open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Władisłôw Kònefka

**Władisłôw Kònefka** – szôłtës Starzëna, patrón Spòdleczné Szkòlë w Starzënie.
kategòrëjô: gmina Puck
## Życiorys

### Dzëcestwò

Ùrodzył sã 8 stëcznika 1892 roku. Skùńcził 4 klasë spòdleczny szkòłë. Wies i òbéńda bëłë pòd zarabczenim prësczim, témù edukacjô w szkòlë bëła prowadzonô w niemiecczim jãzëkù. Pòlsczégò jãzëka ùcził sã doma. Jegò starszi pòmôgalë jemù w zdobiwanim warkù i dëlë jemù zemiã. Rodzëcama Władisława bëlë Gùst i Makrina Kònefka. Tatk pòchòdzył ze  Sławòszëna, matka ze Zdradë.Pò smiercë bëlë pòchòwóny na smãtôrzu w Starzënie. Władisław miôł piãc  sostrów i jednegò brata: Anastazjã, Agnësã, Mariã, Anã, Teklã, Feliksa.Na Władisława gôdalë Bòlek.    

### Dzejanié

Władisłôw béł żeniałi z Gertrudą Radzejewską. Òni miélë troje dzecy: Ùrszulã, ona ùmarła czedë mia dzesãc miesãcy, Szczepan béł zabiti w Drëdżi Wòjnie Swiotwi. Nômłodszi, Henrik béł doktorã ginekòlogã,  ùmarł w 1983 rokù, je pòchowòny na smãtôrzu w Starzënie kòle swòjich starków Gùsta i Makrinë Kònefka.

Władisław miôł cãżczé żëcé biédnëch gbùrów i wsowech robòtników. Temù brôł ùdziél w zëcym spòlëznë. Òd 1926 rokù nôleżôł do pòkrocznëch òrganizacjôw spòlëznë jaczié rëchtowałë manifestacje zespòłowé i nôrodné. W czasu refòrmë rolny béł propagatorã parcelacji latëfùndiów niemiecczich. Béł szôłtësã Starzëna i prowôdzôrzã Pòlszczégò Związkù Zôchòdnégò.

Kònefka béł przëczińca i òrganizatorã bùdowë sétmëklasowi szkòłë spòdleczny w Starzënië.  Zbiérôł pięniãdze, òrganizowôł  chłopów do robótë przy ji bùdowie. Dzãka temù w 1936 rokù bëło òtemknienié sédmëklasowi szkòłë z trzema mieszkaniama dlô szkòlnëch. W tim czasu Kònefka béł radnym szkòłë  i òkòlnégò òddzélu pòùczënë. Przez wiele lat béł Radnym Òkòlnyégò Sejmikù Krézowégò.

### Przed smiercą

Przed Swiatową Wòjną zrëchtowôł môlowi Kòmitet Òbarnë Nôrodny, chtëren  zbiérôł dëtczi na ùbarnienié. Na jednym z zebraniów zafedrowôł ùsënienié z òbarnë Niemców. 

Z gãbnëch òpòwiôdków niechtërnëch Niemców wëchôdałô, że  ju w zélnikù 1939 rokù òrganizacje niemiecczé, dzejającé w Pòlsce wëdałë òbsądzënk na Władisława Kònefkã. Władisłôw mógł wëjachac do centralny Pòlsczi , żebë sã schòwac. Òn jednak òstôł tam, gdze sã ùrodzył, żił i robiił. Czej hitlerowsczi wòjska wkroczëłë,  Kònefka zacarł  wszëtczé znamiona swòji dzejnotë zespòłowi i ùkrił  zestôwk nôleżników Pòlsczégò Związkù Zôchòdnégò. Dzãka temù nicht nie béł wsadzëny. Całô òdpòwiedzalnotã wzął na sebie. 15 séwnika òstôł pòjmóny i przewiozłi do prizë w Wejrowie. 

thumb|Pamiątkòwô tôfla zamòrdowónëch w Piôsnicë
### Smiérc

Òstatnym dniãm jegô żëcé bëł 16 lëstopadnik 1939 rokù. Tegò  dnia pò apelu wieczôrnym òstôł przewieziony do lasôw Piôsnicë i rozstrzelôny.

3 séwnika 1967 r. bëł dzejowim dniém dlô spòleznë Starzëna. W tim dniu Spòdlecznô Szkòła w Starzënië dzãkã staranióm miestnëch panôrzów dostała miono Władisława Kònefczi.
## Bibliografiô
* Tekst Marzena Redlin szkólnô ze Spòdleczni Szkòlë w Starzënie
* Òdjimczi autorka Marzena Redlin
Sztefón Hùla

mały|221x221px|Sztefón Hùla thumb|Sztefón Hùla w Klingental 2017
**Sztefón Hùla** (pòl. Stefan Jarosław Hula, ùr. 29 séwnika 1986 w Szczirkù) – pòlsczi narcarsczi skòczk, reprezentańt Pòlsczi, zawòdnik klubù KS Eve-nement Zakòpóné. Syn szpecjalistë norwesczi kòmbinacji – Sztefana Mariana Hùlë. Bronzowi medalista w drëżënie Zëmòwëch Òlimpijsczich Jigrów 2018, a téż Mésterstwów Swiata w Narcarsczich Lotach 2018.
Pierszim trenérą Sztefana Hùlë béł jegò òjc. W 1998 dobéł na nieòficjalnëch mésterstwach swiata dzecy – FIS Schüler GP w Garmisch-Partenkirchen – béł to jegò pierszi midzënôrodny sukces. Pòtemù sztartowôł w rozmajitëch juniorsczich miónkach, w tim mésterstwach swiata. W 2003 òstôł nôleżnikã kadrë B pòlsczi reprezentacji, jakô rëchtowa sã do mésterstwa swiata juniorów w Strin. Jegò trenérą béł Heinz Kùttin. Na nëch mésterstwach jindiwidualno dobéł 13. plac a w drëżënie 2. Sezón pózni béł ju w kadrze A – zadebiutowôł w Pùcharze Swiata w slédnym kònkùrsu Turnéru Sztërzech Skòczniów w Bischofshofen. W sezonie 2005/06 brôł ùdzél w mésterstwach swiata w lotach. Méster Pòlsczi 2018. Drëżënowi bronzowi medalista mésterstwów swiata w lotach 2018.

Żëcowi rekòrd Sztefana Hùlë to 236 m – tak dalek lejcôł na Letalnicë w Planicë 25 strëmiannika 2018.

## Nôwôżniészé sukcesë
**Mésterstwa Swiata Juniorów**

* 5 gromicznika 2004: razã z Dawidã Kòwalã, Kamilã Stochã i Mateuszã Rutkòwsczim dobéł strzébrzny medal w drëżënie na Mésterstwach Swiata Juniorów w Strinie     (Norweskô)

**Pùchôr Swiata**

* 21 strëmiannika 2009: zajął 2. plac w drëżënowim kònkùrsu Pùcharu Swiata w Planicë (Słoweńskô)
* 29 stëcznika 2011: zajął 3 plac w drëżënowim kònkùrsu Pùcharu Swiata w Willingen (Niemieckô)
* 23 stëcznika 2016: zajał 3. plac w drëżënowim kònkùrsu Pùcharu Swiata na Wiôldżi Krokwie w Zakòpónym (Pòlskô)
* 27 stëcznika 2018: razã Kamilã Stochã, Dawidã Kùbacczim i Macejã Kòtã zajął 1. plac w drëżënowim kònkùrsu Pùcharu Swiata w Zakòpónym
* 28 stëcznika 2018: zajął 4. plac w jindiwidualnym kònkùrsu Pùcharu Swiata w Zakòpónym

**Mésterstwa Pòlsczi**

* 26 gòdnika 2017: dobéł mésterstwò Pòlsczi na skòcznie m. Adam Małisza we Wisle

**Mésterstwa Swiata w Lotach**

* 21 stëcznika 2018: razã z Kamilã Stochã, Dawidã Kùbacczim i Piotrã Żëłą zajął 3. plac w     mésterstwach swiata w lotach w Òberstdorfie (Niemieckô)

**Òlimpijsczé Jigrë**

* 10 gromicznika 2018: zajął jindiwidualno 5. plac w miónkach na normalny skòcznie w Pjongczangù (Pôłniowô Kòrea)
* 19 gromicznika 2018: zajął 3. plac w drëżënie na skòcznie w Pjongczangù (Pôłniowô Kòrea)

Kategòrëjô:Szpòrt
Kategòrëjô:Pòlsczi òlimpijczicë
Isabelle Adjani

*Isabelle Yasmine Adjani* (ùr. 27 czerwińca 1955 w Parizu) – francëka aktórka i spiéwôczka ò  kabylsczich i niemiecczich kòrzniach.

## Żëcopis
Je córką Mohammeda Adjaniego, algiersczégò Berbera - żôłnérza,chtërny bëł pòd kùńc II swiatowi wòjny w Niemcach, i téż bawarsczé Niemki Augusty (Gusti) Schweinberger. Wëchòwała sã w pòdparizczim Gennevilliers. Òd 1967 wëstãpòwała w teatrze amatorsczim.

Na wiôldżim  ekranié pierszi pòpis miała w 1970 w filmie *Mały uciekinier* chtrërny reżisérowôł Bernarda Toublanc-Michela. Zagrôła tedë Rose, dzéwczã zakòchóną w szkólnym na latnéch kòloniach. Dwa lata późni zagrôła w serialu *Le secret des flamands*, ò jednym czasu wystąpòwała na scenié słôwnô na całi swiat Comédie-Française. Czedë w 1974 zabidowano ji długòlãtni kòntrakt, chtëren wëmagałbë sceniécznôj jedinosce, Adjani odmëslęła są z teatru i wrócyła do filmu.

Pòpùlarnosc dôła ji rolã w dramace *[[Miłość Adeli H.]]* François Truffauta z 1975 roku. Zagrôła tam romanticzną, młodą biôłkã, chtërna, pòddôwóna swòjim pòżądlëwòscóm, odwôżëła wszëtkò co miôła. Adjani wëstãpòwała m.in. ù Romana Polańskiego, André Téchiné, Wernera Herzoga i Andrzeja Żuławskiego.

Isabelle Adjani, pòdobnie jak Catherine Deneuve, stała sã ikoną lat 80. Wystãpòwała w reklamach i w wideoklipach. Filmy z Isabelle Adjani udział òdnôszają sã sukces kasowy we Francji.

W 1979 ùrodzëła sëna, Barnabé'a Nuyttena, ze związkù z francësczim reżisérã i òpératórem Brunonem Nyuttenem. W latach 1989–1994 bëła związóna z Danielem Day-Lewisem, z chtërnym mô syna Gabriela-Kane'a Day Lewisa (ùr. 9 kwietnia 1995).
Mikroskòp

**Mikroskòp** - je zbùdowóny z òpticznëch dzélów: òkùlôru, òbiektiwù, kòndensora, zakriwka i wiele razy szpédzelka, a téż mechanicznëch dzélów: stoliczka, sztatiwù z pòdstôwką, rewòlweru, makro- i mikrometricznëch szruwów. Jak sã robi òbserwacje i ùżiwô mikroskòpù mòże widzëc môłé òbiektë na przëmiar bakterie. Na môłim spòdlowim szkle je preparat, na chtërnym wiele razy je cenczé przëkriwkòwé szkło. To razem kładze sã na stoliczku i przëcyskô pajkama. 
## Lëteratura
*Encyklopedia Guinnessa [aut. tekstów: Ian Crofton et al. ; przekł. Michał Bank et al.]. Sopot, Warszawa Wydanie polskie: 1991, s. 33.
Kategòrëjô:Biologijô
Lang Czesław

thumb
**Czesław Lang** (ùr. 17 môja 1955 w Kòłczëgòwach) – pòlsczi kòlôrz torowi i szosowi, wicemistrz òlimpijsczi  dwùkrotny medalista szosowëch mistrzostw swiata. Pò zakóńczeniu karierë spòrtowé działacz spòrtòwé i òrganizator Tour de Pologne UCI World Tour, Tour de Pòlogne Amatorów, Skandia Maraton Lang Team òrôz Tauron Lang Team Race. Pierszi sukces w karierze òsągnął w 1977 rokù, czëdë razã z Tadeuszem Mytnikiem, Mieczysławem Nowickim i Stanisławem Szozdą dobéł brązowi medal w drużënowej jezdzie na czas na mistrzostwach swiata w San Cristobal. W téj  kònkurencji Pòlacy w składzie: Witold Plutecczi, Stefan Ciekańsczi, Jan Jankiewicz i Czesław Lang zdobëlë strzébny medal pòdczas mistrzostw swiata w Valkenbùrguù w 1979 rokù. Pònadto wëwalczëł strzébny medal w gònitwie ze startù wspólnégò na igrzyskach òlimpijsczich w Mòskwie w 1980 rokù. W zawòdach tëch ùrëchlëł gò  reprezentant gòspòdarzë, Siergiej Suchoruczenkow. Na tich samëch igrzyskach zajął czwiôrte miejsce w drużinowej jezdze na czas. Jest téż wielokrotnym mistrzã Pòlsczi i zwëcãzcã Tour de Pologne w 1980. Béł pierszim zawòdòwcã w pòlsczim kòlarstwie (italske klubë GIS Gelati-Campagnolo i Del Tongo). Òsôł téż pierszim prywatnym animatorã kòlarstwa pòlsczégò. Z pòdùpadającégò Wyścigu Dookoła Pòlsczi, chterën długò béł w ceniu Wyścigu Pòkòjù, ùczynił imprezã randżi swiatòwej Tour de Pologne, chërna pò latach doświadczeń i sukcesów awansowała do randżi wyścigù ò znaczeniu prestiżowëm (UCI World Tour).

Zawodnik LZS Basztë Bëtowò i Legii Warszawa 
mały|zdobyte medale

**Wôżniejszé zwycięstwa i sukcesë**

* 1977: bruny medal mistrzostw swiata w drużynowym wyścigu szosowym
* 1979: wicemistrzostwò swiata w drużynowym wyścigu szosowym
* 1980: **wicemistrzostwò òlimpijsczè** w wyścigu ze startù wspólnégò, Tour de Pologne, Settimana Ciclistica Lombarda
* 1981: Małopòlsczi Wyścig Górsczi
* 1983: prolog w Tirreno-Adriático
* 1986: etapòwé zwëcãstwò (zdrë.) w Giro d’Italia
* 1987: prolog w Tour de Romandie    

## Żëcé prywatné
mały|Lang Czesław
Mô białkã Elżbietã i córkã Agatã (ur. w 1980). Ze względów zdrowòtnëch w 2011 przëszedł na weganizm.weganizm. Òstôł członkiem honorowégò kòmitetù poparcia Bronisława Kòmòrowsczégò przed wyborami prezydenckimi w Pòlsce Pòlskô w 2015 rokù.

W 2017 nôdgrodzony medalem Kalos Kagathos

## Przëpisë

# Czesław Lang, Weganizm, nasza droga zdrowia 12.12.2013r.
#Laureaci medalu Kalos Kagathos 2017
Zacmienié Ksãżëca

**Zacmienié Ksãżëca** – to je astronomicznô rzôdzëzna, chtërna je tedë, czedë Zemia naléze sã midzë Słuńcã a Ksãżëcã i temù zacygnie słuneczny wid. 

## Przebiég całownégò i czãstkòwégò zacmieniô Ksãżëca
mały|Ùkłôd kòsmicznëch cał w czas zacmieniô Ksãżëca.</br>'''A''' – Słuńce</br>'''B''' – Zemia</br>'''C''' – Ksãżëc</br>'''D''' – stóżk półcénia</br>'''E''' – stóżk cénia całoscowégò

Dlô wëjasnieniô pòchwôtu całownégò i czãstkòwégò zacmieniô Ksãżëca kònieczno je przerozmiôc pòjãca: *stóżk céniô całoscowégò* i *stóżk półcéniô*.
***Stóżk cénia całoscowégò** je to taczi plac geometriczny tëch pónktów znajdujących sã pò procëmné stronie Zemi niżle Słuńce, z chtërnëch Słuńce nie je w całoscë widzané.
***Stóżk półcénia** je to taczi plac geometriczny tëch pónktów, z chtërnëch blós dzél Słuńca je widzec, a dzél zastąpiwóny je przez Zemiã.

Jeżlë Ksãżëc, chtëren krążé wkół Zemi, najdze sã w całoscë w òbéńdze stóżka cénia całoscowégò Zemi, to parmine słuneczné nie dochadają bezpòstrzédno do jegò wiéchrzëznë. Całi wiéchrzëzna Ksãżëca je tedë cemnô i gôdómë tedë, że je całowné zacmienié Ksãżëca. Czedë chòc dzél Ksãżëca najdze sã pòza stóżka cénia całownégò Zemi i równoczasno naléze sã w òbéńdze stóżka półcénia, wtenczas bądze zacmienié całoscowé. Jeżlë Ksãżëc przesuwô sã przez stóżk półcénia Zemi i naléze sã w całoscë pòza stóżkã cénia całownégò, zwiemë to zacmienim półcéniowim.

Czas dérowaniô całoscowégò zacmieniô Ksãżëca je różny – maksymalno 1 gódzëna i 47 minutów. Òbrechòwóno (aùstrëjacczi astronom Teodor Oppolzer), że midzë 1207 rokã p.n.e., a 2162 rokã n.e., tak tej óbczas 3369 lat wińdze 8000 zacmieniéniów Słuńca i 5200 zacmieniéniów Ksãżëca. Wic tegò strzédno na trzë zacmienia Słuńca trôfiają sã dwa zacmienia Ksãżëca. Lëdze czãsto mëslą, że zacmienié Słuńca wëchôdô nie tak czãsto, jak zacmienié Ksãżëca, co je nieprôwdą. Óbczas rokù zdarzają sã co nômni dwa zacmienia Słuńca, a w òdpòwiedniéch lëżnoscach piãc. A zôs w rokù mògą pòjawic sã blós trzë zacmieniéeni Ksãżëca, ale mòże bëc téż i tak, że w nym rokù nie zdarzi sã ani jedno (nawetka dzélowé). Równak dlô niegò place òbserwacji zacmieniô Ksãżëca widzawné są czãscy niżle zacmieniô Słuńca. Przëczëną tegò je to, że to òstatné zjawiszcze je widoczné blós w pasë wãższim òd 300 km dlô zacmieniów całoscowich. A znowa zacmieniô Ksãżëca je widzec wszãdze tam, gdzë Ksãżëc najdze sã nad hòrizontã.

Òstatné całowné zacmienié bëło widoczné w Pólsce 28 séwnika 2015 rokù, a pòstãpné dopiérze 27 lëpinca 2018 rokù.

### Zacmienié Ksãżëca òd 2018 rokù do 2020 rokù (czasë [[UTC]]):

## Galeriô

Òbrôzk:Ksãżëc3.jpg|mały|zacmienieni3|Ksãżëc przed zacmieniénim.
Òbrôzk:Ksãżëc1.jpg|mały|zacmienieni1|Zacmienié Ksãżëca.
Òbrôzk:Ksãżëc2.jpg|mały|zacmienieni2|Zacmienié Ksãżëca.


## Przëpisczi

Kategòrëjô:Astronomijô
Pòmerénk

mały|Pòmerénk w Mùzeùm Rëbacczim
**Pòmerénk** abò **pòmòrénk** (pòl. pomeranka) – ôrt wiôldżégò, cãżczégò, plaskatodnowégò żôglowégò rëbacczégò bôta. Jegò kònstrukcjô pòwsta w Pòmrach (zôcz. XIX stalata), òd 80. lat XIX stalata czãsto ùżiwónô przez rëbôków na Kaszëbach. 
Pòmerénczi bëlë bùdowóné zakłôdkòwą techniką. Bëłë ùsztiwnióné dennikama ë wiązadłama srãbù, jaczé ze sobą sã nie stikałë (je to pòmión słowiańsczi techniczi bùdowë bôtów). Ne bôtë letkò mógł wëcygnąc na sztrąd przez to, że miałë plaskati dno (bëłë to nôwikszé rëbacczé bôtë na Pòmòrzim, jaczé móglë wcëgnąc na sztrąd lëdze swòjima mùsklama). Pòmerénczi bëłë ùżiwóné do łowieniô flądrów, brëtlingów a téż lososów. Na łów mògło na nëch bôtach jachac 6-8  lëdzy dalek w mòrze, nawetkã do 20 mòrsczich mil òd sztrądu. Na Kaszëbach bùdowóné bëłë m.jin. w Karwi, Jastarnie a Pùckù. 
alt=Pòmerénczi na Môłim Mòrzu kòl Jastarny|mały|Pòmerénczi na Môłim Mòrzu kòl Jastarny
Tipiczné pòmerénczi bëłë òd 8,5 do 9 métrów dłudżé, a òd 2,4 do 2,6 métrów szeroczé. Pierwòszno robioné bëłë leno z dãbòwégò drzewa. Ùtikóné bëłë smòłą. Bieżało sã na nich pòd gaflowima żôglama, jaczé skłôdałë sã z grotżôgla, fòka, kliwra a topsla. Mógł nima téż jachac na paczënach. Żebë zmiészëc drif miałë szwerdã (miecz). 

Dzysôdnia pòmerénczi ùżiwóné są leno do rekreacji a òbczas pòkôzków dlô letników.
alt=Kaszëbsczi pòmerénk|mały|Kaszëbsczi pòmerénk

## Lëteratura
Bernard Zëchta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 134.
## Bùtnowë lënczi
* Mała kaszubska pomeranka

Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Schnitzelbank

alt=Wòjnowô wariacjô piesnie Hobelbank (Schnitzelbank). Niemcë 1919 |mały|Wòjnowô wariacjô piesnie Hobelbank (Schnitzelbank). Niemcë 1919|237x237px
**Schnitzelbank** (znónô czãsto pòd pòzwą **Hobelbank**) – je to niemieckô spiéwnô wëliczónka (jigra), czãsto jimprowizowónô, jaką spiéwô sã wskazëjącë na planszë (téż tôflë, kòle, szorëmie) rozmajité òbrôzczi.

Znónëch je wiele wersjów ny jigrë, jakô rozkòscérzëła sã òd zôczątkù XIX sta. w wiela eùropejsczich krajach. *Schnitzelbank* spiéwóny béł pò jarmôrkach, gòspòdach, wieselach, òbczas pòlterabentów czë roczëznów. Są wersje dlô starszich (z eroticznym pòdtekstã) jak i dlô dzecy (na sztôłt rebùsów). Nie je brëk téż satiricznëch wersjów, jaczé tikają sã spòlëznowëch a pòliticznëch sprawów.

Wëliczónka Schnitzelbank czãsto zaczinô sã òd słowów *Das ist kurz und das ist lang* (*To je krótczé, to je dłudżé*). W wiela wersjach kòżdô sztrofka przeriwónô je refrenã: *O, du schöne, o, du schöne, O, du schöne Schnitzelbank* (*Jakô pësznô, jakô pësznô, jakô pësznô szlizbanka*).mały|Niderlandzkô wersjô Schnitzelbankù spiéwónô na roczëznie|236x236px

Słowò *Schnitzelbank* mòże bëc dowòlno zmieniwóné, np.: *Hobelbank* (stolarczi stół), *Knoblauchwurst* (czosnikòwô wòrzta), *Paraplü* (szorëm), *Wagenrad* (kòło), *Gartenhaus* (ògardnica).

W Belgie i Hòlandie na piesniô znónô je nôczãsczi pòd pòd pòzwą *Snijdersbank*, we Frizje jakno *Sniselbank*, a w skandinawsczich krajach *En kort en lang*. 

W pòł. XIX sta. emigrańce z Niemców rozkòscérzëlë piesniã *Schnitzelbak* w Zjednónëch Stanach Americzi. Pòwstało tã wiele rozmajitëch wersjów, chãtno wëzwëskiwónëch w reklamie piwa, a téż wariacjów – jedną z nich pt. *Must Be Santa* spiéwô Bòb Dilan. 

Schnitzelbank dôł téż zôczątk szlachòwnym spiéwónkòm w jinszich jãzëkach, np. pò czeskù (*To je krátký, to je dlouhý*), słowackù (*To je krátke, to je dlhé*), w serbòłużicczim (*Ow, ta dołha kołbasa*), pò wãdżerskù (*A faragószék nótája*), kaszëbskù (*[[Kaszëbsczé nótë]]*), a w pòlsczich gwarach (z Warmie: *To jest krótkie, to jest długie*).  

Niegermańsczé wersje i wariantë apartnią sã nié le słowama ale téż melodią.  

## Przikłôd niemiecczégò tekstu
:*Das ist kurz und das ist lang,
:*Und das ist ne Hobelbank.*
:*Kurz und lang, Hobelbank.* 
:*O, du schöne, o, du schöne,*
:*O, du schöne Hobelbank.*

:*Das ist hin, und das ist her,*
:*Und das ist ne Schneiderscher.*
:*Hin und her, Schneiderscher,*
:*Kurz und lang, Hobelbank.*
:*O, du schöne…*

:*Das ist krumm, und das ist grad,*
:*Und das ist ein Wagenrad.*
:*Krumm und grad, Wagenrad,*
:*Hin und her, Schneiderscher,*
:*Kurz und lang, Hobelbank.*
:*O, du schöne …*

:*Das ist eine Ofengabel,*
:*Und das ist ein Storchenschnabel.*
:*Ofengabel, Storchenschnabel,*
:*Krumm und grad, Wagenrad,*
:*Hin und her, Schneiderscher,*
:*Kurz und lang, Hobelbank.*
:*O, du schöne…''

## Bùtnowé lënczi
* Jedna z wiela wersjów Schnitzelbank spiéwónô w Zjednónëch Stanach Americzi 
* Hobelbank z Bawarie

Kategòrëjô:Mùzyka
Jennifer Lopez

[mały|Lopez, [2019]]
**Jennifer Lynn Lopéz** (ùr. 24 lëpińca 1969), znónô téż jakno **J.Lo**, w Nowim Jorkù – amerikańskô aktórka, spiéwôczka pòpòwô, tancérka, projektantka mòdë, biznesménka. Ùrodzëła sã i spãdzëła dzëcinné lata w Bronksu,  dzélnicë Nowigò Jorkù, a czedë bëła sedemnôscë lat stôrô wëstãpiła w piérszim filmie *Mòja môłô dzéwczënka*. Pózni jisz grała w jinszëch, mniészich produkcëjach. W 1997 rokù òdegrała pierszôplanową rolã w filmie Selena'' i òtrzimała za nią nominacjã do ''Złotégò Globù''. Òd négò czasu ji kariera artisticznô sã chùtkò rozpãdzëła i nabrała mòcë.

W 1999 rokù aktórka piérszi rôz wëstãpiła w rolë spiéwôczczi albùmem *on the 6* i  òdniosła wiôldźi zwënéga. W pòstãpnëch latach ji spiéwónczi bëłë na piérszich môlach swiatowëch lëstów nôwiãkszich hitów. Lopéz sedzy w kòmisji amerikańsczigò Idola. Ùtworë Lopéz sprzedônô na całim swiece w òkòlim  75 milinów egzemplôrzy. Òtrzimała nôdgrodë taczi jak:

* **[[American Music Award|American Music Award]]**
* **[[MTV video Music Award|MTV video Music Award]]**
* **dwa razë nominowônô do [[Grammy|Grammy]]**

Lopéz :en:Lopez nie je blós spiéwóczką, aktórką i tancérką, ale téż biznesmenką. Mô swòją kòlëkcjã òblëczenków i parfumów i wiele ùmòwów na reklamë. Jennifer je znônô jakno przédniczka mòdë i nôlëpi òpòcônô aktórka latinoskô w Hollywood. **W 2011 rokù zdobëła titél nôpëszniszy białczi na całim swiece wedlë magazynu ''People'', a rok pózni ''Forbes'' pòzwôł ją nôbarżi òsôblëwą i bòkadną gwiôzdą.** Òna zbiła majątk zrëchòwôny na òkòlim 150 milinów dolarów. Lëdzë interesëją sã ji sprawama priwatnëma. Lopéz mia trzech chłopów, a przez dwa lata ji chłopem bëł aktór Ben Aflleck''. Pózni òzëniła sã z Marcem Anthony'm'', a w 2008 ùrodzëła blëzniôczi. Pò sedmë latach òni sã rozeszlë, a w 2014 wzãlë rozdënk.

## Filmògrafiô

### Seriale

## Nominaceje
* 1998: Selena MTV Movie Award nôblëpszô aktórka
* 1998: Selena Złoty Glob nôblëpszô aktórka ,
* 1998: Anakonda Saturn nôblëpszô aktórka,
* 1999: American Music Awards – nôblëpszô spiéwôczka Latinoamerykańskô, nôblëpszô  nowô artistkô,
* 1999: If You Had My Love MTV Video Music Awards za nôblëpszi teledysk
* 1999: Co z òczu, to z sérca MTV Movie Award nôblëpszô białogòwskô rola,
* 2001: Cela MTV Movie Award nôblëpszô białogòwskô rola,
* 2001: Let's Get Loud Grammy Award nôblëpszi dokôz Dancebiałogłowsczi,
* 2001: American Music Awards  nôblëpszô spiéwôczka Pop / Rock,
* 2001: Cela Saturn najlepsza aktórka,
* 2001: Waiting for Tonight Grammy Award  nôblëpszi dokôz  Dance,
* 2002: American Music Awards nôblëpszô spiéwôczka Hip-Hop / R&B,
* 2002: I’m Glad MTV Video Music Awards dlô nôblëpszi spiéwôczczi pop,
* 2003: Nigdy więcej Złota Malina nógòrszô aktórka,
* 2011: MTV EMA dlô nôblëpszi wokalistczi
* 2012: ALMA AWARDS dlô nôblëpszi wokalistczi

## Bùtnowé lënczie

* Oficjalna strona Jennifer Lopez
* Jennifer Lopez Online

Lopez, Jennifer
Lopez, Jennifer
Lopez, Jennifer
Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi
Marlon Brando

thumb|240px|Marlon Brando, 1948 rok
**Marlon Brando Jr.**  (ùr. 3 łżëkwiata 1924  w Omaha, ùm. 1 lëpińca 2004 w Los Angeles) – amerikańsczi aktór pòchòdzeniô niemiecczégò, hòlendersczégò, anielsczégò i irlandzczégò, jigrôł w taczich filmach jak *A Streetcar Named Desire*, *On the Waterfront*, *The Wild One*, *The Godfather* czy *Apocalypse Now*. Béł téż reżiserã  westernu *One-Eyed Jacks*, w chtërnym sóm zagrôł.

Dostôł wiele nôdgród, m.in. dwa Òscarë (òprócz tegò dostôł jesz szesc nominacjów) – za *The Godfather* i *On the Waterfront*.  

Wëprôcowôł swòj sztil aktórsczi jigrë, òpiarti na systemie Stanisławsczégò. Dlôte baro niechãtno ùcził sã ról. Temù òbczas krãcenia jegò scen, plan filmòwi bëł òbwieszóny kôrtkama z jegò kwestiama . Jegò sztil aktórsczi miôł cësk na taczich aktorów jak James Dean, Paul Newman, Robert De Niro czë Elvis Presley.

## Biografiô
### Dzectwò i ùczba
Ùrodzył sã w Omaha w stanie Nebraska jakno syn Dorothy Julia (z dodomu Pennebaker; 1897–1954) i Marlona Brando, Sr. (1895–1965), fabrëkańca paszë. Miôł dwie starszé sostry: Jocelyn Brando (1919–2005) i Frances (1922–1994). Wychòwôł się w wiérze Stowarzëszeniô Chrzescyjańsczi Ùczbë. Czëde miôł 11 lat, z rodzëzną wëjachał  do Evanston. W 1937, òn i rodzëzna wëjachelë do Libertyville w Illinois, gdze Brando zaczął ùczbã w Libertyville High School. Pózni ùcził sã w Shattuck Military Academy w Faribault w stanie Minnesota.

### Kariera
W 1944 rokù pierszi rôz pòkôzôł sã na Broadwayu w Music Box Theatre jakno Nels w dramace *I Remember Mama* ù bòkù Oskara Homolczi. W 1947 rokù w Ethel Barrymore Theatre wëstãpił janko Stanley Kowalski w pòkôzkù Tennessee Williamsa *A Streetcar Named Desire*. Pierszi rôz pòkôzôł sa na wiôldżim ekranié w roli Kena Wiloceka w dramace Freda Zinnemanna *The Men*(1950) z Teresą Wright, Everett Sloane i Dorothy Tree. Kreacjô Stanleya Kowalski w dramace Elii Kazana *A Streetcar Named Desire* (1951) dała mù nominacjã do Òscara dlô nôlepszégò aktóra i nôdgrodã nowòjorsczich kritików. Za pòstac meksykańsczégò rewolucjonisty Emiliano Zapatë w dramace historicznym Elii Kazana *[[Viva Zapata!]]* (1952) pò rôz drëdżi béł nominowóny do Òscara dlô nôlepszégò aktóra  i téż òtrzimôł nôdgródã BAFTA w kategórie nôlepszi aktór pierszoplanówi i Złotą Palmã na Festiwalu w Cannes. Jakno Terry Malloy w melodramace kryminalnym *On the Waterfront*, (1954) òstôł uhonorowany Oscarã, Złotim Globã i nôdgrodą BAFTA dlô nôlepszégò pierwszoplanowégò aktora.

W 1973 rokù nie przëjął Òscara za rolã Don Vito Corleone w filmie Francisa Forda Coppoli *The Godfather* (1972), protestującë procëm  diskriminacji Indian.

### Sprawë priwatné
W 1957 rokù òstał chłópã Annë Kashfi. Mielë syna Christiana Devi (ur. 11 maja 1958; w 1990 òstał skazóny za zabójstwò drëcha swòji sostry, ùm. 26 stecznika 2008). Miôł jesz dwie biôłczi, 10 dzecy, 3 wzãté za swòje.                                                                                                                           

Ùmarł 1 lëpińca 2004 rokù w Westwood. Miôł 80 lat 

## Przëpisczi

Kategòrëjô:Film
Iron Maiden

thumb|Iron Maiden - live
**Iron Maiden**  -  je heavymetalowé karno z Anglëji.

## Historiô
Pòwstało w 1975 rokù z jinicjatiwë Steve’a Harrisa, basowégò gitarzëstë. Mùzyczny sztél karna ewòluòwôł òd heavy metalu, pò metal  ë rock/metal progresywny. Są reprezentantama muzycznégò ôrtù NWBHM (New Wave of British Heavy Metal), jaczégò Iron Maiden je trzëmónô za jednégò z prekùrsorów. Niejedné z ji dokôzów mòże téż trzëmac za pùnkòwé (Iron Maiden, Killers) czë téż progmetalowé (Somewhere in Time, Seventh Son of a Seventh Son). Miono karna znaczi w anielsczim jãzëkù "żelôznô dzéwica", chtërna bëła dôwnym aparatã zadôwaniô bòlescë. Mùzyczné karno zadebiutowało w 1980 rokù platką Iron Maiden. W 1982 rokù wëchôdô singel Run to the Hills, chtëren dôwô jima wiôlgą pòpùlarnotã.

## Nôleżnicë
thumb|Bruce Dickinson

**Ex-Nôleżnicë**

## Diskografiô
thumb|Blaze Bayley
* *[[Iron Maiden (album)|Iron Maiden]]* (1980)
* *[[Killers (Iron Maiden album)|Killers]]* (1981)
* *[[The Number of the Beast (album)|The Number of the Beast]]* (1982)
* *[[Piece of Mind]]* (1983)
* *[[Powerslave]]* (1984)
* *[[Somewhere in Time (Iron Maiden album)|Somewhere in Time]]* (1986)
* *[[Seventh Son of a Seventh Son]]* (1988)
* *[[No Prayer for the Dying]]* (1990)
* *[[Fear of the Dark (Iron Maiden album)|Fear of the Dark]]* (1992)
* *[[The X Factor (album)|The X Factor]]* (1995)
* *[[Virtual XI]]* (1998)
* *[[Brave New World (Iron Maiden album)|Brave New World]]* (2000)
* *[[Dance of Death (album)|Dance of Death]]* (2003)
* *[[A Matter of Life and Death (album)|A Matter of Life and Death]]* (2006)
* *[[The Final Frontier]]* (2010)
* *[[The Book of Souls]]* (2015)
**[[Senjutsu]]* (2021)

## Nôdgrodë

## Bùtnowé lënczi
* Òficjalnô starna Iron Maiden

Kategòrëjô:karna Kategòrëjô:Heavy Metal Kategòrëjô:Mùzyka
Jakub błaszczikowsczi

Jakùb [Błaszczikòwsczi] (ùr. 14 gòdnika 1985 rokù w Truskòlasach kól [Częstochòwë]) – pòlsczi piłkarz, chtërny westãpùje na pòzycji pòmòcnika w niemiecczim klubie [VfL Wolfsburg] ë w reprezentacjiô Pòlskô. Dostôł titel „Piłkôrz Rokù” (w 2008 i w 2010 rokù). Ùczãstnik Miónków Eùropë 2012i 2016. Kawalôr Òrderu Ùsmiechù. 

Przëszedł na swiat w môlowosce Truskòlasë kòl Częstochòwë. Òn miôł sédmë lat gdë wespół ze starszim bratã Dawidem zaczął treningi w Rakòwie Częstochòwa, gdze trenowôł òsmë lat. Òb lato 2002 trenowôł dlô Górnika Zabrze i wëstãpôwôł w piłkarszczi szkòle tegò klubu. Swòją pierwszą brômkã zdobéł 25 rujana 2003 dlô KS Częstochòwa. Jakùb Błaszczikòwsczi brôł ùdzél w testach w rozmajitëch klubach wyższych ligów, midzë jinszima w GKS-ie Bełchatów, Tirolu, Innsbruck i Lechù Pòznań.
8 gromicznika 2005 rokù Błaszczikòwszczi przëjechôł na testë do [Wisłë Kraków]. Jegò talent dozdrzéł ceszczi trenôr tegò karna Verner Lička  ë 24 gromicznika piłkarz pòdpisôł 5-letni  kòntrakt z krakòwsczim klubem. Zadebiutirowôł 20 strëmiannika 2005 rokù, w wëgranym pòtkanii procëm Polonii Warszawa. W sezonie 2004/2005 dobéł MP. Błaszczikòwsczi òstł wëbróny przez czëtińców Gazetë Krakòwsczi nôlepszim piłkôrzã Môłipòlsczi 2006 r.
Jakùb Błaszczikòwsczi

thumb|Jakùb Błaszczikòwsczi w òbùcach reprezentacji Pòlsczi (2011)
**Jakùb Błaszczikòwsczi** (ùr. 14 gòdnika 1985 rokù w Truskòlasach kól Częstochòwë) – pòlsczi piłkôrz, chtërny westãpùje na pòzycji pòmòcnika w niemiecczim klubie VfL Wolfsburg i w reprezentacji Pòlsczi. Dostôł titel „Piłkôrz Rokù” (w 2008 i w 2010). Ùczãstnik Miónków Eùropë 2012 i 2016. Kawalôr Òrderu Ùsmiéchù. 

Przëszedł na swiat w môlowosce Truskòlasë kòl Częstochòwë. Òn miôł sédmë lat gdë wespół ze starszim bratã Dawidã zaczął trenindżi w Rakòwie Częstochòwa, gdze trenowôł òsmë lat. Òb lato 2002 trenowôł dlô Górnika Zabrze i wëstãpôwôł w piłkarsczi szkòle tegò klubu. Swòją pierwszą brômkã zdobéł 25 rujana 2003 dlô KS Częstochòwa. Jakùb Błaszczikòwsczi brôł ùdzél w testach w rozmajitëch klubach wëższich ligów, midzë jinszima w GKS-e Bełchatów, Tirolu, Innsbruck i Lechù Pòznań.

8 gromicznika 2005 rokù Błaszczikòwszczi przëjechôł na testë do Wisłë Kraków. Jegò talent dozdrzéł czesczi trenôr tegò karna Verner Lička i 24 gromicznika piłkôrz pòdpisôł 5-latny kòntrakt z krakòwsczim klubã. Zadebiutirowôł 20 strëmiannika 2005 rokù, w wëgranym pòtkanim procëm Polonii Warszawa. W sezonie 2004/2005 dobéł MP. Błaszczikòwsczi òstôł wëbróny przez czëtińców Gazetë Krakòwsczi nôlepszim piłkarzã Môłopòlsczi 2006 r.

Kategòrëjô:Szpòrt
Kaszëbsczi Kabaret Fif

**Kaszëbsczi Kabaret Fif** (pòl. Kaszubski Kabaret Fif) – kabaret założony w 2000 r. w Pùckù przez Piotra Cëskòwsczégò a Rómana Drzéżdżóna. Repertuar w wiôldżim dzélu béł w kaszëbsczim jãzëkù. Kabaret dzejôł do 2008 r. Òkróm Cëskòwsczégò a Drzéżdżóna wëstãpòwelë w nim m.jin. Sławòmir Gòjka, Pioter Lesnéwa (pòl. Piotr Lessnau), Michôł Piéper, Jerzi Łisk, Mariusz Drzéżdżón. 

Pòzwa „Fif” znaczi szpôs, szpòrt, wic, wërgel, gag. 

W 2002 r. Kabaret òstôł wëprzédniony nôdgrodą Òrmùzdowô Skra, jaką przëznôwô redakcjowé kòlegium cządnika „Pomerania”.

Dzél tekstów Kabaretu béł wëdrëkòwóny w ksążeczce *Pióro do gilgania/Pióro do gëldzeniô* (Gdiniô 2004, wëdôwizna Region).

Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Basshunter

right|thumb|Basshunter (2008)
**Basshunter**, **Jonas Erik Altberg** (ùr. 22 gòdnika 1984 w Halmstad) – szwédzczi spiéwôrzã, producent ë DJ. Albùmë Basshunter sprzedônô na całim swiece w 6 milinów egzemplôrzy. Òtrzimał nôdgrodë taczi jak: European Border Breakers Award, Grammis ë World Music Award.

## Diskògrafijô
### Sztudijné albùmë
* *[[The Bassmachine]]* (2004)
* *[[LOL (^^,)|LOL <(^^,)>]]* (2006)
* *[[Now You're Gone – The Album]]* (2008)
* *[[Bass Generation]]* (2009)
* *[[Calling Time]]* (2013)

### Single
* "The Big Show" (2004)
* "Welcome to Rainbow" (2006)
* "Boten Anna" (2006)
* "Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA" (2006)
* "Jingle Bells" (2006)
* "Vifta med händerna" (2006)
* "Now You're Gone" (2007)
* "Please Don't Go" (2008)
* "All I Ever Wanted" (2008)
* "Angel in the Night" (2008)
* "Russia Privjet (Hardlanger Remix)" (2008)
* "I Miss You" (2008)
* "Walk on Water" (2009)
* "Al final" (2009)
* "Every Morning" (2009)
* "I Promised Myself" (2009)
* "Saturday" (2010)
* "Fest i hela huset" (2011)
* "Northern Light" (2012)
* "Dream on the Dancefloor" (2012)
* "Crash & Burn" (2013)
* "Calling Time" (2013)
* "Elinor" (2013)
* "Masterpiece" (2018)
* "Home" (2019)
* "Angels Ain't Listening" (2020)
* "Life Speaks to Me" (2021)
* "End the Lies" (& Alien Cut) (2022)
* "Ingen kan slå (Boten Anna)" (Victor Leksell) (2023)

## Nôdgrodë ë nominaceje

## Przëpisczi

## Bùtnowé lënczi

* Òficjalnô starna Basshunter

Kategòrëjô:Szwedzkô
Kategòrëjô:Mùzycë
Bruny miedwiédz

thumb|250px|Bruny miedwiédz

**Bruny miedwiédz** (*Ursus arctos*) – to je ôrt miãsojôdnégò suska z rodzëznë miedwiedzowatëch (*Ursidae*). Òn żëje w Azji,  Eùropie i  Nordowi Americe. Jich je terô dosc mało. Bruny miedwiédz wôżi òd 125 do 450 kg. Òn mô dosc małą głowã i mòcné nodżi.   Bruny miedwiédz dobrze biegô i płiwô, a zjôdô susczi, rëbë a téż roscënë, a nawetka miód.  Tak òn żëwi sã nié le miãsã. Bruny miedwiédz òb zëmã dosc słabò spi.

## Lëteratura
* Encyklopedia audiowizualna Britannica : zoologia. Cz. 1 / [zespół autorów i tłumaczy Wojciech Bresiński et al.], Poznań : Wydawnictwo Kurpisz, 2006, s. 144

Kategòrëjô:Susczi
Grëbi dąb

**Grëbi dąb** – to je stôri dąb (*Quercus robur*), chtëren rosce w Òlëwsczich Lasach. Òn je kòl 300 lat stôri. Ten òbiekt je pònazwóny mionã pamiątczi przërodë (pòjedińczé drzéwiã). Krótkò niegò rosce pòdleszczón i kòrëtniczi. 

**Przësłowié**: Żôłądz je małô, ale wiôldżi dąb z nie wërosce.
## Lëteratura
Bernard Zëchta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, s. 274.
## Bùtnowé lënczi
*''Gruby Dąb w Dolinie Samborowo''

Kategòrëjô:Bòtanika
Kònstantin Ferber

**Kònstantin Ferber** (*Constantin (Konstantyn) Ferber*) – ùr. 9 czerwińca  1520 rokù, a ùm. 15 gromicznika 1588 rokù béł wiele lat bùrmésterã Gduńska. W 1548 rokù òn béł przësëżnik.
Jak òn béł bùrmésterã Gduńska 18 czerwińca  1568 rokù - 13 frajbitrów z Gduńska napadło na kaszëbsczich lëdzy, a pòtemù bëło ùkôróny. To bëło ùznóné za òbrazã króla i òn rok czasu béł w sôdzy. W tim czasu mòcny béł tu mieszczónowi stón, a òn dôł dosc wiele dëtków na lëterską szkòłã, ale béł téż stôwiôrz dodómù Ferberów w Gduńskù. Jegò grób je w tim gardze.

## Lëteratura
*Dzieje Pomorza Nadwiślańskiego od VII wieku do 1945 roku / [Stanisław Mielczarski et al. ; koordynacja całości Wacław Odyniec], Gdańsk : Wydaw. Morskie, 1978, s. 127.
*L. Krzyżanowski: Gdańsk, Sopot, Gdynia. Przewodnik, "Sport i Turystyka", Warszawa 1970, s. 61.
## Bùtnowé lënczi
*VIAF

Kategòrëjô:Gduńszczani
Frank Meisler

**Frank Meisler** (1925 – 2018) – to béł żëdowsczi architekta i rzezbiôrz ùrodzony w Gduńskù, chtëren w swòich wspòminkach (*Zaułkami pamięci : Gdańsk, Londyn, Jaffa / Frank Meisler ; w tł. Agaty Teperek i Andrzeja Szewczyka ; w oprac. Miłosławy Borzyszkowskiej-Szewczyk*, 2014) pisôł téż ò Kaszëbach. W zélniku 1939 rokù òdjachôł z Gduńska *Kindertransport* razem z nim. Òn przëżił wòjnã we Wiôldżi Britanii, a w 1956 rokù wëjachôł do Izraela. Swòim dzecóm òn òpòwiôdôł ò strôszkach, tak jak to robilë Kaszëbi.
W swòjim ùsôdztwie nawlékôł do II swiatowi wòjnë. Jegò robòta je wëstawiony m. jin. w Gduńskù kòl banowiszcza. 

## Przëpisczi

## Bùtnowé lënczi
*VIAF

Kategòrëjô:Gduńsk
Republika (mùzyczné karno)

**Republika** - je polsczi rock karno. Pòwstôło w 1981 rokù. We 2001 rokù zawieszëło karno zwòją dzéjnotã.

## Nôleżnicë

* Grzegorz Ciechowski - spiéw, klawisze, autor tekstów (1981-1986, 1990-2001)
* Zbigniew Krzywański - gitara (1981-1986, 1990-2002)
* Sławomir Ciesielski - perkùsëjô (1981-1986, 1990-2002)
* Paweł Kuczyński - basowô gitara (1981-1986, 1990)
* Leszek Biolik - basowô gitara (1990-2002)

## Historëjô
Karno **Republika** pòwstało 25 łżëkwiata 1981 rokù. W 1983 rokù wëdôle swojã pierszą dołgogrającą platã Nowe sytuacje ë pózdzé albùm 1984. Rok pózdni wëdôle albùm Nieustanne tango. W latach 1982 ë 1985 karno wëstãpiwôło na festiwalu w Jarocinie. W 1986 rokù, karno ògłoszëło swojé rozpùscëni. Znowa naczãło òno wëstãpiwac w 1990 rokù, chòc zmienionëm skłôdze. W 1991 rokù wëdôle albùm 1991. W 1993 Siódma pieczęć. W 1995 rokù Republika marzeń ë trzë lata pózdzé albùm Masakra. 22 gòdnika 2001 roka ùmarl Grzegorz Ciechowski ë karno zawieszëło zwòją dzéjnotã. 

## Diskògrafijô

### Sztudijné platë

* 1983 - Nowe sytuacje
* 1983 - 1984
* 1984 - Nieustanne tango
* 1991 - 1991
* 1993 - Siódma pieczęć
* 1995 - Republika marzeń
* 1998 - Masakra
* 2002 - Ostatnia płyta

### SP

* 1983 - Kombinat/Gadające głowy
* 1983 - Układ sił/Sexy doll
* 1986 - Sam na linie/Moja krew
* 1991 - Lawa/Balon

### Zestôwczi

* 1993 - '82-'85
* 1999 - Biała flaga
* 2003 - Komplet
* 2007 - Gwiazdy polskiej muzyki lat 80. vol. II

### Platë live

* 1993 - Bez prądu
* 2002 - Republika
* 2004 - Największe przeboje - LIVE
* 2007 - Trójka Live!

## Bùtnowé lënczi

* http://republika.art.pl/
* https://web.archive.org/web/20181101015439/http://republikamarzen.pl/
* https://web.archive.org/web/20181116215723/https://www.polskirock.art.pl/republika,1,81,wykonawca.html
* https://www.discogs.com/artist/669346-Republika
Anastazy Krãcczi

**Anastazy Krãcczi** (pòl.: Anastazy Kręcki) - ùrodzył sã 15 łżëkwiata 1888 rokù w Czëczkòwie kòl Brus. Ksãżé swiãcenia przëjimnął 20 strëmiannika 1920 rokù. Òn jakno wikari béł w Tëłowie (1922 – 1927), a pòtemù probòszcz w Strzelnie w latach 1928 - 1939. Interesowôł są rozwijã kaszëbsczi kùlturë (wësziwù) w parafii, a jezdził na stôrim kòle.
Miemcë mają gò zabiti na zôczątkù II-dżi swiatowi wòjnë òb jeséń 1939 rokù w lasu kòl Wiôldżi Piôsznicë.

## Bùtnowé lënczi
*Anastazy Kręcki

Kategòrëjô:Kaszëbi
Kategòrëjô:Mùżdżówczi òb jesén 1939
Mùżdżówczi òb jesén 1939

**Mùżdżówczi òb jesén 1939** – to bëło pòzabicé w tron na zôczątkù II-dżi swiatowi wòjnë np. w rujanie 1939 w lasu kòl Wiôldżi Piôsznicë wiele lëdzy. Krótkò ni w lasach Miemcë - w II swiatowi wòjnie (w latach 1939 - 1940) - pòmòrdowalë wiele Kaszëbów i jinëch lëdzy. To bëła mùżdżówka - m. jin. kòl 2 tësący Kaszëbów. Nawetka 11 lëstopadnika 1939 rokù krótkò ti wsë w lasach Miemcë  pòmòrdowelë wiele lëdzy.
Taczé mùżdżówczi òb jesén 1939 bëłë téż w jinëch môlach, ale we  Wiôldżi Piôsznicë zabitëch bëło jaż 12-14 tësący lëdzy.

328pxZabijanié lëdzy i grobë w lasu kòl Wiôldżi Piôsznicë, a w nich wiele pòmòrdowónëch
## Lëteratura
*Barbara Bojarska, Piaśnica - miejsce martyrologii i pamięci: z badań nad zbrodniami hitlerowskimi na Pomorzu, Wejherowo* 2001.

## Bùtnowé lënczi
* Wejherowo – Obelisk i tablice pamiątkowe ku czci ofiar masowych egzekucji
* Ludobójstwo w Piaśnicy z uwzględnieniem losów mieszkańców powiatu wejherowskiego - referat wygłoszony podczas konferencji naukowej „Piaśnica 1939-1941”

*
Antón Brilowsczi

**Antón Brilowsczi** (pòl. Antoni Brilowski) (ùr. 1799 - ùm. pò 1870 rokù) - jãzëkòznajôrz, doktor, w 1828 rokù szkólny Gimnazjum w Chònicach. 
Òn zajimôł sã kaszëbsczim jãzëkã w òglowim ùżëcym, a béł w np. Chmielnie i Wejrowie. Jegò bëłë materiałë ò Kaszëbach – lëdzach i zemi dlô Stowôrë Dzejów i Stôrożëtnoscy Pòmòrzô w Szczecënie. Òn napisôł np. ò zómkòwëch górach (zómcëskò) np. kòl Kartuz i grobiszczach. Do zapisaniô tegò jak gôdają Kaszëbi – pòdłùg niegò pòtrzébny je nowi alfabét abò lëtrë. Jak òn pisze Kaszëbi w rozmajitëch parafiach jinaczi gôdają.

## Lëteratura
* Jerzi Tréder: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - Gduńsk 2014, s. 27.

## Bùtnowé lënczi
*DNB
*''Kassubisch-Pommerellische Forschungen''. w: ''Dritter Jahresbericht der Gesellschaft für Pommersche Geschichte des Alterthums''. Stettin 1828, ss. 64–87, barżi ss. 70 -.

Kategòrëjô:Kaszëbi
Arkadiusz Òkroj

mały
**Arkadiusz Òkroj** (*Arkadiusz Okroj*) - ùr. 27 maja 1967 w Kartuzach to je ksądz doktor i biskùp w Pelplinie. W młodich latach òn mieszkôł w Chmielnie, a ùcził sã ni leno tu, ale dali w Kartuzach, gdze zdôł egzamin dozdrzelałotë. Sztudérowanié òn zaczął w Dëchòwny Seminarëji w Pelplinie. Tùwò pò pôrã latach dożdôł sã  ksãżëch swiãceniów, chtërne przëjimnął 6 czerwińca 1992 rokù. Jakno ksądz béł  np. w Łątczińsczi Wigòdze (1996-1997). Òn w latach 2000 – 2010 béł òjcã dëchòwnym pelplińsczi seminarëji. Probòszczã w 
Kôłpinie, gdze je stôrô parafiô, òn béł òd 2010 rokù. Òd 2 strumiannika 2019 rokù òn je biskùpã sufraganã pelplińsczi diecezji.  
Biskùp Òkroj nie zabôcził ò swòjim kaszëbsczim pòchòdzënkù i gôdô pò kaszëbskù, a w 2016 rokù òn dostôł nôdgrodã „Kartëskô Skra” za pòmôganié jinym.

### Dopisënczi


## Lëteratura

## Bùtnowé lënczi
* catholic-hierarchy.org
* dr Arkadiusz Okroj
* Pòlskòjãzëkòwi biogram
* ''Homilia na XXI Zjazd Kaszubów w Chojnicach (2019)''

Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół
Kategòrëjô:Kaszëbi
Pòmòrsczé wòjewództwò (1919–1939)

thumb|Herb Pòmòrsczégò Wòjewództwa
150px|left
**Pòmòrsczé wòjewództwò (1919–1939)** - bëło jedną z jednostków administracjowégò pòdzélënkù II Pòlsczi Repùbliczi. Òno bëło w nordowim dzélu państwa, téż nad Bôłtã a mieszkało w nim dosc wiele Kaszëbów, ale wiele razy zwëskanié tu lepszi robòtë bëło dlô nich cãżczi. Dosc długą grańcã ono miało z Wòlnym Gardã Gduńskã. Pierszim wòjewòdą béł tu Sztefón Łaszewsczi. W 1938 rokù òno bëło pòwikszoné.
Stolëcznym gardã pòmòrsczégò wòjewództwa béł Toruń. Pò II-dżi swiatowi wòjnie w 1945 rokù téż z dzéla pòmòrsczégò wòjewództwa bëło wëdzeloné gduńsczé wòjewództwò (1945–1975).

## Przédné gardë
* Chònice
* Dërszewò
* Gdiniô

## Spòdleczné pòdôwczi
* Wiéchrzëzna: 16,386 km² (1921)
* Lëdztwò: 935 643 (1921)

## Lëteratura
*J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999, s. 59.
*Mielczarski S. et al. ; koordynacja całości Wacław Odyniec: Dzieje Pomorza Nadwiślańskiego od VII wieku do 1945 roku,Gdańsk : Wydaw. Morskie, 1978, s. 433.
## Bùtnowé lënczi
*Dz.U. 1945 nr 11 poz. 57
*Dz.Pr.P.P. 1919 nr 64 poz. 385
* Dz.U. 1937 nr 46 poz. 350

Kategòrëjô:Pòlskô
Jón Ùphagen

**Jón Ùphagen** (miem. *Johann Wilhelm Uphagen*) – (ùr. 9 grom. 1731 - ùm. 17 lëst. 1802 r.) béł kùpc, dzejopisôrz i wiele lat radzczi Gduńska. Jak òn skùńcził sztudirowanié prawa, filozofiji i historëji w Getindze, tëdë jezdzôł pò Eùropie. To béł przësëżnik, a pisôł téż ò Kaszëbach. W 1792 rokù jak Gduńsk zarabczelë Prësôce, òn zdôł ùrząd. 

Krom historëji, jinteresowałë go téż nôtërné ùczbë i béł nôleżnikã Towarzëstwa Nôtërnégo w Gduńsku, nôleżnikã Królewscziego Towarzëstwa Nôùkòwégo w Getindze i nôleżnikã ùczbowego Towarzëstwa Stôrożëtnoscë w Londinie.

Jón béł téż biblofilã - lubòwnikã ksążek, miôł wiôlgą biblotékã z 10.463 ksążkami, 280 rãcznopisómi i 165 kartami. Pò jegò smierce, nene jegò bokadë zbiérë dostôła Mieskô Bibliotéka w 1879 rokù, dzysô Gduńskô Bibliotéka PAN. W jegò dodómie Uphagenów w Gduńskù gard zrobił mùzeum Jóna w 1910 rokù.

Miono Jóna ma dzysô tramwaj gduńsczi nr. 1014 i darżëca w Gduńsku Wrzeszcz Górni. 

## Lëteratura
*L. Krzyżanowski: Gdańsk, Sopot, Gdynia. Przewodnik, "Sport i Turystyka", Warszawa 1970, s. 59.
*Ewa Barylewska-Szymańska: Uphagenowie – kronika rodu. W: Józef Borzyszkowski: Rodzina pomorska. Gdańsk: Nadbałtyckie Centrum Kultury, 1999, s. 226–239. ISBN 83-909962-00.

## Bùtnowé lënczi
*Jón Uphagen
*Parerga historia (1782), str. 403 (''Cassubii'')
*VIAF

## Przepise

Kategòrëjô:Gduńszczani
Władisłôw Côrnowsczi

**Władisłôw Côrnowsczi abò Czôrnowsczi** (pòl.:*Władysław Czarnowski*) – ùr. 1938 rokù w Lésnie je załóżcą Stowôrë Kaszëbsczé Karno Fòlkloristiczné „Krëbane”. Kòl niegò doma za młodëch lat gôdało sã nôbarżi pò kaszëbskù. Jak òn w 1978 r. zaczął robic w Brusach dorazu wzął sã za zakłôdanié  fòlkloristicznégò  karna. Wnetka òno sã stało propagatorã bòkadnégò kaszëbsczégò fòlkloru na rozmajitëch jimprezach i ùroczëznach òrganizowónëch w kraju, jak téż za grëńcama. 
Za swòje dobëca òn je wëprzédniony m.jin. Medalã Stolema. Òn i jegò Stowôra „Krëbane” òrganizowelë kaszëbsczé i midzënôrodné festiwale fòlkloru. 
## Lëteratura
*Dzieje Brus i okolicy : praca zbiorowa / pod red. Józefa Borzyszkowskiego ; [aut. Krzysztof Walenta et al.].Chojnice ; Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1984, s. 488
## Bùtnowé lënczi
*nôdgroda m. Òskara Kòlberga
*VIAF

Kategòrëjô:Kaszëbi
Alojzy Ptôch

**Alojzy Ptôch** (pòl.: *Alojzy Ptach*) - ùrodzył sã 13 czerwińca 1901 rokù w Miszewie kòl Żukòwa. Ksãżé swiãcenia przëjimnął 25 czerwińca 1925 rokù. Òn jakno wikari béł w Brusach (1931 – 1932) i jinëch parafiach, a pòtemù probòszcz w jinym môlu – kòl Grëdządza. 
Miemcë mają gò zabiti na zôczątkù II-dżi swiatowi wòjnë - 11 lëstopadnika 1939 rokù, ale òd 20 séwnika 1939 r. òn béł w sôdzy w Grëdządzu. Òni mają téż zabiti jegò brata, chtëren miôł miono Bronisłôw,  a ùrodzył sã 1903 rokù. To béł gbùr, chtëren miôł białkã ë dzece. 

## Lëteratura
*Leksykon Ziemi Żukowskiej / Eugeniusz Pryczkowski, Banino : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział ; Żukowo : [s.n.], 2012, ss. 82 - 83.
## Bùtnowé lënczi
*''Alojzy Ptach''

Kategòrëjô:Kaszëbi
Anita Włodarczyk

**Anita Włodarczyk** (ùr. 8 zélnika 1985 rokù) - pòlskô letkòatlétka (szmërgniãcé mlotã). 

Dwùkrotnô méstrzëni jigrzisk òlimpijsczich (2012, 2016), sztërëkrotnô méstrzëni mésterstwów swiata (2009, 2013, 2015, 2017), sztërëkrotnô méstrzëni mésterstwów Europy (2012, 2014, 2016, 2018). Anita Włodarczyk ùrodza sã w Rawiczù. Wychòwëwôła sã w spòrtòwi rodzënie. W 2017 òstôła wybrôna Sportowcã Rokù 2016 w plebiscycie Przeglądu Spòrtowègò.

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Szpòrt
Syrëjô

**Syrëjô** je państwã w zôpadnej Azëji nad pòrenkowim Strzódzemném Mòrzem, czej je tu tragedia: od 2011 wojna domoca diktatora Assada i midzënarodnô wojna od 2014 przecem ISIS, Tëreckô i jin. Syrëjô greńczë z państwama: Irak òd pòrënku, Tëreckô od nôrdu, Jordan i Jizrael od półniô, Liban i Strzódzemné Mòrze òd zôpadu
i też w blëzë Cyper na mòrzu.
Stolecznym gardã je Damaszk. Nôwikszim gardã beło Aleppo, le pre wojną od 2011 rokù. Jine wiksze gardë Syrëji to Latakia, Homs i Hama. 

Miono Syrëjô pòchôdô òd luwijsczégò słowa, zapisónégò w VIII stolatë p.n.e. jakno „Sura/i" ë starożëtnégò grecczégò: Σύριοι, Sýrioi, abò Σύροι, Sýroi; òba pòchôdają òd jesz wiôższégò słowa Aššūrāyu z nordowi Mezopotamii.

Z historicznym perspetiwë miono „Syrëjô" òdnosi sã do regionów nordowégò Lewantu, zamëkając téż m.jin. dzysdniowi Liban, Aleksandrettã (ùrzãdni İskenderun) ë starożëtny gard Antiochijô (syryjską stolëcą z czasów przedmùzułmańsczich). W jesz wiôlgszim znaczënkù, jakno Wiôlgô Syrëjô abò Syrëjopalestina, miono Syrëjô zamëkô w kaszëbsczim jãzëkù téż zemie dzysdniowégò Izraela, Palestinë, Jordańskô, a téż Synaju, Cylicji ë jinëch zemiów, òd Taurusu (górów w Turecczi) pò Syrską Pùstynię ë òd Strzódzemnégò Môrza pò Eùfrat. W tim znaczënkù równak w arabsczim jãzëkù brëkòwóné je miono ‏الشام‎, trl. *Aš-Šām*, trb. *Asz-Szam*, co je téż pòtoczną mioną ùrzãdny stolëcë regionu ë państwa Syrëji, czëlë Damaszku.

## Galeriô

Ummayad_Mosque_at_night.jpg|Ummajadczi meczet w Damaszku
Tetrapylon_Palmyra.jpg|Tetrapilon w Palmirze, zniczony w 2014 przez ISIS
Saint_Elijah_Maronite_Cathedral,_Aleppo_(4).jpg|Katedra Mariawitów sw. Elijôsza w Aleppo 
Barada_river_in_Damascus_(April_2009).jpg|Rzeka Barada w Damaszku 
Aleppo_Night_by_Charles_Hajj.jpg|Aleppo w noc
Citadel_of_Aleppo.jpg|Citadelo w Aleppo w 2010 r, dzys zniczona 
Bosra_pano_Syria.jpg|Rzimsczi teatr w Bosra
Lion_in_the_garden_of_Palmyra_Archeological_Museum,_2010-04-21.jpg|Lew bôżeny Al-Lat w Palmirze, dzys zniczony
Damascus_Opera_House.jpg|Opera w Damaszku
Palmyra,_Syria_-_3.jpg|Góry kól Palmiry 
Downtown_Aleppo,_Queik_river_at_night.jpg|Rzeka Queik w Aleppo
Aleppo_city_hall_laz.jpg|Rotesz w Aleppo w 2009 r, dzys zniczone
Rosa_damascena5.jpg|Damaszkòwô róża
Bakdash_Icecream_(2789962718).jpg|Deser Booza w Damaszku
Aleppo_soap_01.jpg|Oliwczowe medłô z Aleppo


## Bùtnowé lënczi

* Syria World Factbook

## Przëpisë

Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Stanisłôw Kòssôk-Główczewsczi

**Stanisłôw Kòssôk-Główczewsczi** (pòl.: *Stanisław Kossak-Główczewski*) - ùrodzył sã 24 stëcznika 1893 rokù w Môłich Chełmach kòl Brus.  Jak ksądz Kònstantin Dominik w 1911 rokù òstôł òjcã dëchòwnym pelplińsczi seminarëji ë ji wicerektorã, zaczął tu sztudirowac Stanisłôw Kòssôk-Główczewsczi. Òn równak mùszôł jic na wòjnã i ksãżé swiãcenia przëjimnął dopiérkù 20 strëmiannika 1920 rokù w Pelplinie. Jakno wikari béł  m. jin. w Serakòjcach (1923).  
Miemcë mają gò zabiti na zôczątkù II-dżi swiatowi wòjnë - 28 rujana 1939 rokù. 
## Bùtnowé lënczi
*''Stanisław Kossak-Główczewski''
*''Nauczyciel, proboszcz, męczennik (I)''

Kategòrëjô:Kaszëbi
Kategòrëjô:Mùżdżówczi òb jesén 1939
Jelbiąg

thumb|120px|left|Stôri gard Jelbiąga

**Jelbiąg**, abò **Elbiąg** (pol. Elbląg, łac. Elbinga, Elbingus, miem. Elbing, prës. Elbings, rus. Эльблонг)
- krézewi gard w warminskô-mazursczém wòjewództwe nad rzéką Elbiag, stôri gard hanzeatecczi. Jeden òd nôstarszich gardów w Pòlsce, gard béł ùsôdzóny w 1237 roku przez Krzëżôców, dostôł lubecczé gardowé prawo w 1246 roku. 
Jelbiąg béł stolëcã wòjewództwa jelbiąsczégò od 1975 do 1998 roku. Browarniô w Jelbiągù warzë dzys piwò EB. 
## Turistné atrakcëje


Òbrôzk:Ratusz_Staromiejski_w_Elblągu.JPG|Stôri Rôtësz w Jelbiągù
Òbrôzk:Elbląg_-_Brama_Targowa.jpg|Bróma Targowô w Jelbiągù
Òbrôzk:Elbląg,_Stary_Rynek,_pohled_na_katedrálu_svatého_Mikuláše.JPG|Katedra sw. Niklosza w Jelbiągù
Òbrôzk:Elbrewery_Company.jpg|Browarniô EB w Jelbiągù
Elblag,_Poland.JPG|Stôri Rënk



## Bùtnowé lënczi
* Òficjalnô starna Jelbiąga

## Przëpise

Kategòrëjô:Warminskô-mazursczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
The Damrockers

**The Damrockers** — mùzyczné karno z kartësczégò krézu, jaczé graje kaszëbskòjãzëkòwégò punk rocka. Pòwstało òno w 2004 rokù. Założëlë je Daniel Bychowski / Wróbel (spiéw, basowô gitara), Ariel (gitara) ë Pluto (perkùsëjô). 21 stëcznika 2008 rokù wëdôle swojã pierszą platã *The Damrockers*. W 2009 wëchôdô *Nie Chce Mie Sã*.

## Diskògrafijô
* 2008 — *The Damrockers*;
* 2009 — *Nie Chce Mie Sã*.

## Nôleżnicë
* Daniel Bychowski / Wróbel — spiéw, basowô gitara;
* Ariel — gitara, spiéw;
* Pluto — perkùsëjô, spiéw;

## Przëpisczi

## Bùtnowé lënczi
* The Damrockers (Discogs.com);
* The Damrockers (RateYourMusic.com);
* The Damrockers (Myspace);
* The Damrockers (Last.fm);
* Kaszubski punkrock. Program kaszubski Tedё jo (YouTube);
* The Damrockers przed Buzzcocks. Ucho Gdynia (17.05.2008) (YouTube).

D
D