Czôrnô bòrówka

thumb|Czôrnô bòrówka
thumb|Kwitnący krzôk
thumb|Kwitnącô bòrówka
thumb|Brzôd
thumb|Brzôd
thumb|Jagòdzënë

**Czôrnô bòrówka** (pl: *Borówka czarna*, łac. *Vaccinium myrtillus*) – gatënk wielolatny roscënë z rodzënë wrzosowatëch (*Ericaceae*) https://pl.wikipedia.org/wiki/Wrzosowate. Mô wiele pòzwów, m.in. jagòda, czôrnô jagòda, lesnô jagòda, mòdrô jagòda, brzësznica.

## Wëstãpòwanié
Czôrnô bòrówka je szerok rozcygniãtô w Azjë, Eùropie i Nordowi Americe na òbszarze ò łagòdnym, strzédnym ë pòlarnym klimace.
W Pòlsce je zwëczajnô, równak na nizënach https://pl.wikipedia.org/wiki/Nizina, jak ë w gòrach https://pl.wikipedia.org/wiki/G%C3%B3ry. 

## Mòrfòlogiô
Czôrnô bòrówka:
* krzôk òsygô òd 15 do nawetka 60 cm wësokòscë,
* zwôlô lëste na zëmã,
* chłąd - wietewczi òstrokańcesté, nadżé, zeloné, gãsto rozgajdané,
* lëste òkrągłégò sztôłtu, długoscë òd 1 do 3 cm, òd spòdkù jasniészi, ògónczi krótczi, na zëmã òpôdają,
* kwiatë pòjedinczé, długòscë 3 – 5 mm,
* mô 10 pichlónów ë serce złożoné z 4-5 lëstków,
* jagòdë cemnomòdré, wërôstają pòjedińczô w nórtach lëstów, mają wòsk ë mòcno farbòwóné sok.

## Ekòlogiô
Czôrnô borówka rosce na lóznëch, mòkrawëch, kwasnëch zemiach, przede wszëtczim w jiglastëch lasach. Kwiatë są zapiszoné przez òwadë https://pl.wikipedia.org/wiki/Owady. Roscëna ta je wskôzywôczem kwasnych zem. Kwitnie òd łżëkwiata do czerwińca.

## Zastosowanié
Roscëna leczniczô, sërowina zelarskô, brzôd mô dżerbòwina https://pl.wikipedia.org/wiki/Garbniki, witaminë C https://pl.wikipedia.org/wiki/Kwas_askorbinowy i B1 https://pl.wikipedia.org/wiki/Witamina_B1. Świéżi brzôd mô dzejanié rozlózowóné przë zacwiardzeniô ë jednoczasno procëm biegùnce. Brzësznice dôwają dzecóm, czej je brzuszk bòli. 
Sëszony brzôd dzeja téż procëm biegùnce, antisepticzno, procëm gòrączce. Lëste dopasëwùje sã w stónach zapôliwnëch ùkłôdu mòczowégò, téż jakò pòmòcny spòsób przë leczenim cëkrowi chòroscë https://pl.wikipedia.org/wiki/Cukrzyca. 
Zjôdanié swiéżich jagód ë jich produktów wzmòcniwô zdrok, pòprôwiô òstrosc widzeniô, przede wszëtczim ò cemkù. Czôrnô jagòda zabezpieczô przed kùrzëcą https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Alepota_zmierzchowa, temù wôrt ją dawac górnikóm, młënôrzóm ë kòminiôrzóm.
Sok bëwa ùżëwôné do farbòwaniô win https://pl.wikipedia.org/wiki/Wino. Z jagód wërôbiané są kònfiturë ë dżemë. Òsłodzoné brzôd, sërowé abò mrożoné, wëzwëskòwóné je jakò farsz klósków abò jakò dodôwk do deserów, np. plińców.

## Bùtnowé lënczi
* https://web.archive.org/web/20140420215410/http://rosliny-lecznicze.pl/borowka-czarna/
* https://web.archive.org/web/20141214231913/http://www.naturaity.pl/artykul/265,borowka-czarna.html#ad-image-0
* http://www.poradnikzdrowie.pl/zywienie/co-jesz/jagody-wspomagaja-leczenie-wielu-chorob_33946.html
* https://web.archive.org/web/20171119074600/http://www.panacea.pl/articles.php?id=2101
* https://web.archive.org/web/20150308174331/http://ugotuj.to/ugotuj/-19543322/pierogi+z+jagodami/p
* http://polki.pl/kuchnia_raport_artykul,10014652.html
* http://madameedith.blogspot.com/2014/07/nalesniki-z-jagodami.html
* https://web.archive.org/web/20140726023922/http://allrecipes.pl/przepis/6565/ciasto-dro-d-owe-z-jagodami.aspx

## Bibliografiô
# Bollinger, Erben, Grau, Heubl, Leksykon przyrodniczy. Krzewy, Warszawa 1998
# L. Rutkowski, Klucz do zonaczaia roślin naczyniowych Polski niżowej, Warszawa 2004
# https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Vaccinium_myrtillus

Kategòrëjô:Biologijô
Kategòrëjô:Roscënë