

## Stawizny

Do 25. nowembera 1975 jo Surinam był wótwisny teritorij Nižozemskeje, a jo se gronił Nižozemska Guyana.
Syriska

## Geografija
Syriska granicujo z Israelom a Jordaniskeju na pódpołdnju, z Libanonom a Srjejźnym mórjom na pódwjacorje, z Turkojskeju na pódpołnocy a z Irakom na pódzajtšu.

## Stawizny

## Wótkaze

* Internetowy bok syriskego wjelikopósłaństwa w Barlinju
Słowakska

**Słowakska** ( *Slovenská republika* abo *Slovensko*) jo stat w srjejźnej Europje, kótaryž njama žeden pśistup k mórju. Stolica a nejwětše město jo Bratisława pśi Dunaju.

## Geografija
Słowakska granicujo z Awstriskeju na krotkem wjacorje, Českeju na pódwjacorje, Pólskeju na pódpołnocy, Ukrainu na pódzajtšu a Hungorskeju na pódpołdnju.

## Stawizny
Słowakska jo nastała pśez rozdźělenje Čechosłowakskeje federatiwneje republiki dnja 1. januara 1993.

Wót 2004 jo Słowakska ze cłonkom Europskeje unije, wót lěta 2009 płaśi zgromadne pjenjeze euro.

## Nožki


## Wótkaze

* The Slovak Republic Government Office
Tadźikistan

**Tadźikistan** (tadź. Тоҷикистон تاجکستان) jo stat w srjejźnej Aziji.

## Geografija

Tadźikistan granicujo z Afghanistanom, Chinskeju, Kirgiziskeju a Usbekistanom. na pódzajtšu kraja namakaju se góry Pamira.

Wón jo jadnučki stat něgajšnego rusojskego Turkestana, w kótaremž se njepowěda turkojska, ale tadźikiska, irańska rěc.

## Stawizny
Prědna statna struktura Tadźikow jo kejžorstwo Samanidow (875—999) ze stolicu Buchara. Załožaŕ kejžorstwa jo był Ismoïl Somoni, pó kótaremž su tadźikiske pjenjeze pomjenjowane.

## Wótkaze

* Bok tadźikiskego wjelikopósłaństwa w Barlinju
Tokio

**Tokio** () jo nejwětše město a stolica Japańskeje. 1. oktobera 2003 jo how bydliło 12 527 115 luźi.

## Eksterne wótkaze
* Internetowe boki města
Turkmenistan

** Turkmenistan** (teke ** Turkmeniska**) jo pusćinowy stat w srjejźnej Aziji. Jogo susedne kraje su Afghanistan na krotkem zajtšu, Iran na pódpołdnju, Kazachstan na dłujkem wjacorje a Usbekistan na dłujkem zajtšu. Na pódwjacorje twóri Kaspiske mórjo granicu. Głowne a nejwětše město jo Ašchabad. 

Wětšynu stata twóri pusćina Karakum. Z rěki Amudarje wótbocujo Karakumski kanal, kótaryž ju z głownym městom wěza. Za góspodaŕstwo kraja jo wósebnje wudobywanje zemskego płuna wažne. 

## Nožki


## Wótkaz
Turkojska

**Turkojska** jo stat w Małej Aziji a pó źělach na Balkańskej połkupje w krotkozajtšnej Europje. Granicujo z Grichiskeju na pódwjacorje, z Bulgaŕskeju na dłujkem wjacorje, z Carnym mórjom na pódpołnocy, z Georgiskeju na dłujkem zajtšu, z Armeńskeju a Iranom na pódzajtšu, z Irakom na krotkem zajtšu a ze Syriskej na pódpołdnju.

Stolica jo Ankara, nejwětše město pak Istanbul.

## Wótkaz
Ukrainska chórgoj

**[[Ukraina|Ukrainska]] chórgoj** wobstoj z dweju wódorowneju barwojtneju pasmowu. Slěd barwow jo (wót górjejce dołoj) módra a žołta.
Słowjany

**Słowjany** su indoeuropski lud.

Słowjany su nejwětša etniska a narodna kupka w Europje. Wóni powědaju słowjańske rěcy. 

## Rozdźělenje
### Pódwjacorne Słowjany
* Čechy
* Kašuby
* Pólaki
* Serby
* Słowaki

### Pódzajtšne Słowjany
* Běłoruse
* Ruse
* Rusiny
* Ukrainarje

### Pódpołdnjowe Słowjany
* Bulgarje
* Bosnijarje
* Carnogórjańce
* Gorany
* Chorwaty
* Pódpołdnjowe Serby
* Makedonijarje
* Słowjeńce
Słowjeńska

**Słowjeńska** jo kraj w pódzajtšnej Europje.

## Geografija
Słowjeńska granicujo z Chorwatskeju, Italskeju, Awstriskeju a Hungorskeju.

## Wótkaze

* Slovenia.si. Your gateway to information on Slovenia.
* Government of the Republic of Slovenia
Usbekistan

**Usbekistan** ( *O‘zbekiston*; oficielnje *Republika Usbekistan*, *O‘zbekiston Respublikasi*;  Республика Узбекистан) jo kraj w srjejźnej Aziji.

## Geografija

Usbekistan jo kraj z 33 milionami wobydlarjami, wobpśimowany wót Kazachstana, Kirgiziskeje, Tadžikistana, Afghanistana a Turkmeńskeje. Jeje stolica jo Taškent, město z 2,3 miliony wobydlarjami.

## Stawizny
Usbekistan jo bywšy sowjetski kraj, a njewótwisny stat wót 31. jacmjeńskego 1991. Wob casa swójich stawiznow, aktualna Usbekistan jo była wót wjelikich kejžorstwow Persarjow, Arabarjow a Rusow dominěrowana až do 1991 gaž jo Usbekistan njewótwisny stat wordowała.

## Wótkaze

* Nastawk usbekiskego wjelikopósłaństwa w Barlinju
Wien

**Wien** jo nejwětše město a stolica Awstriskeje a lažy we pódzajtšnem źělu kraja pśi Dunaju.


Stadtteile von Wien entlang der Donau (gesehen von Nordwesten).jpg|Wien
Wien-vom Oberen Belvedere-106-2009-gje.jpg|View from Belvedere
Wien-Albertina-12-2009-gje.jpg|Albertina
Wien-Judenplatz-10-Lessing-Denkmal-2007-gje.jpg|Judenplatz
Wien-Museumsquartier-16-2009-gje.jpg|Museumsquartier
Wien-Parlament-122-Mitte-Brunnen-2008-gje.jpg|Austrian Parliament
Wien-Rathaus-104-Strassenbahnkupplung-2007-gje.jpg|Rathaus
Wien-Schoenbrunn-128-2013-gje.jpg|Palace of Schönbrunn
Wien-Staatsoper-104-2003-gje.jpg|Staatsoper
Wien-Zentralfriedhof-18-Kuppel-Stupa-2008-gje.jpg|Zentralfriedhof
Wien-Prater-12-Riesenrad-2007-gje.jpg|Prater


## Eksterny wótkaz
* Wien
* Wienbilder
Vilnius

**Vilnius** je stolica a nejwětše město Litawskeje a lažy w krotkem zajtšu kraja blisko wulewa rěki Vilnia do Nerisa. W lěśe 2015, jo how bydliło 542 664 luźi. Stare město jo na lisćinje UNESCO.

## Mě w drugich rěcach
Vilnius se groni w drugich rěcach kaž slědujo:
* Wilno (pólska)
* Vilna (łatyńska)
* Вільня (běłoruska)
* Wilna (nimska)
* Viļņa (letiska)

## Stawizny
*13. stolěśe-1387 -  Wjelikie Wjerchojstwo Litawske
*1387-1569 -  Wjelikie Wjerchojstwo Litawske (Unija pólsko-litawska)
*1569-1795 -  Kralojstwo Pólske
*1795-1915 -  Rusojske Mócnarstwo
*1915-1918 -  Nimski Rajch
*1918 -  Kralojstwo Litawske
*1918-1919 -  Republika Litawska
*1919 -  Litawsko-Běłoruska Sowjetska Socjaliska Republika
*1920 -  Republika Litawska
*1920-1922 -  Srjejźna Litawska
*1922-1939 -  Republika Pólska
*1939-1940 -  Republika Litawska
*1940-1941 -  Sowjetski zwězk
*1941-1944 -  Nimski Rajch
*1944-1990 -  Sowjetski zwězk
*wót 1990 -  Republika Litawska

## Galerija

Wobraz:Vilnius Modern Skyline At Dusk, Lithuania - Diliff.jpg
Wobraz:Vilnius view.jpg
Wobraz:Vilnius, náměstí u radnice.jpg
Wobraz:La cathédrale et le beffroi de Vilnius (7667465050).jpg
Wobraz:Vilnius University Great Courtyard 2, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg
Wobraz:Vilnius Pilies street.jpg
Wobraz:The Jesuit Church of St. Casimir Vilnius (5987234687).jpg
Wobraz:Vilnius Dawn Gate.jpg
Wobraz:Aushros vartai (Gate of Dawn).JPG
Wobraz:Observatorija universiteto kiemas(js).jpg
Wobraz:Dominikonustreet9.JPG
Wobraz:Raduszkiewicz House in Vilnius2.jpg
Wobraz:Aukštutinėpilis1.JPG
Wobraz:Royal Castle in Vilnius (Wilno).JPG
Wobraz:Vilnius 2.JPG
Wobraz:Vileishis Palace1.jpg
Wobraz:Vilnius Town Hall 2019.jpg
Wobraz:Lietuvos mokslų akademijos leidykla (9651320645).jpg
Wobraz:Lithuania Vilnius Verkiai palace.jpg
Wobraz:St. Peter and St. Paul's Church Exterior, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg
Wobraz:Old town Vilnius city centre (7630927570).jpg


## Wósobiny
*Aleksander Prystor - premierminister Pólskeje w lětach 1931-1933
## Eksterne wótkaze
Wjerchojstwo Sama

**Wjerchojstwo Sama** jo był historiski słowjański stat, kótaryž jo wobstojał wót lěta 623 do 661.

To jo był prědny słowjański kraj, wó kótaremž jo stawiznaŕ Fredegar pisał w lěśe 660 w swójich knigłach *[[Liber Historiae Francorum]]*. Ze głownym kraja jo był frankojski pśekupc Samo, kótaryž jo zjadnośił pódwjacornych Słowjanow aby jim lichotu wót Awarow a Frankow dał.
Worms

**Worms** jo město w Nimskej.

W lěśe 2004 jo w měsće bydliło 81.250 luźi.

## Eksterne wótkaze
* http://www.worms.de/
Uljanowsk

**Uljanowsk** (rus. Ульяновск), do lěta 1924 se groniło Symbirsk (rus. Симбирск), jo głowne město Uljanowskego wobcerka (rus. Ульяновская область) w Rusojskej. W lěśe 2005 jo w měsće bydliło 623 100 luźi.

## Stawizny
Město jo było w lěśe 1648 pśez Bogdana Matwjeěwiča Chritowa natwarjone. Do lěta 1780 se groniło Sinbirsk (rus. Синби́рск), wót lěta 1780 do 1924 se groniło Symbirsk (rus. Симбирск). W toś tom měsće jo se naroźił 22. apryla 1870 Wladimir Iljič Uljanow znaty ako Lenin, togodla město wót lěta 1924 ma mě Uljanowsk.

## Eksterne wótkaze

* https://web.archive.org/web/20080925132049/http://www.ulmeria.ru/
Uruguay

**Uruguay** jo kraj w Pódpołdnjowej Americe.

## Geografija
Uruguay granicujo z Argentinskeju a Brazilskeju. Nejwuše městno jo Cerro Catedral, kenž lažy 513 m nad normalneju nulu.

### Města

Nejwětše města su :

* Montevideo - 1 270 737 wobydlarjow	
* Salto - 99 823 wobydlarjow
* Paysandú  - 73 249 wobydlarjow	
* Las Piedras - 69 682 wobydlarjow	
* Rivera - 64 631 wobydlarjow
Wotrow

**Wotrow** (nimski **Ostro**) jo stare sedlišćo. Na to pokazujo teke nimske mě Ostro. Wóno njejo pópšawem nimske, ale zdźaržane staroserbske pomjenjowanje ostrow ("kupa", "insula", pśir. rusojske "остров"). Teke wjelike Wotrowske groźišćo pokazujo na to, až su byli toś te strony jěsno wobydlone. Lětstotki jo słušał Wotrow do wósady Hodźij. Bliskosći dla jo ale wjele luźi z źinsajšneje Wotrowskeje wósady chójźiło do Chrósćic namšu. Pó reformaciji jo Wotrow se pśirědował Chróšćańskej wósaźe. Status samostatneje wósadneje jsy jo dostała wjas w lěśe 1758, cerkwja jo se dotwariła 1772.

## Cerkwja a wósada
Pó załoženju wósady 1758 su se wótměwali namše nejžpjerwjej na farje. Swóju cerkwju maju Wotrowske wót 1772. 1934 jo se pśitwariła pód fararjom Justom wołtarnišćo. Cerkwja jo wuswěśona swětemu Benoju, kótaryž jo zrazom patron Mišnjańskego biskupstwa a (katolskich) Serbow. Póstawa swětego jo teke na wołtarnem wobrazu wiźeś.

Do Wotrowskeje wósady słušaju źinsa slědujuce jsy: Wotrow, Kanecy, Kašecy, Krěpjecy, Žuricy, Wujězd, Mały Wosyk, Jědlica, Wulki Wosyk, Hłupońca, Bukowc, Nowy Dwór, Njeradecy, Ledźborjecy, Panecy.

Na Wotrowskem kjarchobje jo zakopowany serbski basnikaŕ a procowaŕ Jakub Bart-Ćišinski.

## Žywjenje we jsy
Mimo cerkwinego źěła eksistěrujo we Wotrowje młoźinski klub O2 (ob origem), kótaryž jo 2004 pśistupił Domowinje.

We jsy eksistěrujo źiśownja, kótaraž jo pśejšła 2005 do nosarstwa SŠT.

W lěśe 1758 pód biskupom Wóskim natwarjona a wěcej razow pówětšona šula južo njeźěła.

## Literaturne wótkaze
*Jan Meškank: Wotrow a wokolina. Přinošk k wjesnej chrónice. Budyšyn 1958.
*Pawol Šołta: Wotrow lužiska Troja. Budyšyn 1922.

## Wótkaze
*Wósada Wotrow na bokach Towaristwa Cyrila a Metoda z.t.
*Diskusijny forum Wotrowskeje młoźiny O2
Wórjejce

**Wórjejce** ( **Wojerecy**,  *Hoyerswerda*) su město w Sakskej kotarež jo teke centrum Srjejźneje Łužyce. Do 1. awgusta 2008 Wórjejce su byli bźezwokrejsne město. Źinsa Wórjejce su żěl Budyšyńskego wokrejsa a pśisłušaju Serbskemu sedleńskemu rumoju.

Wórjejce su teke tśeśe nejwětše město w Górnej Łužycy. W leśie 2008 jo how bydliło 39.214 luźi. Město lažy pśi Carnym Halšterje na pódpołdnjowem kšomje Łužyskego jazorišća a jo to teke ekonomiski centrum Srjejźneje Łužyce. 

Sedlišćo na toś tom městnje eksistěrujo  wěrjepódobnje wót 12 stolěśa. Cerkwju we Wórjejcach jo w lěśe 1225 mišnjanski biskup naspomnjeł a jo to teke prědne historiske naspomnjenje Wórjejc.  Wót lěta 1423 su Wórjejce měsćańske pšawa dostali. Pótom cełe stolěśa jo to było małe krajne město bźez wjelikego wuznama. Wuwiśe mĕsta jo se zachopiło w casu DDR. W lěśe  1956 jo how bydliło 10.000 luźi, a w lěśie 1981 jużo 71.000. Tegdy jo se how brunica wudobywała, a togodla jo se mĕsto malsnje wuwijało. Źinsa we Wórjejcach bydli jano połojca toś teje licby wobydlarjow z lět 70., dokulaž brunicu se how jużo njewudobywa.

## Wobraze

Marktplatz-Hoyerswerda.JPG|Wiki z radnicu a Serbskej studnicku
Bundesarchiv Bild 183-58152-0002, Hoyerswerda, Wohnblocks.jpg|Wórjejcanske Nowe Město 1958
Knappensee-Panorama Mike Krüger 080618 1.jpg|"Hórnikečanski Jězor" pla Wórjejc
Hoyerswerda-Ehrenhain.jpg|Sowjetski cesny pomnik


## Partnaŕske města
*  Dillingen/Saar, Nimska
*  Huittinen, Finska

## Nožki


## Wótkaze

* www.hoyerswerda.de
Xochipilli

**Xochipilli** (nah.: *"wjerch kwětow"*) - actekiski a toltekiski bog majsa, kwětkow a rostlinow.

Wón jo dwójnikojski bratš bogowki Xochiquetzal.
Xochiquetzal

**Xochiquetzal** ([], nah.: *"kwětkowe pjero"*) - actekiska a toltekiska bogowka zemje, mjaseca, lubosći a rejow.

Wóna jo dwójnikojska sotša boga Xochipilli a žeńska boga Tlaloca.
Yang Liwei

**Yang Liwei** (roźony 21. junija 1965 w Huludao) jo wójnski pilot a prědny chinski kosmonawt.

Wón jo startował 15. oktobra 2003 na kosmiskej łoźi Shenzhou-5 a jo lětał w kosmosu 21 góźinow 22 minutow a 45 sekundow.
Zagreb

**Zagreb** jo głowne město a stolica Chorwatskeje.

## Rozdźělenje města



## Wótkaze

* Internetowe boki Zagreba
Załožba za serbski lud

**Załožba za serbski lud** ze sedłom w Budyšynje jo se wutwóriła z pomocu wukaza dnja 19.10.1991. Na zachopjeńku njejo była pšawniski zamóžna. Z wukazom jo pśipóznała Nimska, až Serby njamaju za granicami ZRN žedyn maminy kraj. Wukaz jo se rownocasnje zepěrał na protokolowu noticu co. 14 k artikloju 35 zjadnośeńskego dogrona.

Pšawnisku zamóžnosć jo dostała Załožba 28.8.1998, gaž Bramborska a Sakska stej pódpisałej statne dogrono wó wutwórjenju Załožby za serbski lud. W samskem casu su wótzamknuli financěrowańske dogrono mjazy Zwězkom, Bramborskeju a Sakskeju, kótarež płaśi do 31.12.2007.

Pśedsedaŕka załožboweje rady jo Susann Šenkec a direktor załožby jo Jan Budaŕ.

## Financěrowanje Załožby
Załožba financěrujo se wót Zwězka (50%), tamna połojca njaso se wót Sakskeje a Bramborskeje w poměrje 2:1. Ku konfliktam jo došło w slědnem casu, gaž Zwězk a zdźěla teke Bramborska stej wopytałej swój późěł znižyś. To wustatkujo se wósebnje pśi jadnanjach wó nowe financěrowańske dogrono.

## Eksterny wótkaz
* Załožba za serbski lud
Yokohama

**Yokohama** (横浜市/よこはまし/Jokohamaši/) jo město w Japańskej.

## Stawizny

## Eksterne wótkaze
* http://www.city.yokohama.jp/en/
Zjadnośone staty Ameriki

**Zjadnośone staty Ameriki** jo pó wobydlarjach nejwětšy kraj Pódpołnocneje Ameriki.

## Geografija
Zjadnośone staty Ameriki su tśeśi nejwětšy pó płońi a wobydlarjach kraj na swěśe. Granicujo z Kanadu na pódpołnocy a z Mexiko na pódpołdnju. Mimo togo lažy mjaz Śichym oceanom a Atlantikom.

### Zwězkowe staty

## Stawizny
Asimilacija (fonetika)

**Asimilacija** jo pśipódobnjenje zukow. Wóna se źěli do wšakich kupkow pó swójich charakteristikach. Jolic njejźo wó pśipódobnjenje zukowu, ak matej direktny kontakt, powědamy wó **dalokoasimilaciji**, na pś. gs. *wocućić* → *woćućić* (źinsa zwětšego z restituowanym prefiksom *wotućić*).

Asimilacija pótrjefijo městno artikulacije rowno ako wašnju a fonaciju.

Jolic se slědujucy zuk pó pśedchadajucem zuku změnijo, powědamy wó **progresiwnej asimilaciji**, jolic se pśedchadajucy zuk pó slědujucem zuku změnijo, mamy **regresiwnu asimilaciju**. Za nimšćinu jo progresiwna asimilacija typiska, za serbsku rěc regresiwna.
Bilabial

**Bilabial** jo wopśimjeśe z rěcywědy. Wóno pómjenjujo zuki, ako móžo luź ze swójima guboma twóriś. W dolnoserbšćinje mamy styri bilabialne zuki: "w / ł", "p", "b" a "m". Toś te zuki (nic "ł"!) pódla welarow teke zawinuju nastaśe dolnoserbskego "ó".

Pśeglěd wó bilabialnych zukach:
Bulgaŕska rěc

**Bulgaŕska rěc** (bul. български език) - jo pódpołdnjowosłowjańska rěc.

Bulgaŕski powěda 12 milionow luźi. To jo oficielna rěc w Bulgaŕskej.

## Bulgaŕski alfabet

## Transliteracija
Transliteracija:
Cerwjena lěsna mroja

**Cerwjena lěsna mroja** (*Formica rufa*) jo zastupnik familije mrojow. Wóni słušaju do kupki insektow. Toś te wobydlarje góle licymy do pórěda insektow z kóžnymi kśidłaškami. Pilne zwěrjeta a jich gnězda su šćitane pó zwězkowem póstajenju za šćit družynow. Mroja jo holometaboliski insekt. To su insekty, kótarež maju cełu metamorfozu. Cerwjene lěsne mroje twórje stat. Ako pla pcołki su kralowki, źěłaśeŕki a tšuty (mužyki) w mrojowišću, kótarež se něźi 2 metra pód zemju wupśestrěwa a w kótaremž jo někak 500 000 zwěrjetow žywe. Nejwětšy źěl luda mrojow wucyniju źěłaśeŕki (4-9 mm wjelike), kenž pak njamógu se rozpłoźowaś. Wóni wugbaju wšykne trjebne źěła. To jo na pśikład twarjenje drogow a komorow w gnězdźe. Mimo togo se staraju wó carobu a wó młode zwěrjeta a zašćituju swóju twaŕ pśeśiwo winikam. Mužyki (9-11 mm wjelike) su wažne jano za wobsemjenjenje a wopłoźenje kralowki. Pó tradicionalnem swajźbnem lěśe wóni zamrěju. Mroje se zežywiju pśedewšym wót insektow a drugich małych zwěrjetow, ako su na pś. muški (listowe wšy), kótarež mjodnicu wótedawaju, kenž jo za mroju wjelgin wažne zežywjeńske žrědło. Mimo togo trjeba mroja mězgu bomow a płodow a tucne semjenja rostlinow, kenž teke dalej rozšyrja. Lud mrojow zežerjo wšednje někak 100 000 insektow. Mroje su wjelgin wužytne, dokulaž wjele škódnych insektow a chóre abo marłe zwěrjeta žeru, a togodla su pód šćitom pśirody. Cerwjenu mroju namakajomy w Europje, w Sibirskej a w pódpołnocnej Americe.


Image:Mrowka rudnica formica rufa small.jpg|*Formica rufa*, źěłaśeŕka
Image:Formica rufa1.jpg|źěłaśeŕce na malinje
Image:Formica rufa6 mrowka rudnica.jpg|*Formica rufa*, źěłaśeŕka

Image:Formica rufa01.jpg|źěłaśeŕki w gnězdźe
Image:Formica rufa detail.jpg|źěłaśeŕka na malinje
Image:Formica rufa nest.jpg|*Formica rufa* - gnězdo
Dialektologija

**Dialektologija** jo źělny wobłuk rěcywědy, kótaryž zaběra se z rěcnymi warietami w geografiskem rumje. Jogo pśedmjat su dialekty. Za pśeglědnu prezentaciju wužywaju se cesto rěcne atlasy, w kótarychž zarysujo se wustupowanje dialektalnych leksemow, fonetiskich resp. fonologiskich kaž teke morfologiskich a syntaktiskich zjawow do geografiskich kartow.

Znate serbske dialektologi su (byli):
Arnošt Muka •
Frido Michałk •
Helmut Faska •
Helmut Jenč •
Pawoł Wirt •

Dotychměst nejwuznamnjejše serbske dialektologiske źěło jo Serbski rěcny atlas, w kótaregož prědnych źaseś zwězkach pśedstaja se dialektalna leksika. Zwězkoma 11 a 12 wobjadnawatej morfologiju, 13 a 14 fonetiku/fonologiju a 15. zwězk syntaksu serbskich dialektow.

## Literatura
* *Serbski rěcny atlas = Sorbischer Sprachatlas* (zwj. 1-15, wobdźěłali H. Faska, H. Jentsch a F. Michałk) Budyšyn: LND, 1965-1996.
* *Sorbische Dialekttexte* (zwj. 1-10, wobdźěłałoj H. Faska a F. Michałk), Budyšyn: LND, 1963-1972.
* Faßke, H., *Die Vetschauer Mundart* (= Spisy Instituta za serbski ludospyt 19). Budyšyn: LND, 1964
* Jentsch, H., *Die sorbische Mundart von Rodewitz/Spree* (= Spisy Instituta za serbski ludospyt 47). Budyšyn: LND, 1980.
* Michalk, S., *Der obersorbische Dialekt von Neustadt* (= Spisy Instituta za serbski ludospyt 15). Budyšyn: LND, 1962.
Drama

**Drama** (z grich. dráma (δράμα) "jadnanje") jo pódla epiki a lyriki jadna z tśoch zakładnych literarnych družynow (analogiski se teke groni dramatika), ale teke jadnotliwym twórbam se groni drama. Drama jo źiwadło z tekstowym zakładom, ako rozdźěł k improwizowanemu źiwadłoju.

## Dokradnjejša definicija

Głownje pśiznamjenja dramy pó Aristotelesu jo pśedstajanje jadnanja w dialogach. Z tym jo se rozeznawała wót antikskego wulicujucego eposa - w nowšem casu wósebnje wót romana. W modernem rozměśu su dramy za to spisane, aby je grajarje w źiwadle pśedstajili. Cesto su togodla pódla dialogowych tekstow ned pśikaze za grajarjow pódla, wót 19. stolěśa teke za režisera. Cytańska drama jo wósebna forma dramy, ako se w prědnem rěźe njepśedstajijo, ale dej se ako roman cytaś.

Jadnanje dramy jo cesto do aktow źělone, ako su sam zasej do scenow abo wustupow źělone. Klasiska francojska drama (Racine, Corneille) źěli se do pěś aktow. Italska, kšuśe z operu zwězana tradicija (Metastasio) ma cesćej jano tśi. Forma z jadnym aktom jo wujšła z mjazygraśow mjazy aktami dramow z tśimi abo pěśimi aktami.

## Stawizny

Europska drama jo nastała w casu grichiskeje antiki w 5. stolěśu pś. Chr. w Athenje: Aischylos, Sophokles a Euripides su byli nejwažnjejše basniki tragedije. Aristoteles jo w na to slědujucem stolěśu w swójej poetice dramu do tragedije a pózdźej nastateje komedije źělił.

Akle wót renesance jo se antiska drama dalej wuwijała. Starše dramy su zwětšego w smužkowej formje, w nowšem casu ma proza pśewagu w powědanych źělach. Až se drama powěda, njejo samorozmějucy. Opera wót něźi 1600 jo se rozměła ako wózroźenje klasiskeje grichiskeje dramy.

## Literatura
    
* Bernhard Asmuth: *Einführung in die Dramenanalyse.* 6. nakład. Stuttgart 2004
   
* Hans-Dieter Gelfert: *Wie interpretiert man ein Drama?* Ditzingen 2002
    
* Georg Hensel: *Spielplan. Der Schauspielführer von der Antike bis zur Gegenwart*. Frankfurt 1986
   
* Manfred Pfister: *Das Drama.* 11. nakład. München 2001
    
* Peter Szondi: *Theorie des modernen Dramas (1880–1950).* W: Ders.: *Schriften I*. Frankfurt a.M. ³1989, s. 9-148.
    
* Ernst Grohotolsky: *Ästhetik der Negation – Tendenzen des deutschen Gegenwartsdramas. Versuch über die Aktualität der „Ästhetischen Theorie“ Theodor W. Adornos*. Königstein/Ts. 1984.
    
* Franz-Josef Deiters: *Drama im Augenblick seines Sturzes. Zur Allegorisierung des Dramas in der Moderne. Versuche zu einer Konstitutionstheorie.* Erich Schmidt Verlag, Berlin 1999.
    
* Hubert Zapf: *Das Drama in der abstrakten Gesellschaft. Zur Theorie und Struktur des modernen englischen Dramas.* Max Niemeyer Verlag, Tübingen 1988.
    
* Shieh, Shu-Mei: *Kleinbürgerin und Kleinbürger im Drama um die Jahrhundertwende: Studie zu den Dramen männlicher und weiblicher Autoren.* 2002. (seśowa-wersija)
    
* Gustav Freytag: *Die Technik des Dramas.* Hirzel, Leipzig 1863, Neudruck Reclam, Stuttgart 1983, .
    
* Hans-Thies Lehmann: *"Postdramatisches Theater"*, Verlag der Autoren, 1999, wopisujo wótźělenje źiwadła wót dramy!
Elektronegatiwita

**Elektronegatiwita** jo chemiska kakosć, kótaraž wopisujo, kak mócnje atom elektrony we jadnej wězbje k sebje śěgnjo. Z diference elektronegatiwitow atomow w molekulu dajo se polarita wězby abo zwězanja zwěsćiś. 
Elektronegatiwita njamóžo se direktnje měriś, ale musy se z drugich atomowych abo molekulowych kakosćow woblicyś. Eksistěruju wšake metody za woblicenje, woblicone gódnoty pak jano tšošku wariěruju. Nejwěcej rozšyrjona jo metoda Paulinga. 
W periodowym systemje pśiběra elektronegatiwita z lěwego delnjego rožka do pšawego górnego rožka. Element z nejwětšeju elektronegatiwitu jo fluor (4,0) a element z nejmjeńšeju jo francium (0,7).

Periodowy system z gódnotami elektronegatiwity pó Paulingu:
Epika

**Epika** (z grichiskego επική (ποίησις) "k eposu słušajuce basnjenje") jo pódla dramatiki a lyriki jadna z tśoch družynow literatury a wopśimjejo wulicujucu literaturu we weršowej abo prozowej formje.

Do poetiki 18./19. stolěśa jo była epika pomjenjowanje za wuměłstwo eposa. Z pśiběrajucym rozrědowanim episkego basnistwa w 19. stolěśu a wuwijanju proze jo se chopiło wšykne žanry wulicujuceje literatury do epiki licyś. Epika se rozeznawa wót dramatiki a lyriki w zakładnych pśiznamjenjach wugótowanje, komunikacija a wašni funktioněrowanja. Do tych pśiznamjenjow słušaju:

* Wulicowanje ako charakteristiska forma pósrědnjenja mjazy awtorom a cytarjom abo słucharjom, pśi comž se wulicujo z wida wulicowarja abo figury (wulicowańska perspektiwa).

* Wuwědobnjenje tšojenja ako zachadnosć abo njewězane wobchadanje z casom (wulicowarski cas).

* Wugótowanje towarišnostnych poměrow.

* Wopisowanje indiwiduelnych tšojenjow, dožywjenjow (stream of consciousness).

Do prědnych episkich formow słušaju na pśikład napisma na wěcach, kenž tu wěc rozkładu (epigram) a teke wuše formy (gnomy, gronka, elegije). W kosmogonijach a teogonijach a mystiskich wucbach wó gójenju dostanjo epika tšochu wěcej poetiski raz, pśeto se pśedstajijo pśirodne tšojenje w personifikowanych statkach a tšojenjach. Za formy bajka, powěsć a legenda płaśi to tejerownosći. Až do kóńca 18. stolěśa póstajujo epos pśiznamjenja toś tych formow.

W pśechodnej fazy wót feudalneje do byrgarskeje towarišnosći jo se epika zasadnje změniła a jo w Europje pśejšła wót weršoweje do prozoweje epiki. Aby ten diferencěrowany swět se zapśimnuł a wulicowaś dał, su byli notne nowe wulicowańske formy. K nim słuša na pśikład roman. Rownocasnje su nastali dla industrializacije lěpše móžnosći za rozšyrjowanje a twórjenje literatury. Z tym jo se póspěšyło wuwiśe literarnych formow, tak su nastali nowela, glosa, krotkopowěźeńko a short story.

Epika groni "nagrono" abo "wulicowańko". Krotkopowěźeńka, wulicowańka, nowele a romany su nejwěcej woblubowane a rozšyrjone episke formy, wó kótarychž se tež w medijach rozpšawja a diskutěrujo. Casniki a tyźeniki wobjadnawaju pšawidłownje nowe wudaśa z recensijami. W telewiziji se wusćełaju diskusijne koła wó knigłach a awtorach. Nejwěcej wuznamnej tšojeni wokoło knigłow stej Knigłowe wiki w Frankfurśe na zachopjeńku oktobra a pósćenje Nobelowego myta za literaturu.

### Formy epiki

* wjelike formy
** roman
** epos
** saga)
** satira
** parodija
* krotke formy
** wulicowańko
** nowela
** anekdota
** krotkopowěźeńko
** romanca
** pratyjowe tšojenje
* nejkrotše formy
** gronko
** aforizm
** gódańko
* ludowe formy 
** bajka
** saga 
* didaktiske formy
** legenda
** fabula
** parabla/pśirownanje
** HOMO
Fonem

**Fonem** jo nejmjeńša wóznam rozpóznawajuca jadnotka rěcnego systema. Wón se pśespytujo w rěcywědnem wobłuku fonologije. 

Pśirodne rěcy maju mjazy 13 a 80 fonemow. Dolnoserbšćina ma 36 fonemow, hawajańšćina jo z jano 13 fonemami nejchudša. Fonemowy koncept jo wuwił Jan Niecislaw Baudouin de Courtenay (1845-1929). Pózdźej jo se dalej wuwił pśez Nikolaja Trubetzkoja (1890-1938). Co jo fonem, móžo se z pomocu tak mjenowaneje analyze minimalnych pórikow zwěsćiś. K tomu pytatej se pśecej dwě słowje, kenž se jano pśez jaden zuk rozeznawatej. Tej dwa rozdźělnej zuka stej pón fonema.

Pśikłady za minimalne póriki w dolnoserbšćinje:

ź**ě**łaś - ź**i**waś (se)

pól**o** - pól**a**

**m**uka - **ł**uka

Pśi tom jo wažne, až njerowna se fonem grafemoju. Za grafemoma **ł** a **w** chowa se w dolnoserbšćinje na pśikład jaden fonem, gaž raz wuzamknjomy wósebnu dialektalnu wariantu realizacije **ł** ako twarde **l**. 

**Ł** a twarde **l** a teke **o** a **ó** stej pótakem na fonetiski kontekst wězanej warianśe samskego fonema. W takem paźe, gaž su wšykne warianty komplementarnje distribuowane, powědamy wó alofonach. Dalšny pśikład w dolnoserbšćinje jo rozdźěl mjazy copikowym a jězykowym **r**. Su pak teke pśikłady, kenž pokazuju na fonematiskosć "ó". Na pśikład namakamy minimalne póriki "łoni" - wóni", "łoński" - "wójński" (wótwisujo wót wašni wugranjanja "ł" w prědnem a "j" ako pazuk pśed "ń" w drugem póriku).

Fonemy mógu se we wěstych pozicijach neutralizowaś. W dolnoserbšćinje źo to na pśikład pśez asimilaciju. To móžo wustupowaś na kóńcu słowa, źož spiwne konsonanty se pśeměniju na njespiwne. Mimo togo se spiwne a njespiwne konsonanty w dolnoserbšćinje regresiwnje asimilěruju.
Francojska rěc

**Francojska rěc** ( *français, la langue française*) jo oficielna rěc Francojskeje. Ako maminu rěc ju ma něźi 70 milionow luźi.
Glagolica

**Glagolica** jo nejstarše słowjańske pismo.

Glagolicu jo w 9. stolěśu natworił swěty Konstantin, lepjej znaty ako Ciril, aby jeje wužywaś za zapisywanja słowjańskich rěcy pla Sołuńja (něnto Saloniki w Grichiskej). Glagolica jo był prědny alfabet staro-cerkwjejno-słowjańskeje rěcy. 

## Wesjie
Móžno namakaś dweju zakładnej wersijej glagolicy: kulowatu (bulgaŕskeju) wužywanom do 12. stolěśa a kawderatisku (chorwatskeju), kótaraž wót 14. stolěśa do źinśajšnogo dnja jo wužywana w liturgiskich cilach w chorwatskeje Dalmaciji.

## Pismiki
Majs

**Majs** (*Zea mays* L.) jo rostlina ze swójźby słodkich tšawow  (*Poaceae*).


Zea_mays.jpg|majs
Zea mays fraise MHNT.BOT.2011.18.21.jpg|*Zea mays "fraise"*
Dent Corn 'Oaxacan Green' (Zea mays) MHNT 2.jpg|*Zea mays "Oaxacan Green"*
Zea mays 'Ottofile giallo Tortonese' MHNT.BOT.2015.34.1.jpg|Zea mays 'Ottofile giallo Tortonese' 

## Wopis

## Stojnišćo

## Rozšyrjenje

## Wužywanje

## Nožki


## Eksterne wótkaze
Interserb

**Interserb** jo był internetowy forum. Wósebnosć togo foruma jo była, až jo se diskutěrowało w njom głownje serbski. Teke nowosći a dalšne informacije jo se pódawali pśisamem pśecej w serbskej rěcy.

We forumje jo eksistěrowały wšake pódforumy, źož jo móżno było se ku specielnym tematiskim wobcerkam diskutěrowaś, na pś. deyzidoxs.de (forum wó kupce Deyzidoxs), o2 (forum młoźinskego kluba we Wotrowje atd.

Nastał jo toś ten forum na iniciatiwu Tomaša Jurka z Wotrowa, kenž jo był głowny administrator boka. W jadnotliwych podforumach jo wugbali teke druge luźe funkciju administratora.

**wótkaz**
* www.interserb.de
Połobske rěcy

**Połobske rěcy** su byli wjelgin swójźbne pódwjacornosłowjańske rěcy, abo jadna rěc, kótaraž jo měła cełu mań narěcow. 

Wó jadnej rěcy jo wěcej znate: wó połobšćinje, kótarejž se teke groni drjewjańšćina abo drjewjanopołobšćina.
Drjewjańska rěc jo se powědała wót 7. stolěśa až do 1756 na zemje Drjewjańskich Słowjanow.

## Pśikład

### ''Aita nos'' ("Wośc naš")

*Aita nos,* *tâ toi jis wâ nebesai,* *sjętü wordoj tüji jaimą;*
*tüji rik komaj;* *tüja wüľa mo są ťüńot kok wâ nebesai tok no zemi;* *nosę wisedanesnę sťaibę doj nam dâns;* *a wütâdoj nam nose greche,*
*kok moi wütâdojeme nosim gresnarem;* *ni bringoj nos wâ warsükongę;*
*toi losoj nos wüt wisokag chaudag.* *Pritü tüje ją tü ťenądztwü un müc un câst,* *warchni Büzac,* *nekąda in nekędisa.* *Amen.*

## Glědaj teke

*Słowjańske rěcy

## Eksterny wótkaz

*Česke internetowe boki wó półobskej rěcy
September

**September**, literarne: **nazymski**, **póžnjenc** a **požnjeńc**, (górnoserbski **požnjenc**) - jo źewjety mjasec w gregorjaniskej pratyji. Wón ma 30 dnjow. Jogo mě *september* rezultěrujo z fakta, až wón jo był sedymy mjasec romskego kalendarja mjaztym až měrc jo prědny był, pśed dodaśom januara a februara.

September jo nazymski mjasec w pódpołnocnej hemisferje a nalětni mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w septembrje stej Kněžna a Waha.

September zachopina ze samskim wšednym dnju kaž december w kuždym lětu.

## Nožki
Pódpołdnjowosłowjańske rěcy

**Pódpołdnjowosłowjańske rěcy** jo kupka słowjańskich rěcow w Europje.

Pódzajtšnosłowjańske rěcy něnto powěda 30 milionow luźi na cełem swěśe.

Pódpołdnjowosłowjańske rěcy su: 
* starocerkwinosłowjańska rěc †
* cerkwinosłowjańska rěc †
* bulgaŕska rěc (9 mln)
* makedońska rěc (2 mln)
* słowjeńska rěc (2 mln)
* serbiska rěc (12 mln)
* chorwatska rěc (6.5 mln)
* bosniska rěc (2 mln)
* carnogórska rěc (0.5 mln)
Pódwjacornosłowjańske rěcy

**Pódwjacornosłowjańske rěcy** su pódkupka słowjańskich rěcow w Europje.

Pódwjacornosłowjańske rěcy něnto powěda 56 milionow luźi na cełem swěśe. W 7. stolěśu jo była jadna pódwjacornosłowjańska rěc, kótaraž do 10. stolěśa južo jo była źelona na tśi kupki: lechisku, serbsku a česko-słowaksku. Wóne se wuznamjenjaju pśez refleksa c, (d)z za prasłowjańskej *tj, *dj.

:lechiske rěcy
::połobske rěcy †
::pomorske rěcy (200 tys) 
:::kašubska rěc (200 tys) 
:::słowińska rěc † 
::pólska rěc (42,5 mln)
::šleska rěc (600 tys)
:serbske rěcy (70 tys) 
::dolnoserbska rěc (7 tys)
::górnoserbska rěc (20 tys)
::slěpjańska narěc (1 tys)
:česko-słowakske rěcy
::česka rěc (10 mln)
:::morawska rěc (? tys)
::słowakska rěc (5 mln)
Pólšćina

**Pólska rěc**, **pólšćina** (pól. *język polski*, *polszczyzna*) jo podwjacornosłowjańska rěc. 

Pólski powěda 44 milionow luźi na cełem swěśe, a 38 milionow ma pólšćinu ako maminu rěc. To jo oficielna rěc w Pólskej. W pólšćinje njejstej kategoriji aorista a imperfekta wěcej žywej. Pólšćina jo nejbližej swójźbna z šlešćinu, kašubšćinu a dolnoserbšćinu.

## Alfabet
Měrc

**Měrc**, literarne: **pózymski** a **nalětnik** (górnoserbski **nalětnik**) – jo tśeśi mjasec w gregorjaniskej pratyji. Wón ma 31 dnjow. Wón ma mě *měrc* pó Marsu, romski bog wójny. Pśed dodaśim januara a februara, měrc jo był prědny mjasec kalendarja.

Měrc jo nalětny mjasec w pódpołnocnej hemisferje a nazymski mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Jaden z dweju rownonocnosći se za cas měrca wótměwa. Codiakalnej znamjeni w měrcu stej Ryby a Baran.

Měrc zachopina ze samskim wšednym dnju kaž nowember w kuždych lětach, a kaž februar mimo za cas pśestupnego lěta.

## Nožki
Molekul

**Molekul** jo źěl, kótaryž wobstoj z dweju abo wěcej atomow zwězanych pśez kowalentnu wězbu. 
Dajo molekule, kótarež su z jadnogo elementa natwarjone (Cl2, S8), ale wětšyna molekulow su zwězanja njemetalow z drugimi njemetalami abo z połmetalami. 
Pódla tośteje atomistiskeje definicije dajo hyšći kinematisku: Molekul jo kupka atomow, kótaraž se w płunowej fazy dlej ako 10^-13s gromaźe pógibujo.

## Formy wězbow w molekulach
Atomy su w molekulach pśez zgromadne elektronowe póriki zwězane. Toś tym wězbam se groni "atomowe wězby" abo "kowalentne wězby". Rozrěduju se do:

* njepolarnych atomowych wězbow – diferenca elektronegatiwity lažy mjazy 0 a 0,4
* polarnych atomowych wězbow – diferenca elektronegatiwity lažy mjazy 0,4 a 1,7.

## Wopisanje molekulow
Natwaŕ molekulow wopisujomy na wšakorake wašnje. 
Za jadnore molekule wužywamy sumowu formulu, na pś. **CH<sub>3</sub>CH<sub>2</sub>OH** (Ethanol). 
Pśedewšym za kompleksne molekule w organiskej chemiji jo sumowa formula njegódna. Eksistěruju rozměj molekule ze samskeju sumoweju formulu ale z hynakšeju strukturu (konstituciju) – tak pomjenjowane izomery. W tom paźe wužywa se strukturna formula, dokulaž natwaŕ grafiski wopisujo.
Mordarstwo

**Mordarstwo** jo wótglědane wusmjerśenje jadnogo luźa pśez drugego pód wěstymi winu póśěžujucymi wuměnjenjami. 

Pśeśiwo zwuconemu měnjenjeju pak njekwalificěrujo se w Nimskej mordarstwo (napśeśiwo drugim deliktam wusmjerśenja) pśez planowane póstupowanje. § 211 StGB ga rědujo ten delikt tak (do dolnoserbskeje rěcy pśestajone):

"**§ 211** ... (2) Mordaŕ jo, chtož wusmjerśijo cysteje póžednosći mordowanja, seksualneje pógóni, zagłodnjetosći abo howac njecesnych motiwow dla,
kšajźojski abo na groznu wašnju abo z pomocu towarišnosć wobgrozujucych srědkow abo aby drugi njestatk zmóžnił abo zatajił, drugego luźa."

Dorosćone mordarje maju se zasuźiś k popajźeństwoju
na cas žywjenja, což wóznamjenijo (njewusuźijo-li sudnistwo na wósebnje śěžku winu), až zasuźony se pó 15 lětach na wupokazowanje do lichoty pušćijo. Młoźeńce mógu se w nejžwušem paźe k 10 lětam popajźeństwa zasuźiś. Za delikt "Mordarstwo" njejo zalětnjenje pśedwiźone.
Maj

**Maj**, literarne: **rozhelony** a **rožownik**, (górnoserbski **róžownik**) – jo pěty mjasec w gregorjaniskej pratyji. Wón ma 31 dnjow. Wón ma mě *maj* z łatyńskego słowa *Maja*, romska bogowka płodnosći.

Maj jo nalětny mjasec w pódpołnocnej hemisferje a nazymski mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w maju stej Byk a Dwójniki.

Žeden drugi mjasec njezachopina ze samskim wšednym dnju kaž maj.

## Referenca
Runjewonline.info

**RUNJEWONLINE.info** jo njewótwisny online-magacin a stoj pó wugranjanjach iniciatorow seśowego mediuma za zjawnu diskusiju bźez taktiskich rozwažowanjow. Co spěchowaś lichotnu towarišnostnu wuměnu a twórjenje zjawnego měnjenja. W toś tom zmysle statkujo nowy medium wót 1. měrca 2005. Magacin póskiśujo redakciske pśinoski wó wšakich tematiskich wobłukach. Eksterne nastawki su wuraznje witane. Pśez móžnosć zapódaśa měnjenjow k jadnotliwem pśinoskam jo RUNJEWONLINE.info rownocasnje podium za diskusiju.

## Eksterny link
* https://web.archive.org/web/20070826134332/http://www.runjewonline.info/
Junij

**Junij**, literarne: **smažki**, **smažnik**, (górnoserbski **smažnik**) – jo šesty mjasec w gregorjaniskej pratyji. Wón ma 30 dnjow. Wón ma mě *junij* pó łatyńskem słowje *Juno*, žeńska Jupitera, kralowka romskich bogow a bogowka manźelstwa.

Junij jo lětni mjasec w pódpołnocnej hemisferje a zymski mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w juniju stej Dwójniki a Rak.

Žeden drugi mjasec njezachopina ze samskim wšednym dnju kaž junij.

## Nožki
Sorabistika

**Sorabistika** jo wědomnostny pśedmjat, kótaryž se zaběra we wšakich tematiskich wobcerkach z Łužyskimi Serbami: rěcywěda, literatura, kulturne a socialne stawizny atd.

Sorabistika wuwucujo se na Instituśe za sorabistiku na uniwersiśe w Lipsku. We Łužycy zaběra se Serbski institut ze sorabistiku.

Pśedmjat wuwucujo se teke na dalšnych uniwersitach, wósebnje w Praze, Lwowje a Waršawje.

## Eksterne wótkaze

* Institut za sorabistiku
Słowjańske rěcy

**Słowjańske rěcy** su kupka rěcow w Europje.

:**słowjańske rěcy** (317 mln)
::pódwjacornosłowjańske rěcy (56 mln)
:::lechicke rěcy
::::połobske rěcy †
::::pomorske rěcy (200 tys) 
:::::kašubska rěc (200 tys) 
:::::słowińska rěc † 
::::pólska rěc (42,5 mln)
::::šleska rěc (600 tys)
:::serbske rěcy (70 tys) 
::::dolnoserbska rěc (5 tys)
::::górnoserbska rěc (25 tys)
:::česko-słowakske rěcy
::::česka rěc (10 mln)
::::słowakska rěc (5 mln)
::::morawska rěc †
::pódpołdnjowosłowjańske rěcy (29 mln)
:::staro-cerkwjejno-słowjańska rěc †
:::cerkwjejno-słowjańska rěc †
:::bulgaŕska rěc (12 mln)
:::makedońska rěc (2 mln)
:::słowjeńska rěc (2 mln)
:::serbiska rěc (12 mln)
:::chorwatska rěc (6 mln)
:::bosniska rěc (2 mln)
:::carnogórska rěc (0,5)
::pódzajtšnosłowjańske rěcy (210 mln)
:::staroruska rěc †
:::staroběłoruska rěc †
:::běłoruska rěc (10 mln)
:::rusojska rěc (160 mln)
:::ukrainska rěc (40 mln)
:::rusińska rěc (600 tys)

## Pismiki

W pódzajtšnosłowjańskich rěcach jo wužywana cirilica, w pódwjacornosłowjańskich rěcach su wužywane łatyńskie pismiki, a w pódpołdnjowosłowjańskich rěcach pak kyriliske, pak łatyńske pismiki. Jano w serbiskej rěcy stej wužywanej woba alfabeta.

## Pśikład
Słowjeńska rěc

**Słowjeńska rěc** (słw. slovenščina) - jo pódpołdnjowosłowjańska rěc.

Słowjeński powěda 2 miliona luźi. To jo oficielna rěc w Słowjeńskej a Europskej uniji. To jo była teke kooficjelna rěc Jugosłowjańskeje.

## Gramatika
Słowjeńska rěc ma tśi genusy, tśi numerusy a šesć padow. Toś, słowjeńska rěc ma dual mimo singulara a plurala kaž teke serbšćina.

## Dialekty
* Prekmurska rěc
* Rezijanska rěc
Ukrainska rěc

**Ukrainska rěc**, **ukrainšćina** (ukr. українська мова) - jo pódzajtšnosłowjańska rěc.

Ukrainski powěda 39 milionow luźi. To jo oficielna rěc w Ukrainje.

## Ukrainski alfabet
Welar

**Welar** jo wopśimjeśe z rěcywědy. Wóno wopisujo zuki, kenž móžo luź w gubje pśi njebju abo welumje twóriś. Dolnoserbšćina ma tśi welarne zuki: "g", "k" a "ch". Wóni pódla bilabialow zawinuju nastaśe dolnoserbskego "ó".
Januar

**Januar**, zestarjone: **wezymski** (górnoserbski **wulki rožk**) - jo prědny mjasec w gregorjaniskej pratyji. Ma 31 dnjow.

Mě *januar* póchada z łatyńšćiny, źož wóznamjenja "ianua" tak wjele kaž "zachod" abo "źurja". Pomjenjowanje dostał mjasec pó romskem bogu Ianus, wó kótarymž su wěrili, až ma dwě woblicy. Z jadnom woblicom glěda slědk do starego lěta, z drugim do nowego.

Mě *wezymski* póchada ze słowowu *we* a *zyma*, dokulaž jo zymski mjasec w pódpołnocnej hemisferje.

## Nožki
Oktober

**Oktober**, literarne: **winowc**, **winski** (górnoserbski **winowc**) - jo źasety mjasec w gregorjaniskem kalendarju. Wón ma 31 dnjow. Jogo mě *oktober* rezultěrujo z fakta, až wón jo był wósymy mjasec romskego kalendarja mjaztym až měrc jo prědny był, pśed dodaśim januara a februara.

Mjenja *winowc* a *winski* póchadatej z wina, kótarež se w toś tem mjasecu žnějo. 

Oktober jo nazymski mjasec w pódpołnocnej hemisferje a nalětny mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w oktobrje stej Waga a Skorpion.

Oktober zachopina ze samskim wšednym dnju kaž januar w kuždym lětu, mimo w pśestupnem lětu.

## Nožki
Srjejźna Amerika

**Srjejźna Amerika** (špański: *Centroamérica* abo *América Central*) jo geografiski źěl Pódpołnocneje Ameriki, kótaryž se rozpśestrěwa wót Mexika w dłujkem wjacorje do Panamy w krotkem zajtšu. Mimo togo słušaju kupy w Karibiskem mórju k Srjejźnej Americe.

## Wótkaz
December

**December**, zestarjete: **zymski** (górnoserbski **hodownik**) - jo dwanasty mjasec lěta w gregorjaniskem kalendarju. Ma 31 dnjow.

Mě *zymski* póchada wót mjenja zymy, dokulaž to jo zymski mjasec.

W něgajšnej romskej kalendarju jo december pópšawem źasety mjasec był (pśir. łat. decem = źaseś) 304 dnjow trajucego mjasecowego kalendarja. W lěśe 153 do Kristusa wšak jo se zachopjeńk lěta wó dwa mjaseca doprědka sćěgnuł, tak až póśěg mjaz mjenim a licenim wótpadnuł.

December zachopina se ze samskim dnjom tyźenja kaž september.

Gaž padnjo 29., 30. abo 31. december na pónjeźele, ga pśilicujo se dny wót pónjeźele prědnemu kalenderowemu tyźenju pśichodnego lěta.

## Nožki
Česka

**Česka** ( *Česko*), oficielnje **Česka republika** (*Česká republika*), jo kraj w srjejźnej Europje.

## Geografija

Česka granicujo z Awstriskeju, Słowakskeju, Pólskeju a Nimskeju. Nejwuše městno jo: Sněžka (1 603 m nad normalneju nulu), a nejniše: Hřensko (115 m nad normalneju nulu).
## Stawizny

## Wótkaz
Česka rěc

**Česka rěc**, słušajuca k słowjańskim rěcam, se powěda w Českej republice, źož jo wóna oficielna rěc. Ako maminu rěc ju ma něźi 10,5 mil. luźi. Nejbližej stej jej słowakska a górnoserbska rěc.

Česka rěc se źěli na wjele dialektow, kenž su se nejlěpjej na Morawje (na pódzajtšu Českeje) zdźaržali. Nejwětše kupki narěcow su hanacka narěc (na srjejźnej Morawje), słowacka narěc, walašska narěc a šlazyńska narěc na pódpołnocy Morawy. Na pódzajtšu wót Ostrawy se powěda změšana česko-pólska narěc.

## Wótkaz
* - Česko-dolnoserbski a dolnoserbsko-česki słownik z gramatiku
Łasyca

**Łasyca** jo serbske narodne mě za małe rubjažne zwěrjeta z roda *Mustela*.
Ale mě njejo systematiske, dokulaž někotare łasycy su bliže z europskim nercom pśiswójźbne ako mjazy sobu.

W Makedońskej jo wěcej družynow łasycow, ale nejwažnjejšej stej złotna łasyca a běła łasyca.

## Noty
Łužyca

**Łužyca** ( *Łužica*,  *Lausitz*,  *Łużyce*,  *Lužice* a górnošlazyński *Uůžyce*) jo historiski kraj w srjejźnej Europje. Nejwětšy źěl Łužyce lažy w Nimskej, mjeńšy w Pólskej a Českej.

## Geografija
*   '''Górna Łužyca'''  
*   '''Dolna Łužyca'''  

## Stawizny

Prědne znate wobydlarje źinsajšneje Łužyce su byli keltiske ludy. Pón wokoło lěta 100. pśed Kristusom jo było wobsedlenje pśez germański lud Semnonow. Wokoło lěta 600. su słowjańske Milcany wobsydliły Łužycu. Tśiźasća lět pózdźej germańske Franki su kśěli Łužycu do swójogo mócnaŕstwa pśisłušaś ale jo słowjański wjerch Derwan Frankow dobył. Derwan jo teke Łužycu z prědnym słowjańskim statom zjadnośił. Do lěta 658 jo Łužyca była w Wjerchojstwje Sama.
Zabijanstwo

**Zabijaństwo** jo delikt wótglědanego wusmjerśenja jadnogo luźa pśez drugego.

Wóno rozeznawa se wót **[[mordarstwo|mordarstwa]]** ako slědujo (§ 212 StGB do dolnoserbskeje rěcy pśestajone):

"**§ 212** (1) Chtož wusmjerśijo luźa bźez togo, až mordaŕ jo, se zasuźijo ako zabijaŕ k popajźeństwoju wót nanejmjenjej 5 lět. 
(2) We wósebnje śěžkich padach dej sudnistwo na popajźeństwo na cas žywjenja wusuźiś."
Wóścenas

**Wóścenas** abo **módlitwa knězowa** jo drje nejwěcej znate kśesćijańske bjatowanje.

Pó Nowem Testamenśe jo zdźělił Jezus Krystus sam toś tu módlitwu swójim wuknikam, ako su jogo pšašali, kak dejali bjatowaś (pśir. Mat 6,9-13 a Luk 11,2-4).

## Tekst módlitwy
dolnoserbski

: *Wóśce nas, kenž sy na njebju,*
: *wuswěśone buź Twójo mě;*
: *pśiź k nam Twójo kralejstwo;*
: *Twója wóla se stań*
: *ako na njebju, tak teke na zemi.*
: *Wšedny klěb naš daj nam źinsa,*
: *a wódaj nam naše winy,*
: *ako my wódawamy swójim winikam.*
: *A njewjeź nas do spytowanja*
: *ale wumóž nas wót togo złego,*
: *Pśeto Twójo jo to kralejstwo a ta móc a ta cesć*
: *do nimjernosći. Amen.*

górnoserbski (katolska wersija)

: *Wótče naš, kiž sy w njebjesach.*
: *Swjeć so Twoje mjeno.*
: *Přińdź Twoje kralestwo.*
: *Stań so Twoja wola,*
: *kaž na njebju, tak na zemi.*
: *Wšědny chlěb naš daj nam dźens.*
: *Wodaj nam naše winy,*
: *jako my tež wodawamy swojim winikam.*
: *A njewjedź nas do spytowanja,*
: *ale wumóž nas wot złeho. Amen.*

górnoserbski (ewangelska wersija)

: *Wótče naš, kiž sy w njebjesach.*
: *Swjećene budź twoje mjeno.*
: *Přińdź k nam twoje kralestwo.*
: *Twoja wola so stań*
: *kaž na njebju, tak tež na zemi.*
: *Naš wšědny chlěb daj nam dźensa.*
: *A wodaj nam naše winy,*
: *jako my wodawamy našim winikam.*
: *A njewjedź nas do spytowanja,*
: *ale wumóž nas wot złeho.*
: *Přetož twoje je kralestwo a móc*
: *a česć hač do wěčnosće.*
: *Hamjeń.*

## Wótkaze
* ''Nowy Casnik'', Ines Neumannojc, „Wóścenas“ abo „Wóścenaš“ abo woboje?, 17.03.2015
* Wuswěśenje pomnika na rowje fararja Herberta Nowaka (film, ''Wóścenas'' wót 8:15 až do 8:59)
Šleswig-Holštejnska

**Šleswig-Holštejnska** (nimski *Schleswig-Holstein*; dolnonimski *Sleswig-Holsteen*; friziski *Sleeswyk-Holstein*, dański *Slesvig-Holsten*) jo zwězkowy kraj Zwězkoweje republiki Nimska. 

## Geografija

Dataja:SLH.landscapes.png|Krajiny w Šleswig-Holštejnskej
Dataja:SLH.nature.png|Narodnowe a pśirodne parki w Šleswig-Holštejnskej


Dataja:Jutland Peninsula map.PNG|Šleswigo-holštejnska georafija z Jutlandskej połkupu 


## Ekonomija

## Stawizny

## Nejwětše města

 '''Kieł''' (*nim.* Kiel)

 '''Lubice''' (*nim.* Lübeck)

## Wokrejsy

Wokrejsy a bźezwokrejsne města w Šleswig-Holštejnskej:

## Žrědła


## Eksterne wótkaze
* Internetowe boki Šleswig-Holštejnskeje
Šotiska

**Šotiska** jo awtonomny kraj Zjadnośonego kralojstwa, kótaryž se w pódpołnocnej połojcy kupy Wjelikeje Britaniskeje a na wokolnych kupach (zgromadnje 790) wupśestrěwa.

## Geografija
Šotiska lažy na pódpołnocnem źělu kupy Wjelika Britaniska a ma teke cełu mań mjeńšych kup w Atlantiskem oceanje. Šotiska granicujo z Engelskeju. Nejwuše městno jo góra Ben Nevis (1343 m nad normalneju nulu), a nejniše pśibrjog Atlantiskego oceana (0 m nad normalneju nulu).

### Města
Nejwětše města su:

* Glasgow (Glaschu) - 599 950 wobydlarjow	
* Edinburgh (Dùn Èideann) - 448 624 wobydlarjow		
* Aberdeen (Obar Dheathain) - 202 370 wobydlarjow	
* Dundee (Dùn Dèagh) - 143 090 wobydlarjow		
* Inverness (Inbhir Nis) - 55 000 wobydlarjow	

## Stawizny
Historiske kralojstwo Šotiska jo było njewótwisne, něnto to jo źěl Wjelikeje Britaniskeje.

## Wótkaz