open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Józef Brusczi

**Józef Brusczi** (ùr. 11 gromicznika 1908 rokù w Przëtarni - ùm. 14 gòdnika 1974 rokù) - béł znónym gôdëszem, chtëren wiele lat robił jakno lékôrz w Lëpnicë. Òn skùńcził sztudérowanié medicynë w Italsce. Béł praktikòwny doktór i spòlëznowi dzejôrz, a téż laùreat Medalu Stolema. Ten kaszëbsczi gôdësz béł aktiwny w mùzycznym karnie "Chòjnë".

## Bùtnowé lënczi
*Józef Bruski

Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Kategòrëjô:Kaszëbi
Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema
Kategòrëjô:Medicyna
Przëtarniô

**Przëtarniô** - to je wies w gminie Kôrsëno, w kòscérsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie. 

## Bùtnowé lënczi
*Przytarnia w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Kôrsëno
Kategòrëjô:Kaszëbë
Gmina Kôrsëno

**Gmina Kôrsëno** (pòl. *Gmina Karsin*) - to je wieskô gmina w kòscérsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa z sedzbą w Kôrsënie.

*
Kategòrëjô:Kòscérsczi kréz
Mierëszëno

**Mierëszëno** - to je kaszëbskô wies w gminie Pùck, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Pierszô zmiónka ò Mierëszënie pòchôdô z 1286 rokù - Mscëwòj II. Tu w mierësczi Spòdleczny Szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.

## Bùtnowé lënczi
* Szkòła
* 1.) (kasz. Mjereszeno) w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Kaszëbë
Kategòrëjô:Gmina Pùck
Òsłónino

mały|
**Òsłónino** – to je kaszëbskô wies w gminie Pùck, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. 

## Bùtnowé lënczi

* http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/642 Osłanin

Kategòrëjô:Kaszëbë
Kategòrëjô:Gmina Pùck
Rómbiń

thumb|180px|Zabëtkòwi rómbińsczi kòscół
**Rómbiń** abò **Rãbinò** (pòl. *Rąbiń*, miem. *Rombin*) je wsą w wiôlgòpòlsczim wòjewództwie, kòl 17 km òd swòjégò gardu krézowégò – Kòscana ë kòl 14 km òd jinégò krézowégò gardu – Szrému. Wies leżi na szlachù pielgrzimkòwëm wiôlgòpòlsczi stegni sw. Jakùba.

### Rómbińsczé dardżi

Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò
Mirosłôw Adamczik

mały|Mirosław Adamczyk (2021)
mały
**Mirosłôw Adamczik** (pòl. Mirosław Adamczyk) - ùr. 16 lëpinca 1962 w Gduńskù. Òn sztudérowôł w Dëchòwny Seminarëji w Gduńskù. Tuwò pò pôrã latach dożdôł sã ksãżich swiãceniów, chtërne przëjimnął 16 maja 1987 rokù. Òn je òd 2013 rokù titëlarny arcëbiskùp Otriculum i béł apòstolsczi nuncjusz w Liberii. Òd 2017 rokù òn béł apòstolsczi nuncjusz w Panamie, òd 2020 rokù béł w Argentinie, a òd 2026 rokù je nim w Albańsce.

## Òbaczë téż
* Jinfòrmacjô z 15 zélnika 2017
## Bùtnowé lënczi
* Watikan - Bibloteka

Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół
Kategòrëjô:Kaszëbi
Argentina

**Argentina** (*República Argentina*) je stolemnim państwã w Pôłniowi Americe. Stolëca i nôwikszi gard to Buenos Aires. Argentina je òsmim co do wiôlgòscë państwã swiata. Dôwni bëł tu prezydent Juan Peron i jégò baro pòpùlarnô białka Evita Peron. A òd 1976 do 1983 roku bëła tu òkrutnô diktatura wòjskòwich jenerôłów i òficérów, chtërni zamòrdowalë pònad 30.000 Argentińczików. Pòtemù né jenerôłowë bëlë zamknące w sôdzë.  


SantaCruz-CuevaManos-P2210651b.jpg|Cueva de Manos sprzed 13.000 lat
ViñedoCafayate.jpg|Salta


Condor_des_andes_immature.jpg|Kondor
Halbinsel_Valdes_Pinguine.jpg|Magelańsczé pingwinë


Òd 2013 do 2025 roku papiéżem bëł Frãcëszk, chtërni bëł z Argentinë.

## Bùtnowë lënczi

Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika
Kategòrëjô:Argentina
Frãcëszk (papiéż)

mały|Papiéż Frãcëszk
**Papiéż Frãcëszk** (łac. *Franciscus PP.*), czedes Jorge Mario Bergoglio (ur. 17 gòdnika 1936 rokù w Buenos Aires - zm. 21 łżëkwiata 2025 w Watikanie) bëł biskùpã Rzimù òd 13 strëmiannika 2013 do 21 łżëkwiata 2025 rokù. Jegò starszi mieszkelë w Italsce, a pòtemù w Argentinie. To bëł pierszi papiéż z Americzi, dlô chtërnégò wôżny bëł jezujicczi zôkón. W 2021 rokù òn béł w Irakù, Słowacce. Przed nim béł Benedikt XVI, pò nim papiéżem òstał Léón XIV. 
## Bùtnowé lënczi
pl

Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół
Kategòrëjô:Papiéże
Lesniewò

**Lesniewò** - to je kaszëbskô wies w gminie Pùck, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu je kòscół i lesniewskô Spòdlecznô Szkòła.

## Bùtnowé lënczi
*Leśniewo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
*Szkòła

Kategòrëjô:Kaszëbë
Kategòrëjô:Gmina Pùck
Smólno

**Smólno** - to je kaszëbskô wies w gminie Pùck, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Béł taczi czas w XIII wiekù, czedë ta wies słëchała białce ksyżëca Swiãtopôłka II. Tu je stôri młin nad Jizdebką.
## Dopisënczi


Kategòrëjô:Kaszëbë
Kategòrëjô:Pùcczi kréz
Kategòrëjô:Gmina Pùck
Pôłniowô Amerika

thumbnail|right|250px|Pôłniowô Amerika
**Pôłniowô Amerika** – to je dzél swiata.

W Pôłniowi Americe je 13 państwów.

## Kraje Americzi Pôłniowi
thumbnail|right|250px|Kraje Americzi Pôłniowi

*
Kategòrëjô:Geògrafijô
Zelonodzobòwi tukan

thumb|Zelonodzobòwi tukan
**Zelonodzobòwi tukan** (*Ramphastos dicolorus*) - to je ptôch z rodzëznë tukanów. Te ptôchë żëją w Pôłniowi Americe.

Kategòrëjô:Ptôchë
Karol Wyrwicz

mały|Karol Wyrwicz
**Karol Wyrwicz** (ùr. 1717 rokù, ùm. 1793 rokù) - to beł pòlsczi geògrafa i jezujita.
Òn w 1773 rokù napisôł: "Kaszuby" to je òbéńda, chtërna  słëchô do tich co "osobliwe noszą nazwiska".  To są: starostwo bytowskie, "lawemburskie (w maństwo domowi brandenburskiemu oddane)", puckie i człuchowskie. Jegò *Geografia powszechna...*, ni mô grańców dlô Kaszëb, le administracjowò to są historiczné starostwa: bëtowsczi, lãbòrsczi, pùcczi i człëchòwsczi.
### Ùsôdztwò (wëjimk)
*  Geografia czasów najnowszych etc., Warszawa 1768, 1770;
*  Geografia powszechna czasow teraznieyszych ..., Warszawa 1773; 

### Lëteratura
* Augustowska K.: w: Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, s. 12 ISBN 83-04-00363-5http://alpha.bn.org.pl/search~S5*pol/?searchtype=i&searcharg=8304003635&searchscope=5&sortdropdown=-&SORT=D&extended=0&SUBMIT=Szukaj&searchlimits=&searchorigarg=i8304003635

Kategòrëjô:Geògrafijô
1238

**1238** / MCCXXXVIII

1236 « 1237 « **1238** » 1239 » 1240

## Wëdarzenia

* Papiéż Grzegórz IX 19 strëmiannika napisôł *duce Cassubie* ("ksyżã Kaszëb") - pierwszi dokùmeńt z mionã Kaszëbë

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*

Kategòrëjô:XIII stolaté
Zwëczajny jolc

thumb|Zwëczajny jolc
**Zwëczajny jolc** (*Leuciscus leuciscus*) - to je rëba z rodzëznë karpiowatëch (*Cyprinidae*). Òn mòże żëc m.jin. na Kaszëbach.

Kategòrëjô:Rëbë
1571

**1571** / MDLXXI

1569 « 1570 « **1571** » 1572 » 1573
## Wëdarzenia

* 29 lëpinca - ataka Dënów na pòlsczich frajbitrów kòl Pùcka

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*

Kategòrëjô:XVI stolaté
Kòper

**Kòper** (łac. *cuprum*) – to je chemiczny  pierwiôstk, metal. Stoplëna kòpru i cënë to je bronza, a bronzowô mòże bëc np. sztatura.
*Symbòl: Cu
*Lëczba atomòwô: 29
*Temperatura topnieniô: 1084,62 °C
*Atomòwô masa 63,5463
## Lëteratura
*Jerzi Nacel (pòl. Jerzy Nacel): Chemiô òglowô i òrganicznô, Gduńsk 2013

## Bùtnowé lënczi
*https://www.google.pl/search?q=zwartnik&ie=UTF-8&sa=Search&channel=fe&client=browser-ubuntu&hl=pl&gws_rd=cr,ssl&ei=uCC1VPu5O9PhaJTqgJAD#channel=fe&hl=pl&q=K%C3%B2prze

 

Kategòrëjô:Kòper
Ataka Dënów na pòlsczich frajbitrów kòl Pùcka w 1571 rokù

**Ataka Dënów na pòlsczich frajbitrów kòl Pùcka w 1571 rokù** - bëła 29 lëpinca, to wnenczas dënskô flota wpłënãła do Pùcczi Hôwindżi i ùprowadza òkrãtë i frajbitrów òd Pùcka do Kòpenhadżi.

### Lëteratura
* Wacław Odyniec, Jerzy R. Godlewski *Pomorze Gdańskie: Koncepcje obrony i militarnego wykorzystania od XIII wieku do roku 1939* (Warszawa 1982)

Kategòrëjô:Bôłt
Małopòlskô stegna sw. Jakùba

thumb|Darga je òznakòwónô mùszlą swiãtégò Jakùba
thumb|Herb Pałecznicë
**Małopòlskô stegna sw. Jakùba** - pielgrzimkòwô darga sw. Jakùba w Małopòlsce, w Pòlsce. Òna prowadzy z Sandomierza do Krakòwa.

## Bùtnowé lënczi
* Òglowé jinformacje
* Funpage

Kategòrëjô:Małopòlsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Pòdkarpacczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Lubelsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Swiãtokrzësczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Turistika
Widłë

[mały|"Krësztof" ë jegò widłë - [Fòntana Bóżka Mòrza w Gduńskù]]
mały|
**Widłë** – rãczné nôrzãdzé, chtërno brëkùją czasã np. gbùrze do rozdrzëcaniô gnoju czë przë robòcë z sanã.
 
W Gduńskù mòże òbezdrzec widłë "Krësztofa"

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Gbùrzëzna
Grable

**Grable** – rãczné nôrzãdło, chtërno brëkùją czasã np. gbùrze do sëszeniô sana abò do wëgrôbianiô kłosów i stebłów z zôrna pò draszowaniu.
 

Kategòrëjô:Gbùrzëzna
Redło

**Redło** – nôrzãdzé, chtërno brëkòwelë czedës gbùrze np. do robieniô régów w bùlwach.
 

Kategòrëjô:Gbùrzëzna
Cemny płëcnik

thumb|Cemny płëcnik
**Cemny płëcnik** (*Pulmonaria obscura* L.) - to je wielelatnô roscëna z rodzëznë wòdrôkòwatëch. Cemny płëcnik rosce m. jin. na Kaszëbach.

## Lëteratura
*J. Trepczyk: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, t. I, s. 322

Kategòrëjô:Bòtanika
Kòsnica

260px|thumb|Treker i kòsnica

**Kòsnica** - to je maszina ùżiwónô np. w gbùrzëznie do seczeniô np. trôwë.

Kategòrëjô:Gbùrzëzna
Kòsa

**Kòsa** – to je rãczné nôrzãdzé, chtërno brëkùją czasã np. gbùrze do seczeniô trôwë abò zbòża.
## Lëteratura
*Chrabkowski A.: Jak jô béł bògati. Banino 2007, s. 97
*Bernard Zëchta. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 335

Kategòrëjô:Gbùrzëzna
Cepë

**Cepë** – to są rãczné nôrzãdza, chtërne brëkòwelë czedes np. gbùrze do draszowaniô zbòża. W nich je: bijôk i dërżôk.
 
## Lëteratura
* Dzieje Brus i okolicy : praca zbiorowa / pod red. Józefa Borzyszkowskiego ; [aut. Krzysztof Walenta et al.].Chojnice ; Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1984, s. 146.

Kategòrëjô:Gbùrzëzna
Mòra

**Mòra** – jak wierzele Kaszëbi to je dësza, chtërna wëszła z cała człowieka w spikù i òbróca sã w jabkò, krëszkã, kòta, mësz, nocną mòrówkã abò jesz co jinégò, a pòtemù dłôwi lëdzy, jezdzy do ùpadłégò na kòniu abò młodim bëdle, wëpijô soczi z drzéwiãt, dëszi drëżónë i wòdã. Mòra wlôżô w jizbã dzurką òd klucza i kładze sã na człowieka jak miészk piôsku. Òna zaczinô mòrzëc òd nogów jaż pò gardło, do môłkù, a przë tim mrëczi: mër, mër, mër. Jak napisôł ks. Szulist téż Kaszëbi w Kanadze wiedzele, że mòra wlôżô w jizbã dzurką òd klucza.

## Lëteratura
* Sychta B.: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1969, tom III, ss. 102-105
* Szulist W.: Kaszubi kanadyjscy : okres pionierski i dzień dzisiejszy, „Arkun” Gdańsk 1992, s. 61

Kategòrëjô:Etnologiô
Bòchòwò

**Bòchòwò** (pòl. *Bochowo*) - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Czôrnô Dãbrówka. 

## Bùtnowé lënczi
*https://web.archive.org/web/20141109071722/http://www.jezyki-mniejszosci.pl/do-pobrania.html

Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka
Miotła

mały|Chróstowô miotła
mały|Czarownica na miotłach pòdług stôri ksãdżi
**Miotła** – prosté nôrzãdzé, chtërno je brëkòwóné np. do zamiôtaniô smieców z pòdłogów. Miotła - mòże bëc zrobioné: chróstowô z wietewków brzózczi, jurkòwô z bremù, a wrzosowô z wrzosu.

## Miotła w kùlturze
* Chróstowô miotła mùszi miec dëszã (w pòstacji kawałka czija, chtëren sã w nią wkłôdô), żebë czarownica ni mògła na ni jezdzëc.
* Brzózka nie je pewnô przed złim.
 
## Lëteratura
*Bernard Sychta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej t. III, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1969, ss. 174-175.

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Higiena
Soszëca

**Soszëca** - to je kaszëbskô wnożëna w gminie Parchòwò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.

Kategòrëjô:Gmina Parchòwò 
Kategòrëjô:Kaszëbë
Sélczno

**Sélczno** - to je kaszëbskô wies w gminie Parchòwò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.

Kategòrëjô:Gmina Parchòwò 
Kategòrëjô:Kaszëbë
Żukówkò

**Żukówkò** - to je kaszëbskô wies w gminie Parchòwò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.

## Bùtnowé lënczi
*''Żukówko'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Parchòwò 
Kategòrëjô:Kaszëbë
Gôłcewò

**Gôłcewò** – to je dzél kaszëbsczi wsë Gôłczewò w gminie Parchòwò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.

## Bùtnowé lënczi
* http://pl.mapsofall.com/-37733226.htm

Kategòrëjô:Gmina Parchòwò 
Kategòrëjô:Kaszëbë
Zelony Dwór

**Zelony Dwór** - to je dzél kaszëbsczi wsë Parchòwò w gminie Parchòwò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.

Kategòrëjô:Gmina Parchòwò 
Kategòrëjô:Kaszëbë
Strëga

**Strëga** - to je môłô kaszëbskô wnożëna w gminie Parchòwò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu je elektrowniô na wòdã.

Kategòrëjô:Gmina Parchòwò 
Kategòrëjô:Kaszëbë
Cynkòwò bielëna

**Cynkòwò bielëna** -  (ZnO) to je chemiczny związk cynkù. Ją brëkùją m. jin. dentisce.

Kategòrëjô:Chemijô
Torf

**Torf** – to je nômłodszi kòpalny wãdżel. W nim je mni jak 60% wãgla. Òn béł dłudżi lata na Kaszëbach kòpóné. Ò nim sã wiadła w lëdzczich kôr­biónkach. Òn béł kòpóny jesz w pierszi pòłowie XX stalata i nie bëło to wcale dôwno jak pò nim òstôwałë torfkùle. Torf sã barżi żôlił jak pôlił ë to béł dosc dobri òpôł. Mielë gò np. gbùrze.

Kategòrëjô:Gòspòdarzënk
Alternatiwa dlô Miemiecczi

**Alternatiwa dlô Miemiecczi** (mie. *Alternative für Deutschland*) - to je miemieckô partjô, chtërna nie chce dëtków Eùro. Ji nôleżnicë są kònzerwatistama.

Kategòrëjô:Miemieckô
Bernd Lucke

**Bernd Lucke** - (ùr. 19 zélnika 1962 w Berlënie) to miemiecczi pòlitikôrz i ekònomista. Òd 2013 na 2015 rokù òn bëł prowadnikã Alternatiwë dlô Miemiecczi. Òd 2015 rokù òn je prowadnikã Przëmierze na pòkrok ë przëbùdzenié.

Kategòrëjô:Ekònomijô
Kategòrëjô:Miemcë
Jabłónowò

thumb|100px|right|Jabłónowsczi herb
thumb|Pałac
**Jabłónowò** (pòl. *Jabłonowo Pomorskie*, miem. *Jablonowo*; 1903-1920, 1939-1945 *Goßlershausen*) – to je gard w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie. Tu je pałac, a w nim klôsztór.  W latach 1942 do 1943 w nim béł lôdżer. Na Kaszëbach biwało tak, że przëszlë gestapòwcë rëmac gbùra z familëją z chëczi, bò na jich plac miôł przińc Miemc. Tich Kaszëbów wëwiozlë do la­gru w Jabłónowie. Z tegò lagru òni brelë jednëch tam, jinszich dze jindze. Môłdi chłopi miele sã tu ùczëc pò miemieckù gadac i jic do wòjska. Jinëch Miemcë bralë stąd na majątczi abò do gbùrów na robòtë.

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò
Lémanë

**Lémanë**  (pl. *Lemany*) – kaszëbskô wies w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce. Wies je nad jezorã Gòwidlińsczim.
## Bùtnowé lënczi
*Lemany w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Serakòjce
Kategòrëjô:Kaszëbë
Slédny Sąd (òbrôz)

**Slédny Sąd** – to je triptik (trzëdzélowy òbrôz) néderlandzczégò malownika. Ten òbrôz namalowôł kòl 1467-1471 rokù Hans Memling, a terô òn je w Nôrodnym Mùzeum w Gduńskù.



73px
75px
169px
75px
72px
*Slédny Sąd*, kòl 1467-1471 rokù. Nôrodné Mùzeum w Gduńskù



## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Gduńsk
Kategòrëjô:Néderlandzkô
Eùro

**Eùro** (EUR, €) - to je eùropejsczi dëtk w 26 państwach: Aùstriô, Belgijskô, Bùłgariô, Chòrwacją, Cyper, Estóńskô, Fińskô, Francëjô, Greckô, Irlandëjô, Italskô, Lëtewskô, Luksembùrskô, Łotewskô, Malta, Miemieckô, Néderlandzkô, Pòrtugalskô, Słowackô, Sloweńskô i Szpańskô. W krôjach nie-EÙ z ùmòwą Andorra, Watikan, San Marino, Mònakò ë bez-ùmòwë Czórnogóra ë Kòsowò.

## Bùtnowé lënczi
* Eùro (miemiecczi) (anielsczi)

Kategòrëjô:Eùropa
Kategòrëjô:Ekònomijô
Cartusia Kartuzë

**Cartusia Kartuzë** (*Cartusia Kartuzy*) - to je klub balôrzów z Kartuz. Òni kòpią balã w III bôłtowi zdrëszënie. 

Kategòrëjô:Kartuzë
Kategòrëjô:Szpòrt
Kùńszt

mały|Kùńszt
**Kùńszt** – to je artistny ùróbk, a jego spòsobem wëpówiedaniô są dokôzë w òbrëmieniém lëteraturë, mùzyczi, architekturë, malarztwa i jinëch, chtërne òdpòwiôdają wëmôganióm szëkòwnosce, harmónji, esteticzi.
Mùzyka

mały|
**Mùzyka** – to je kùńszt ùkłôdanió zwãków w kòmpòzycje i wëkònywanié tich kòmpòzycji na mùzycznëch jinstrumentach abò lëdzczim głosã.

*
Thomas Kantzow

**Thomas Kantzow** (ùr. kòl 1505 rokù, ùm. 25 séwnika 1542 rokù w Szczëcenie) − to béł pòmòrsczi kronikôrz. W jegò kronice stoji m.jin. ò kaszëbiznie. Òn napisôł m. jin. *Pomerania. Oder Ursprunck, Altheit und Geschichte der Völcker und Lande Pomern, Caßuben, Wenden, Stettin, Rhügen. In vierzehn Büchern*http://books.google.de/books?id=rmcIAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false.

## Lëteratura
* 	Pomerania : kronika pomorska z XVI wieku. T. 2 (Księga 3 z fragmentami redakcji dolnoniemieckiej i księga 4) / Thomas Kantzow ; tł. Krzysztof Gołda ; przypisy i komentarze Tadeusz Białecki, Krzysztof Gołda, Edward Rymar ; [tł. tekstów łac. Elwira Buszewicz] ; Uniwersytet Szczeciński. Instytut Historii, Archiwum Państwowe w Szczecinie.	Szczecin : Uniwersytet Szczeciński : Archiwum Państwowe, 2005. 

Kategòrëjô:Miemcë
Gotthelf Bronisch

**Gotthelf Bronisch** (ùr. 3 czerwińca 1868 rokù, ùm. 12 stëcznika 1937 rokù w Berlënie) − to béł jãzëkòznajôrz i łużëcczi Serb. Òn napisôł m. jin. ò kaszëbiznie: *Kaschubische Dialectstudien: Mit gütiger Subvention einer hohen Provinzial-Commission zur Verwaltung der westpreussischen Provinzial-Museen unternommen und hrsg. von Gotthelf Bronisch*, Leipzig : O. Harrassowitz, 1898http://books.google.pl/books?hl=pl&id=CNlDAAAAYAAJ&q=kasz%C3%ABbi#search_anchor.

Kategòrëjô:Miemcë
Radio

**Radio** – to je jinstitucjô, chtërna obrôbiô i wësélô radiową programã. W Pòlsce dlô wòlnotë słowa w nim wôżnô je òd 1993 rokù Krajowô Radzëzna Radiofònie i Telewizje.

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Radio
Friedhelm Hinze

**Friedhelm Hinze** (ùr. 4 zélnika 1931 rokù, ùm. 5 gromicznika 2004 rokù w Berlënie) − to béł jãzëkòznajôrz i kaszëbista ùrodzony w związkòwim kraju Meklenbùrskô-Przédné Pòmrë. Béł wëprzédniony  Medalã Stolema „za baderné robòtë nad kaszëbsczim dialektã [sic!], a òsoblëwie prowadzenié dali słowarza F. Lorentza”.

## Nôùkòwé robòtë
 
**Die deutschen Lehnwörter im Kaschubischen (Pomoranischen)* (1961)
**Wörterbuch und Lautlehre der deutschen Lehnwörter im Pomoranischen (Kaschubischen)* (1965)
**Die Schmolsiner Perikopen* (1967)/Perikòpë smôłdzyńsczé
**Altkaschubisches Gesangbuch* (1967)
**Herausgabe und Fortführung des Pomoranischen Wörterbuches* (1958–1983)

Biwało, że òn z Miemiecczi Demòkratny Repùbliczi pisôł pò kaszëbskù np.:
**Żëcé é dzeło Gotthelfa Matthiasa Bronischa. Badéra kaszëbskji mowë*, „Pomerania” 1990, nr 5-6 (205-206), s. 43-44.

## Przëpisczi

Kategòrëjô:Miemcë
Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema
Téater

mały|Téater
**Téater ** – to je przedstôwianié przez teatrowników zamkłosce scenowich dokôzów.

*
Stëdzéńce

**Stëdzéńce** (pòl. *Studzienice*) - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Stëdzéńce. Tu je szkòła. W ti wsë béł ùrodzony ks. dr Jón Hinc (1905 - 1992)https://web.archive.org/web/20160417095532/http://www.kurierbytowski.com.pl/kurier/wp-content/uploads/Ziemia_bytowska_niska_rozdz.pdf.

## Bùtnowé lënczi
*2.) Studzienice w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Stëdzéńce
Lübeck

mały|Hańdlowé szlachë hanzeatycczich gardów
**Lubeka** (mie. *Lübeck*, pòł. *Ljubice*, dólnomiem. *Lübeck, Lübeek*) – je gardã i mòrsczim pòrtã na nordze Miemiecczi Federacëjny Repùbliczi w związkòwym kraju Szlezwik-Hòlsztyn nad sztrądã Bôłtu. To béł wôżny hanzeatycczi gard. Òd Lubeczi je kòl 65 kilometrów do Hambùrga. Tu béł ksãdzã Hermann Lange.

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi
Czôrnô Dąbrowa

**Czôrnô Dąbrowa** (pòl. *Czarna Dąbrowa*, miem. *Czarndamerow*) - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Stëdzéńce. W ti wsë tacył sã przed Miemcama ks. płk. Józef Wrëcza, jeden z przédników òrganizacje - Krëjamnô Wòjskòwô Òrganizacëjô "Pòmòrsczi Grif". Dzysô gbùrstwò Żmùda Trzebiatowsczich, ù chtërnich biwôł, stoji w skansenie we Wdzydzach.

## Bùtnowé lënczi
*2.) ''Czarna-dąbrowa'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Stëdzéńce
Ùgòszcz

**Ùgòszcz** (pòl. *Ugoszcz*) - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Stëdzéńce. Tu je kòscół.

## Bùtnowé lënczi
*Ugoszcz

Kategòrëjô:Gmina Stëdzéńce
Sérzno

**Sérzno** to je kaszëbskô wies w gminie Bëtowò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.

## Bùtnowé lënczi
*Sierzno w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Bëtowò
Swiątkòwò

**Swiątkòwò** (pòl. *Świątkowo*) - to je kaszëbskô wies w gminie Bëtowò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.

Kategòrëjô:Gmina Bëtowò
Òsława-Dąbrowa

**Òsława-Dąbrowa** (pòl. *Osława-Dąbrowa*) - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Stëdzéńce. 
## Bùtnowé lënczi
* Osłowa Dąbrowa

Kategòrëjô:Gmina Stëdzéńce
Ząbienica

**Ząbienica** - to je kaszëbskô wies w gminie Bëtowò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.

Kategòrëjô:Gmina Bëtowò
Mòkrzëno

**Mòkrzëno** - to je kaszëbskô wies w gminie Bëtowò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu w 2008 rokù mieszkało 149 lëdzy.

Kategòrëjô:Gmina Bëtowò
Wòjsk

**Wòjsk** (pòl. *Wojsk*) - to kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Lëpińce. 

Kategòrëjô:Gmina Lëpińce
Czedrowice

**Czedrowice** (spòtikô sã téż nieòficjalné fòrmë *Czedrejce*, *Czedréce*; pòl. **Kiedrowice**) – są kaszëbską wsą w gminie Lëpińce, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Wies leżi nad Czedrowsczim Jezorã.

Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë „Czedrowice” je wprowadzónô òd 3 séwnika 2013.

## Przëpisczi

## Bùtnowé lënczi
*Kiedrowice w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Lëpińce
Kategòrëjô:Kaszëbë
Brzozowò

**Brzozowò** - to je kaszëbskô wies w gminie Lëpińce, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.

Kategòrëjô:Gmina Lëpińce
Kategòrëjô:Kaszëbë
Paséka

**Paséka** - to je wies w gminie Miastkò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Òna je baro krótkò Miastka.

Kategòrëjô:Gmina Miastkò
Gmina Miastkò

**Gmina Miastkò** (pòl. *Gmina Miastko*) - to je  miastowò-wsowô gmina w bëtowsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie. Sedzba gminë je w gardze Miastkò.

### Lëteratura
*Jan Mòrdawsczi : *Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb*; tłómaczëlë: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gduńsk 2008

Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz
*
Gacnik

mały|Gniôzdo bòcóna w Gacnikù
**Gacnik** – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Brusë. 

Kategòrëjô:Kaszëbë
Kategòrëjô:Gmina Brusë
Wiôldżé Glisno

**Wiôldżé Glisno** (pòl. **Gliśno Wielkie**) – to je kaszëbskô wies w gminie Lëpińce, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.  

W 2011 we wsë mieszkało 161 lëdzy. 

Òficjalnô kaszëbskô pòzwã wsë w pòstacje „Wiôldżé Glisno” òsta wprowadzónô 3 séwnika 2013.

## Przëpisczi

## Bùtnowé lënczi
*Glisno

Kategòrëjô:Gmina Lëpińce
Kategòrëjô:Kaszëbë
Rólbiék

**Rólbiék** - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Brusë. 

Kategòrëjô:Kaszëbë
Kategòrëjô:Gmina Brusë
Òrlik

**Òrlik** - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Brusë. Tu je klôsztór.

## Bùtnowé lënczi
*Orlik w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Kaszëbë
Kategòrëjô:Gmina Brusë
Ùniwersytet Niccolò Cusano

mały|Ùniwersytet Niccolò Cusano

**Ùniwersytet Niccolò Cusano** (Università degli Studi Niccolò Cusano - UNICUSANO) założonô w 2006 rokù, z sedzbą rektora w Rzim, Italskô.

Kategòrëjô:Italskô
Kategòrëjô:Ùniwersytetë
Piôszno

**Piôszno** - to je kaszëbskô wies w gminie Tëchómié, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.

## Bùtnowé lënczi
*szkòła do 1974

Kategòrëjô:Gmina Tëchómié
Nowé Hëtë

**Nowé Hëtë** - to je kaszëbskô wies w gminie Tëchómié, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.

Kategòrëjô:Gmina Tëchómié
Smólniczi

**Smólniczi**  (pl. *Smolniki*) – kaszëbskô wies w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce.

## Bùtnowé lënczi
*Smolniki

Kategòrëjô:Gmina Serakòjce
Kategòrëjô:Kaszëbë
Gmina Serakòjce

**Gmina Serakòjce** (pòl. *Gmina Sierakowice*) - wieskô gmina w kartësczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie. Do ùrzãdu gminë w Serakòjcach mòże pisac pò kaszëbskù. Tu dzece w szkòłach są ùczoné kaszëbsczégó jãzëka. W ti gminie są taczé wse jak: Gòwidlëno, Jelónkò, Kamińca Królewskô, Mòjsz, Mòjszewskô Hëta, Pùzdrowò, Skrzeszewò, Stôrô Hëta, Tëchlëno, Załôkòwò i jiné.

### Jinszô wëdowiédzô
*Partnerską gminą je Saint-Ghislain 

### Lëteratura
*Jan Mòrdawsczi : *Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb*; tłómaczëlë: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gduńsk 2008

!
Kategòrëjô:Kartësczi kréz
Thomas Mann

mały|
**Thomas Mann** (ùr. 6 czerwińca 1875 rokù w Lübeck – ùm. 12 zélnika 1955 rokù w Zurichù) – miemiecczi prozajik i esejista, w 1929 rokù wëprzédniony Nôdgrodą Nobla. Ùznôwô sã gò za nôbarżi wëbitnégò miemiecczégò pisôrza pierszi pòłowë XX st. i jednégò òd nôwëbitniészich w dzejach miemiecczi lëteraturë.

Béł aktiwnym procëmnikã hitlerowsczi rësznotë. Pò przejimniãcym władzë przez Adolfa Hitlera w 1933 Mann pòstanowił wëemigrowac.

## Lëteracczi ùróbk (wëjimk)
* *Buddenbrooks: Verfall einer Familie* (1901)

## Przëpisczi

Kategòrëjô:Miemiecczi pisarze
Ozorków

center|250px

**Ozorków** - je gardã w Pòlsce, w łódzczim wòjewództwie.

Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Łódzczé wòjewództwò
David Guetta

[thumb|Guetta, [2011]]
**David Guetta** (ùr. 7 lëstopadnika 1967 r.) je DJ (Mùzycë).

## Diskògrafijô
* 2002 - *Just a Little More Love*
* 2004 - *Guetta Blaster*
* 2007 - *Pop Life*
* 2009 - *One Love*
* 2011 - *Nothing But The Beat*
* 2014 - *Listen*

Kategòrëjô:Mùzycë
Préklowatô gùreczka

thumb|Préklowatô gùreczka
**Préklowatô gùreczka** (*Echinocystis lobata*) – to je roscëna z rodzëznë baniowatëch. Òstatny czas òna rosce téż na Kaszëbach. Zlikwidowac ją je cãżkò, a pòdłùg prawa òna w Pòlsce nié mô rosnąc. Może ptôche  ją rozséwają?

Image:Echinocystis lobata vaisius 2006-07-24.jpg|
Image:Echinocystis lobata1.jpg|
Image:Echinocystis lobata invasion.JPG|Préklowatô gùreczka pnie sã na drzewa kòl rzéczi


## Bùtnowé lënczi
*prawò

Kategòrëjô:Bòtanika
Dzëbôl

**Dzëbôl** (*Ornithorhynchus anatinus*) − żëje w Aùstralie. To je ôrt suska, chtëren - co za dzyw - niese jaja jak gadzënë. Jegò młodé klëją sã z jôj i pòtemù susają mlékò matczi.

Kategòrëjô:Aùstralëjô
Paweł Szefka

**Paweł Szefka** (ùr. 21 lëpinca 1910 - ùm. 29 łżëkwiata 1991) - béł szkólnym. Òn skùncził szkòłã w Wejrowie, ale sztudérowôł  téż na ùniwersytece.  Òn pisôł ò kaszëbsczich jinstrumentach i tuńcach, a napisôł m. jin.: "Tańce kaszubskie" Z. 1 (1957), "Wrëjôrze jidą : widowisko plenerowe z kaszubskich obrzędów dyngusowych" (1981) czë *Narzędzia i instrumenty muzyczne z Kaszub i Kociewia* (1982).
 
## Bùtnowé lënczi
*Europeana

Kategòrëjô:Kaszëbi
Anggun

thumb|right|200px|Anggun
**Anggun** (Anggun Cipta Sasmi), (ùr. 29 łżëkwiata 1974 r.) - je spiéwôrką (pop) ùrodzoną w Jindonezji.

Kategòrëjô:Mùzycë
Kategòrëjô:Jindonezjô
Eùropejsczi bòber

200px|thumb|Eùropejsczi bòber
200px|thumb|Tak zãbama bòbrë mògą spùszczac drzéwiã
**Eùropejsczi bòber** (*Castor fiber* L.) – to je susk i kòl nas nôwikszi grëzôk z rodzëznë bòbrowatëch (*Castoridae*). Òn mòże wôżëc do 29 kg i żëc m. jin. na Kaszëbach. W latach 1978–1979 do Brdë bëłë wpùszczoné eùropejsczi bòbrë i tak òne biwają téż na Kaszëbach. Òne są tu òbjimniãti dzélową òchrónią, ale òd 1 rujana do 15 gromicznika mòże na nie jachtowac.

## Bùtnowé lënczi
* s. 41

Kategòrëjô:Susczi
Sztãgwôłd

**Sztãgwôłd** (pòl. *Jodłowno*) - to je wies w gminie Przëwidz, w gduńsczim krézu. Tu miałë bëc grobë lëdzy, tak wiôldżich jak stolemi.

## Bùtnowé lënczi
*''Stęgwałd'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Przëwidz
Trzepòwò

**Trzepòwò** (pòl. *Trzepowo*) - to je wies w gminie Przëwidz, w gduńsczim krézu. Jachanié na pùrgach je tu òb zëmã mòżlëwé.

## Bùtnowé lënczi
*http://www.nartykaszuby.pl/index.php?go=kontakt

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Przëwidz
Michalskô Hëta

**Michalskô Hëta** (pòl. *Michalin*) - to je wies w gminie Przëwidz, w gduńsczim krézu. 

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Przëwidz
Dólnô Hëta

**Dólnô Hëta** (pòl. *Huta Dolna*, miem. *Niederhütte*) - to je wies w gminie Przëwidz, w gduńsczim krézu. 

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Przëwidz
Brda

**Brda** (téż **Dbra**) - to je rzéka dłużawë 238 km. Òna wpłiwô do Wisłë. Na Brdze mòże bëc Kaszëbsczi Czôłenkòwi Spłiw „Szlachama Remùsa”.

## Bùtnowé lënczi
*Brda
## Lëteratura
*Jerzy Świerczek, ''Flisacy na Brdzie'', „Ziemia Zaborska”, lato 2009, s. 60.

Kategòrëjô:Geògrafijô
Kòzô Góra

**Kòzô Góra** (pòl. *Kozia Góra*) - to je wies w gminie Przëwidz, w gduńsczim krézu. 

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Przëwidz
Zelonô Chòcëna

**Zelonô Chòcëna** - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Kònôrzënë.  
Wies je nad rzéką Chòcëną.

## Bùtnowé lënczi
*Zielona w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Kònôrzënë
Kategòrëjô:Kaszëbë
Hopë

**Hopë** (pòl. *Hopy*) - to są kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Przedkòwò. 

## Bùtnowé lënczi
*Hopy w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Przedkòwò
Kategòrëjô:Kaszëbë
Biélkòwò

**Biélkòwò** - to je kaszëbskô wies w gminie Kòlbùdë, w gduńsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.

Kategòrëjô:Gmina Kòlbùdë
Górné Bùszkòwë

**Górné Bùszkòwë** dzysô **Bùszkòwë** - to je wies w gminie Kòlbùdë, w gduńsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëkahttp://www.szkolnictwo.pl/index.php?id=K00109.

Kategòrëjô:Gmina Kòlbùdë
Czapélskò

**Czapélskò** - to je kaszëbskô wies w gminie Kòlbùdë, w gduńsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu je kòscół.

## Bùtnowé lënczi
*''Czapielsk'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Kòlbùdë
Jankòwò

**Jankòwò** - to je wies w gminie Kòlbùdë, w gduńsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. 

Kategòrëjô:Gmina Kòlbùdë
Lëséwc

**Lëséwc** - to je wies w gminie Kòlbùdë, w gduńsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu w 2008 rokù mieszkało 218 lëdzy.

Kategòrëjô:Gmina Kòlbùdë
Kòwôle

**Kòwôle**  (pl. *Kowale*) – są kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce.

## Bùtnowé lënczi
*Kowale w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Serakòjce
Kategòrëjô:Kaszëbë
Gmina Stëdzéńce

**Gmina Stëdzéńce** (pòl. *Gmina Studzienice*) - to je wieskò gmina w bëtowsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie.

*
Bórk

**Bórk** - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Sëlëczëno.

## Bùtnowé lënczi
*7.) Borek w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Sëlëczëno
Kategòrëjô:Kaszëbë
Sëchô

**Sëchô** - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Sëlëczëno.

Kategòrëjô:Gmina Sëlëczëno
Kategòrëjô:Kaszëbë
Piechóce

**Piechóce** (pòl. *Piechowice*) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscérsczim krézu, w gminie Dzemiónë.

## Bùtnowé lënczi
*Piechowice w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Dzemiónë
Kategòrëjô:Kaszëbë
Bącz

**Bącz** (pl. *Bącz*) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë. Òna je w Kaszëbsczim Krôjòbraznym Parkù.

## Bùtnowé lënczi
*Bącz w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
*''Bącz i Olszowe Błoto''

Kategòrëjô:Gmina Kartuzë
Kategòrëjô:Kaszëbë
Przewóz

**Przewóz** (pl *Przewóz*) – to je kaszëbskô wies w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Chmielno. Òna je w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbrazowégò Parkù. 
## Bùtnowé lënczi
*1.) ''Przewóz'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Chmielno
Kategòrëjô:Kaszëbë
Tokarë

**Tokarë** (pòl. *Tokary*) - są kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Przedkòwò. 
## Bùtnowé lënczi
* Tokary w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Przedkòwò
Kategòrëjô:Kaszëbë
Gniewòwò

**Gniewòwò** (pl. *Gniewowo*) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Wejrowò. 

Kategòrëjô:Gmina Wejrowò
Kategòrëjô:Kaszëbë
Kamiéń (wies)

**Kamiéń** – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Szëmôłd. 

Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd
Kategòrëjô:Kaszëbë
Kòscérzna

thumb|left|220px|Kòscersczi rénk
**Kòscérzna** (téż: **Kòscérzëna**, **Kòscérzëno**, **Miasto**; pòl. *Kościerzyna*; miem. *Berent*; łacëzna: *Costerina*) - krézowi gard na Kaszëbach.

Kòscérzna je stolëcą kòscersczégò krézu i gminë Kòscérzna w pòmòrsczim wòjewództwie. Kòscérzna mô apartné ùrzãdë dlô gardu i wiesczi gminë.

thumb|220px|Kòscérzna òbczas zéńdzeniegò Kaszëbów w 2004 rokù

## Pòłożenié
Geògrafné kòòrdinatë: szérzô - 54°07' N, dôłgòta - 17°58' E.

## Pòdôwczi
* Lëdztwò gardu: 23 200 mieszkeńców
* Wiéchrzëzna gardu: 16 km2

## Historiô
We zdrojach miono gardu wëstãpòwało w brzmienim: *Costerina* 1284, *Costrinam* 1289, *Chossorino* 1312, *de Costerin* 1320, *Cuterin* 1336, *Coterin* 1346, *Bern* 1398, *Kostrin* I pôłw. XV w., *Beren* 1412, *Berren* 1412, *Coscerzin* 1471, *Kostzerczyn* 1471, *Coscerzin* 1472, *Cosczyerzyn* 1473, *Bern* 1501, *Kosczyersyno* 1501, *Cozyerzyno* 1501, *Coscerzin* 1526, *Bernth* 1526, *Bern* 1526, *Cosczyerzino* 1526, *Cosczierzino* 1534, *Coßczierzyni* 1551, *miaßtka kosczyerskyego* 1559, *koscyerzyna* 1564, *m. Kościerzyny* 1577, *kościerski* 1577, *Koscierszni* 1571, *Koscirszni* 1571, *Koszcziersznii* 1571, *Koscierzyno* 1583-1599, *Koscierzyn* 1583-1599, *Kosczierzyno* 1583-1599, *Kosczierzyno* 1583-1599, *Kosczierzino* 1583-1599, *kosczierzinensis* 1583-1599, *kosczierzinensis* 1583-1599, *Koscierensis* 1583-1599, *Bernensis* 1583-1599, *Costzerczyn* 1640-1645, *czu Bern* 1415, *bernt* 1568, *Bernn* 1640-1645, *Kościerzyna* 1664, *kościerzyńskie* 1664, *Berndt* 1647, * Kościerzynie* 1647, *Kośćcierzyna* 1765, *od Kościerzyny* 1767, *Bernd* 1780, *Behrendt* kòl. 1790,  *Berent* 1659, 1883; *oppidum Berna* 1583, *Behrendt* ok. 1790, *Behrend* 1804, *Kościerzyna* 1879, *Kościerzyna* 1883, *Kościerzyna* 1925, *Berend*, *Kościerzyna*; Kòscèrzéno* (Cenôwa); *Kœsceřéna (Ramułt) 1893.

Dlô Kòscérznë II swiatowi wòjna skùńczëła sã 8 strëmiannika 1945 rokù. 

10 lëpińca 2004 òdbéł sã tuwò Midzënôrodny Zjôzd Kaszëbów.

Òficjalnô kaszëbskô pòzwã gardu w pòstacje „Kòscérzna” òsta wprowadzónô 6 maja 2013. 

### Słôwny lëdze
* Aleksander Majkòwsczi
* Léòn Heyke

### Stôrodôwnotë
* Mùzeum Kòscersczi Zemi
* Mùzeum na òtemkłim lëfce ze stôrima cuchami
* Rôtësz z 1843-gò rokù

## Przëpisczi

## Bùtnowé lënczi

* Òficjalnô kòscérskô starna
* Kościerzyna w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
* Pòmnik Remùsa w Kòscérznie

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Kòscérsczi kréz
Dzãdżelnik Sosnowsczégò

**Dzãdżelnik Sosnowsczégò** (*Heracleum sosnowskyi* Manden.) - to je roscëna z rodzëznë zelerowatëch.. Òn mòże rosc m. jin. na Kaszëbach,  bò téż tu je przëwlokłi. Zlikwidowac gò je cãżkò, a pòdłùg prawa òn w Pòlsce ni mô rosnąc.

## Bùtnowé lënczi
*''Barszcz Sosnowskiego pojawił się w Chojnicach!''

Kategòrëjô:Bòtanika
Pijawnica

**Pijawnica**  (*Petromyzon marinus* L.) – je cëzożëwnym zwierzã z rodzëzne pijawnicowatëch (*Petromyzontidae*).  Òna mòże żëc m. jin. w Bôłce i je ù nas òbjimniãtô òchrónią.

Kategòrëjô:Zoòlogiô
Zélewò

**Zélewò** - to je kaszëbskô wies w gminie Lëzëno, w wejrowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.

## Bùtnowé lënczi
*Żelewo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Kaszëbë
Kategòrëjô:Gmina Lëzëno
Zélnowò

**Zélnowò** - to je kaszëbskô wies w gminie Lëzëno, w wejrowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.

Kategòrëjô:Kaszëbë
Kategòrëjô:Gmina Lëzëno
Karczemczi

**Karczemczi** – kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Szëmôłd.

## Bùtnowé lënczi
*Karczemki w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd
Kategòrëjô:Kaszëbë
LAN

**Môlowô séc (LAN)** - je to ôrt sécy, chtërnô parłączi personalné kòmpùtrë. Na séc òbjimô kòmpùtrë w òsoblëwim môlu, dze òne są blëskò se (stądka znankòwnik môlowô).

W domëslenim bës pòzwã môlowô séc rozmiejemë kòmpùtrë sparłączony drutã. Chùtkòsc taczi sécy zanôlégò òd ùżiwóny technologii. Dzysô mómë mòżlëwòta przesélac pòdôwczi w chutkòscą 10 Mb/s, 100 Mb/s ë 1 Gb/s.

Môlowëch séców ùżiwô sã nôwicy doma ë w môłich firmach. Do przesélaniô pòdôwków midzë kòmpùtrama je to dzysô nôlepszô technologiô. Gòni ją równak Bezdrutnô môlowô séc, chtërna mòże corôz wicy pòdôwków przesélac w krótczim czasu.

Kategòrëjô:Technika
Parón

**Parón** - bóg grzëmòtów. Kaszëbi gôdôlë: *Ù Paróna! ... Żebë ce jasnisté Parónë wząlë! Do jasnistëch Paronów! Bòji sã jak Paróna! Të Gromie! Do sto Gromów!* To wierã béł wôżny bóżk. Mòże òn béł jak rządzëcel grzëmòtów Perun? Wierã z nim béł zrzeszóny diôbli pôlc abò grzmòtny kam.

## Lëteratura
* B. Sychta: *Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej*, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 215
* B. Sychta: *Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej*, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, ss. 33 - 34
* J. Trepczyk: *Słownik polsko-kaszubski*, Gduńsk 1994, t. I, s. 59 

Kategòrëjô:Kaszëbskô mitologiô
Stãżëcczé Jezoro

**Stãżëcczé Jezoro** (pòl. *Jezioro Stężyckie*) to je jezoro ò wiéchrzëznie 62 ha w kartësczim krézu, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô. Reduniô mô swòje zdroje kòl Stãżëcczégò Jezora.

Kategòrëjô:Kaszëbsczé jezora
Dekalog

**Dekalog** abò **Dzesãc Bòsczich Przëkôzaniów** - mòralne normë òd czasów Mòjżesza.

Jô jem twój Pón Bóg, co ce wëprowadzył z egipsczi zemi, z kraju pòjmaniô.
*1. Nie mdzesz miôł cëzëch bògów przede mną.
*2. Nie mdzesz na darmò brôł miona Pana Bòga twégò. 
*3. Pamiãtôj, żëbës swiãcył dzéń swiãti.
*4. Tczë swòjégò òjca i swòjã matkã. 
*5. Nie zabijôj.  
*6. Nie cëzołożë. 
*7. Nie  kradnij. 
*8. Nie swiadczë falszëwie procëm swòjémù blëznémù. 
*9. Nie pòżãdôj białczi swòjégò blëznégò. 
*10.  Ani dëcht niczegò, co jegò je. 
## Lëteratura
* Knéga Wińdzeniô, Exodus z hebrajsczégò jãzëka na kaszëbsczi przełożił ò Adam Ryszard Sikora OFM, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Zarząd Główny, Gduńsk 2016, ss. 83 - 84

Kategòrëjô:Religijô
Berno

thumb
**Berno** (niem. *Bern*, fr. *Berne*, sch. *Bärn, rom. Berna*) - de facto stolëca i czwarte wòjewództwé miasto w Szwajcôrzë, sëdzëba rządu (niem. Bundesstadt) i stòlëca kantonu Bern. Leży w regionie administracyjnym Bern-Mitteland i òkrëgu Bern-Mitteland.  

Berno jô dzisôj wëżnym węzłëm komunikacyjnym, stôni siedzibą centralnych władów, zagranicznych przëdsiębiorstw oraz organizacji międzynarodowych. Mimo to miasto nie stracëło nic z swòjgo prowincjonalnego urokù. Na sëdzëba rządu Szwajcarii zostało wybrane w 1848 r.  

Dodatkòwym argùmentem, co przemòwił za położeniem miasteczka, było zakòlë rzeki, co otaczôł centrù z trzech strôn.  

Kategòrëjô:Szwajcarskô
Nórbert z Xanten

**Nórbert z Xanten** (ùr. kòl 1080 rokù w Xanten - ùm. 6 czerwińca 1134 rokù) - béł od 1126 do 1134 rokù arcëbiskùpã. Òn je swiãtim katolëcczégò Kòscoła. 

## Òbaczë téż
*http://www.newadvent.org/cathen/11100b.htm

Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti
Bratisława

thumb|Herb
**Bratisława** (słowacczi *Bratislava*) - je nôwikszim gardã Słowacczi ë ji stolëcą.

* wiéchrzëzna: 367,66 km²
* lëdztwò: 431 061 mieszkańców (2009)

Kategòrëjô:Słowackô
Bruksela

thumb|Widzënk z Brukseli
**Bruksela** - to je gard w Belgijsce ë ji stolëca. Bruksela to je téż stolëca Eùropejsczi Ùniji.

* wiéchrzëzna: 161,38 km²
* lëdztwò: 1 147 876 mieszkańców (2012)

## Rozmajitoscë
Tu biwają Kaszëbi np. z leżnoscë òbchòdzonëch w ni Kaszëbsczich Dniów. Westrzód farwnëch flagów eùropejsczich regionów widzec mòże tedë kaszëbską.
Pierszi rôz tak bëło w 2006 rokù, czej môłi knôpiczk, symbòl Brukselë – Manneken Pis, béł òblokłi w kaszëbsczé ruchna. Drëdżi raz, 2012 rokù, widzec bëło białczi z Karna Wiejsczich Gòspòdëniów z Żukòwa.  Deją Kaszëbsczich Dniów w Brukselë je pòkôzanié òsoblëwòsców Kaszëb i tegò, że wôrt je je òdwiedzëc. Regionalné Bióro Wòjewództwa Pòmòrsczégò w Brukselë mòże pòmòc przë tim, żebë nie zabôcziwac ò kaszëbsczi spôdkòwiznie z ji apartną kùlturą, jãzëkã i rodą.

Kategòrëjô:Belgijskô
Żarna

**Żarna** – przërëchtënk do rãcznégò młocô zôrna. To bëłë dwa kamienie, jeden nad drëdżim, z chtërnëch górnym mòże krãcëc, a dólny stoji. Parszczëca w górnym kamie je do sëpaniô zôrna. 

Kategòrëjô:Gbùrzëzna
Stãpa

**Stãpa** – przërëchtënk do rãcznégò wërôbianiô krëpów z zôrna. Do tłëczeniô w stãpie béł sztãpòr.

Kategòrëjô:Gbùrzëzna
Dentistika

**Dentistika** - to je dzél medicynë, chtëren òbjimô całosc wiédzë ò funkcjonowanim, chòroscach i lékarzenim zãbów człowieka, a téż ò jinëch kòmórkòwëch pleszkach w gãbie.

## Bùtnowé lënczi
*(pl)

Kategòrëjô:Medicyna
Paramore

images|300px|right
**Paramore**  je punk rockòwé karno z Franklin, Tennessee. Pòwstało òno w 2004 rokù w Tennessee z jinicjatiwë Hayley Williams'a (spiôw)Taylor York'a (gitara), ë Jeremy Davis'a (basowô).

## Nôleżnicë
* Hayley Williams:  spiôw 
* Taylor York: basowô
* Jeremy Davis: gitara

## Diskògrafijô
### Sztudijné platë
### Studio albums
* *All We Know Is Falling* (2005)
* *Riot!* (2007)
* *Brand New Eyes* (2009)
* *Paramore* (album) (2013)

### Platë live, zestôwczi, znowienia
### Live albums
* *Live in the UK 2008* (2008)
* *The Final Riot!* (2008)

## Bùtnowé lënczi
* paramore - domôcô starna

Kategòrëjô:Punkòwé karna
Môłi mùsznik

thumb|Môłi mùsznik - òn

**Môłi mùsznik** (*Ficedula parva*) - to je môłi wanożny ptôch z rodzëznë mùsznikòwatëch (*Muscicapidae*). Jak je cepli on je m. jin. na Kaszëbach. 

Kategòrëjô:Ptôchë
Madrit

thumb|Herb
**Madrit** (szpańsczi *Madrid*) - je nôwikszim gardã Szpańsczi ë ji stolëcą.

* wiéchrzëzna: 607 km²
* lëdztwò: 5 284 110 mieszkańców (2013)

Kategòrëjô:Szpańskô
Brãtowò

[260px|thumb|Brãtowò - dzél [Gduńska, czerwòno zamalowóné na kôrce]]

**Brãtowò** (pòl. *Brętowo*, miem. *Brentau*) - to je dzél Gduńska, a bëła wies.

## Bùtnowé lënczi
*Brentowo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Dzéle Gduńska
Chołm ë Gduńsk Pôłnie

[260px|thumb|Chołm ë Gduńsk Pôłnie - stôri dzél [Gduńska, czerwòno zamalowóné na kôrce]]
**Chołm ë Gduńsk Pôłnie** - to béł do 2011 rokù dzél Gduńska, a terô to je pòdzeloné. 

Kategòrëjô:Gduńsk
Krakówc ë Zôpadné Górczi

[260px|thumb|Krakówc ë Zôpadné Górczi - dzél [Gduńska, czerwòno zamalowóné na kôrce]]
**Krakówc ë Zôpadné Górczi** - to je dzél Gduńska. 

Kategòrëjô:Gduńsk
Òlszinka

[260px|thumb|Òlszinka - dzél [Gduńska, czerwòno zamalowóné na kôrce]]
**Òlszinka** (pòl. *Olszynka*, miem. *Walddorf, Bürgerwalde*) - to je dzél Gduńska. 

Kategòrëjô:Gduńsk
Òruniô-Sw. Wòjcech-Lëpicz

[260px|thumb|Òruniô-Sw. Wòjcech-Lëpicz - dzél [Gduńska, czerwòno zamalowóné na kôrce]]
**Òruniô-Sw. Wòjcech-Lëpicz** - to je dzél Gduńska. 

## Bùtnowé lënczi
*''Lipicz'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
*''Orunia'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
*''Wojciech Św.'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gduńsk
Westrzódgardzé (Gduńsk)

[mały|Westrzódgardzé - dzél [Gduńska, czerwòno zamalowóné na kôrce]]
[left|mały|Przédné [banowiszcze w Westrzódgardzu]]
**Westrzódgardzé** – to je dzél Gduńska. 

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Gduńsk
Nowi Pòrt

[260px|thumb|Nowi Pòrt - dzél [Gduńska, czerwiono zamalowóné na mapie]]
**Nowi Pòrt** (pòl. *Nowy Port*, miem. *Neufahrwasser*) - to je dzél Gduńska. Òn je òd 1772 rokù.
left|thumb|Nowi Pòrt 
## Lëteratura
* *Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka* 2010, s. 112.
## Bùtnowé lënczi
*Nowyport w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Dzéle Gduńska
Kamianny Pòtok

[260px|thumb|Kamianny Pòtok - dzél [Sopòtu, czerwòno zamalowóné na kôrce]]

**Kamianny Pòtok** - to je dzél Sopòtu. 

Kategòrëjô:Dzéle Sopòtu
Chòcëna

**Chòcëna** - to je rzéka dłużawë 44 km. Òna wpłiwô do Brdë.

## Bùtnowé lënczi
* Cħocina, Binduga

Kategòrëjô:Kaszëbë
Kaczô

**Kaczô** - to je wòdny rów dłużawë 14,8 km. Òn wpłiwô do Gduńsczi Roztoczi.

Kategòrëjô:Kaszëbë
Parafiô p.w. Nôswiãtszi Mariji Panienczi Królewi Różańca Swiãtégò w Gduńsku

260px|thumb|Kòscół parafie p.w. Nôswiãtszi Mariji Panienczi Królewi Różańca Swiãtégò w Gduńsku
**Parafiô p.w. Nôswiãtszi Mariji Panienczi Królewi Różańca Swiãtégò w Gduńsku** - je òd 1958 rokù. Tu w parafialnym kòscele w Gduńskù je czasã w niedzelã takô Mszô Sw., że mòże czëc kaszëbsczi jãzëk. 

## Bùtnowé lënczi
http://www.nmp.pl/

Kategòrëjô:Parafie gduńsczi archidiecezji
Kategòrëjô:Gduńsk
Łątczëno

**Łątczëno** (pl. *Łączyno*) – to je wies na Kaszëbach w kartësczim krézu, w gminie Stãżëca.

## Bùtnowé lënczi
*Łączyn w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Stãżëca
Kategòrëjô:Kaszëbë
Żëromino

**Żëromino** (pl. *Żuromino*) – to je wies na Kaszëbach w kartësczim krézu, w gminie Stãżëca.

Kategòrëjô:Gmina Stãżëca
Kategòrëjô:Kaszëbë
Dëbeltpùklati kamél

**Dëbeltpùklati kamél** (*Camelus ferus* L.) – to je ôrt wiôldżégò suska z rodzëznë kamélowatëch. Òn żëje colemało w Azëji.

Kategòrëjô:Kamélowaté
Zwëczajnô bléska

thumb|Zwëczajnô bléska  ''Fulica atra''

**Zwëczajnô bléska** (*Fulica atra atra*) — to je strzédny wanożny, wòdny ptôch z rodzëznë *Rallidae*. Òn mòże bëc na Kaszëbach. 

Kategòrëjô:Ptôchë
Malbòrsczi kréz

mały|300px|Herb
**Malbòrsczi kréz** (pòl. *Powiat malborski*) – to je krezã w pòmòrsczim wòjewództwie z sedzbą w Malbòrgù.

### Spòdlowé pòdôwczi
* Wiéchrzëzna: 494,23 km²
* Lëdztwò: 62 948
 
### Gminë
* 

## Bùtnowé lënczi
Starna przédnictwa krézu

*
Madéra

**Madéra** (*Região Autónoma da Madeira*) - samòstójné pòliticznie teritorium Pòrtugalsczi. Te òstrowë mają wiéchrzëzną 801 km².

Kategòrëjô:Pòrtugalskô
Malbórg

thumb|center|650px|Malbòrzczi krzëżacczi zómk

**Malbórg** (téż: **Nalbórg**, **Nalibórg**, **Malibórg**; we zdrojach: *Sanctemarienburch* 1276, *Castri sancte Marie* 1285, *Marienburg* 1296, 1306, *Mariemburg* 1321, *Mariemborg* 1323, *Margenburgk* 1343, *Marienburg* 1346, *Mergenborg* 1346, *Mariemburg* 1352, *Marienburg* 1396, 1413, *Malbork* 1565, *Margenburg* 1576 (Henneberg); *Malbòrg* (Cenôwa), *Malibòrk* (Cenôwa); gw. *Malbórk*, *Nalbórk*, *Nalibórk*; pòl. *Malbork*, miem. *Marienburg*) - krézewi gard w Pòmòrzczim Wòjewództwie. 

### Gard
Lëdztwò gardu: 38 872 mieszkańców
Wiéchrzëzna gardu: 17,15 km2

## Historëjô
Òd 1286 rokù to je gard. To bëła krzëżackô stolëca w latach 1309–1466. W 1772 rokù tu na zómkù przësygelë na wiérnotã prësczémù królowi m.jin. niejedny Kaszëbi.

## Stôrodôwnotë
* Krzëżacczi Zómk

thumb|220px|left|Malbòrzczi zómk Krzëżôków

## Bùtnowé lënczi
- Òficjalnô starna

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Malbòrsczi kréz
Jikro

**Jikro** - to je tilny dzél dólny kùńcowinë, w chtërnym są dwa wôżné mùskle. 

Kategòrëjô:Biologijô
Zwëczajny żółtobrzuszk

thumb|Zwëczajny żółtobrzuszk
**Zwëczajny żółtobrzuszk** (*Emberiza citrinella*) - to je môłi, dzélem wanożny ptôch z rodzëznë żółtobrzuszkòwatëch  *Emberizidae*. Òn żëje m. jin. na Kaszëbach.

## Lëteratura
* Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 368.

Kategòrëjô:Ptôchë
Magòt

**Magòt, makak magòt**  (*Macaca sylvanus*) – to je môłpa z rodzëznë makakòwatëch. Òn żëjë ni leno w ekwatorowim lasu wiedno zelonym, ale téż w Eùropie.

Kategòrëjô:Susczi
Mandril

**Mandril**  (*Mandrillus sphinx* L.) – to je môłpa z rodzëznë makakòwatëch. Òn żëjë w Africe

Kategòrëjô:Susczi
Cerlëca

[thumb|Cerlenié [Len|lnu]]
**Cerlëca** – to béł przërëchtënk do rãcznégò cerleniô lnu. Téż na Kaszëbach òna bëła ùziwónô.

## Bùtnowé lënczi
* ''Cierlica''

Kategòrëjô:Gbùrzëzna
Smòlarniô

thumb|220px|Smòlarniô w 1916 rokù
**Smòlarniô** - to béł primitiwny, produktiwny ùstôw, chtëren biwôł w lese, a z drewna bëła z niegò smòła i jiné wërobinë. W 1865 rokù jedna z nich bëła w kòscérsczim krézu.
## Bùtnowé lënczi
*Powiat kościerski w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gòspòdarzënk
Talôr

**Talôr** – wiôlgô strzébrznô mònéta (strzébrzny dëtk) ò zacht wôrtnoce. Òd kùńca XV stalata gò emitowele. Znòny je gduńsczi talôr z 1577 rokù.

Kategòrëjô:Ekònomijô
Kategòrëjô:Gduńsk