open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jezoro Lewinkò

**Jezoro Lewinkò** - przëpłëwowi jezoro midze Strzépczã a Lewinkã w gminie Lëniô. Słëchô do Kaszëbsczégò Krôjòbraznégò Parkù ë je 1,3 × 0,26 km wiôldżé ë 12 m głãbòczi. Môłą strużką parłãczi sã z jezorã Miłoszewò bez co w jezorze je dosc wiele wòdnich krãceszków. Z jezora wëpłiwô rzéka Bólszewka.



Òbrôzk:Jez.lew2.JPG|Jezoro Lewinkò
Òbrôzk:Jez.lew3.JPG
Òbrôzk:Jez.lew.jpeg



Kategòrëjô:Kaszëbsczé jezora
Kategòrëjô:Kaszëbë
Jeleńskô Hëta

**Jeléńskô Hëta** – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Szëmôłd. Tu dzece w szkòle są ùczoné kaszëbsczégó jãzëka.

## Bùtnowé lënczi
*Jeleńska huta w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
*szkòła

Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd
Kategòrëjô:Kaszëbë
Sydonia von Bòrk

thumb|150px|Herb rodzëznë von Bòrk

**Sydonia von Bòrk** (1548–1620) - snôzô szlachcónka, chtërna nie bëła żeniałi i nié mia dzecé. Òna bëła niedowinnie òbsądzonô ò czarë np. ò sprowadzenie mòru na ród Grifitów, chtëren lata lateczny panowôł na Zôpadny Pòmòrsczi. Òna bëła scąti mieczą.

Kategòrëjô:Pòmòrskô
Stolemnô pùrchawica

thumb|Stolemnô pùrchawica
thumb|left|Stolemnô pùrchawica
**Stolemnô pùrchawica** (*Calvatia gigantea* (Batsch) Lloyd) - je wiôldżim grzëbã z rodzëznë pólnicowatëch (*Agaricaceae*). Òna rosce m. jin. na Kaszëbach np. w zélnikù i séwnikù. Stolemnô pùrchawica bëła òbjimniãtô ùrzãdową òchrónią do 2014 rokù.

## Bùtnowé lënczi
* Langermannia gigantea

Kategòrëjô:Grzëbë
Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha

**Pòczëj Kaszëbsczégò Dëcha** - turistno-nôtërny szlach we gminie Lëniô jaczi òstół òdemkłi w môju 2010 rokù. Jinicjatorã béł wójt gminë Lëniô - *Łukôsz Jabłońsczi*, chtëren przóde béł szkólnym kaszëbsczégò ë lubòwôł sã w kaszëbsczich lëteracczich dokôzach. Je to szlach midze 13 szôłtësczima wsama, dze pòstawióné są szlachòtë *Kaszëbsczich Dëchów*, chtëne zrobił Jón Réckò z Niebãdzëna (kòl Nowi Lãbòrsczi Wsë). 

We gminie Lëniô najdzemë szlachòtë:
* Kãtrzëno -> *[[Wëkrëkùs]]*
* Kòbëlôsz-Pòtãgòwò -> *[[Lubiczk]]*
* Lewinkò -> *[[Pùrtk]]*
* Lewino -> *[[Pikón]]*
* Lëniô -> *[[Rétnik]]*
* Miłoszewò -> *[[Damk]]*
* Niepòczołejce -> *[[Nëczk]]*
* Òsek -> *[[Jablón]]*
* Pòbłocé -> *[[Szëmich]]*
* Smażëno -> *[[Bòrowô Cotka]]*
* Strzépcz -> *[[Grzenia]]*
* Tłuczewò -> *[[Pólnica]]*
* Zakrzewò -> *[[Jigrzan]]*

Jinszë *Dëchë* najdzemë w ksążce Aleksandra Labùdë - "*[[Bògòwie i dëchë naj przodków]]*".
Kesha

thumb|Kesha (2019)**Kesha Rose Sebert** (*Kesha*), (ùr. 1 strëmiannika 1987 w Los Angeles) je amerikańską spiéwôrką.

Kesha
Lubiczk

**Lubicz** - jeden z 13 *Dëchów*, jaczé stoją w gminie Lëniô na turistno-nôtërnym szlachù ò pòzwie *"[[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha|Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]]"*.

## Òpisënk  [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]]

**Lubiczk** - je to strogòtlëwi duch lubòtnégò ùczëwù i seksu. Mùlcë so zadôwają **Lubiczka** nawzôsno, a tej ni mògą sã jedno bez drëdżigò òbeńc. **Lubiczk** dzejô w lëdzach.

**Lëdze gôdalë** :
**Òn cë mô wierã Lubiczka zadóné.*
**Lubiczk w nie wnëkôł*
**Lubiczk gò narabcził.*

## Szlachòta

**Lubiczk** stoji w Kòbëlôszu kòl błotka we wsë.

thumb|center|250px|Lubiczk
Pikón

**Pikón** - jeden z 13 *Dëchów*, jaczé stoją w gminie Lëniô na turistno-nôtërnym szlachù ò pòzwie *"[[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha|Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]]"*.

## Òpisënk  [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]]

**Pikón** - je to mërawi duch, sprôwca kôłtunów i dołemnotë, zadôwóny przez czarownice.

**Lëdze gôdalë** :
    -  *Czarownica mù zada Pikóna, bò kôłtun mù sã wëwijô.*
    -  *Chto je dołemónowati, ten mô w se Pikóna.*
    -  *Nasz czarzbón mòże wëgóniac zadónégò Pikóna*
    -  *Żebë w ce Pikón wnëkôł!*

## Szlachòta

**Pikón** stoji w Lewinie, kòl Starże, przë stegnie do kùrhanów.

thumb|250px|center|Pikón
Rétnik

**Rétnik** - jeden z 13 *Dëchów*, jaczé stoją w gminie Lëniô na turistno-nôtërnym szlachù ò pòzwie *"[[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha|Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]]"*.

## Òpisënk  [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]]

**Rétnik** - je to mëti duch, co mani lëdzy czarodzejską mùzyką. Haszczisz ògrôdzô mùzykańtów, ale pòdetkiwô jima zaczarowóné skrzëpice i trąbë abò jejich zamiéniô na zaczarowóé. Robi to wiedno w czasach zakôzónëch, na rozgracjach we wiôldżim pòsce abò agweńce.

**Lëdze gôdalë** :
    -  *Mùzykùje jak Rétnik.*
    -  *W jegò rãkach te skrzëpice jaż gôdają, gwës Rétnik mù je dôł.*
    -  *Czej na tëch skrzëpicach zamùzykòwôł, tej barch tuńca ògarinôł wszëtczich.*
    -  *Tak zagrôł na tim czarodzejnym flece, że rutë dërżałë w òknach.*
    -  *Czej rôz zagrôł na zaczarzonëch trąbach, tej nichtos ùzdrzôł Rétnika,
       jak nëkôł z dzewusem  w szôlony tuńc.*
    -  *Jidzesz na mùzykã, wëstrzegôj sã téj Rétnika!*

## Szlachòta

**Rétnik** stoji w Lëni, kòl Ùrzãdu Gminë.
thumb|250px|center|Rétnik kòl Ùrzãdu Gminë w Lëni
Bólszewka

**Bólszewka** abò téż **Lëzëńskô strëga** - rzéka na Kaszëbach, wëpłiwô z jezora Lewinkò kòl Lewinka ë kùńczi sã w rzéce Rédze kòl Bólszewa.
Płënie bez gminë Lëniô, Szëmôłd, Lëzëno, a téż Wejrowò.
Z Lewinka płënie do Pobłocégò, Smażena, Lëzëna, Gòscëcëna ë Bólszewa.

Nô zôczątkù je na wiż. 135 m n.p.m. a na kùńc blós na wiż. 30 m n.p.m., a ji dłëgòsc to 33,6 km.

Kategòrëjô:Kaszëbë
Wëkrëkùs

**Wëkrëkùs** abò **Wëkrëka** - jeden z 13 *Dëchów*, jaczé stoją w gminie Lëniô na turistno-nôtërnym szlachù ò pòzwie *"[[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha|Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]]"*.

## Òpisënk [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]]

**Wëkrëkùs** - je to mërawi duch niżészigò szlachù, demòn wëszczergów i przezwëstków.

**Lëdze gôdalë** :
    -  *To je taczi Wëkrëka!*
    -  *Ten knôp to jistny Wëkrëkùs.*
    -  *To wëszczerga jak Wëkrëkùs.*
    -  *Z tim le mie biéj do Wëkrëkùsa!*
    -  *Niech ce Wëkrëkùs halô!*

## Szlachòta

**Wëkrëkùs** stoji w Kãtrzënie kòl spòdlëczni szkòłe.

thumb|center|400px|Wëkrëkùs
Jablón

**Jablón** - jeden z 13 *Dëchów*, jaczé stoją w gminie Lëniô na turistno-nôtërnym szlachù ò pòzwie *"[[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha|Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]]"*.

## Òpisënk  [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]]

**Jablón** - to demòn sadów, sprôwca kradzë brzadów i jarzëtwë. Mieszkô w ògardach i sadach, dzejô w lëdzach. Je dëchã niżeszi randżi, słëgą **Pòkùsë**. Matczi strôszają nim swòje dzôtczi. 
Jablón jesz dzôsô dzejô, le ju nié tak mòckò jak pierwi. Jegò dzejanié i miono dżinie westrzód lëdzy, żëje le jesz w gôdkach i pòwiôstkach.

**Lëdze gôdalë** :
    -  *Òb noc Jablón gòspòdarził w naszim sadze.*
    -  *Jablóni skredlë szys wszëtek nasz brzôd.*
    -  *Jablóni pòczwordelë zôgónczi i wëkredle nama kapùstã.*
    -  *W tëch kùrpach sedzy Jablón.*
    -  *Jablón mô gò czësto òsamòtóné.*
    -  *Nie chòdzëta tam, bò Jablón sedzy na jabłónce i na waj dulczi!*
    -  *Pòżdôjta le, Jablón waj' weznie!*
    -  *Charłãzy jak Jablón.*
    -  *Jablón gò ju mô na swòjim rzetuskù.*

## Szlachòta

**Jablón** stoji w Òsekù, przë przëstónkù, w westrzódnim dzélu wsë.
thumb|250px|center|Jablón
Szëmich

**Szëmich** - jeden z 13 *Dëchów*, jaczé stoją w gminie Lëniô na turistno-nôtërnym szlachù ò pòzwie *"[[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha|Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]]"*.

## Òpisënk  [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]]

**Szëmich** - je to strogòtlëwi duch lasów, ògradzan ùbëtnëch cyszawów i zdôlnëch szëmów. **Szëmich** dzejô le dëcht w lasach. Spiéwie lasowim zwierzëcóm.

**Lëdze gôdalë** :
    -  *Zagrôł Szëmich spiéwã lasów.*
    -  *Szëmich dôł jim ùtulenié głãbòk w lese.*
    -  *Biej do lasa, a bãdze cë ùbëtno w òbarnim Szëmicha!*

## Szlachòta

**Szëmich** stoji w Pòbłocim, przë spòdleczni szkòle.
thumb|250px|center|Szëmich
Bòrowô Cotka

**Bòrowô Cotka** - jeden z 13 *Dëchów*, jaczé stoją w gminie Lëniô na turistno-nôtërnym szlachù ò pòzwie *"[[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha|Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]]"*.

## Òpisënk [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]]

**Bòrowô Cotka** - strogòtlëwi duch bòrów, sostra Bòrówca. Barni lasowé zwierzëce, ptôchë i dobrëch lëdzy. Ògrôdzô dzecë przed czarownicama i **Maniewidem**. Czej starszi jidą bez las, tej **Bòrowô Cotka** daje dlô dzôtk zôbôwczi, bómczi i òrzechë. Dzecë wiele dostôwają òd starëszczi - **Bòrowi Cotczi**.

**Lëdze gôdalë** :
    -  *Bòrowô Cotka pase zajce i sôrenczi.*
    -  *Héwo môta òd Bòrowi Cotczi!*
    -  *Pùdzemë do Bòrowi Cotczi za òrzechama!*

## Szlachòta

**Bòrowô Cotka** stoji w Smażënie, przë *19-stalatnim dworkù* (dzysô je tuwò Òstrzódk Rehabilitacje dlô Ùzależnionëch Lëdzy).
thumb|350px|center|Bòrowô Cotka

Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Grzenia

**Grzenia** abò **Grzenk** - jeden z 13 *Dëchów*, jaczé stoją w gminie Lëniô na turistno-nôtërnym szlachù ò pòzwie *"[[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha|Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]]"*.

## Òpisënk  [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]]

**Grzenia** - to strogòtlëwi duch i ògradzan spikù i snicô. Żużulkô marësznëch lëdzy do spikù i jich bùdzy welësznëch ze spikù.
Nié le dëcht lëdzy, ale **Grzenk** zybie do spikù zwierzëce, fiucëznã i òwadzëznã. Szëkùje jejim leże i mô je w ògradzym w jejich zëmòwim spikù.
Grzenk czerëje snicym. Wëprowôdzô nas z bezchwatnégò cała i pòkazëje nama, dze më  czedës bëlë i co nas żdże w przëchadnym. Ale më naszigò pòwiãzu z przeszłotą i przëszłotą, i wszechswiatem ni mòzemë rozmiôc, bò felec nama krëjamny wiadë staroswiecczich Egiptów, co no stoja wiele wëżi jak teôrtnô wiada ùczałëch naszich czasów.

**Lëdze gôdalë** :
    -  *Mùszã jic spac, bò Grzenk sã ju do mie mô.*
    -  *Zéwiesz, gwës Grzenk ce ju bierze.*
    -  *Pòscelë wërë, bò Grzenk mie ju do se òchli!*
    -  *Grzenia mie tłëcze, jidã so spac.*
    -  *Żużkôj le żużkôj, bò Grzenk cë ju piôsk w òczka sëpie!*
    -  *Spiochù, z ce je jistny Grzenk!*
    -  *Grzenia je ju krótko.* Bernard Zëchta, 1967
## Szlachòta

**Grzenia** stoji w Strzépczu, kòl Kaszëbsczégò Òglowòsztôłcącégò Liceum.
thumb|250px|center|Grzenia
## Lëteratura
Bernard Zëchta. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 379

Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Pólnica

**Pólnica** - to je pòlnô ùkôzka, a téż jeden z 13 *Dëchów*, jaczé stoją w gminie Lëniô na turistno-nôtërnym szlachù ò pòzwie *"[[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha|Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]]"*.

## Òpisënk  [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]]

Strôgô, snôżô i pësznô **Pòlnica**, duch białgłowsczigò ôrtu, dzejô le dëcht latem. Calëchnô nagô, z winôszkem z kwiatków na głowie, wiérzchùje na rãdim szëmlu, òbjeżdżô pòla i łączi i dze le wezdrzi - tam wszëtkò rosce w òczach. Chto chòc le rôz **Pólnicã** ùzdrzôł, ten je ùrzekłi i czecznieje z nieszczestlëwi lubòtë.

**Lëdze gôdalë** :
    -  *Pò tim deszczu Pólnica òbjeżdżô pòla.*
    -  *Stôri Jãdroch miôł bòdôj miec widzóné Pòlnicã na jawie.*
    -  *Lôtô za tim dzewusem jak za taką Pólnicą.*
    -  *Pólnica gò mô ùrzekłé.*

## Szlachòta

**Pólnica** stoji w Tłuczewie, kòl klepiska do grë w balã.
thumb|250px|center|Pólnica

## Lëteratura
* B. Sychta: *Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej*, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 122 

Kategòrëjô:Kaszëbskô mitologiô
Jigrzan

**Jigrzan** - jeden z 13 *Dëchów*, jaczé stoją w gminie Lëniô na turistno-nôtërnym szlachù ò pòzwie *"[[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha|Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]]"*.

## Òpisënk  [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]]

**Jigrzan** - je to strogòtlëwi duch, ògradzan jigrów i jigrzëcznëch, ùbaw, tunów i wszelejaczich rozgracëji. Za czôs pierwëch bëłë jigrë we wiôldżim ùwôżanim kù tczë słuńca, ògnia i widu. W swiãtëch gajach na grzëpach abò ùrzmach, przë notészi mùzyce, pôlëlë sobòtkã i sã wieselëlë, tunilë i wëstwôrzelë widzawiszcza, jakl na przëmiar **[[Scynanié Kani]]**. Jigrë rokroczno òdbiwałë sã latem na jigrzëcznëch górach w nôkrótszą noc w rokù. **Jigrzan** jesz dzys żëje i dzejô w sobòtkach.

**Lëdze gôdalë** :
    -  *Jigrzan dzejô wama redosc.*
    -  *Jes wiesołi jak Jigrzan.*
    -  *Sobòtka sã pôli na Jigrzëczny.*
    -  *Le dëcht na Jigrzëczną kwitnie parpac.*
    -  *W jigrach chwat i zdrowié, a szczescé w parpatnym kwiôtkù.*

## Szlachòta

**Jigrzan** stoji w Zakrzewie, kòl jigrowégò placu dla dzëci.
thumb|250px|center|Jigrzan
Damk

**Damk** - jeden z 13 *Dëchów*, jaczé stoją w gminie Lëniô na turistno-nôtërnym szlachù ò pòzwie *"[[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha|Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]]"*.

## Òpisënk  [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]]

Kaszëbsczi lud je barzëczkò òbszcządny, je téż òbszcządny w słowie i gôdce, wiele mësli, a mało gôgô. Ale nie lëdô tëch, co nick nie gôdają, le wiedno damią i mùczą.

**Damk** - je mërawim duchã tajemnotë i krëjamnotë. Barni i ògrôdzô damkùw, mùczków, samsonów i milczków, a do nich to nôleżą wszëtczé gùsła, ùroczi i czarzbë. Ten ôrt lëdzy nie jimô sã niżódny ùtcëwi robòtë, le brzątwi w czôrnëch mëslach i roji ò tajemnëch szëkach czarodzejnëch.
Z teôrtnëch lëdzy lëglë sã pierwi gùslarze, czarzbóni i czarzbónczi, czarownicë i czarownice.
Krëjamnô wiada przedërcha do naj czasów i jesz dzys dô ù nas lëdzy, co mògą ùroczëc i ùrok òdczënic, co pòd ògardzym **Damka** mògą różã i jiné bòląca zazegnac i procëmstawic sã rozmajitim chòtobóm i chëróm.

**Lëdze gôdalë** :
    -  *To je taczi damk, nick nie robi le dami.*
    -  *Damk ni eznaje smiéchù.*
    -  *Jak czarzbón dami i mùczi.*
    -  *Wëstrzegôj sã te damka!*

## Szlachòta

**Damk** stoji w Miłoszewie, kòl spòdleczni szkòłë.
thumb|250px|center|Damk
Nëczk

**Nëczk** - jeden z 13 *Dëchów*, jaczé stoją w gminie Lëniô na turistno-nôtërnym szlachù ò pòzwie *"[[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha|Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]]"*.

## Òpisënk  [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]]

**Nëczk** - je mërawim duch wodny niżészigò szlachù, sprôwca niewezpiecznëch wodnëch krãcëszków. Mieszkô i dzejô w mòrzach, mòrzëcach i raszach. **Nëczk** je służką **Òmańca**.

**Lëdze gôdalë** :
    -  *Wej, jak Nëczk wodã miele!*
    -  *W tim jezorze Nëczk wcygô lëdzy w swòje ledło.*
    -  *Czë ce Nëczk ni mô òsamòtóné?*
    -  *Nëczk ce wierã òchli do te mòrzëca.*
    -  *Niech ce Nëczk wcygnie w tã przepadniã!*

## Szlachòta

**Nëczk** stoji w Niepòczołejcach, niedalek jezora Niepòczołejsczégò.
thumb|250px|center|Nëczk
Bògòwie i dëchë naj przodków

**Bògòwie i dëchë naj przodków** - lëtracczi dokôz Aleksandra Labùdë z 1976 rokù, chtëren miół bëc przëłożenkã do kaszëbsczi mitologiji. 

*Aleksander Labùda* pisôł ò *Dëchach* do Pòmeraniji w 1977 ë 1978 rokù.

Ksążkã w 2008 rokù wëdôł Ùrząd Gminë Wejrowò a téż Bibloteka m. Aleksandra Labùdë w Bólszewie.

Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura

## Òbacz téż
Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha w Gminie Lëniô
Weterinarnô medicyna

thumb|Lékarzenié chòroscë zwierza
**Weterinarnô medicyna** je ùczbą jakô òbjimô całosc wiédzë ò zdrowim ë chòroscach zwierzów, jich lékarzenim ë zascyganiém.

## Bùtnowé lënczi
*(pl)

Kategòrëjô:Medicyna
Karwiô

thumb|right|Karwiô
**Karwiô** (pòl. *Karwia*, miem. *Karwen*) je wsą nad sztrądã Bôłtu na Kaszëbach,  w gminie Wiôlgô Wies, w ji zôpadnym parce.

Pierszô zmiónka ò Karwiô pòchôdô z 1274 rokù.
W XX-im stolatim miôł plac zacht rozwij wsë dzãka turistice.

## Bùtnowé lënczi
*Karwia

Kategòrëjô:Gmina Wiôlgô Wies
Pòlnica

**Pòlnica** to je stôrô wies kaszëbskô w pòmòrsczim wòjewództwie, w człëchòwsczim krézu, w gminie Człëchòwò.

Kategòrëjô:Człëchòwsczi kréz
Kategòrëjô:Kaszëbë
Parafijô p.w. Swiãti Katarzënë z Aleksandrëji w Krokòwie

thumb|right|Kòscół w Krokòwie
**Parafijô p.w. Swiãti Katarzënë z Aleksandrëji w Krokòwie** - to je stôrô parafijô w Krokòwie kòl Pùcka. W ni w - czedës kalwińsczim - kòscele terô mòdlą są téż Kaszëbi. 

Kategòrëjô:Kaszëbë
Pòlanowò

thumb|100px|right|Pòlanowsczi herb

**Pòlanowò** - (pl.: *Polanów*, miem.: *Pollnow*) - garc w kòszalińsczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie, mô jeden ùrząd dlô gardu ë wiesczi gminë. Krótkò Pòlanowa na górze w lasu je czasã kaszëbsczi òdpùst.

## Bùtnowé lënczi
*''Pollnow'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Vera Fischer

thumb|right|Vera Fischer
**Vera Lúcia Fische**, (ùr. 27 lëstopadnika 1951) je brazylską teatrownicą. 

Fischer, Vera
Dolmiérz

**Dolmiérz** (*Dołmiérz*, *Wiôldżi Dolmiérz*, pòl. *Donimierz*) – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Szëmôłd. Wies je pòłożoné kòl 16 km òd krézowégò gardu Wejrowò ë na szlachù wòjewódzczi dardżi 25px.

## Bùtnowé lënczi
* Donimierz Wielki w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd
Kategòrëjô:Kaszëbë
Kònarzënë (kòscérsczi kréz)

thumb|left|180px|Kòscół
**Kònarzënë** (pòl. *Konarzyny*) - to je kòcéwskô wies w Pòlsce, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscérsczim krézu, w gminie Stôrô Cziszewa. Tu je kòscół.

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Stôrô Cziszewa
Rôjkòwë

left|200px|thumb|Kòscół
**Rôjkòwë** (pòl. *Rajkowy*) - to je kòcéwskô wies w Pòlsce w òbéńdze Starogardsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w dërszewsczim krézu, w gminie Pelplin. Tu je kòscół ë szkòła.

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Dërszewsczi kréz
Parafijô p.w. Swiãtégò Miklosza w Gduńskù

[thumb|Krótkò tegò stôrégò kòscoła je pomnik [Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]]
**Parafijô p.w. Swiãtégò Miklosza w Gduńskù** - mô swój zaczątk w kòscele, chtëren pòstawic dôł w 1227 r. ksyzëc Swiãtopôłk II dlô klôsztoru dominikónów w Gduńskù. Òd 1840 rokù je to parafialny kòscół. W nim mòdlą są téż Kaszëbi. Krótkò tegò stôrégò kòscoła je nowi pomnik ksyzëca Swiãtopôłka II.

## Bùtnowé lënczi
*1886 (pl)

Kategòrëjô:Gduńsk
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Begonijô

mały|Begonijô
**Begonijô** – to je szlach roscënów z rodzëznë begonijowatëch. Òne są czasem pòsadzoné na grobach Kaszëbów. 
 
## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Bòtanika
Nowé Czaple

left|200px|thumb|Chëcz
left|200px|thumb|OSP
**Nowé Czaple**  (pl. *Nowe Czaple*) – kaszëbskô wies w Pòlsce, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô ë Kaszëbsczégò Krôjòbrazowégò Parkù, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Stãżëca. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã miészé kòlonie:
* Stôré Czaple,
* Czapelsczi Młin
## Bùtnowé lënczi
*5). Czaple nowe w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Stãżëca
Kategòrëjô:Kaszëbë
Pòmieczëńskô Hëta

left|200px|thumb|Chëcz
left|200px|thumb|Szkòła
thumb|Pòdwózark ògniôrzów w Pòmieczëńsczi Hëce
**Pòmieczëńskô Hëta**  (pl. *Pomieczyńska Huta*) – kaszëbskô wies w Pòlsce, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë. Tu je szkòła, a w ni dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. W Pòmieczëńsczi Hëce ùrodzył są Francyszk Grucza. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã miészé kòlonie:
* Nowinë

## Bùtnowé lënczi
*szkòła

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Kartuzë
Kategòrëjô:Kaszëbë
Barnówc

thumb|Johana von Puttkamer
**Barnówc** wies w gminie Kòłczëgłowë. We wsë je pałac z XVII stalata. Tu lubiała bëc Johana von Puttkamer (1824-1894).

Kategòrëjô:Gmina Kôłczëgłowë
Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz
Krokòwa

mały|Kòscół w Krokòwie
**Krokòwa** – je wiôlgą kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w pùcczim krézu, w gminie Krokòwa.  
Do òbéńdë wsë rëchòwóné są téż: Minkòwice i Gòszczëno, przez to òna mô charakter môłégò gardu. Tu je skrzëżowanié dróg i są dwie wojewódzczi drodżi.
Téż tu je sedzba gminë Krokòwò.

## Historëjô
Pierszé wiadło ò Krokòwi je zapisóné w 1288 rokù.
Wies dłudżi lata słëcha do familëji Krokòwsczich (von Krockow).

## Bùtnowé lënczi

* 2010

## Òbaczë téż
* Wiôlgô Piôsznica
* Żarnówc

Kategòrëjô:Gmina Krokòwa
Kategòrëjô:Pùcczi kréz
Helsinki

right|200px
right|200px
**Helsinki** (szwedzczi *Helsingfors*) je nôwikszim gardã Fińsczi ë od 1812 ji stolëcą.

* wiéchrzëzna: 715.55 km²
* lëdztwò: 584 420 mieszkańców (2010)

## Bùtnowé lënczi
* www.hel.fi

*
Lewijôk

thumb|Lewijôk
**Lewijôk** (*Antirrhinum majus* L.) - to je roscëna z rodzëznë przëdróżnikòwatëch (*Plantaginaceae*). Te kwiatë na Kaszëbach biwają w ògródkach, a czasem òne kwitną do kùńca rujana.

Kategòrëjô:Bòtanika
Glória Pires

thumb|180px|Glória Pires
**Glória Maria Cláudia Pires de Morais** (ùr. 23 zélnika 1963) je brazylską teatrownicą. 

Pires, Glória
Kòleczkòwò

thumb|left|Pòlskòjãzëkòwi pomnik w Kòleczkòwie
**Kòleczkòwò** – kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Szemôłd.

Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w pòstacje „Kòleczkòwò” òsta wprowadzónô 30 łżëkwiata 2010.

## Bùtnowé lënczi
*Koleczkowo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

## Przëpisczi

## Zdrzë téż
Krëjamnô Wòjskòwô Òrganizacëjô "Pòmòrsczi Grif"

Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd
Kategòrëjô:Kaszëbë
Bòrkòwò

**Bòrkòwò** (pl. *Borkowo*) – kaszëbskô wies w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Żukòwò. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.

## Bùtnowé lënczi
* Borkowo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów” 
* Szkòła

Kategòrëjô:Gmina Żukòwò
Kategòrëjô:Kaszëbë
Pierwòszëno

mały|
**Pierwòszëno** – wies w gminie Kòsôkòwò w pùcczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie. Tu béł ùrodzony Agùstin Krauze.

## Bùtnowé lënczi
* Agùstin Krauze

Kategòrëjô:Gmina Kòsôkòwò
Kategòrëjô:Kaszëbë
Heidelberg

**Heidelberg** - to je gard w Miemiecczi Federatiwny Repùblice. Òn je ùsadłi nad rzéką Neckar.

Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi
Hambùrg

thumb|Hambùrg (2017)
**Wòlny ë Hanzeatycczi Gard Hambùrg** (miem. *Freie und Hansestadt Hamburg*) - to je drëdżi nôwikszi gard Miemiecczi Federacëjny Repùbliczi na prawie związkòwégò kraju (landu), je nad rzéką Łabą. Mòrsczi pòrt tu je nôwikszim w Miemiecczi ë trzecim nôwikszim w Eùropie. W Hambùrgù je pòzwa *Kassubenweg* - Kaszëbskô Drogahttps://vymaps.com/DE/Kassubenweg-1768449/.

thumb|left|Hambùrsczi pòrt

Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi
Kategòrëjô:Ùzémczi artiklów
Bùdapeszt

thumb|left|Lińcuszny mòst w Bùdapeszce
thumb|Sztatura swiãtégò Sztefana w Bùdapeszce
**Bùdapeszt** - to je gard w Madżarsczi Repùblice i stolëca tegò państwa. Tu je znóny lińcuszny mòst.

Kategòrëjô:Madżarskô
Wijąg

thumb|
**Wijąg** (*Ulmus* L.) – to je szlach drzéwiãt, a czasem krzów z rodzëznë wijągòwatëch (*Ulmaceae*). Pólny wijąg rosce m. jin. na Kaszëbach.

Kategòrëjô:Bòtanika
Esbjerg

right|200px|Esbjerg
right|200px
**Esbjerg** je gardã w Dëńsce. Lëdztwò: 85,550 (2010).

## Bùtnowé lënczi
* www.esbjerg.dk

Kategòrëjô:Dëńskô
Helsingør

thumb|right|200px|Zómk Kronborg
right|200px
**Helsingør** je gardã w Dëńsce. Lëdztwò: 46,189 (2010).

## Bùtnowé lënczi
*  www.helsingorkommune.dk

Kategòrëjô:Dëńskô
Naestved

right|250px|Naestved
right|200px
**Naestved** je gardã w Dëńsce. Lëdztwò: 41 729 (2010).

## Bùtnowé lënczi
* www.naestved.dk

Kategòrëjô:Dëńskô
Noemi

200px|right|thumb|Noemi
**Noemi** (*Veronica Scopelliti*), (ùr. 25 stëcznika 1982 w Rzimie) je italską spiéwôrką.

## Diskògrafijô

### Albùmë
* 2009 - *Sulla mia pelle* (#3 Italskô - #44 Eùropa)
* 2010 - *Sulla mia pelle (Deluxe Edition)* (#3 Italskô - #42 Eùropa)
* 2011 - *RossoNoemi* (#6 Italskô)

### EP
* 2009 - *Noemi* (#8 Italskô - #97 Eùropa)

### Single
300px|right|thumb|Noemi ë Fiorella Mannoia
* 2009 - *Briciole* (#2 Italskô - #51 Eùropa)
* 2009 - *L'amore si odia* (Noemi ë Fiorella Mannoia) (#1 Italskô - #34 Eùropa)
* 2010 - *Per tutta la vita* (#1 Italskô - #42 Eùropa)
* 2010 - *Vertigini*
* 2011 - *Vuoto a perdere* (#6 Italskô - #47 Eùropa)
* 2011 - *Odio tutti i cantanti*
* 2011 - *Poi inventi il modo*
## Sanremo Fetsival
* 2010 - *Per tutta la vita* (Diego Calvetti, Marco Ciappelli) - 3:14

## Tour
* 2009 - *Noemi tour*: 20 px Italskô
* 2009/2010 - *Sulla mia pelle tour I*: 20 px Italskô
* 2010 - *Sulla mia pelle tour II*: 20 px Italskô, 20 px Sloweńskô
* 2011 - *RossoNoemi tour*: 20 px Italskô

## Bùtnowé lënczi
* Noemiofficial.it
* Oficial Youtube 
* Arcadinoemi.it
* Arca di Noemi Youtube
* Facebook noemiofficial
* Facebook arcadinoemi

Kategòrëjô:Mùzycë
Kategòrëjô:Italskô
Tårnby

right|200px|Herning
right|200px
**Tårnby** je gardã w Dëńsce. Lëdztwò: 40 214 (2009).

## Bùtnowé lënczi
*  www.taarnby.dk

Kategòrëjô:Dëńskô
Roskilde

thumb|left|Antwerpsczi wôłtôrz w Roskilde
right|200px|Roskilde
right|200px
**Roskilde** je gardã w Dëńsce. Lëdztwò: 46,701 (2010).

## Bùtnowé lënczi
* www.visitroskilde.com

Kategòrëjô:Dëńskô
Mölnlycke

right|250px
right|250px| Ùniwersytet Wendelsberg
**Mölnlycke** je gardã w Szwedzce. 

* wiéchrzëzna: 7.97 km²
* lëdztwò: 14 439 mieszkańców (2003)

## Bùtnowé lënczi
* Gmina Härryda 
*  Lëdowi Ùniwersytet ''Wendelsberg''

Kategòrëjô:Szwedzkô
Osasko

[350px|right|thumb| Osasko: http://tools.wikimedia.de/~magnus/geo/geohack.php?language=en&params=23_31_58_S_46_47_31_W 23° 31' 58" S 46° 47' 31" O]

60px|left

**Osasko** (*Osasco*), gard w Brazylëji.

## Spòdlowé pòdôwczi

* Lëdztwò (2009): 718646
* Gãscëzna lëdzy: 11 067,1 sztatur/km²
* Wiéchrzëzna: 64,935 km²
* Pòłożenié: 23° 31' 58" S 46° 47' 31" O
* Czasowô cona: -3 UTC
* Czerënkòwi numer: (+55) 11
* Administracëjô/ Bùrméster: Emídio Pereira de Souza

## Òbaczë téż
* Domôcô starna gardu
* https://web.archive.org/web/20080530101138/http://www.osascobrazil.com/

Kategòrëjô:Brazylskô
Miesądz

thumb|Widzënk Miesąca ze Zemi
**Miesąc** (jiné miona: miesidz, ksãżëc) to je jedurny nôtërny satelita Zemi. Òn krąży wkół Zemi ë mô rozmajité fazë. Na Miesącë bëlë w 1969 r. dwaji Amerikanie - Neil Armstrong i Edwin "Buzz" Aldrin. Promiéń je 1,737.5 km. Masa je 7.35 x 10^22 kg. Wiéchrzëzna 38 millionów km&#xB2;.

center

## Przëpisë

### Lëteratura
Bernard Zëchta. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 262 

Kategòrëjô:Astronomijô
Tallinn

**Tallinn** - to je estóńsczi gard, a téż stolëca Estóńsczi.  Czedës tu mieszkało wiele bôłtowëch Miemców. To bëła Eùropejskô Stolëca Kùlturë w 2011 rokù.

## Bùtnowé lënczi
* Ò Tallinnie (pò anielskù)

Kategòrëjô:Estoniô
Egipt

**Egipt** (arab. ‏مصر‎, *Miṣr*; egipsczi dialekt *Máṣr*; łac. *Aegyptus*; stgr. *Αίγυπτος*) – to je wiôldżé państwò na Nilem w nordòwo-pòrénkòwi Africe i dzélòwo w Azëji przez Sinajsczi półòstrów, ze stolëcą i nôwikszim gardã w Kairo. Jine wôżne gardë to Aleksandria, Luksor, Giza, Karnak, Abydos, Aswan, Abu Simbel, Port Said, Suez i Fajum. Egipt leżi nad Nilem, nôwikszą rzéką swiata i Africzi. W Nilu roscą papirusë, lotosë i żëją rzeczne zwiérze jakno krokodilë i hipopotamë. Egipt ma grańcã na nordze ze Strzódzemném Mòrzem, na pòrénkù Egiptu je Czerwióne Mòrze z hôwingą Suezu i hôwingą Akaba, na zôpadze Egipt mô dzél pustini Sahara, chtërna grańczë z Libia, i na pôłnim Egipt mô grańce z Sudanem. Kòl 4000–6000 lat temù nad Nilem òstała ùsôdzona stolemnô ciwilizacëjô Stôrożëtnégò Egiptu, znôna z piramid, chtërna warôwała wicy jak 3000 lat. 

mały|310px|left|Karta Egiptu z gardama Stôrożëtni Egipt to bëła jedno z nôstarszich ciwilizacëji swiata, dzélona na predinasticzni cząd, Stôre Państwò, Strzódne Państwò i Nowe Państwò. W predinasticznim cządze ni kraj to bëłë 2 stolemne, apartne kraje: Dólni Egipt na nordze kòl delty Nilu i Górni Egipt na pôłnim zdłużą Nilu. Przednicë Stôrożëtnego Egiptu mielë miono *faraon* (jakno faraón Ramzes, faraón Cheops, faraonka Hatszepsut abò faraonka Kleopatra). Pierszi faraón Narmer sparłãczeł Spódny i Górny Egipt w jedne państwò i ùsôdzył pierszą faraónską dinastiã Egiptu. Dzys historëjô Stôrégò Egiptu dzelona je téż na cządë dinasticzne, jaknò cząd dinastii XII abò cząd dinastii VII. Egipsczé faraónë bùdowalë stolemne piramidë i swiãtnice dlô baro wielu egipsczich bògów i bòżën egipsczi religie jak Izida, Amon-Ra, Bastet, Maat, Oziris, Szemet, Hathor, Thot, Anubis, Chnum i jin. W stôrożëtnim Egipce brëkòwano hieroglifë do pisaniô na papirusach i mùmifikòwano lëdzë pò smiercë. Do dzys w Egipce mòże òbôczëc na dôwne piramidë, nekropolie faraonów i swiãtnice, a egipsczé mùmie, papirusë, szlachotë i jine egipsczé stôrodôwnotë mòże òbôczëc w egipsczich muzeach, a téż w muzeach na całim swiece jaknò w Parizu, Bërlënie i w Pòlsce. 

## Galeriô

Òbrôzk:All_Gizah_Pyramids.jpg|Piramide w Gizie, Egipt
Òbrôzk:Tutmask.jpg|Faraon Tutanchamon
Òbrôzk:Nofretete_Neues_Museum.jpg|Nefretete, białka faraona Achenatena
Òbrôzk:Philae_temple_aswan.jpg|Swiãtnica bòżëne Izidy w Philae
Òbrôzk:SFEC_EGYPT_ABUSIMBEL_2006-003.JPG|Szlachota faraona Ramzesa II w Abu Simbel
Òbrôzk:Ramses-Station.jpg|Stacëjô Ramzesa w kairsczim metrze
Òbrôzk:Cairotower.jpg|Stolemnô wieżô Borg Al-Qāhira w Kairo
Òbrôzk:Luxor_R07.jpg|Gard Luksor w Egipce
Òbrôzk:Esna_Temple_R02.jpg|Swiãtnica bòga Chnuma w Esna
Òbrôzk:%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B2%D9%87.jpg|Gard Giza z piramidama
Òbrôzk:Hatschepsuttempel.jpg|Grobowa swiãtnica faraonki Hatszepsut w Egipce


## Bùtnowë lënczi

Kategòrëjô:Egipt
Podolsk

**Podolsk** (rus. Подольск) je gardã w Rusce. Lëdztwò: 183,095 mieszkańców.

Kategòrëjô:Ruskô
Kòlbrzég

thumb|100px|left|Kòlbrzesczi herb
thumb|130px|Kòlbrzeskô kònkatédra

**Kòlbrzég** (we zdrojach: *Kòlbrzèg* (Cenôwa); pòl. *Kołobrzeg*, miem. *Kolberg*) - gard ë gmina w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie. Tu je mòżlëwé słonowòdowé kąpanié. Kòl 1370 rokù tu bëło gôdóné pò kaszëbskù.

Nadanié gardnëch prôw: 1255 
Wiéchrzëzna: 25,7 km² 
Lëdztwò: 46 830 mieszkańców (2014)

## Lëteratura
*Stefan Ramułt:*Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Redakcja i korekta Jerzy Treder, Gdynia* 2011, 533.

## Bùtnowé lënczi
* Domôcô starna gardu
* Cassuben, 1654
* Cassubia - Colberg
* Kołobrzeg w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

## Òbaczë téż
Kaszëbi

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Kòszalëno

mały|right|Kòszalëńskô katédra
mały|100px|left|Kòszalëńsczi herb
mały|100px|left|Stôri kòszalëńsczi herb
mały|100px|left|Nôstarszi kòszalëńsczi herb (jaczim béł baro krótkò)
**Kòszalëno** (we zdrojach: *Kòszaléno* (Cenôwa); pòl. *Koszalin*, miem. *Köslin*) – gard w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie.

* Nadanié gardzczich prôw: 1266
* Wiéchrzëzna: 98.33 km²
* Lëdztwò: 107146 mieszkańców (2009)

## Bùtnowé lënczi
* Domôcô starna gardu
* Cassuben, 1654
* Koszalin w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
* Kaszëbi (pl)
* Związkowi Kaszubów

## Òbaczë téż
* Kaszëbi

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Bùrczibas

**Bùrczibas** – jinstrument zrobiony z bùsczi pò bómkach (abò môłi beczczi) i kóńsczich włosów. Do graniô na nim je trzeba trzech lëdzy (jeden mòcno trzimô pód pôchą bùskã, drëdżi pòléwô włosë, a trzecé za nie pòcygô). Na Kaszëbach rôz czedës Trzej królowie mielë bùrczibas, bò "Trzej królowie bez bùrczibasa, to nie są żódné królowie".

## Lëteratura
Sychta B.: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, t.VII(1976), s. 28
## Bùtnowé lënczi
* 1971 rok
* archive.org
* http://www.youtube.com/watch?v=R2S1EZL1hx0&list=PL4ACDE28835FBFCA1
* http://www.europeana.eu/portal/record/09404/AA09B2990ED5E3A1521A768B213540AAEF51659F.html

Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Turkù

thumb|Widzënk kòl katédrë w Turkù òb jeséń
**Turkù** - to je fińsczi gard. To je partnersczi gard Gduńska.

## Bùtnowé lënczi
* Ò Turkù (pò anielskù)

*
Mölndal

right|250px
**Mölndal** je gardã w Szwedzce. 

* wiéchrzëzna: 34,52 km²
* lëdztwò: 38 608 mieszkańców (2009)

## Bùtnowé lënczi
* Domôcô starna Gardu 

Kategòrëjô:Szwedzkô
Kungälv

right|250px
**Kungälv** je gardã w Szwedzce. 

* wiéchrzëzna: 10.96 km²
* lëdztwò: 21 139 mieszkańców (2005)

## Bùtnowé lënczi
* Gmina Kungälv 

Kategòrëjô:Szwedzkô
Uppsala

thumb|Katédra w Uppsali
right|250px
**Uppsala** je gardã w Szwedzce. 

* wiéchrzëzna: 47.86 km²
* lëdztwò: 197 787 mieszkańców (2010)

## Bùtnowé lënczi
* Gmina Uppsala 

Kategòrëjô:Szwedzkô
Riga

thumb|Fana gardu
**Riga** (łotewsczi *Rīga*) je stolëcą i nôwikszim gardã Łotwë .

* wiéchrzëzna: 307,17 km²
* lëdztwò: 706 413 mieszkańców (2010)

## Bùtnowé lënczi
* www.riga.lv

Kategòrëjô:Łotwa
Daugavpils

thumb|Daugavpils (Dwinsk) kòl 1912 rokù
thumb|
**Daugavpils** je drëdżim nôwikszim gardã Łotwë.

* wiéchrzëzna: 72.48 km²
* lëdztwò: 95 467 mieszkańców (2016)

Tu mieszkô wiele Pòlôchów i Rusków (pòlskô pòzwa gardu: *Dyneburg*, ruskô: Даугавпилс).

## Bùtnowé lënczi
* Domôcô starna gardu 

Kategòrëjô:Łotwa
Jēkabpils

thumb|Plac Stôri Gard
thumb|
**Jēkabpils** je łotewsczim gardã.

* wiéchrzëzna: 23 km²
* lëdztwò: 24 146 mieszkańców (2016)

## Bùtnowé lënczi
* Domôcô starna gardu 

Kategòrëjô:Łotwa
Pôrsãta

[thumb|Pôrsãta w [Kòlbrzég|Kòlbrzegù]]
**Pôrsãta** to je rzéka dłużawë 127 km. Òna wpłiwô do Bôłtu. 

Kategòrëjô:Geògrafijô
Słëpiô

[200px|thumb|Słëpiô w [Słëpskù]]
[thumb|Słëpiô w [Tëchlëno|Tëchlënie]]
**Słëpiô** (pòl. Słupia) to je rzéka dłużawë 138 km. Òna wpłiwô do Bôłtu. 

## Bùtnowé lënczi
*''Słupa'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Geògrafijô
Réda (rzéka)

thumb|Mòst na Rédze
**Réda** to je rzéka dłużawë 45 km. Òna wpłiwô do Pùcczi Hôwindżi. W ni mòże żëc lasfór. 

## Bùtnowé lënczi
*''Reda'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Geògrafijô
Pùtnica

thumb|Pùtnica
**Pùtnica** to je rzéka dłużawë 9 km. Òna wpłiwô do Pùcczi Hôwindżi. 

Kategòrëjô:Kaszëbë
Maszop

**Maszop** - rëbôk z maszoperëji. Taczi rëbôcë łowią w Bôłce razem - maszoperëją. Mòże rzec: "Maszop maszopòwi krziwdë nie zrobi."

Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Łëpawa (rzéka)

[thumb|150px|left|Łëpawa w [Smôłdzëno|Smôłdzënie]]
**Łëpawa** to je rzéka dłużawë 98,7 km. Òna wpłiwô do Bôłtu. 

Kategòrëjô:Kaszëbë
Biôłô Rzéka

thumb|300px|
**Biôłô Rzéka** - to je terô dzél Rëmi. Tu ùrodzył sã Jerzi Tréder.

## Bùtnowé lënczi
*Białarzeka w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Rëmiô
Darżlëbié

thumb|Krziż w Darżlëbim

**Darżlëbié** (pòl. *Darzlubie*) - to je kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie,
w pùcczim krézu, w gminie Pùck.  Tu przë dardze stoi sklep groszek i kaplëczka sw. Rózelë z I pòłowë XIX stalata. Dlô turistów je tu plac "U Kaszuba".

## Historëjô

Pierszé wiadło ò ti wsë je zapisóné w 1296 rokù - tëdë òna słëcha jakno "Darsolube" 
do ricerza Redosłôwa ze Strëdżi. Wies dłudżi lata słëcha do cëstersów.

## Òbaczë téż
*Wiôlgô Piôsznica
*Żarnówc
## Bùtnowé lënczi
*Legenda

Kategòrëjô:Gmina Pùck
Kategòrëjô:Pùcczi kréz
Jizdebka

**Jizdebka** to je rzéka dłużawë 11,8 km. Òna wpłiwô do Pùcczi Hôwindżi.

Kategòrëjô:Kaszëbë
Otto von Bismarck

|thumb|Otto von Bismarck
**Otto von Bismarck** (1815 – 1898) - béł prësczim kanclérzã, ùtwórcą sparłãczonégò państwa, Miemiecczi Rzeszë. Ten ksyżã miôł swòje priwatné zrzeszenia z Kaszëbama bò pisôł, że w Bëtowszczi Zemi w rozcygający sã wkół pùstoce czëc je le „wëcé wilków i Kaszëbów”. Dzélã prësczégò i bismarckòwsczégò na Pòmòrsce mitu béł ùrëchlony pò wòjnie freńcëskò-prësczi, dzãka złotu wëgrónëch, gòspòdarczi rozwij Prës, òsoblëwò jegò wschódnëch, junczerzczich prowincëji, do chtërnëch barżi nôleżała Zôpadnô Pòmòrskô, miéj Zôpadné Prësë. Òn béł junkrem.

Derdowsczi mòże pòd amerikańsczim cëskiem napisôł:  "Na wieczné czasë darząc gò fòlwarkã/Ònã pòsadłosc przezwalë Bismarkã" 

Kategòrëjô:Miemcë
Nosôcz

thumb|Nosôcz

**Nosôcz** (*Scolopax rusticola*) – strzédny wanożny ptôch z rodzëznë bekasowatëch (*Scolopacidae*). Na tego ptôcha Kaszëbi gôdalë czasem lasny bekas.

Kategòrëjô:Bekasowaté
Żôłdzë

**Żôłdzë** (*Coryza contagiosa equorum*) są chërą kòni, colemało schòrzałé są zgrzebce. Do chòroscë doprowôdzy bakteriô *Streptococcus equi*. 

Kategòrëjô:Weterinarnô medicyna
Sëwô plëszka

thumb|Sëwô plëszka

thumb|left|Gniôzdo sëwi plëszczi

thumb|Sëwô plëszka (pòtomstwò)
**Sëwô plëszka** (*Motacilla alba*) – môłi ptôch z rodzëznë plëszkòwatëch. Òna żëje m. jin. na Kaszëbach ë tu mòże miec gniôzdo.

## Lëteratura
* Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 338.

Kategòrëjô:Ptôchë
Cytrónowô plëszka

thumb|Cytrónowô plëszka

**Cytrónowô plëszka** (*Motacilla citreola*) – môłi ptôch z rodzëznë plëszkòwatëch. Òna żëje m. jin. na Kaszëbach. 

Kategòrëjô:Ptôchë
Szarô foka

thumb|Szarô foka - òna
thumb|left|Szarô foka
**Szarô foka** (*Halichoerus grypus*) - to je rabùszny susk z rodzëznë fokòwatëch. Òna żëje m.jin. w Bôłce.

Kategòrëjô:Susczi
Pòmòrsczé wòjewództwò (Palatinatus Pomeranensis)

thumb|Herb pòmòrsczégò wòjewództwa
**Pòmòrsczé wòjewództwò** (*Palatinatus Pomeranensis*) - bëło w latach 1466–1772 jedną z jednostków pòdzélënkù Królewsczich Prës. Òno ségało do Bôłtu, a mieszkało w nim dosc wiele Kaszëbów. W latach 1637-1657 w nim bëła Lãbòrzkò-bëtowskô Zemia. Stolëca bëła w Skarszewie. Swégò czasu òno miało wiéchrzëznã 12 907 km²

Kategòrëjô:Kaszëbi
Tajwan

**Tajwan (Chińskô Repùblika)** je państwã w Azëji, na òstrówie o tim samim mionie (przódë Fòrmòzô).

## Historiô
W XIX stalata bëła tuwò Repùblika Tajwanu (Fòrmòzë), chtërna òderwała sã ôd Chińsczégò Césarstwa, òstała pòdbita bez Japòńskô, bëła w ich òwładze do 1945, czedë òstała zwarcëna Chinom. W 1949 wiornął tuwò rząd Czang-Kaj Szeka, z przëczënë wòjnë domôcej naczãtô bez kòmùnistów.

## Przëpisë

Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Kategòrëjô:Chinë
Strzébrznô miewa

thumb|Strzébrznô miewa

**Strzébrznô miewa** (*Larus argentatus*) — to je wieldżi wòdny ptôch z rodzëznë miewów (*Laridae*). Òna żëje m.jin. na Kaszëbach a mòże miec pizglãta téż na dakach bùdinków.

Kategòrëjô:Miewë
Swiecëno

thumb|Widzënk ze Swiecëna
thumb|
**Swiecëno** to je starô kaszëbskô wies w gminie Krokòwa, w pùcczim krézu. W 1462 rokù kòl ti wsë bëła pòlskò-krzëżackô bitwa. Pòlôcë dobëlë, równak to bëłë cążczé czasë dlô Kaszëbów. Tu ùrodzył sã Alojzy Bùdzysz.

## Bùtnowé lënczi
*''Świecin'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Krokòwa
Wëszecëno

**Wëszecëno** - to je wies w lëzyńsczi gminie, w wejrowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. W 1734 rokù kòl ti wsë bëła pòlskò-ruskô bitwa. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.

## Bùtnowé lënczi
*''Wyszecin'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
*szkòła

Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz
Kategòrëjô:Gmina Lëzëno
Lãbórg

**Lãbórg-[[Norda|Norda kaszëbsczi]]**  (téż: **Łebno**, **Lãbórch**, we zdrojach: **Łebno* (E. Breza), *Lebenporg*, *LEBĒPORG* 1507, *Lewenborch*, *Lauenburg*, *Lębórg* (Cenôwa); pòl. *Lębork*, miem. *Lauenburg i. Pom.*) je krézewim gardã w Pòmòrzczim Wòjewództwie. Czedës wôżny gard w Lãbòrzkò-Bëtowsczi Zemi. W 2004 rokù bëło tu 35154 mieszkeńców. Lãbórg òpisywôł wiele w swòjim ùsôdztwie kaszëbsczi pisôrz Sztefón Fikùs. W tëch starnach mòże bëc pòd zemią dosc tëli széfrowégò gazu.

## Galeriô

Lębork mury obronne.jpg|Fòrtifikacëjô w Lãbòrgù
Lębork kościół 2.jpg|Rzëmskòkatolëckô Cerczew Sw. Jakùba w Lãbòrgù
Zamek krzyżacki Lębork.jpg|Krzëżôcczi zómk w Lãbòrgù


## Deklinacëjô
* Nazéwôcz: **Lãbórg**
* Rodzôcz: **Lãbòrga**
* Dôwôcz: **Lãbòrgòwi**
* Winowôcz: **Lãbórg**
* Narzãdzôcz: **Lãbòrgã**
* Môlnik: **Lãbòrgù**
* Wòłiwôcz: **Lãbòrgù!**

## Gard
* Lëdztwò gardu: 34 500 (2026)
* Wiéchrzëzna gardu: 17,86 km²

## Historëjô
Lãbórg bëł czedës wôżnym gardã w Lãbòrzkò-Bëtowsczi Zemi, chtërna béła lennã Pòlsczégò Królewstwa, a w pachce to mielë pòmòrzczi ksyżëcë ë brambòrzcy jelechtorzë.

### Słôwny lëdze
* Sztefón Fikùs

### Stôrodôwnotë
* Krzëżôcczi zómk
* Fòrtifikacëjô
* Rzimskòkatolëcczi Kòscół Sw. Jakùba 

## Kùltura
* Bibloteka
* Mùzejô

### Jinszô wëdowiédzô
* Partnersczima gardama Lãbòrga są: Diddeleng w Luksembùrsce ë jin. 

## Òbaczë téż
* Pòmòrsczé wòjewództwò

## Lëteratura
* Jan Mòrdawsczi : *Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb*; dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gduńsk 2008, ISBN 978-83-87258-13-9

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

* Domôcô starna gardu
* ''Leweborch'' ë Cassubia na kôrce kòl 1600 rokù
* Lębork w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Lãbòrzczi Kréz
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Pòmòrzczé Wòjewództwò
Gmina Łãczëce

thumb|Herb gminë 
**Gmina Łãczëce** - to je wieskô gmina w wejrowsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie. Òna je w nordowim dzélu pomòrsczégò wòjewództwa, midzë Wejrowem a Lãbòrgiem. To je nôwikszô gmina w wejrowsczim pòwiace. Na westrzódkù gminë je wies Łãczëce, chtërna je stolëcą gminë.

!
Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz
Grif

**Grif** - pòzwa pòchòdzy z grecczigò gryps, łac. *gryphus* i òznôczało *cos héklowatigò*. To pòwiôstkòwi zwiérz ,w pòłowie lew, w pòłowie rabùszny ptôch. Òrzłową mô głowã, sznobel, skrzidła i krale. Òn téż mô pótë, srąb i ògón lwa. Lëdze antikòwi ùznôwelë, że grifë pilëją górów złota, a dzérzników, chtërny próbùją tam pòdéńc, pòriwają razã z kòniama.W strzédnëch wiekach szlachòtë grifa zjawiłë sã w Europie. Mòże bëc, że przęnioslë je pierwsi ricerze, co wãdrowelë pò rozmajitëch krajach.W Pòmòrsce i Kaszëbsce grif je òd XII wiekù, ale òstateczno za herb Kaszëb ùznôł gò Aleksander Majkòwsczi.

## Grif w heraldice
[200px|thumb|right|Grif na sztãplu Sambòra II z [1229]]
Grif - herb ksyżëców, chtërny czedës rządzelë na Kaszëbach. Ten pòwiôstkòwi zwiérz mô tylny dzél lwa, ale téż dzëbã
i dwa skrzidła wiôldzégò òrzła. Na głowie òn mô ùszë. Jakno herb Lãbòrzkò-bëtowsczi Zemi òn béł czôrny na żôłtim
tle. Zdrzi w lewò, ógón mô zwiniãti midzë nogoma.

### Grif w kaszëbsczi lëteraturze i kùńszce
Żôłté Grifë są w archikatédrze w Òlëwie. Derdowsczi pisôł ò żôłtim Grifie na czerwionym tle. Cządnik "Gryf" z 1911 r. miôł na winiece Grifa, a szlachùją za nim te z kaszëbsczëch wësziwków. Trepczik pisôł ò A. Majkòwsczim:
"Czôrny Grif Ce òddzãkùwô, òbjimô jak mac,/
Kniezową bò pòczestnosc Cë znanką tą chce dac."

Kategòrëjô:Kaszëbë
Przëmierze

thumb|
**Przëmierzé** – 1) zrzesz midze Bògã a Jizraelitama. Bóg przërzekł jiscënk ò Jizraelsczi naród, prowadzëc gò ë bëc z nim. Jizraelicë przërzeklë Bògu bëc Jegò narodã, kòchac Gò ë przestrzegac przëkôzënków (Wj 19,40). Nie bëlë temù do kùca wierny. Robiëlë lëchò w òczach Bòga. Nie przëjãlë téż Jezësa jakno Mesjasza – Sëna Bòżégò. Zrzesz zawiérôł Bóg w Starim Testamence z prorokama Noem, Abrahamem i z całim Jizaelem pòd Sënajem (zalakowóny krwią celców). To òstatny òbrzeszało Jizraela do wiernote Jahwe ë pòswiącëwało naród dlô Bòga. Dlô proroków je òno wiernotą Bògù wobec niewierny òblubienice Jizraela. Równoczasno je òno pòdstawą òdnowieniô na przindnosc związkù òsłabłégò przez ta niewiernotã. Òdnowienié mô charakter Nowégò Zrzeszeniô zawartégò przez Bòga z Jégò ludem, z Kòscołem, zalakowóné òstało Krwią Jezësa Christusa,chtëren je rãczelnikom ë arciksãdzem tegò Zrzeszeniô
2) Przez smierc Jezësa òstało zrobioné z lëdzama nowé ë wieczné zrzeszenié (1 Kor 11,25)

## Bibliografiô
# Marianna Ligendza, Mały Słownik Pojęć i Symboli Religijnych, W-wa 1993 r.
# Jewish Encyclopedia: Covenant: The Old and the New Covenant (ang.)
# Jon Ruthven, "'This Is My Covenant with Them': Isaiah 59.19-21 as the Programmatic Prophecy of the New Covenant in the Acts of the Apostles." Journal of Pentecostal Theology 17 (2008), Part I: 32-47; Part II: 219-37.

Kategòrëjô:Religijô
Tósz

thumb|Òwczôrk miemiecczi
**Tósz** (abò **domôcy pies**; łac. *Canis lupus f. familiaris syn. Canis familiaris*, *Canis lupus familiaris*) – rabùszny susk z rodzëznë psowatëch, òbłaszczëwiony òtrok szarégò wilka. Òd czasu òbswòjeniô pòwstało wiele ôrtów tószów, chtërne mòcno jinaczą sã czej chòdzy ò mòrfòlogiã i ùżëtkòwé znanczi. 

Żle to jidze ò  ùżëtkòwé znanczi tósz mòże bëc brëkòwóny jakò: 
*tósz òbronny: òwczôrk miemiecczi, rottweiler, doberman;
*tósz jachtarsczi: pointer, wyżłë, ògarë, chartë;
* tósz pasterszczi: border collie, welsh corgi, òwczôrk australijsczi, kelpie;
* tósz òpiekùn;
* tósz retôrz;
* tósz szandarzën: òwczôrk miemiecczi, sznaucer. 

Kategòrëjô:Psë
Kòminôrz

thumb|200px|Kòminôrz
**Kòminôrz** - rzemiãsnik, chteren zajimô sã czëszczeniém kòminowëch dargów. 
### Rozmajitoscë
Kòminôrz mòże lëdzóm pùcowac piécczi doma. Ju w IV wiekù lëdze zaczãlë bùdowac kòminë. Czedës na Kaszëbach bëłë bùdowóné szeroczi kòminë - na dwa métrë w kwadrace ù pòdstawë. Wark kòminôrza pòwstôł razã z technologicznym pòkrokã w swiece. Czedës lëdze zmerkalë, że òdżin mòże przeniesc baro wiôldżi stratë tam, gdze nie achtnie sã robòtë kòminôrza. Tedë òni ùznalë, że kòminë mùszą bëc wëmiôtóné przez kòminôrza. To nastało midzë Kaszëbama pôrã lat pò I swiatowi wòjnie. Za tą robòtã przë kòminach wszëtczich bùdinków trzeba bëło płacëc i gbùrzë nie chcelë słëchac tegò nôkazu.

Patrónã kòminôrzów je swiãté Florian chtërnégò wspòminô liturgio w katolëcczim  kòscele 4 maja. Przòde lat sã stronama gòdało, że jak widzisz kòminôrza te mùsisz sã chùtkò złapic za knãpka, te òn mòże przëniesc szczãscé. Stronama biwało tak, że kòżdô gòspòdëni chca, żebë ji chëcze kòminôrz òdwiedzôł nôprzód, bò jegò ruchna bëłë tedë jesz czesté - niéòsmòloné sôdzą. Ta  gòspòdëni do chtërni òn przëszedł piérszi, ta bëła sczãslewô.

## Lëteratura
Augùstin Chrabkòwsczi: Jak jô béł bògati, Banino (2007), s. 59

Kategòrëjô:Warczi
Wãbórk

**Wãbórk** - biwô zrobiony z blachë, przóde béł z drewna, terô czãsto z plasticzëznë. Czasã wëzdrzi kąsk jak walc. Służi do noszeniô wòdë i jinszëch ceków, taczich jak np. mlékò. Mòże bëc téż ùżiwóny do sëpnëch materiałów, jak piôsk, wãdżiel czë zôrno. Wãbórk mô pałągòwaty chwët. Wãbórk mòże òbrëmic kòl 15 litrów.


Òbrôzk:Seau à puits.jpg|Wãbórk z blachë
Òbrôzk:Medinis kibiras. 2007-04-21.jpg|Drewniôk - wãbórk z drewna
Òbrôzk:Seau incendie.jpg|Wãbórk do gaszeniô ògnia
Òbrôzk:Seau à charbon.jpg|Wãbórk na wãdżiel
Òbrôzk:Bucket.agr.jpg|Wãbórk z pòlipropëlenu (plasticzëznë)
Òbrôzk:Sand bucket.jpg|Wãbòruszk (zabôwka)


Kategòrëjô:Statczi
Niwizna

**NIWIZNA** równiô, pòl. poziom. Òd francëszczigò niveau, w niemiecczim téż ùżiwóné. Stóri lëdze pòd Kartëzama ùziwająją tégò słowa.
Kòło

mały|Białka z kòłem kòl 1890 rokù
**Kòło** - to je dargòwô tërlëka, chtërny nëkòwną mòcą są lëdzczi mùskle przë ùżëcém pedalów. Prawie wiedno dwùkòłowi, jednoszlachòwi, z kòłama ò ti sami przemiarze i lińcuchòwim nëkã na tylné kòło. Jachanié na kòle, żebë sprawic sobie tą jazdą ùcechã to je kòłowô turistika. Przóde lat noszëł pòzwã wielocyped i bicykl. Terô pòlskô pòzwa pòchòdzy òd brëtëjsczi firmë Rover, chtërna przódë zajima sã robieniém kòłów.

Kategòrëjô:Turistika
Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò

**Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò** (pòl. *Województwo kujawsko-pomorskie*) – to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù Pòlsczi Repùbliczi.

Stolëcznyma gardama kùjawskò-pòmòrsczégò wòjewództwa są Bëdgòszcza ë Toruń.

Wiéchrzëzna - 17 969 km²Lëdztwò - 2 068 000

### Pòmòrsczé gardë

* 24 px Kamiéń
* 24 px Mrocza
 
* 24 px Nakło
* 24 px Nowé 
 
* 24 px Sãpólno 
* 24 px Swiecé
 
* 24 px Tëchòlô
* 24 px Wiãcbórg


### Chełmińsczé gardë

* 24 px Brodnica
* 24 px Chełmno
 
* 24 px Chôłmżô
* 24 px Gòlëb-Dobrziń
 
* 24 px Grëdządz
* 24 px Kòwôlewò
 
* 24 px Rypin
* 24 px Toruń 
 
* 24 px Wąbrzézno 


### Kùjawsczé gardë

* 24 px Aleksandrowò
* 24 px Bëdgòszcza

* 24 px Kòrónowò
* 24 px Lubraniec


!
Równiô

thumb|250px|Mùlarskô równica
**Równiô** - w technice (np. w bùdowiznie) do ji wëznôczaniô je dobrô równica.
 

Kategòrëjô:Fizyka
Lew

[thumb|Azjacczi lew (''Panthera leo persica'') - w [Zoolodżny ògard|zoolodżnym ògardze]]
**Lew** (*Panthera leo*) - to je susk z rodzëznë kòtowatëch. 

Ten rabùszny zwiérz je w herbie m.jin. Pùcka.

Kategòrëjô:Susczi
Kòłowô turistika

thumb|Kòło do jachaniô, żebë sprawic sobie tą jazdą ùcechã
**Kòłowô turistika** - jachanié na kòle, żebë sprawic sobie tą jazdą ùcechã np. kòłową stegną, a przë tim òbzerac snôżé widzënczi.

## Bùtnowé lënczi
*Kòłowô turistika kòl Kartuz

 

Kategòrëjô:Turistika