open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adriaan van Royen

**Adriaan van Royen** (ùr.  11 lëstopadnika 1704 rokù – ùm. 28 gromicznika 1779 rokù) - to béł lékôrz i bòtanik na Lejdejsczim Uniwersytece - Néderlandzkô. Adriaan van Royen pisôł ò kaszëbsczi wice - w swòji pùblikacji i cytowôł pùblikacjã Jakùba Breyne - "Prodromus fasciculi rariorum plantarum ..". Òn napisôł m. in. ò ti wice (*Vicia cassubica*) - *Vicia multiflora cassubica ...*, a wespółrobił z Karolã Linneùszã - i ten cytowôł m.in. pùblikacjã A. van Royen. Szlach *Royena* L. miôł pòzwã òd jegò nôzwëska, dzysô gò zwią *Diospyros*.
## Wëbróné dokôzë
*''Florae leydensis prodromus'' (1740, s. 364).
**Carmen elegiacum de amoribus et connubiis plantarum* (1732).

## Bùtnowé lënczi
*VIAF

Kategòrëjô:Bòtanika
Kategòrëjô:Néderlandzkô
Jadwiga Wołoszyńskô

**Jadwiga Wołoszyńskô** (*Jadwiga Wołoszyńska*), (ùr. 30 zélnika 1882 rokù – ùm. 25 stëcznika 1951 rokù w Krakòwie) - to bëła pòlskô biolog i profesor na Ùniwersytece w Krakòwie.
Òna pierszi napisa ò wiele nowich ôrtach a m.jin. ò kaszëbsczim *Exuviaella cassubica* n. sp, Woloszynska, 1928, chtëren dzysô sã zwie  *Prorocentrum cassubicum* (Woloszynska) Dodge (1975).  Ji badérowanié tikało sã m.jin.  Bôłtu i òkòlégò (*Dinoflagellatae polskiego Bałtyku i błot nad Piaśnicą*).

## Bùtnowé lënczi
*Wołoszyńska Jadwiga: ''Dinoflagellatae'' polskiego Bałtyku i Błot nad Piaśnicą. ARCHIWUM HYDROBIOLOGJI I RYBACTWA, 1928, t. III, nr 3-4, s. 251
*Hryniewiecki Bolesław: Wspomnienia pośmiertne : Jadwiga Wołoszyńska (1882-1951). ''Yearbook of the Warsaw Scientific Society'' 1951, t. 44, ss.165-167
*''Wołoszyńska Jadwiga''
*''Prorocentrum cassubicum'' (Woloszynska) Dodge (1975)''
*VIAF

Kategòrëjô:Biologijô
Jack Jezersczi

**Jack Jezersczi** (pòl. *Jacek Jezierski*  ùr. 23 gòdnika 1949 rokù w Òlsztinie) – to je biskùp katolëcczi, apòstolsczi administratora archidiecezji gduńsczi òd 13 zélnika 2020.

W młodich latach òn ùcził sã m. jin. w Òlsztinie. Pò latach dożdôł sã swiãceniów, chtërne przëjimnął w 1974 rokù. Òd 1994 rokù òn béł biskùpã sufraganã diecezji warmińsczi. Jakno swòje zawòłanié òn przëjimnął słowa “Veritas Christi Liberat” (“Prôwda Christusa ùwòlniwô”). Òd 2014 do 2025 rokù òn béł biskùpem òrdinariuszem w Elbiągù.
## Lëteratura
* Rinunce e nomine, 13.08.2020

## Bùtnowé lënczi
*VIAF

Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół
Recowati slënik

thumb|Recowati slënik

**Recowati slënik** (*Arion fuscus*) - to je ôrt slënika z rodzëznë *Arionidae*. Òn mòże żëc m. jin. na Kaszëbach. Recowati slënik je 50–70 mm dłudżi i ni mô bùdinôszka. Òn mòże bëc np. całi bruny, ale tak wiedno nie je.  Recowati slënik mòże bëc òd spòdkù biôławi. Òn z wiérzchù szlachùje za szpańsczim slënikã. 

## Lëteratura
* Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, s.207
## Bùtnowé lënczi
*''Arion''

Kategòrëjô:Mitkôcze
Teréza Hoppe

**Teréza Hoppe** (ùr. 13 séwnika 1947 rokù w Kòwôlewie) - je kaszëbską dzejôrką téż rëszną w pòlityce. Òna bëła w Sejmie w latach 2011 - 2015, a swégò czasu szkólną religie.   Ji pùblikacją je *Kult o znamionach cudu*.

## Bùtnowé lënczi
*''Teresa Hoppe''
*''Teresa Hoppe Wygłoszone oświadczenia''
*WorldCat

Kategòrëjô:Kaszëbi
Blanche Krbechek

**Blanche Krbechek** (ùr. 1 rujana 1937 rokù w Zjednónëch Krajach Americzi - ùm. 11 lëstopadnika 2020 rokù) - bëła dzejôrką w stowôrze Kashubian Association of North America, chtërna zajimô sã kaszëbską kùlturą. Je òpublikòwóny tołmaczënk z kaszëbsczégò na anielsczi np. Hieronima Derdowsczégò: *Kaszubes at Vienna* (Kaszëbë pod Widnem) *translated from the Kaszubian by B. Krbechek and* Stanisław Frymark. Jich je téż m. jin. tołmaczënk na anielsczi Anë Łajming *Czterolistna koniczyna* - *The four leafed clover* (2011). Òna mùzykòwa i biwała na Kaszëbach, a bëła wëprzédnionô za swòją robòtã np. medalã „Zasłużony Kùlturze Gloria Artis”.

## Lëteratura
* Szulist W.: Kaszubi w Ameryce; Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005, ss. 186 - 187.

## Bùtnowé lënczi
*''Blanche Krbechek''
*''Gość z Minnesoty w Kaszubskim LO''

Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi
Jerzi Samp

**Jerzi Samp** (ùr. 23 strumiannika 1951 rokù w Gduńskù - ùm. 16 gromicznika 2015 rokù) - béł runitą i ùczłim historikã lëteraturë, chtëren zajimôł sã téż kaszëbską kùlturą. Je òpublikòwóny np. "Złowioné żëcé" (2016) - tołmaczënk z pòlsczégò na kaszëbsczi jegò legendë. Òna je ò Gduńskù i kaszëbsczim rëbôkù.
## Ùsôdztwò (wëjimk)
*Ksiądz biskup Konstanty Dominik : jego służba w Kościele a kultura rodzima (1984)
*Poezja rodnej mowy (1985)
*Zaklęta stegna. Bajki kaszubskie / wybór tekstów, oprac. i adapt. literacka, przekł. z kaszubskiego, przedm. i posł. oraz oprac. graf.(1985)
*Motywy skandynawskie w tradycji, kulturze i piśmiennictwie kaszubsko-pomorskim : XVIII Kaszubsko-Pomorskie Spotkania Wdzydzkie (1988)
*Przygoda Królewianki i inne bajki z Kaszub (1994)
*Złowioné żëcé, [w:] Gduńsk : basniowô stolëca Kaszub / skaszëbił Grégór Schramke ; [malënczi Joana Kòzlarskô] (2016)

## Bùtnowé lënczi
*WorldCat

Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Stanisłôw Żukòwsczi

**Stanisłôw Żukòwsczi** (pòl. Stanisław Żukowski) (ùr. 1911 rokù w Wilnie - ùm. 1983 rokù w Gduńskù) - béł artista, chtëren zajimôł sã téż kaszëbską kùlturą. Są òpublikòwóné jegò wërzinczi w drzewie (krëszce) taczé jak: Stôrô Kaszëbka (*Stara kaszubka*), kaszëbsczi wësziwk (*Haft kaszubski*), plecónczi przë scanie z kapama (*Ule przy ścianie*) ë jiné w ksążce: *Pieśni z Kaszub*/ Władysław Kirstein; León Roppel, Gduńsk : Komitet Wykonawczy Roku Jubileuszowego, 1958. Òn òd 1945 rokù mieszkół w Gduńskù.

## Bùtnowé lënczi
*''Pieśni z Kaszub''/ Władysław Kirstein; Leon Roppel, Gdańsk : Komitet Wykonawczy Roku Jubileuszowego, 1958'
*Żukowski, Stanisław (1911-1983)

Kategòrëjô:Ùmarłi w Gduńskù
Makaronizna

**Makaronizna** - mòże bëc wplôtanim cëzëch fòrmów do rodny mòwë, wiele razy je to zmieszanie z łacyńsczim jãzëkã, ale téż np. z miemiecczim jãzëkã. Ks. dr Zëchta zanotérowôł (1972): „Meine Mutter matka jechała nach die sztatka, kaufte Messer, noża, schlacht die Ziege, koza.” Tak cos nie je le w kaszëbsczim jãzëkù, ale téż w jinëch np. w  słowacczim, czë pòlsczim:

Povedz mi, má milá,
wer hat kemacht,
že nemôžem spat
die kantze nacht?
Adóm Mickiewicz *Pani Twardowska*
Twardowski ku drzwiom się kwapił
Na takie *dictum acerbum*,
Diabeł za kontusz ułapił:
A gdzie jest *nobile verbum*?

## Lëteratura
*  Pakosz B., Chociłowska H., et al: Słownik wyrazów obcych PWN. Warszawa : Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993, s. 522.
*  Sychta B.: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej.Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, t. V (1972), s. 293.
* Trepczyk J.: Słownik polsko-kaszubski. Gduńsk 1994, t. 1, s. 303.

Kategòrëjô:Lingwistika
890

890 / DCCCXC

888 « 889 « **890** » 891 » 892

### Wëdarzenia

### Ùrodzëlë sã

### Ùmarlë
Kategòrëjô:IX stolaté
Róman Skwiercz

**Róman Skwiercz** (ùr. 1 stëcznika 1955 rokù w Pùckù - ùm. 27 rujana 2020 rokù) - béł ksãdzã, chtëren  béł dzejôrzã kaszëbsczi kùlturë. Òn béł téż gôdôszã.  Aùtor pùblikacjów pò kaszëbskù. W 2017 rokù òn béł wëprzédniony przez Karno Sztudérów "Pòmòrania" Medalią Stolema.

## Bùtnowé lënczi
*VIAF
*Zmarł ks. kanonik Roman Skwiercz ...

Kategòrëjô:Kaszëbi
Róman Malek

**Róman Malek** (ùr. 3 rujana 1951 rokù w Bëtowie - ùm. 29 lëstopadnika 2019 rokù w Grëdządzu) - béł profesorã, chtëren  zajimôł sã Chinama.  Aùtor nôùkòwëch pùblikacjów ò Chinach. Òn gôdôł, że je bùszny ze swòjich kaszëbsczëch kòrzeni.

Òn sztudérowôł teòlogiã w Pieniãżnie i béł dëchòwnym (SVD). Doktorat on skùńcził w 1984 rokù. W 2003 rokù dostôł habilitacjã na Ùniwersytece w Miemcach.
Jegò grób je w Górny Grëpie.
## Bùtnowé lënczi
*Zmarł ks. prof. R.  Malek SVD ...
*VIAF

Kategòrëjô:Kaszëbi
891

891 / DCCCXCI
889 « 890 « **891** » 892 » 893

### Wëdarzenia

### Ùrodzëlë sã

### Ùmarlë
Kategòrëjô:IX stolaté
800

800 / DCCC

798 « 799 « **800** » 801 » 802

**Wëdarzenia**

**Ùrodzëlë sã**

**Ùmarlë**
Kategòrëjô:VIII stolaté
894

894 / DCCCXCIV

892 « 893 « **894** » 895 » 896

### Wëdarzenia

### Ùrodzëlë sã

### Ùmarlë
Kategòrëjô:IX stolaté
895

895 / DCCCXCV

893 « 894 « **895** » 896 » 897

### Wëdarzenia

### Ùrodzëlë sã

### Ùmarlë
Kategòrëjô:IX stolaté
896

896 / DCCCXCVI

894 « 895 « **896** » 897 » 898

### Wëdarzenia

### Ùrodzëlë sã

### Ùmarlë
Kategòrëjô:IX stolaté
897

897 / DCCCXCVII

895 « 896 « **897** » 898 » 899

### Wëdarzenia

### Ùrodzëlë sã

### Ùmarlë
Kategòrëjô:IX stolaté
898

898 / DCCCXCVIII

896 « 897 « **898** » 899 » 900

### Wëdarzenia

### Ùrodzëlë sã

### Ùmarlë
Kategòrëjô:IX stolaté
899

899 / DCCCXCIX

897 « 898 « **899** » 900 » 901

### Wëdarzenia

### Ùrodzëlë sã

### Ùmarlë
Kategòrëjô:IX stolaté
893

893 / DCCCXCIII

891 « 892 « **893** » 894 » 895

### Wëdarzenia

### '''Ùrodzëlë sã'''

### Ùmarlë
Kategòrëjô:IX stolaté
892

892 / DCCCXCII

890 « 891 « **892** » 893 » 894

### Wëdarzenia

### Ùrodzëlë sã

### Ùmarlë
Kategòrëjô:IX stolaté
Persczi jãzëk

250px|right|thumb
**Persczi jãzëk** – jãzëk persczégò nôrodu, przënôleżący do karna irańsczich jãzëków. To je rodnô mòwa dlô kòl 110 milionów lëdzy.

Persczi jãzëk je rozkòscerzony i òficjalno brëkòwóny przede wszëtczim w Iranie, Afganistanie i Tadżikistanie w trzech wzôjno zrozëmiałich standarizowónëch wariantach: irańsczim persczim (w Iranie), *dari* (w Afganistanie) i *tadżicczim* (w Tadżikistanie). Perskòjãzëczné lëdztwò mieszkô téż w Ùzbekistanie (tadżicczi wariant jãzëka).

Dlô zapisu persczégò jãzëka w Iranie i Afganistanie ùżiwô sã persczégò alfabétu, jaczi je skrewniony z arabsczim alfabétã. W Tadżikistanie ùżiwô sã cyrilicë.

## Alfabét

## Bùtnowé lënczi
Perskô Wikipediô

Kategòrëjô:Jindoirańsczé jãzëczi
Ùspiewa

**Ùspiewa** - pòdług wierzeniô niechtërnëch Kaszëbów to bëło spiéwanié m. jin. psalmów przë zapôlony gromicë żebë kògòs ùsmiercëc. To bëła takô nibë pògrzebòwô liturgiô dlô żëwëgò człowieka. Pisôł ò tim np. Bernard Zëchta: "Pògòdzë sã ze strëchem, bò jesz rozpòcznie ùspiewã na cebie. Co bë le jô na niegò nie rozpòczął ùspiewë, bò jô jem niedowinni."
## Lëteratura
*Berger, Rupert. Tł.: Zychowicz, Juliusz, Tschuschke, Michał. (Red.), Mały słownik liturgiczny. Poznań : "W Drodze", 1990, ss. 79-80
*Bernard Zëchta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 208
*Bernard Zëchta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 138
*Bernard Zëchta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, s. 35
## Bùtnowé lënczi
*Józef Torlińsczi za ''Barbara Kuźnicka''

Kategòrëjô:Etnologiô
Józef Torlińsczi

**Józef Torlińsczi** (pòl. Józef Torliński) (ùr. 16 czerwińca 1911 rokù w Wiôldżi Wsë - ùm. 14 gromicznika 1968 rokù) - béł doktorã medicynë, chtëren zajimôł sã téż kaszëbską kùlturą. W wòjskù òn béł kapitena. Są òpublikòwóné np. "Przesądy i zwyczaje lecznicze kaszubskich rybaków nadmorskich" (2008) -  jegò doktorsczi robòtë. W ni òn pisôł m. jin. ò ùspiewie.

## Ùsôdztwò (wëjimk)
* Przesądy i zwyczaje lecznicze kaszubskich rybaków nadmorskich. Poznań : Nakł. Adam Wrzosek, 1938.
## Bùtnowé lënczi
*Józef Torlińsczi za ''Barbara Kuźnicka''
*VIAF

Kategòrëjô:Kaszëbi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Janusz Kòwalsczi

**Janusz Kòwalsczi** (pòl. Janusz Kowalski) (ùr. 8 zélnika 1925 rokù - ùm. 16 gromicznika 2017 rokù w Gduńskù) - béł doktorã technicznëch nôùków, chtëren zajimôł sã téż kąsk kaszëbską kùlturą. Òn skùńczëł architekturã na Pòlitechnice w Gduńskù (1952). Jegò tekstë  ùkôzywałë sã  m.jin. w "Pòmeranii" i „Kaszëbach” (1958 - 1961).

## Lëteratura
* Jerzi Tréder: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - Gduńsk 2014, s. 221.
## Bùtnowé lënczi
*dr inż. arch. ''Janusz Marian Kowalski''

Kategòrëjô:Ùmarłi w Gduńskù
Shirley Mask Connolly

**Shirley Mask Connolly** - (ùr. 1950 rokù w Killaloe (Ontario) sztudirowa historiã kùńsztu w Kanadze, a zajimô sã tam kaszëbską kùlturą. Ji tekstë  ùkôzywałë sã  m.jin. w "This Week", Barry's Bay -Barry's Bay, Ontario. Òna napisa m. jin. "Kashubia to Canada : crossing on the Agda : an emigration story" (2003) i biwô na Kaszëbach ze swòjim chłopem.

## Lëteratura
* Szulist W.: Kaszubi w Ameryce; Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005, s. 182 - 184.
## Bùtnowé lënczi
*''Connolly, Shirley Mask'', 1950-

Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Chinowié

**Chinowié** (pòl. *Chynowie*) - to je kaszëbskô wies w gminie Gniéwino, w wejrowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Mô kòl 500 mieszkeńców. Tu je kùzniô ë pałac. W szôłtëstwië Chinowié je téż wies Chinowsczi Folwark.

## Bùtnowé lënczi
GUS 2011  (pò pòlskù)

Kategòrëjô:Gmina Gniéwino
Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz
Kategòrëjô:Kaszëbë
Grzegórz Szalewsczi

**Grzegórz Szalewsczi**  (ùr. 1956 rokù w Kòscérzënie - ùm. 28 zélnika 2017 rokù)  -  béł lékôrz i spòlëznowi dzejôrz. Pò skùńczenim sztudérowaniégò medicynë w Gduńskù òn robił w warkù doktóra. Òn zajimôł sã w Rëmi m. jin. kaszëbską kùlturą, ale béł téż starostą we Wejrowie i w tim czasu òd 2000 rokù dzejała jedurnô w gminie strzédnô szkòła - Kaszëbsczé Òglowòsztôłcącé Liceum w Strzépczu. Òn bëł aktiwny w Samòstójny Samòsprôwny Warkòwi Zrzeszë "Solidarnosc".

## Bùtnowé lënczi
*''Odszedł doktor Grzegorz Szalewski''

Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Kategòrëjô:Medicyna
Ekwador

**Ekwador** (*Szp: Ecuador, Pol. Ekwador*) je państwã w Pôłniowi Americe. Gardë Quito je stolëcą państwa. Tu sa wëszawë Andë. Miono Ekwadoru je od szp. ecuador (równik).

Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika
2021

2019 « 2020 « **2021** » 2022 » 2023

**2021** / MMXX| – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. 

Je to 2021 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 21. rok trzecégò tësąclecô, 21. rok  XXI stolatégò, 1. rok 3-égò dzesãcolecô XXI stolatégò.

### Wëdarzenia

* Szpòrt: w rokù 2021 òdbãdą sã Latnë Òlimpijsczë Jigrzëska w japòńsczim Tokio od 23. lëpińca do 8. zélnika. 

### Ùmarlë
30 zélnika - Andrzéj Ceynowa




**↓** **Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok** **↓**
2019 « 2020 « **2021** » 2022 » 2023




2019 « 2020 « **2021** » 2022 » 2023

Kategòrëjô:XXI stolaté
Chòczewò

**Chòczewò** (pòl. *Choczewo*) - to je kaszëbskô wies w gminie Chòczewò, w wejrowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Mô kòl 1400 mieszkeńców. Chòczewò je stolëcą gminy Chòczewò. Tu je pùblicznô bibloteka.

## Bùtnowé lënczi
GUS 2011  (pò pòlskù)

Kategòrëjô:Gmina Chòczewò
Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz
Kategòrëjô:Kaszëbë
Bùrméster

**Bùrméster** (strz.-wës.-miem. burc-meister abò burger-meister) – w wielu krôjach nôważniejszy rangą ùrzãdnik władz môlowych np. gardu abò gminë.

W Pòlsce bùrméster (pl. burmistrz), je ùrzãdnikiem môłich gardów np. Kartuzë, Wejrowò. W wikszich gardach np. Gduńsk, Gdiniô, bùrméster nazywô sã Prezydent.

W anielsczim jãzekù *mayor* je z łac. maior, co òznaczô „wikszi”

## Przëpisë
Narwówka dzarnówc

mały|Narwówka dzarnówc
**Narwówka dzarnówc** (*Tetramorium caespitum*) – to je ôrt mrówczi z rodzëznë mrówkòwatëch (*Formicidae*). Jich mrowiszcza są m. jin. na Kaszëbach. Òne mògą bëc pòd kamieniama. Narwówka dzarnówc, chtërna je dosc małô mòże równak szkòdzëc miodnym pszczołóm.

## Bùtnowé lënczi

* m.jin. ''Tetramorium caespitum'' Krzysztofiak L., Krzysztofiak A.: Mrówki środowisk leśnych Polski – przewodnik terenowy. 2004. 

Kategòrëjô:Òwadë
Głos Pogranicza i Kaszub

**Głos Pogranicza i Kaszub** - béł drëkòwóny szesc razy w tidzeniu. Sedzbą redakcje bëło Òpòle, a ji agentura bëła w Złotowie. Tekst w nim béł pò pòlskù. Ò Kaszëbach bëło tam pisóné dosc mało. Òn béł w latach 1933 - 1939, a czëtiwalë gò np. w bëtowsczim krézu.

## Bùtnowé lënczi
*Głos Pogranicza i Kaszub 1938.12.21, R.6, Nr 290
## Lëteratura
* Dzieje ziemi bytowskiej : praca zbiorowa / pod red. Stanisława Gierszewskiego. Poznań : Wydaw. Poznańskie, 1972, s. 344.

Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Salwadór

**Salwadór** (szp. *El Salvador*) - Państwò w Strzédni Americe. Òficjalnym jãzëkem państwa je szpańsczi. Salwadór leżi pòmidzë Gwatemalą a Hònduras i mô przëstãp do òceana. Stolëcą Salwadóra je San Salvador.
Witóld Fòrmańsczi

mały|Fòrmańsczi w 1980 rokù
**Witóld Fòrmańsczi** (*Witold Formański*, ùr. 22 lëstopadnika 1913 r. w Pelplinie – ùm. 25 czerwińca 1998 r.) – pòlsczi sãdza Nôwëższégò Sądu. Skùńcził prawò na Ùniwersytece w Pòznaniu. Òn jakno przédnik z dwùma sãdzama w Nôwëższim Sądze we Warszawie zarejestrowôł Samòstójną Samòsprôwną Warkòwą Zrzesz "Solidarnosc". To bëło 10 lëstopadnika 1980 r. 

## Bùtnowé lënczi

* VIAF

Kategòrëjô:Pòlskô
Fòrmańsczi, Witóld
Adóm Szada-Bòrzëszkòwsczi

**Adóm Szada-Bòrzëszkòwsczi** (*Adam Szada Borzyszkowski*) - ùmarłi 2010 roku czej miôł 28 lat, ze wsë Trzebiôtkòwa béł żôłnérzã. Jaczis czas òn béł w Kòszlënie, ale téż na wòjnie w Irakù. Òn béł zabiti jakno żôłnérz. Jegò białka mieszka we wsë Trzebiôtkòwa.
## Bùtnowé lënczi
*''sierż. Adam Szada Borzyszkowski''
*https://bytow.naszemiasto.pl/powiat-bytowski-adam-szada-borzyszkowski-zginal-na-sluzbie/ar/c1-616540

Kategòrëjô:Gmina Tëchómié
Łąkòwô pólnica

**Łąkòwô pólnica** (*Agaricus campestris*) - to je grzib z rodzëznë pólnicowatëch (*Agaricaceae*). Dosc wiele tich pólniców rosce m. jin. w kaszëbsczëch stronach òb lato, ale òd maja je mòże ju nalezc. Òne są do jedzeniô.

## Lëteratura
* Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 22.
## Bùtnowé lënczi
*''Grzyby w polskich lasach''
Kategòrëjô:Grzëbë
Panama

**Panama** - Państwò w Strzédni (i Pôłniowi) Americe. Òficjalnym jãzëkem je szpańsczi. Stolëcą Panami je Panama. Wiéchrzëzną Panami je 75 417 km².
Ana Stës

**Ana Stës** (*Anna Styś*) – z dodomù Rudnik (ùrodzëła sã 24 lëpińca 1908 rokù w Zôpcéniu kòl Lëpińców - ùmarła 1 lëpińca 2020 rokù), a  bëła wierã nôstarszą Kaszëbką. Ji chłop béł lesny, a òn ùmarł w 1941 rokù. Òna robiła m. jin. w biórze, a mieszka dlëgszi czas w Chònicach. Lëdzóm òna pòmôga w pisaniu lëstów pò niemieckù i w tołmaczniu pismionów. Òna szëła i wësziwa.

## Bùtnowé lënczi

* ''Pożegnaliśmy naszą Mamę i Babcię''

Kategòrëjô:Kaszëbi
Adolf Hitler

**Adolf Hitler** (ùr. 20 łżëkwiata 1889, zm. 30 łżëkwiata 1945) – miemiecczi pòlitikôrz pòchôdający z Aùstrie. Hitler béł diktatorã Miemiecczi òd 1933 do 1945. Òn téż je òdpòwiedzalny za przesprawë procëm lëdzkòscë, np. Holokaust. 

## Żëcé
Narodzënë Hitlera nastąpiłë 20 łżëkwiata 1889 w Bramau Am Inn w  Aùstrio-Madżarsczi (dzysô Aùstriackô). Béł sztërë dzeckã Aloisa Hitlera i Klary z dodomu Pölzl. Miôł młodé ò sétmë lat sostrã Paulã. Chòdzył nôprzódka do szkòłë w Linz, a pózni – w Steyr.

Pò Anschlussu i jinëch agresywnëch zrëchach Hitlera zaczãła sã II swiatowô wòjna. W 1945 Hitler zabił sã pò radzecczim przëjimniãcym Berlina.

## Przëpisë
Andrzéj Ceynowa

right|thumb|250px|
**Andrzéj Ceynowa** (*Andrzej Ceynowa* ùr. 1951 - ùm. 2021) - ùrodzył sã w Gduńskù.
Òn béł profesor i rektor w latach 2002 - 2008  Gduńsczégò Ùniwersytetu w Gduńskù, wespółaùtor m. jin. pùblikacji: "Opowiedz mi bajkę 2 = Òpòwiédz mie bôjkã = Tell me a fairy tale". To béł znajôrz anielsczégò jãzëka. Ten syn Kaszëbsczi Zemi, bò miôł kaszëbsczich starszich, je pòchòwóny w Gduńskù.

## Òbaczë téż
* Pòlskòjãzëkòwi wiadło
* https://ug.edu.pl/news/pl/1782/zegnamy-rektora-seniora-dra-hab-andrzeja-ceynowe-prof-ug

Kategòrëjô:Kaszëbi
Medal Stolema

**Medal Stolema** – kaszëbskô nôdgroda, przëznôwónô òd 1967 przez Sztudérsczé Karno „Pòmòrania”, dzejającé przë Kaszëbskò-Pòmòrsczim Zrzeszenim.

To wëróżnienie nazywóné je czãsto *kaszëbsczim [[Nôdgroda Nobla|Noblã]]* i ùznôwóné za nôwôżniészą, kòl Òrmùzdowëch Skrów, nôdgrodã, jaką mòże dostac za robòtã przë kaszëbsczi kùlturze. Nôdgrodzony to wiedno apartny kaszëbskò-pòmòrsczi dzejarze i stowôrë, propagatorzë kùlturë Kaszëb, Kòcewiô, Krôjnë abò Pòmòrzô w całoscy, bënë i bùten Kaszëbów. Ùroczëzna wrãczeniégò medalów mô plac w Stôromiésczim Rôtëszu we Gduńskù.

Pierszé „Stolemë” w 1967 przëznónô w szesc *dzedzënach*: nôùkòwi (Jón Léón Łuka), lëterackò-artisticzny (Agùstin Necel), pùblicysticzi (Kónstanti Bączkòwsczi), pòpùlarizacje (Léòkadia Trepczik, Jón Trepczik), òrganizatorsczi (Aleksander Arendt) i za debiut (tzw. *nôdgroda młodëch*, chtërną dostôł Edmùnd Pùzdrowsczi). W pózniészich latach Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié òbniechało ti ùdbë.

## Laùreacë nôdgrodë

## Przëpisë

## Bùtnowë lënczi
* https://pomorania.com/projekty/medal-stolema

Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Witosława Frankòwskô

**Wiesława Witosława Frankòwskô** (pòl. *Witosława Frankowska*) – kameralistka, etnomùzykòlożka, szkólna na Mùzyczny Akademie w Gduńskù, aütoritet kaszëbsczi mùzyczi.

## Biografiô
Wechòwónô òsta we familie ò wióldżich kaszëbsczich i mùzycznëch tradicjach (je wnuczką Léòkadii i Jana Trepczików, a ji òjcã je kaszëbsczi dzejôrz Édmùnd Kamińsczi). Ùkùńcziła z wëprzédnienim Fakùltet Teorii i Kómpòzycje gduńsczi Mùzyczny Akademie. W latach 1982-1992 robiła jakò mùzyk kameralista w karnie Cappella Gedanensis. Òd 1993 związónô z Wòkalno-Aktorsczim Fakùltetã Mùzyczny Akademie w Gduńskù. Jakò achtniony realizatora *basso continuo* kòncertowa w całi Eùropie i Zjednónëch Stanach. Òd 2013 mô nadóny nôùkòwi stãpiéń doktora hùmanisticzny nôùk, a òd 2018 – doktora habilitowanégò mùzycznëch kùńsztów. 

## Dzejanié dlô kaszëbsczi kùlturë
Z ji inicjatiwë na zôczątku lat 90. na Kaszëbach pòjawił sã cyczel kòncertów òpiartich ò kómpòzycje i tekstë pisarzów i kómpòzytorów z tegò regionu (przede wszëtczim Jan Trepczik, Alojzy Nôgel, Marión Selin). Òd 2002 cyczel kòncertów pòd pòzwą „Pòtkania z mùzyką Kaszëb” òdbiwô sã w Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie. 

Pòd ji redakcją wëszłë ksążczi:
* leksykón *Muzyka Kaszub. Materiały encyklopedyczne* (2005);
* zbiérk *Melodie z Kaszub* (2014);
* *Kaszubski śpiewnik domowy* (2014);
* *Kaszubski śpiewnik bożonarodzeniowy* (2015);
* mònografiô * Kolędowanie na Kaszubach: Dzieje kolęd na Pomorzu od XVI do XXI wieku* (2015);
* *Kaszubski śpiewnik szkolny* (2016);
* wëdowniczô seria *Biblioteka Orkiestrowa Kaszub, Kociewia i Powiśla* (2014-2016).

Witosława Frankòwskô przëczëniła sã téż do òpracowaniô i wëdaniô rédżi kaszëbsczich platków:
**Mòrze* 2004; 
**Ptôszkòwie na lëpie* 2006;
**Gdze mòja chëcz* 2006;
**Kaszuby w pieśni artystycznej*, 2015 (razã z Aleksandrą Kùcharską-Szefler).

W 2006 wëprzédnionô Medalã Stolema za zasłudżi dlô rozwiju profesjonalny kaszëbsczi mùzyczi.

## Òbaczë téż
* Kaszëbòpediô

## Przëpisë

## Bibliografiô
* ''Dr hab. Witosława FRANKOWSKA''
* Adam Hintzka, *Z miłotë do mùzyczi*, „Pomerania” 2006 nr 6, s. 41. 

## Bùtnowi lënczi
* VIAF

Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema
Alesz Trojanowsczi

**Alesz Trojanowsczi** (biôł. Алесь Траяноўскі; ùr. 22 séwnika 1925 w chùtorze Uzdymacz w mińsczim òbwodze Biôłorusczi SRR, ùm. 18 strëmiannika 2005 w Mińskù) – biôłorusczi pisarz, dolmacz, kritik i pùblicysta.

## Biografiô
Alesz Trojanowsczi béł sënã gajowégò i dzecné lata spãdzył w lesniczówczi. W wòjnowich latach walcził z hitlerowcama, nôprzód jakò partizana (1942-1944), a tej w régach Armii Czerwiony, z chtërną przez Lëtwã zaszedł jaż na Madżarską. Dwùkrotno reniony, do 1946 léczëł sã w wòjskòwim szpitalu. Pò pòwroce do zdrowiô zamieszkôł w Mińskù, dze robił i równoczasno sã dosztôłcôł. Ùkùńcził w ten spòsób Historiczno-Archiwalny Institut i w 1955 rozpòczął robòtã jakò gazétnik, nôprzód w gazece „Zapadnaja trassa”, a tej (òd 1962) w nôwikszi biôłoruskojãzëczny gazece „Zwiazda”, dze awansowôł na stanowiskò czerownika kùlturalnégò dzéla. W gazece ti robił do 1982. W latach 1982-1986 béł zastãpnikã przédnégò redaktora pismiona „Mastactwa Biełarusi”.

## Ùtwórstwò

Jakò pisarz robił przede wszëtczim w dzedzënie przełożënkù lëteraturë piãkny. Tłómacził na biôłoruską mòwã z taczich jãzëków, jak górnołużëcczi, dólnołużëcczi, kaszëbsczi, pólsczi, ùkrajińsczi. Przëczënił sã do òpracowaniô i wëdaniô antologie pòezji Łużëcczich Serbów „Tam, dze brëżdżi Szprewa” (1969), antologie kaszëbsczi pòezji „Za widnikã krôj Stolemów” (1980, przedolmacził wszëtczé zawiarté w ni wiérztë), a téż pòwiescë Jurija Brězana „Czôrny młin” (1984).

## Zasłudżi dlô kaszëbsczi kùlturë
Na zôczątkù lat 70. Trojanowsczi przëpôdkã zetknął sã z tomikã pòezji Alojzégò Nôgla. Na zymkù 1972 Nôgel dostôł òd Trojanowsczégò lëst, w jaczim biôłorusczi pisarz wëznôł mù, że tomik béł jinspiracją do dzejaniów na rzecz propagòwaniô w Biôłorusy kaszëbsczi lëteraturë, bò – jak pisôł Trojanowsczi – w ten spòsób chcôłbë òn òdpłacëc dłëdżi swòji zemi przed Kaszëbama: Trojanowsczi pamiãtôł, że z kaszëbsczi familie pòchòdzył Michôł Federowsczi (1853-1923), aùtor wielotomòwégò dokazu „Biôłorusczi lud”, fùńdamentalnégò dlô pòznaniô biôłorusczégò fòlkloru. Razã z lëstã Trojanowsczi przesłôł Nôglowi numer pismiona „Litaratura i Mastactwa” z dolmaczënkã Nôglowich wiérztów.
 
Pò nëch pierszich dolmaczënkach Trojanowsczi sygnął téż do ùtwórstwa jinëch pòetów z Kaszëb. W 1975 w lëteracczim rocznikù „Dalahlady” òkróm wiérztów Nôgla ùkôzałë sã dolmaczënczi dokôzów Mariana Selina, Józefa Ceynowë, Édmùnda Kònkòlewsczégò, Zygmùńta Narsczégò, Antoniégò Piepera, Jana Piépczi, Jana Trepczyka, Stanisława Rejtera i Jana Rompsczégò. Wëbiér pòprzédzô artikel-szkic ò titule „Z bùrsztinowégò brzegù” namieniony tak historii Kaszëb, jak i jich lëteraturze. 

W 1980 roku ùkôzałа sã w Mińskù antologia kaszëbsczi pòezji òpracówanô przez Trojanowsczégò  „Za widnikã krôj Stolemów”. Są tam wiérzté kaszëbsczich pòetów òd Derdowsczégò jaż pò Mariana Selina, wszëtczé przedolmacził Trojanowsczi. 

W 1976 Trojanowsczi òstôł wëprzédniony Medalã Stolema za tłómaczenia kaszëbsczi pòezji na jãzëk biôłorusczi.

## Przëpisë

## Bibliografiô
**Tłumacz z Białorusi*, „Pomerania” 1976 nr 3, s. 26.

T
T
Duszan Pażdżersczi

**Duszan Władisłôw Pażdżersczi** (serb. Dušan-Vladislav Pažđerski/Душан-Владислав Пажђерски; ùr. 21 strëmiannika 1967 w Zenice w Bòsnie i Hercegòwinie) – serbsczi slawista, leksykògraf, dolmacz, pòpùlarizatór serbsczi i kaszëbsczi kùlturë.

## Biografiô
Ùrodzył sã w Zenice w Bòsnie i Hercegowinie. Je sënã Lecha Pażdżersczégò, slawistë i lektora pòlszczégò jãzëka na Filologicznym Fakùltece w Belgradze i Fakùltece Filozofii w Nowim Sadze. Do spòdleczny i strzédny szkòłë chòdzył w Nowim Sadze w Serbie. W 1992 skùńcził pòlską filologiã, slawistikã i biblotékòznastwò w Belgradze. Do 1996 rokù robił w nôstarszi serbsczi wëdawiznie „Macérz serbskô”. W 1997 przëjachôł do Pòlsczi. Robił nôprzódka na Uniwersytece Adama Mickiewicza w Pòznaniu, a òd 2000 na Gduńsczim Ùniwersytece w katedrze slawisiticzi, dze w 2005 rokù zrobił dochtorat. We Gduńskù zacekawił sã kaszëbsczim jãzëkã i kùlturã i udbôł so, ze wezmie sã za jich rozkòscérzanié.

## Nôùkòwô robòta
Je aùtorã wielnëch jãzëkòznôwczich i etnolingwisticznëch dokazów i dolmaczeń, w tim przełożënków kaszëbsczi lëteraturë na serbską mòwã. Dlô serbsczich czëtińców przërëchtowôł antologiã „Kaszëbsczé lëdowé pòwiôstczi”. Sygnął téż do òpòwiôdaniów A. Bùdzysza i w 2010 òpùblikòwôł pò serbskù jegò dokôz „Żelezôcë a sól”. Pòstãpnym wëdónym w Serbie kaszëbisticznym dokazã Duszana Pażdżersczégò béł zbiérk artiklów „Кашупске теме” (*Kaszëbsczé témë*). Wikszosc tekstów w ti ksążce to jazëkòznôwczé dokazë, ale je w ni téż recenzje, przedmòwa do antologie kaszëbsczégò lëdowégò ùtwórstwa, artikel z leżnoscë 100. roczëznë Bernata Sëchtë i Jana Trepczika. 

Duszan Pażdżersczi zajimô sã téż leksykògrafiã. W 2009 òpùblikòwôł „Pólskò-serbsczi słowôrz roscënów”. Zajimô sã téż robòtą kòl twòrzeniégò pierszégò kaszëbskò-serbsczégò słowarza.

## Zasłudżi dlô kaszëbsczi kùlturë

Òkróm swòji nôùkòwi kaszëbisticzni robòtë, Duszan Pażdżersczi przëczënił sã do pòwstaniô jinternétowi biblotéczi „Rastkò Kaszëbë” (bëła zrëszónô w maju 2004 i zamkłô w 2016 z brakù dotacji).

Béł nôleżnikã Radzeznë Kaszëbsczégò Jãzëka. Je téż, wespół z Paùlã Szczëptã, załóżcą Stowôrë Remùs.

W 2006 wëprzédniony Medalã Stolema za swój wkłôd w propagòwanié kaszëbiznë westrzód sztudérów i w jinternece.

## Bibliografiô
**Miôł ùdba jinternetowégò pòrtalu*, „Pomerania” 2006 nr 6, s. 42.

## Przëpisë

P
P
P
Swiãtô Apòloniô

mały|Swiãtô Apòloniô we westrzódkù
**Swiãtô Apòloniô** – (ùm. 249) – chrzescëjóńskô mãczelnica, swiãtô Kòscoła katolëcczégò.

## Żëcé
Swiãtô Apòloniô ùrodzëła sã w negò czasu Egipce. Czasë bëłë wnenczas baro cążczé dlô chrzescëjónów. Naznaczoné bëłë jich krewawim mòrdowanim. Swiãtô Apòloniô bëła torturowónô, m.jin. wërwelë ji zãbë. Kùreszce 249 rokù ji smierc bëła w ògniu.

## Patronat
Dzysô swiãtô Apòloniô patronëje m.jin: dentistóm.

## Dzéń òbchòdów
Lëturgiczny wspòmink òbchòdzony je w katolëcczim Kòscele 9 gromicznika. 

## Atribùtë
Ji atribùtama są: m.jin. klészcze z zãbã.

## Bùtnowë lënczi

Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti
Léòkadia Trepczik

**Léòkadia Trepczik** (ùr. 16 séwnika 1915 w Wejrowie, ùm. 28 lëstopadnika 1998) – kaszëbskô dzejôrka, wedle warkù krôwczka. Białka Jana Trepczika, starka Witosławë Frankòwsczi.

Ùrodzyła sã jakò Léòkadia Ùzdrowskô we familie ò kaszëbsczich tradicjach. W ji chëczë gôdało sã pò kaszëbskù, dzéwczãta zajimałë sã rãcznyma robòtama, w tim szëcym i wësziwkã na gwôsné pòtrzebë. Chòdzyła do szescoklasowi Wëdzélowi Szkòłë w Wejrowie i skùńcziła jã z wëprzédnienim. Mia chãc ùczëc sã dali, le òjc sczerowôł jã do prakticzny nôùczi fachù. Zdała egzamin przed Rzemiãsniczą Jizbą w Gduńskù i dobëła méstersczi diplom w specjalnoscë damsczé krawiectwò. Òd 16 zélnika 1953 do 31 zélnika 1954 robiła jakò szkólnô fachù w Państwòwich Wëchòwnëch Zakładach w Wejrowie. W pózniészich latach (jaż do emeriturë) prowadzëła gwôsny zakłôd krawiecczi. Wëùczëła wiãcy jak dwadzesce ùczenków, za co w 1970 dosta òd gduńsczi Rzemiãsniczi Jizbë strzébrzną znakã méstra. W 1988 Centralny Związk Rzemiãsła wëprzédnił jã Złotą Hònorową Znaką Rzemiãsła. Sprôwiała fónkcjã wiceprzédniczczi Egzaminacyjny Kòmisje Rzemiãsniczi Jizbë w Gduńskù, a téż nôleżnika zarządu wejrowszczégò Klubu Seniora.

Kòl warkòwégò dzejaniô wiedno nachôda czas na spiéw. Jù òd 16 rokù żëcô spiéwała w chùrze „Swiãto Cecylia” i bëła mù wiérnô przez 50 lat. Pò smiercy pierszégò chłopa, Pawła Czaji, wiele lat samòtno wëchòwëwa córkã Zofiã. W 1955 zôs wëszła za mąż za Jana Trepczika. Przez wiele lat duet Trepczików przë akómpaniamence córczi Zofie (chtërna gra na klawirze) towarził dzesątkóm kùlturalnëch jimprezów na Kaszëbach. Na drëdżim Òglowòpòlsczim Przezérkù Artisticznëch Karnów Rzemiãsła zajimnãlë drëdżi plac.

Léòkadia Trepczik bëła téż wespółzałożëcelką Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô, w robòce chtërnégò ùczãstniczëła przez 40 lat. W 1967 nalôzła sã w karnie pierszich laùreatów Medalu Stolema. Òsta wëprzédnionô, razã z Janã Trepczikã, w dzedzënie pòpùlarizacji za pòpùlarizacjã kaszëbsczich piesniczków.

Léòkadia Trepczik przëczëniła sã téż do wëdaniô, pò smiercy Jana Trepczika, dwùtomòwégò pòlskò-kaszëbsczégò słowôrza, nad jaczim Trepczik robił 25 lat. Kòl słowôrza ùkôzała sã téż drëgô edicjô kaszëbsczégò spiéwnika razã z kasetą „Lecë choranko”.

Leòkadia Trepczik ùmarła 28 lëstopadnika 1998. Pòchòwanô na wejrowsczim smãtôrzu.

## Przëpisë

 

Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema
Józef Bòrzëszkòwsczi

mały|Józef Bòrzëszkòwsczi
**Józef Bòrzëszkòwsczi** (pòl. *Józef Borzyszkowski*; ùr. 6 gromicznika 1946 rokù w Kôrsënie) - historik, profesór hùmanisticznëch nôùk, w latach 1986-1992 przédnik Òglowégò Zarządu Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô.

Profesór Gduńsczégò Uniwersytetu, do 2016 sparłãczony z Historicznym Fakùltetã UG. Ùsôdzca wiele ùczbòwëch robòtów, tikającëch sã przede wszëtczim historie Kaszëbów i Pòmòrzô, m.jin. *Z dziejów pracy organicznej na Pomorzu* (1979), *Inteligencja polska Prus Zachodnich 1848–1920* (1986), *Aleksander Majkowski 1876–1938. Biografia historyczna* (2002). 

Dzejôrz Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô (béł przédnikã Karna Sztudérów „Pòmòrania”, przédnikã gduńsczégò partu K-PZ, a téż w latach 1986-1992 przédnikã Òglowégò Zarządu K-PZ). Je wespółzałóżcą i przédnikã nôùkòwi stowôrë Kaszëbsczi Institut, a téż redaktorã rocznika „Acta Cassubiana”.

W latach 90. dzejôł w pòliticzi jakò gduńsczi wicewòjewoda (1990-1996), w latach 1991-1993 béł senatorã Rzeczpòspòliti Pòlsczi (òtrzimôł 155 694 głosë).

W 1978 wëprzédniony Medalã Stolema (1978).

## Òbaczë téż
* Kaszëbòpediô

## Bibliografiô
* ''Prof. Borzyszkowski, prof. Kaleciński i dr Kulczykowski nominowani w plebiscycie Osobowość Roku 2020''
* Biografiô w encyklopedie Gedanopedia

Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema
Motoczi Nomachi

mały|Motoczi Nomachi
**Motoczi Nomachi** (pòl. *Motoki Nomachi*) (ùr. 1976) – to je jãzëkòznajôrz, kaszëbista, profesor w Japòńsce. Ùsôdzca wiele ùczbòwëch robòtów, w tim dosc wiele ò kaszëbiznie. To je Ricerz Witosława za przëczënienié sã do rozwiju kaszëbsczégò jãzëka. Jegò są wôżné socjolingwisticzné badérowania.

### Ùsôdztwò (wëjimk)
* (z Yumi Nakajima) ニューエクスプレスセルビア語・クロアチア語 /Nyū ekusupuresu serubiago kuroachiago [New Express Textbook of Serbo-Croatian]. 2010. Tokyo: Hakusuisha, 149pp.

## Lëteratura
* Jerzi Tréder: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - Gduńsk 2014, s. 44.

## Bùtnowé lënczi

* LC
* https://www.journals.polon.uw.edu.pl/index.php/pf/article/view/470

Kategòrëjô:Kaszëbisce‎
Eilhard Lubinus

**Eilhard Lubinus** abò **Lubin** (1565 - 1621) béł miemiecczim ùczałim, kartografã i matematikã. Na swòji geògrafny karce z 1618 rokù on napisôł m.in. *Caßuben*/Kaszëbë, a niżi je tam céch grifa. Na ni je téż wiele céchów szlachcëców.

Òn też napisôł dosc wiele na ti karce pò łacëznie ni leno ò historii.
## Lëteratura
* Pelczar M., Szeliga J.: Region kaszubski na mapach. w: Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, s. 37.

Kategòrëjô:Kartografiô

Kategòrëjô:Miemcë
Zwëczajny szatlach

**Zwëczajny szatlach** (*Rhamnus cathartica* L.) - to je czerz do 3 m wësoczi z rodzëznë szatlachòwatëch (*Rhamnaceae*). Òn kwitnie òd môja do czerwińca, a mô zelono-żôłtë kwiatë. Zwëczajny szatlach mòże rosc np. lasu m. jin. na Kaszëbach.

## Lëteratura
* Bernard Zëchta. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 227
* Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 62.

Kategòrëjô:Bòtanika
Bògùsłôw Głodowsczi

**Bògùsłôw Głodowsczi** (pòl. *Bogusław Głodowski*) (ùr. 1957 rokù) -  ksądz, dzéjôrz kaszëbsczi. Òn béł w Rzimie, a w kaszëbsczim jãzëkù òdprawiô dzél Mszë sw. w kòscele katolëcczim. 
Òn je wëprzédniony przëznôwóną przez Karno Sztudérów Pòmòraniô Medaliã Stolema w 1992 rokù. 

## Ùsôdztwò (wëjimk)
* 400 lat parafii Świętej Trójcy w Sulęczynie (1616-2016)

## Bùtnowé lënczi
*''Bogusław Głodowski'' 
*VIAF 

 

Kategòrëjô:Kaszëbi
Katolëcczi Kòscół Bizantińskò-Ùkrajińsczégò Òbrządkù

**Katolëcczi Kòscół Bizantińskò-Ùkrajińsczégò Òbrządkù** (*Українська греко-католицька церква*) - to je jedna z chrzescëjańsczich wiarów. Ta wiara je m.jin. w Ùkrajinie i Pòlsce. Liturgiô słowa mòże bëc w ùkrajińsczim jãzëkù, a ksądz mòże miec białkã, jak òn béł żeniałi przed wëswiãcenim. 

## Bùtnowé lënczi
*Cerkwiô w Bëtowie
*''Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, podpisany w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r.''
*''Kościół Katolicki w Rzeczypospolitej Polskiej obrządek greckokatolicki (bizantyjsko-ukraiński)''

Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół
Elżbiéta Bùgajnô

**Elżbiéta Bùgajnô** (*Elżbieta Bugajnа*, ùr. 1961 rokù) je szkólną kaszëbsczégò jãzëka i mô stãpiéń doktora. Òna napisa dosc wiele pò kaszëbskù np. „Ruchna nôdzeje” abò „Na stikù historii i kùlturë”, a pò pòlskù np.: „Tajemnica Boga Ojca w kaszubskiej poezji religijnej”. Òna je sekretôra Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka (2020–2022).

## Lëteratura
* Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : Instytut Kaszubski w Gdańsku, 2017, s. 307.

## Bùtnowé lënczi
* VIAF
* ''Elżbieta Bugajnа''
* ''Spotkanie autorskie z Elżbietą Bugajną i promocja jej książki'' Ruchna nôdzeje
* https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/669_edukacja/33171_dwie-nauczycielki-jez-kaszubskiego-z-pow-kartuskiego-wyroznione-w-konkursie.html

Kategòrëjô:Kaszëbi
Wanda Kiżewskô

**Wanda Kiżewskô** (pòl. Wanda Kiżewska; ùr. 22 rujana 1919, ùm. 29 maja 2016) – kaszëbskô dzejôrka z Czëczków kòl Brus. 

Ùrodzyła sã we familie Aùgustina i Frãcëszczi Drobińsczich, chtërny mielë môłé gòspòdarstwò. W latach 1926-1933 chòdzyła do pòwszechny szkòłë w Czëczkòwach. W 1936 na żôłtówkã ùmarła ji matka, a nôstarszô z dzecë Wanda òsta gòspòdënią. W czasu II swiatowi wòjnë familiô ucékô do Czôrnéża. W 1944 òjc Wandë ùmarł na zawôł serca.

8 gromicznika 1946 wëszła za mąż za Leònarda Kiżewsczégò. Chłop Wandë ùmiérô 16 czerwińca 1950.

Òd 1950 zrzeszónô je z dramaticznym kółkã w Czëczkòwach, a w 1956 òsta jegò czerowniczką. W latach 60. zaczãła starã ò bùdowã dodomù kùlturë
w Czëczkòwach, ùroczësté òtemkniãcé chtërnégò stało sã 22 lëpińca 1970. Wanda Kiżewskô òsta czerowniczką dodomù kùlturë. To béł plac, dze wëstawiła wiele kaszëbsczich dokazów na binã. Òkróm òrganizacji téatralnëch przedstôwków, czerowniczka założiła w WDK fòtograficzné kółkò, a téż kółkò kaszëbsczégò wësziwkù. W gòdnikù 1978 przë WSK pòwstało fòlkloristiczné karno „Zabòracë”.

Wanda Kiżewskô je laùreatką Medalu Stolema za 2014 rok za zasłudżi dlô kaszëbsczi kùlturë.

## Bibliografiô
*Zbigniew Gierszewski, ''Los człowieka: Wanda Kiżewska w 90. rocznicę urodzin'', „Ziemia Zaborska”, lato 2009, s. 7-8.
**Stolemczi 2014*, „Pomerania” 2015 nr 1, s. 30.

Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema
Aùtonomicznô Repùblika Krim

**Aùtonomicznô Repùblika Krim** (ùkr. Автономна Республіка Крим, rus. Автономная Республика Крым, krim. Qırım Muhtar Cumhuriyeti) – aùtonomicznô repùblika w skłôdze Ùkrajinë. Wiéchrzëzna – 26 081  km². Òd 2014 ji teritorium je òkùpòwóné przez Rusjã.
Gąsczi

mały| 
**Gąsczi** (pòl. *Gąski*) – to je wies w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie, w gminie Mielno. Tu mieszkô kòl 400 lëdzy. 

PGE bédowała tu lokalizacjã atomòwi elektrownie. Mieszkańcë gminë Mielno òdrzucëlë równak tã lokalizacjã w môlowim referendum w 2012 rokù.

## Przëpisczi

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Lëbiatowò

**Lëbiatowò**(pòl. *Lubiatowo*) - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Chòczewò. Tu mieszkô kòl 130 lëdzy. 
Jak piszą w 2022 rokù tu kòl Lëbiatowa i Kòpalëna mô bëc bùdowónô atomòwô elektrowniô.

## Bùtnowé lënczi
*
Janusz Mamelsczi

**Janusz Mamelsczi** (pòl. *Janusz Mamelski*) (ùr. 1966 – ùm. 18 łżëkwiata 2022) - to béł pisôrz, tłómôcz i szkólny kaszëbsczégò jãzëka.
Òn sztudirowôł na Gduńsczim Ùniwersytece. Mamelsczi pisôł m. jin. w "Naji Ùczbie' - dodôwkù do miesãcznika spòdleczno-kùlturalnégò „Pomerania”.

W 2012 rokù béł wëdóny jegò tomik pòézji "Żëcé dzecy/ Życie dzieci". Je aùtorã przełożënkù z pòlsczégò jãzëka *Trenów* Jana Kòchanowsczegò Jisënczi. Jegò grób je w Swiónowie.

## Lëteratura
* Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : Instytut Kaszubski w Gdańsku, 2017, s. 329

## Bùtnowé lënczi
*VIAF

Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze
Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze
Piotrogard

**Piotrogard** (rus. Санкт-Петербург, *Sankt-Pjetjerburg*), 26.01.1924-06.09.1991 **Leningrad ''Ленинград*** *-'' drëdżi nôwinkszi gard w Rusce. Je przy muni rzeczi Newi, nad Fińską Hôwingą. W latach 1712–1918 stolëca Rusczégò Czezerswa. 

Piotrogard je swòjim administrôcëjnim firtlem ë téż stolëcą leningradzczégò òbwodu.
Mònegasczi jãzëk

[mały|Tôfla z mionem ùlëcë pò [Francësczi jãzëk|francëskù ë mònegaskù.]]
**Mònegasczi** (mòn. *munegascu)* jãzëk, abò dialekt jãzëka ligùrsczégò - słëchô do romańsczégò karna jãzëków. Òn szlachùje za jitalsczim jãzëkã. To je rodnô mòwa Mònegasków (lëdzy z Mònaka), gôdô nią kòl 8400 lëdzy. Ùczą gò w szkòłach nimò, że nie je ùrzãdnim jãzëkã krôju, je nim francësczi.

## Klasyfikacjô
Je partã jãzëków zôpôdnoromańsczëch. Mònagesczi szlachùje baro za genuisczim dialektã. Szlachùje téż za òksëtańsczim jãzëkã. Mònegasczi jak jinszë dialektë ligùrsczégò pòchòdzi z łacëżnë. Pò mònegaskù je terô gôdóné w nôrdòwozôpôdny Jitalsce ë półniowopòrenkòwy Francëje.

Kategòrëjô:Romańsczé jãzëczi
Kamianny pszmiél

mały|Kamianny pszmiél
mały|Matka kamiannégò pszmiéla
**Kamianny pszmiél** (*Bombus lapidarius*) – to je ôrt òwadów z rodzëznë pszczołowatëch (*Apidae*). Òn mô dosc dłudżi sysôcz, a żëje m. jin. na Kaszëbach i je tu òbjimniãti dzélową òchrónią. Kamianny pszmiél mòże miec gniôzdo pòd kamieniama. 

## Lëteratura
* Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, s. 208 

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Pszmiéle
Skórowô szczipówka

mały|Skórowô szczipówka 
mały|Skórowô szczipówka - òna 
**Skórowô szczipówka** (*Carabus coriaceus*) – to je dosc wiôldżi bączk rabùszny z rodzëznë szczipówkòwatëch (*Carabidae*). Òna żëje np. w lasach m. jin. na Kaszëbach i je tu òbjimniãti òchrónią.  Skórowô szczipówka ni mòże latac. Òna jachtuje przë bieganiu.

## Lëteratura
* Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, s. 208 

## Bùtnowé lënczi

 
Kategòrëjô:Òwadë
Pòłabsczi jãzëk

**Pòłabsczi jãzëk** (*slüv'onst'ĕ, venskă rec* - òbie dwie nôzwë òznôczają *"słowiańsczi"*) wimarłi jãzëk zôpôdnosłowiansczi, słëchùjący do karna jãzëków lechicczich.

**Historiô**

Pòłabsczi jãzëk ùżiwôny bëł na léwim sztrądzé Elbë kòle gardów Wustrow, Lüchow *(pòł. Ljauchüw),* Dannenberg *(pòł. Weidars abò Woikam)* do 3 rujana 1756 rokù, czedë òstatniô białka gôdôjąca tim jãzëkiem ùmarła. Òbsëga ta nôzëwô sã *Wendeland*. Lëdztwò ùżiwôjąc tégò jãzëka baro prôwdopodòbnié bëło pòtómkami plemieniô Drzewión, wëmienionégò pierszi rôz w dokùméncie miemiecczégò króla Henrika II z 1004 rokù. Jãzëk pòłabsczi jistniôł blós w muniowéj fòrmié aż do XVIII stulecô, czedë môlòwi Miemcë (nôczãstnij pastory) robili piersze zôpisy. **Òjcze nasz pò pòłabskù**

Nôße Wader,

ta toy giß wa Nebisgáy,

Sjungta woarda tügí Geima,

tia Rîk komma,

tia Willia ſchinyôt,

kok wa Nebisgáy,

tôk kak no Sime,

Nôßi wißedanneisna Stgeiba doy nâm dâns,

un wittedoy nâm nôße Ggrêch, kak moy wittedoyime nôßem Grêsmarim,

Ni bringoy nôs ka Warſikónye, tay löſoáy nôs wit wißókak Chaudak.

Amen.

Kategòrëjô:Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi
Bułgarsczi jãzëk

**Bułgarsczi jãzëk** (български език, *byłgarski ezik* [ˈbɤ̞ɫɡɐrski ɛˈzik]) - jãzëk z karna półniowosłowiańsczich jãzëków.

Dużi cësk na bułgarsczëznô miółë jãzëczi grecczi ë tërecczi, co spòwòdowało dużo pòżeczëń (np. w bułgarsczim słowniańskô miono dlô lëczbë *tësąc* je greckô *hiliada (хиляда)* ë z tërécczégò dużo słów do mionowaniô ùżitecznéch zachów np. джоб *tasza,* шише *bùdla*, мушама *cerata,* ë miona pòkréwienistw np. баджанак *szwadżer*, балдъза *sostra białczi* ëtp.).

## Alfabét
Bułgarsczi jãzëk zôpisywany jest cërëlicą, szlachùjąca sã z 30 lëter.

Kategòrëjô:Słowiańsczé jãzëczi
Pòdniéstrze

**Pòdniéstrze** (rum./mòłd. *Transnistria*; rus. Приднестровье, trb. *Pridniestrowie*; ùkr. Придністров’я, trb. *Prydnistrowia*), òficjanié **Pòdniéstrzańskô Mołdawskô Repùblika** (rum./mołd. *Republica Moldovenească Nistreană* (mołd. cër. Република Молдовеняскэ Нистрянэ, trb. *Riepublika Mołdowieniaske Nistriane*), ros. Приднестровская Молдавская Республика, trb. *Pridniestrowskaja Mołdawskaja Riespublika*; ukr. Придністровська Молдавська Республіка, trb. *Prydnistrowśka Mołdawśka Respublika*). De iure aùtonomiczny región w pòrénkòwej Mołdawji, de facto nieùznawône państwò ze stolecą w Tiraspòlu, na lewim sztrądze Dniésterù ë prawòsztrądòwi gard Bender (*Tighina*). 

Krôj òderwôł sã òd Mołdawji 2 séwnika 1990 rokù, déklarując òstanié w ZSRR. Samòstójnotã zadéklarowało 5 gòdnika tégò rokù. Je ùznônë blós bez Abchazjã ë Półniową Òsetjã, le òne ni są ùznanë przez ÒNZ. 

Fana Pòdniéstrza pòzbawionô bëła rôdzécczégò céchòwaniô w latach 1990-2000.

Òd 2017 rokù rusczié nôrôdné céchë są trôktòwané tak samò jak pòdniéstrowsczié.

## Demografiô
### Lëdztwò
Demògraficzné datë ticzące Pòdniéstrza są ze spisënków w latach 1989, 2004 ë 2015. W rokù 1989 ni ùwzglãdniono gardu Bender.

Do lat 60 XX w. Mołdawiônë szlachùwali nôwinkszi òdsétk lëdztwa. Reprejé jãzëkòwé ë nôródnotòwé, szparłatnioné przesëlniômë do ZSRR ë téż jindustrializacjô ë jimigracjô z ZSRR zmniészëłë jich lëczbã w òpòzëcjô do Rusjôn ë Ùkrajińców. Nen trend ni zmieniôł sã pò ùpadkłù ZSRR dzë w 1989 Mołdawiôn bëło 40%, le w 2004 ju 32%. Wedle spsënkù z 2015 r. lëdztwò Pòdniéstrza zmôlało ò 80 000 lëdzë ë Rusczë są nôwinkszą nôródnotą (29,1%).

### Jãzëczi
Ùrzãdnymi jãzëkami są mołdawsczi (je to môlowi rumùńsczi pisôny cërëlicą), rusczi ë ùkrajińsczi. Rusczi je jãzëczém administracji ë lingua franca. 

### Religjô
Wedle statystik, 91% lëdzë Pòdniéstrza szlachùje do cérkwi prawòsławnéj, a 4% do katolicczégò kòscóła. Katolëcë to przednô norda, dzë mieszkôją Pòlochë.

## Sprôwné pòdzélenié
mały|Sprôwné rajony Pòdniéstrza
Pòdniéstrze je pòdzélone na 7 rajonów (w tim dwa gardowe):

# Rajon Kamjankô (złoti)
# Rajon Rëbnicô (zeloni)
# Rajon Dubasari (czerwioni)
# Rajon Grigoriopol (żółti)
# Rajon Słobodja (liliewi)
# Gard Bender (apfelzynowi)
# Gard Tiraspol (jasnozeloni)

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi
Dniéster

**Dniéster** (ùkr. Дністер*, Dnister,* rum. Nistru)  je rzéką w pòerénkowéj Eùropie. Płënjiô bez Ùkrajiniô, pòtim bez Mòłdawskô (na greńcë Mòłdawskô ë Pòdniéstrza) ë kùńczi biég w Czôrnim Mòrzu w Ùkrajinié. 
mały|Dniéster w Chotyniu.

## Geografjiô
Pòczątk Dniéstera je w Ùkrajinié, wnetk do gardu Drohobycz, krótkò do grańcë z Pòlską ë płënié kù Czôrnémù Mòrzu. Robi grańce Ùkrajini z Mòłdawskô ë pòtim Mòłdawskô z Pòdniéstrzã (de iure pòrénkòwô Mòłdawskô). 

W dólnéj dzélu rzéczi, zôpôdni sztrąd je wzgórzësti, czëdë pòrénkòwi je płasczi.

Rzéka de facto kùńczi Eùrasczi Step.
Aleksandra Dulkiewicz

mały|300x300px
**Aleksandra Maria Dulkiewicz** (ùr. 10 lëpińca 1979 rokù we Gduńskù) – Bùrméstrzéni Gduńska òd 2019. Przënôlégô do pòliticznégò karna *[[Wszëtkò dlô Gduńska|Wszëtkò Dlô Gduńska]] (pòl. Wszystko dla Gdańska)*.

## Żëcopis
### Rodzëna ë Żëce
Jéj dzadkòwié przëjichali do Gduńska pò II wòjnié. Córka Zbigniewa Dulkiewicza ë Izabeli Dulkiewicz z chëczë Łoś. Bëła jich piérszą córką, mó téż sostrã Martã. Jéj rodzëcë bëli za komùnë w òpòzëcji (Rësznota Młodéj Pòlsczi, *pòl. Ruch Młodej Polski*), przez to znôli Arkadiusza Rybicczégò, Dariusza Kobzeja ë Piotra Adamowicza. 

Mó córkã Zofiã (ùr. 2008)

W 1994 skùńcziła Gruntòwą Szkòłã nr. 50 we Gduńskù, w 1999 III Liceum Òglowoùczące we Gdùnskù, a w 2006 prawnicze studia na Gduńsczim Ùniwersytecé.

### Pòliticznô Aktiwnota
Bëła w karnie Młodzë Kònsérwatëscë (pòl. *Młodzi Konserwatyści*) ë w Karnie Kònsérwatëno-Lëdòwim (pòl. *Stronnictwo Konserwatywno-Ludowe*). W 1995 bëła aktiwna w prezydencką biôtkã Hannë Grąkiewicz-Waltz. W 2006 òstôła astistãtką Bùrméstera Paweła Adamowicza. 2009-2014 robiła w Eùropejsczim Centrã Solidarnotë (ECS). 

W 2010 ë 2014 ùziskała mandat radnéj Gduńska z karna Òbòwatélsczéj Platformë (pòl. *Platforma Obywatelska, PO*), a w 2014 szefową jéj karna radnich. Òd 20 strëmiannika 2014 do 14 stëcznika 2019 bëłą zôstãpczënią Bùrméstera Gduńska do spraw gòspòdarczéj pòliticzi. Òbczas samòrządnwch wëbòrów 2018 bëła szefową wëbòrczégò sztabù Paweła Adamowicza. W wëbòrach tich ùzëskała reelekcjã Radzëznë Gardu Gduńska z karna Wszëtkò Dlô Gduńska (pòl. *Wszystko dla Gdańska*). 

#### Bùrméstrzéni
14 stëcznika 2019 pò zabójstwié bùrméstéra Adamowicza, zaczãła pełnic òbrzésczi bùrméstéra Gduńska. 17 stëcznika 2019 bëła pòwółana przez wòjéwòdã Drelicha na òsobã p.ò. bùrméstéra. 

22 stëcznika 2019 kandidowała na Bùrméstera Gardù Gduńsk w przédterminòwich wëbòrach 3 strëmiannika. Mióła pòparcé PO, PSL, .N ë Zymka (pòl. *Wiosna*). W welowaniu mióła dobëtã w piérszéj tërzã, dobëtùjąc 139 790 głosów tj. 82,22%. Bëła zôprzésąrzóna na ùrząd 11 strëmiannika 2019, jakò piérsza białka na tim ùrzãdzã we Gduńskù.

Kategòrëjô:Gduńsk