Duniya Nam tiɛri tahibu Gbaŋsabila tiŋgbaŋni

,
thumb|Anfooni din wuƔiri Tulim ni maasim Tahibu Gbaŋsabila tiŋgbaŋni tuun 1901 halli ni 2021, kama zaƔi Ʒee maa wuƔirila tulim ka kama zaƔi nuɣiso maa wuɣirila maasim din gari duniya ni pun mi shɛli (tulim ni maasim tahibu tuun 1971 halli ni 2000 n-leegi ŊmaƔim n- zaŋti tulim ni maasim tahibu shɛli din be anfooni maa ni)
**Duniya Nam tiɛri tahibu Gbaŋsabila tiŋgbaŋni** nyɛla yeli kpeeni dini niŋ  ka Gbaŋsabila tiŋgbaŋ' ni pahi duniya yaɣi shɛli din tooi nyari Duniya Nam tiɛri tahibu barina  lahabaya shɛŋa wuhiya ni "Gbaŋsabila tiŋgbaŋni nyɛla Duniya Nam tiɛri tahibu ŋɔ barina ni paari luɣi shɛli pam anduniya yaangi zuɣu".

Duniya Nam tiɛri tahibu mini Duniya Nam tiɛri balibu balibu nyɛla din ni tooi gbarigi pukparilim , bindirigu gubu ni kɔm gubu. Lala maa zuɣu, din nyɛla din yɛn zaŋ miisim na niribi biɛhigu puuni ni nyaan labbo di yi kana lɛbigimsim wɔɣila Gbaŋsabila tiŋgbaŋ.

Yuun shɛŋa din be tooni kanna ŋɔ yaa, bɛ buɣisiya ni Duniya Nam tiɛri tahibu yɛn kpɛla duniya luɣa pam, ka saa mibu anduniya yaangi zuɣu kpaŋsi pahi. Ti ni ʒi saha shɛli ŋɔ, Gbaŋsabila tiŋgbaŋ nyɛla din biiri yom yom n gari anduniya yaangi zuɣu luɣili kam. Luɣa pam tiŋgbaŋ maa puuni yen lɛbigila tiŋgbaŋ shɛli daadama ni ku tooi be shɛli zuɣu, ka di nyɛla Duniya Nam tiɛri tahibu ŋɔ barina ni kpɛritina kaliŋ kaliŋ shɛm, din yen taɣi barina titali zaŋ kpa daadama alaafee polo, bindirigu gubu ni fakari.  Duniya Nam tiɛri tahibu ŋɔ  yaɣili yaɣili barina Saa mibu zuɣu luɣi shɛŋa saa mibu ni niŋ bayana, nyɛla din yɛn taɣi pam. Taɣibu maa ni yɛn kana luɣili kam mii nyɛla din ku tooi deei baŋ jilimam.

Tiŋgbani zuɣu tulim mini maasim  dini ŋme daadama paɣila 1&nbsp;°C Gbaŋsabila tiŋgbaŋ ni tuun 1800 hali ni Ʒaamani shɛli ni ti ni be ŋɔ  Sahel tiŋgbaŋ puuni, paɣibu maa chaŋya hali ni 3&nbsp;°C ka di nyɛla taɣibu din na pɔra m-bala di yi ti niŋ ka wuuni du n-naagi. Lahabaya zaŋti tulim ni maasim mini saa mibu wuhirila miligimsim ka che duniya ni yi pun mili shɛm , zaŋkpa saha mini anduniya luɣa polo.

ka maan a yi kana ti liɣi, Kenya tiŋgbaŋni  nyɛla din bi tooi deeri barina shɛŋa Duniya Nam tiɛri tahibu ni taɣiri na. Barina shɛŋa Duniya Nam tiɛri tahibu ni tooi taɣiri na nyɛla sanzali mini kɔ kpɛɣili, do mi Sa'mibo yen kpaŋsimi ka di mibu saha baŋbu niŋ tɔm. Duniya Nam tiɛri baŋsim sɔya buɣisiya ni tulim ni maasim yen  dumi kalinli 0.5 halini 2&nbsp;°C.  Tiŋ shɛŋa din nyɛ fɔŋa ni n be Nairobi tiŋgbaŋni puuni yaa, silimiinsi ni bɔli bin shaɣu urban heat island barina kpa paɣirila yɛlimuɣisira din pun beni, domi di nyɛla din zaŋ di tulim din saɣi tulim na ti ʒinɛli puuni.  Kadi nyɛla ya'mɛbu bin bɔra, pɔɣim kalinsi ti duri puuni, tihi kalinsi mini niɣilim buɣim ni sɔŋsim shɛŋa din pahi ni be niŋ bayana ti ʒinɛli puuni n taɣiri ŋan zaa na.

Gbaŋsabila tiŋgbana lahingu bi ni boli African Union la yihila sochibsi mini di tum tuunsa din kalinli yiɣisi 47 yuuni 2014 ripɔɔti din yen tuɣi kari bee n baligi Duniya Nam tiɛri tahibu barina Gbaŋsabila tiŋgbaŋ ni  Tiŋduya Laɣiri Paŋbu Yili, silimiinsi ni booni shɛli The International Monetary Fund la, yuuni 2021 pulini daa buɣisiya ni laɣiri din yiɣisi America dɔɔla biliyon pihinu ($50 billion) n-yɛn tooi sɔŋ yo laɣidibo zaŋ jɛndi Duniya Nam tiɛri tahibu tuhibu  Gbaŋsabila tiŋgbaŋ ni. 

## Greenhouse PƆƔim Bieri
Gbaŋsabila tiŋgbaŋni Greenhouse pɔɣim biɛri din yirina niri kam sani nyɛla din pɔra ti yi zaŋli ŋmahindi tiŋgbaŋ shɛŋa din gba be duniya yaangi zuƔu.   PƆƔim Bieri bahibu din yirina tiŋgbaŋ tahibu nyɛla din ka baŋbu, kamani  Central Africa tiŋgbaŋ ni. Bieɣim ŋɔ yirimi na din niŋ ka carbon dioxide zoogi LULUCF yaɣili.

## Kundivihira