Kofia

thumb|menga eebo
**A kofia** e la parɛɛ kaŋa ko a zupili vilovilo kpinnaaa sazuŋ naŋ manne taa lɛ, gbɛɛ gyamaa ka Kamori dɔba la maŋ vɔgele o. O taa la yiiluŋ neŋ Omani Kuma. A kofia e la emmaaroŋ bondemannewullaa, ko-koŋ ane leɛ-maalo ane nensaala yɛŋ guubu. Noba gyamaa taa la sagedeebo ka o e la bondemannewullaa ko Kamori dɔba iruuŋ ka ba maŋ vɔgele o la o wullo nensori ko Naaŋmene.

## Bigiruu
Hadrawi, a Somali yelwiiri ane orator naŋ suuro kofia tɛɛtɛɛ.
thumb|Kofia hat
thumb|Andahuaylas Peru- sakuuri koraa zupili koɔrɔ
A Kofia, naŋ e sããkommo zupili a be Somalia, e la zupili naŋ e vilovilo na ba taa volee ane a saazu-tentale. Ba maale o la yi enfuoni wuori mine na be pɛnne poɔ naŋ taa waaloŋ tɛɛtɛɛ mine o poɔ.  A zupili ŋa taa la yelsooraa naŋ e voɔre naŋ be a pɛnne, naŋ e bone naŋ wulo bone veɛloŋ kyɛ maŋ vɛŋ saseɛ soŋ a maŋ tuuro kpeɛrɛ a zuŋ.

Naŋ e bonsoŋ ko a Somali sããkommo bonsuura, a Kofia e la bone naŋ maale e bebiri la bebiri zaa binsuura, naŋ wulo sããkommo tona ane o tɔnnoo. Neŋgyamaa naŋ zaa na suuro o la a Somalia da vɛŋ la o sããkommo tona da sigi puli yi a o vɔgelebo zuiŋ, naŋ da wulo a tonnoɔre ka o da e bondemannewullaa ane sããkommo yeltare naŋ be a Somali teŋɛ paaloŋ.

A November 27, 1962 o na da gaa a paaloŋ poɔ ka o da te nyɛ a Yiri Peɛlaa, Peraam Minisa na da be a Somali Repɔbilike, Dr. Abdirashid Ali Shermarke, da tere la a Kofia ko a Perԑsedԑn Kennedy ka o da e kyɔɔtare.

## Yitaaloŋ Mine kyaare

### Omani Kuma
Oman dɔba naŋ suuro Kuma.
thumb|Kofia hat
thumb|Kofia zupili maala, Sanaá, Yemen
A Kuma (كمة) e la bone naŋ manne taa a Omani sããkommo zupili ko a dɔba. O manne la taa a saazu ka a mie mine puuli taa a poɔŋ, ka gbɛɛ gyamaa ka ba ma maale o ka o waa peɛle. O semmo maŋ mannɛɛ taa ( ka o maale mantaa zu la zuŋ zaa) kyɛ maŋ taa volee kaŋa a sogaŋ naŋ na maŋ vɛŋ a zuŋ maale maa soŋ ka Omani ŋmenaa wa puri soŋ. O e la wagere la wagere zaa bonvɔgelaa

### African Gɔɔŋ Kofi
A kofi maŋ taa vɔgeloo ko a Swahili dɔba naŋ be gɔɔŋ Africa, te gaŋ a zaa a Kenya, Uganda, Tanzania, Malawi, ane sapare ane coast na be Mozambique te paale a nugɔɔŋ naŋ be a Demokeraati Repɔbiliki nang be Congo. Gbɛɛ gyamaa ba meŋ maŋ vɔgele o la a  Oman kyɛ ka o da maale taa vɔgeloo ko a Comoros. A kofi gbɛɛ gyamaa maŋ vɔgele ne la a dashiki, African kparoŋ waaloŋ kaŋa naŋ soma, yuori naŋ e kitenge kparoŋ naŋ be a irigyini naŋ be a  Gɔɔŋ Africa. A Uganda, a kofia maŋ taa la vɔgelebo neŋ a kanzu (bompeɛle bee tɛmpɛloŋ waaloŋ) ka fõõ gɛrɛ kpaaroŋ soŋ kaŋa. Jomo Kenyatta, naŋ e a dɛndɛŋ wɛderɛ ko a Kenya, da taa la enfuomo mine neŋ kofia.

#### Bargashia
A Zanzibar, ane Sapare Uganda, a Bargashia la taa a zupili yagroŋ. A zupili ŋa da nyɛ la o yuori yi Barghash bin Said ko Zanzibar, naŋ da e Sultan ko a Zanzibar. Naŋ na ba e kofia, maŋ taa la o maaloo kyɛ ba maŋ taa voɛ o poɔŋ. Teseŋ kofia, a bargashia maŋ taa la vɔgelebo neŋ kanzu.

##### Fez
Atekɛle meŋɛ: Fez (zupili)

A fez meŋ maŋ taa la vɔgelebo neŋ kanzu ane dashiki naŋ be Gɔɔŋ Africa. A Gɔɔŋ African kaama da la tassel naŋ yagele a zupili saazu. A fez zeɛ da taa la eebo a irigin yi a sogyare zie. A British koloniyal merɛ nang be a gɔɔŋ Africa saŋa, a fez zeɛ da taa la vɔgelebo yi  regiment yuori naŋ da e King's African Rifles. A fez meŋ da taa la vɔgelebo ko a Doloŋ Africa, kyɛ a Doloŋ African lambori da la a seɛ naŋ be a zupili sazuŋ, kyɛ ba taa tassel.

A Cape Malays naŋ be Cape Town, South Africa, ka dɔba maŋ vɔgele fezzes, wagere mine maŋ e la fez ko a kofia (meŋ naŋ baŋ sɛge kofija).

## Meŋ Kaa Kyɛ
* Zupilii mine kaama sere
* Kopiah, a cap naŋ da taa diibu a Indonesia
* Kufi, a cap na da taa diibu a West Africa
* Kufiyyeh, a zumaaleba na da taa diibu a Middle East
* Kuma, a cap na da taa diibu a Oman

## Kaama Mine
Kopiah, zupili ba naŋ maŋ vɔgele Indonesia

Kufi, zupili ba naŋ maŋ vɔgele West Africa

Kufiyyeh, zupili ba na maŋ vɔgele Middle East

Kuma, zupili ba na maŋ vɔgele Oman

## Sommo Yizie