Szabla

mały
**Szabla** to je bróń secznó- długô co są zaliczo do kategorii bróni biôłi, ùżëwało jã wójskó w stôrodóny  czasë. W Pòlsce robiała wiôlgą zwënégã piąc wieków, stosowônó bëła  wé  wójennô wëprawë. Szabla to bëło militarnô wëpósażenié w gòtowóscë  na wójenã  ricérzów.
## Pòchòedzné
Pierszi  szablã wëkónalë warkówó wëuczony mestré  od broni  w Azje, òeni  bële zrãczny w wëkówony ze żelazła. To Bëło tak w piątim wiekù, na naszi zemie sã pòkôzała  dopiéro  w szesnôstem wieku.
Na zôczątkù szabla bęła jakô òsprzãt na gbùrsczi gospodarstwo. We wójnã w pószëkù bëło wszëtkó zdatné do bitwë, chłopsczi fórmacjô wënająti pierszé ùżëwale prostich szablã. Szabla òkózałô sã wëgodné w ùżëcô,  tedé wszëtcë ricérzé zaczôlé pósługiwac sã  nowé spòsobë bróni.
Szabla miała szchôlc  długô na dzesãc centimétrów, òstrzé mô strzédnô długòsc òsmëdzesãt centimétrów. Pòchwã je wëkónonô z drzewa i òbłożoné  skórã. Wielé razã bòegatô  òzdobionô.

Céchùnk. 1. Bùdowã szablé : ( szabla z póechwã) 

thumb|szabla

To dô rozmajité ôrtë szablé, na terytorium Pòelski  nôwicy bëło:
## Szabla hùsarskô
-Szabla  hùsarskô jinaczi nazéwô sã pałaszym. W ùżecé bëła ót szesnôstegô wiekù aż do òsmënôstigô. Sztôłt mjiała letkô wëdżãtô w pałąg, gwëstnô na biôtkô kònnô. Òna mô wiele piãkny fòrmé bùdowë, różné  rãczki. 

- Pòlskô szablã bitewnô jinaczi karabelã  nazéwônô, ta bëła w ùżecé ót sédmënóstigô wiekù do òsmënôstigô. Bëła w dwa mòdele, jeden tipòwi do bitwë, drëdżi  barżi òzdobny do paradé. Karabela bëła ùżewanô za czasë  króla Jana Trzecégò Sobiesczigò  czej pód Widną wójowalë. Karabela bëła na póczątkù  baro krãtô, corôz pózni  stała sã krótkô i zdebkò  prostô. 

thumb|Karabelô szabla bitewnô

## Pòelskô szabla bitewnô
Pòelskô szabla bitewnô jinaczi nazéwônó  węgierskô, òna bëła w pòszëkù do bitwë òt pòłowe szesnôstegó wiekù aż do òsmënóstigô. Węgiekô bëła któtkô, niewiôlgô, przëdatnô, dwójarz czãsto jã ùżëwale. Wëgódno sã z nią bëło jisc piechti i na kònno jachac. Ta szabla nôwiãcy ùżëwale za panowaniô Stefana Batorégò. Ta szabla miała zdebło  krzëwizna, strzédnô długòsc  sétmëdzesãc centimétrów, i dzesãc centimétrów ùchwôt, wôdżi miała kòle jeden kilo i dzesãc gramów.  To bëło dosc wëgódné do dwigôni i do walczi.

-Jesz jedna szabla òznôczó òrdinkô, abò òrmiańskô  w ùżecé bëła w sétmenóscewieczny pòlsce i òsmënôstowieczny. Szlachectwo pòelszczi  czësto są bitkowało na wójnã i dlô pòklaskù. Ta szabla bëła baro przëdatnô do kònny jazdé. Historiô ti szablé jidze òt Tatarów, òni bële w pòlsczi armii  tak  udało są ja spòpùlarizowac. Czësto bëła noszonô przez pòlskô szlachtô szëkòwné dobranié do żupôna.

## Historiô
Szable przez lata zmiéniaò sã wiôlgòscã, długòscã i  w rozmajitim ksztôłce, pózni jô bëła le do paradé i òzdobnô. Pòloce sã na wòjnë wëprawiale wolność szablã mùszelë wëwalczëc, òt wrogò sã òbraniac.
Dzys  szabla nie je dlô célów militarnëch le do òezdobé i paradé, ùżëwanô je do nôwiãkszich swiãtôw państwòwëch. Szabla òdbiérô kòżdi òficér pòlsczigò wòjskã.
Posługiwac sã szablã je trudno nie  kòżdi sobie drãdżi, do tegò pòtrzeba wiele uczbë i z szëkã.

## Bibliografiô
Włodzimierz Kwaśniewicz, Dzieje szabli w Polsce, Warszawa 2011
Tadeusz Królikiewicz, Historia broni siecznej, Warszawa 2008
Wojciech Zabłocki, Szable świata, Warszawa 2011, s. 
Zbigniew Sawicki, Traktat Szermierczy o sztuce walki polską szablą husarską,Oświęcim 2012, s. 116
Marek Szyszko, RZECZPOSPOLITA,nr 21/2010, s.6