open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Starszi (rodzëzna)

**Starszi** – to w òglowym znaczenim, są òsobë, òd chtërëch dzeckò pòchòdzy prosto – òjc i matka gwësnégò dzecka abò dzecy.

## Lëteratura
* Bòlesłôw Jażdżewsczi: Wspomnienia kaszubskiego "gbura". Gdańsk 1999 ISBN 8391280934http://alpha.bn.org.pl/search~S5*pol/?searchtype=i&searcharg=8391280934&searchscope=5&sortdropdown=-&SORT=D&extended=0&SUBMIT=Szukaj&searchlimits=&searchorigarg=i83-85011-73-0
* Jan Trepczyk : Słownik polsko-kaszubski t. 2, s. 141; Gdańsk 1994 ISBN 83-85011-73-0http://alpha.bn.org.pl/search~S5*pol/?searchtype=i&searcharg=83-85011-73-0&searchscope=5&sortdropdown=-&SORT=D&extended=0&SUBMIT=Szukaj&searchlimits=&searchorigarg=i+8391280934

Kategòrëjô:Rodzëzna
Pradolëzna

**Pradolëzna** – to je szerokô dolëzna, òglowò ò równoleżnikòwim rozwicym (pôłniowe rozwicé mô le Kaszëbskô Pradolëzna), sparłãczoné z dłëgszim pòstojenim lodofôłtu i wërzezbioné przez rzéczné i topnicowé wòdë, jaczé w nich płëną. Niechtërny geòmòrfòlogòwie dopisëją kaszëbsczim pradolëznòm jinszą genezã; bierzą je za fòrmë przed òstatnym zlodzenim. 

## Lëteratura
* Jan Mòrdawsczi: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb; dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gduńsk 2008, s. 20

Kategòrëjô:Geògrafijô
Rodan

**Rodan** - to je rzéka dłużawë 812 km w Szwajcarsce i Francji. Òn wëpłiwô z lodofôłtu Rodanu w Szwajcarsce.

Kategòrëjô:Francëjô
Kategòrëjô:Szwajcarskô
Pòlodofôłtowô rëna

**Pòlodofôłtowô rëna** – je pòdłùgòwatą - rechùjącą tej sej dzesątczi kilometrów zôpadlëną - wëszlamòwóną pòd lodofôłtã przez płënącé pòd nim wòdë (pòd wiôldżim hidrostaticznym cësnienim). Ji  szerokòsc dochôdô do pôrãsta metrów a długòsc òd czile do cziledzesąt kilometrów; dno je nierówne. Pò ùstãpienim lodofôłtu òna nie bëła do widzeniô, bò bëła fùl zastarzałégò lodu, przëkrëtégò mòrenowim materiałã; pòkôzała sã dopiérze pò òceplenim sã klimatu, przez wëtopienié sã negò zastarzałégò lodu. Niechtërne rënë mògą miec jinszą genezã. 

## Lëteratura
* Jan Mòrdawsczi: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb; dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gduńsk 2008, ss. 18 - 19

Kategòrëjô:Geògrafijô
Złoto

**Złoto** (łac. *aurum*) – to je chemiczny  pierwiôstk, metal.
*Symbòl: Au 
*Lëczba atomòwô: 79
*Temperatura topnieniô: 1064,18 °C
*Atomòwô masa 196,966569
## Lëteratura
*Jerzi Nacel (pòl. Jerzy Nacel): Chemiô òglowô i òrganicznô, Gduńsk 2013

Kategòrëjô:Chemiczné  pierwiôstczi
Andrzejczi

## Andrzejczi
thumb|céń rzucany przez figùrã z wosku
thumb|Òbrôz H. Semiradzczégò "Noc sw. Andrzeja - Wróżbita", 1867
**Andrzejczi**- dzéń swiãtęgò Andrzeja, chtërny òbchòdzóny je 30 lëstopadnika.

W dzéń przed, tak tej 29 lëstopadnika dzéwczãta robią sobie wróżbë, chtëre mają za zadanié przepòwiedzec jak bãdze nazewôł sã ich ùkòchóny.
Dzysô przepòwiesce robióne są i przez knòpów i białczi.

Swiãtô Andris je patrónã Szkòcje, Grecje i Rosje.
## Historiô
ùwôżô sã, że swiãto to pòchòdzy ze starożôtnej Grecji, bo miono Andris(*Andress*) z greki *aner, andros* òznyczô chłop.
Dôwni w Pòlsce dzéń ten nie béł leżnoscą do pospólny zabawë i zéńdzeniów młodzëznë, uchowa sã pamiãc ò wróżbòwech zwëkach. Czile starszych infòrmatorów przëbócziwô zwëk wkładaniô przez pannę pòd pòdëszkã- w noc przed dnia swiãtégò- kôrtków z chłopsczima mionama. Wëcydniãtô reno kôrtka òznôczô miono przińdnégò chłopa. 
## Dzéń sw. Andrzeja w Polsce
W Polsce tegò dnia powszechne zabawë z rozmajitima wróżbama, colemało z przepòwiôdanim przińdnoscë ze sztôłtu lóny na wòdã pszczelënë.
Drëdżim òbòwiązkòwôm elementem zabawô je wróżenié ze skòrzniów. Bótë ùczãstników zabawy ùstawioné są w rôdze, jeden za dredżim. Pòsôdôcz abò pòsôdôczka skòrznia, chtërny pierszi przestąpi próg bãdze żeniałô nôpierwi.
## Dzéń sw. Andrzeja w innëch krajach
* Niemcy
W Niemczech Andrzejczi òbchòdzóny są w ten sam dzén co w Polsce. ù nich dzéwczãta, chtërne ni mają chłopa, a bë chcałë mùszą prosëc ò pòmòc 
sw. Andrisa, a téż jak bãdą szłë spac mùszą bëc wëzeblokłi i wtedë w nocë przësni sã im ten jediny.
* Ukraina
Na ùkrainie dzéń ten przepôdô 13 gòdnika. Na andrziéjkòwôch zôbawach przede wszëtczim sã wróżô, do zabôwô ùżiwô są téż bómków i plińców,
chtërne mają pomóc w nalizéniu chłopa.
* Szkocja
Swiãtô Andrys je patrónã Szkocji i tam 30 lëstopadnika, czej dzéń swiãtégò je Swiãtem Narodnym- je to dzéń bankerczszi.

## Bibliografiô
* Ogrodowska, B. (2001) Zwyczaje, obrzędy i tradycje w Polsce. Mały słownik. Warszawa: Verbinum
* Chwalba, A. (red.) (2005) Obyczaje w Polsce. Od średniowiecza do czasów współczesnych. Warszawa: PWN
* Czesław Witkowski, *Doroczne polskie obrzędy i zwyczaje ludowe*, wyd. Muzeum Etnograficzne w Krakowie, 1965 Kraków.

Kategòrëjô:Òbrzãdowi rok
Kategòrëjô:Swiãta
Dakòwô łasëca

**Dakòwô łasëca** (*Vespula germanica*) - to je ôrt żôłto-czôrnëch òwadów z rodzëznë łasëcowatëch. Òna żëje m. jin. na Kaszëbach.

Kategòrëjô:Òwadë
Strzébro

**Strzébro** (łac. *argentum*) – to je chemiczny  pierwiôstk, metal.
*Symbòl: Ag 
*Lëczba atomòwô: 47
*Temperatura topnieniô: 961,78 °C
*Atomòwô masa 107,8682
## Lëteratura
*Jerzi Nacel (pòl. Jerzy Nacel): Chemiô òglowô i òrganicznô, Gduńsk 2013

Kategòrëjô:Chemiczné  pierwiôstczi
Józef Tischner

thumb|Tischnerówka
thumb|Aùtograf

## Józwa Tischner
pseud. Wawrzek Chowaniec, Molinista, Józek Szkolny, Jegomość Józek (ùrodzôł sã 12 strëmienika 1931 w Stôri Sącz,ùmarł 28 czérwica 2000 roku. Pòlsczé Ksądz i filozof.Bënël Òderu Òrła Biôłégo.

## Biografijô

Ùrodzôł sã 12 strëmienika 1931 rokù w Stôrim Sączu,dzecynstwò spãdzôł na Pòdhalu w Łopusznej.W 1949 rokù wstąpiôł do Seminrëjô. Òstôł wikarim jewiszowicczi parafiô św.Môrcëna,sztudërowôł na Òddzélu Fakùltet Filzofijô Katoliczé ATK. Henë w 1963 rokù pòd czierënkem Rómka Ingardena òbroniôł dòktórską ròbòta.Òd 1982 rokù béłczilekrotnie dzekónem Òddzélu Filozoficznégò Papiesczi Akademii Telogicznej.Wielorazowò béł prezesã Wiedińsczégò Ùstôwniô Nôuk ò Człowiekù

## Pozdzatkowò filozoficznë
W latëch sëtmédzesątëc stôł sã znóny w żëću intelektualnym Pòlsczi. Przëdstowiôł òpis zdroju doswiôdczanié Ja jakò fùndmentu wôrtnotë. Procëstôwôł sã Hùsserlowsczé kòncepcji Ja transcendentalnégò. Zôczôł téż twòrzëc swòjù òrginalnu stegna filozoficznëch ùmëslënków,chtërne doprrowadzałé gò do filozofjiô drame i metrafizyczé dobra.

## [[Tomizm]]
Pòdôł téż rozeznôwnoce tomizmù.Zarzëcając jima zaklëczczenié sã w jednim nurce. Pôdług Tischnera,filozofijô ni mòże sã zamëkac mùszi bëć samojistnu. Przestrzeżenié przë tim bë nie robic redukcëjiô wiarë do jedni czesto gwës prôwdë filozofii.

## [[Marksizm]]
Tischner gôdô,że marksizm je w swòji strukturze skòstniałi i jégó mëślenié ò ròbòcé téż lechi. Ròbòta ni mòżé bëc jino brônu pòd ùwagã jakò  óbiektwi leno mùszi trôktowac człowieka jakò subiektowi.

## Mëslenié filozoficzné
Wëpòwiôdôł swòje pòzdrzatczé w sprawie nôwégò pòrządkù spòłecznégò,politycznégò, przëdë wszëtczim etycznégò. Józwa Tischner chcôł téż szerzëć mësl góralską,wspômògôł rozwicé kùlturë góralsczé. z tégò dzéla mómë kôzania w gwarze ë "Historijô Filozofijô pò góralskù.W 1980 rokù.Zôczął twòrzëć " Etyka Solidarnoscë",je téż ùznôny za ksãdza tégô ruchu.

## Òstatné lata
Òstatni lata jégò żëću to bëła chòrowanié. Miôł reka krtani i ni mógł na kùńc ju gôdac. Dlô człowieka ,chtëren całi żëcé miôł pòtrzëba gôdac i z tégò żëł.

## Pamiãc ò ks. J.Tischnerzé
Sòm Tischner wiele twòrzôł,pisôł filozoficzné dokôżë. Napisôł wiele ksãżków i artiklôw do czãdników t.j. Tigòdnik Pòwszechny, Céch,  itp.Wiele téż napisônó ò Tischnerzé,ùkazôł sã żëcopis ks. J. Tischnera aùtorstwa W. Bònowicza P.T. " Tischner". Òd 2003 rokù działô Fùndacjiô Instytut Mëślé Józwa Tischnera,chtërna mô za cél òchronã swégò swégò dobëtkù patrôna ë kòntiwanié nôjwôżniejszëch jégò mëslé.

## Bibliografiô
* Józef Tischner, *Myślenie według wartości*, Warszawa 2001
* Wojciech Bonowicz, *Tischner*, Warszawa 20002

Kategòrëjô: Filozofijô
Termòméter

**Termòméter**- je to nôrzãdze, chtërne mô za zadane mierzëc ceplëznë. 
### Pòdzél termòméterów
*Termòméter żewòstrzébny je nôbarżi znóny, je òn zbùdowóny z wąsczi, sklany rérczi, ze zbiérniczkã na żëwé strzébro w dole. Jak rosce ceplëzna, ceklëna rozszérzô sã i je wëpëchónô do górë rérczi. Ceplëzna może òdczëtac na miarze, chtërna je na rérce, abò kòl ni.
*Termòméter jizbòwi- mierzi ceplëznë jaczi je w jizbie do 40C
*Termòméter zaòknowi- mierzi cepleznã jaczi je buten- òd -50C do +50C
*thumb|Termòméter labòratorijnyTermòméter labòratorijny- służi do pomiaru ceplëznë rozmajitéch substancji.

Kategòrëjô:Technika
Zwëczajny wąsôcz

mały|Zwëczajny wąsôcz
**Zwëczajny wąsôcz** (*Silurus glanis*) – to je rëba z rodzëznë wąsôczowatëch (*Siluridae*). Czedës na Kaszëbach bëło dosc wiele tich rëbów.

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Rëbë
Magnez

**Magnez** abò **magnéz** (łac. *magnesium*) – to je chemiczny  pierwiôstk, metal.
*Symbòl: Mg 
*Lëczba atomòwô: 12
*Temperatura topnieniô: 650 °C
*Atomòwô masa 24,305
## Lëteratura
*Jerzi Nacel (pòl. Jerzy Nacel): Chemiô òglowô i òrganicznô, Gduńsk 2013, s. 22

## Bùtnowé lënczi
*

Kategòrëjô:Chemiczné  pierwiôstczi
Wurtemberga

thumb|Wurtemberga w Miemiecce - czerwiono pòmalowòné)
**Wurtemberga** (miem. *Württemberg*) - historicznô krôjna w Miemiecczi Federacëjny Repùblice. Òna òbjimô zemie krótkò Bajerów. 

Kategòrëjô:Miemieckô
Antwerpa

thumb|Widzënk z Antwerpë
**Antwerpa** (*Antwerpen*) – to je gard w nordowi Belgijsce. 

* wiéchrzëzna: 204,51 km²
* lëdztwò: 483 505 mieszkańców (2010)

## Rozmajitoscë

Kategòrëjô:Belgijskô
Królewsczé Prësë

thumb|Herb

**Królewsczé Prësë** historicznô krôjna przënôleżny òd 1466 r. do Pòlsczi. Na kaszëbsczi òbéńdze wikszi dzél lëdztwa żił z gbùrzëznë, rëbaczeniô i lasëznë, w céni cëskù miasta Gduńska. Mieszkeńcë Królewsczich Prës czëlë sã z ùrodzeniô Prësôkama. Bëła tu mòzajika religii i kùlturów. Òb czôs kòntrrefòrmacji pò tridencczim sobòrze, m.jin. dzãka jezujitóm, chtërny wzãlë na se ùczbã diecezjalnégò kleru, ògreńczony òstôł rozwij lëtrzëznë i przëszło nazôd wiele przedstôwców szlachtë i wiesczich parafialnëch zrzesznic - òsoblëwie kaszëbsczich - do katolëcczégò Kòscoła. Dosc tëli znaczënk miało téż dzejanié jinëch, czãsto òdnowionëch klôsztorów, m.jin. norbertanków z Żukòwa, a jesz barżi freńcëszkanów, òpiekùnów nowégò sanktuarium w Wejrowie. Jesz długò problemë i nôbòżné zjinaczeniô, a téż ekònomiczné pòdzéle rozsądzywałë ò codniowòscë żëcô Kaszëbów, doswiôdczonëch téż przez wòjnë, òsoblëwie ze Szwédama. Òstawiłë òne prãgã w historiowy pamiãcë Kaszëbów - negatiwną. Jinaczi bëło z wòjnama pòlskò-tërecczima, a òsoblëwò z Pòmòcą wiedeńską w 1683 r., w jaczi téż bëtnictwò mielë kaszëbsczé szlachcëce i chłopi. To òni dozéralë tradicjã, pamiãc dobrégò króla Jana III Sobiesczégò. Tej téż niejedné z kaszëbsczi szlachtë doszlë nawetka do równiszcza tipòwégò dlô panownégò òkrãżô np. do pòczestnotë senatorów Repùbliczi i wòjewòdów w tich Prësach. Samòstójnosc Królewsczich Prës i z nią sparłãczoné m.jin. prawò indigenatu, òsóbné generalné sejmiczi ti prowincji, ùrëszniłë w pùblicznym dzejanim téż całotã kaszëbsczi szlachtë, nawetka ti biédniészi, chtërna próbòwa ùtrzimac swòją apartnotã w Repùblice Òbùch Nôrodów. Trzeba téż napisac ò przedstôwcach prësczich gardów w sejmikù, jich wikszi niezanôleżnoce, niżlë całotë mieszczaniznë w szlachecczi Pòlsce. Kaszëbi mieszkalë tu colemało w Pòmòrsczim wòjewództwie.

## Lëteratura
*Gerald Stone, Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, ss. 119 - 122
## Bùtnowé lënczi
*''Prusy Królewskie'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

## Òbaczë téż
*Cechòlewë
*Môrcën Kromer

*
Renifer

**Renifer** (*Rangifer tarandus*) – to je lądowi susk z rodzëznë jeléniowatëch (*Cervidae*). Òn żëje m. jin. w tundrze - dalek na nordze np. w Szwedzce. 

Kategòrëjô:Susczi
Zwònica

thumb|Zwònica przë kòscele w Swiónowie
**Zwònica** – to je bùdowniô abò ji dzél, w chtërny są zawieszoné zwònë. Òna mòże miec kòscelny (np. zwònicë przë kòscołach) abò swiecczi charakter (np. rôtëszowi wieżë). 

Kategòrëjô:Architektura
Łëżka do bótów

thumb|180px|Ùżëcé łëżczi do bótów
**Łëżka do bótów** – to je nôrzãdo do pòmòcë przë zakłôdaniu i zjimaniu bótów. Òna  zascygô zadżiãcé tilnich brzegów bóta.

Kategòrëjô:Spòlëzna
Latowiszcze

[thumb|Latowiszcze - [Wiôlgô Wies]]
**Latowiszcze** – to je wëpòczinkòwi môl, chtëren je atrakcjowi turistno. Wiele razy òno je nad mòrzã, w lese abò nad jeziorã.

## Bùtnowé lënczi
http://kaszuby.tvc.pl/kaszuby/
 

Kategòrëjô:Turistika
Zëmòwi òflës

thumb|Zëmòwi òflës
**Zëmòwi òflës** (*Polyporus brumalis* (Pers.) Fr.) - to je ôrt grzëba z rodzëznë òflësowatëch (*Polyporaceae*). Ten pòtrus rosce téż òb zëmã.

Kategòrëjô:Grzëbë
Zëmòwô trąbka

thumb|Zëmòwô trąbka
**Zëmòwô trąbka** (*Tubaria furfuracea* (Pers.) Gillet) - to je ôrt grzëba z rodzëznë *Inocybaceae*. Ten pòtrus rosce téż w gòdnikù. Òn mòże rosc m.jin. na Kaszëbach.

## Bùtnowé lënczi
*http://www.kp.org.pl/pp/pdf2/pp-3-4%282008%29_WILGA_1.pdf

Kategòrëjô:Grzëbë
Wleczka

**Wleczka** – to je pòzwa przedłëżeniô damsczi sëkni, chtërno sã wlecze z tëłu pò zemi.
## Lëteratura
Jan Trepczik: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, tom II, s. 261.

Kategòrëjô:Òbùca
Jozef Murgaš

**Jozef Murgaš** (*Joseph Murgas*; ùr. 1864 rokù w Słowacce – ùm. 1929 rokù w Zjednónëch Krajach Americzi) – to béł słowacczi ksądz, fizyk i wënalôzôrz w òbrëmie m.jin. bezdrótny telegrafie. Òn miôł wiele patentów na wënalôzczi.

## Bùtnowé lënczi
* http://www.mat.savba.sk/MATEMATICI/matematici.php?cislo=150

Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi
Kategòrëjô:Słowackô
Klôtka na mëszë

thumb|Klôtka na mëszë
**Klôtka na mëszë** – to je przërëchtënk do chwôtaniô i zabijaniô mëszów.

Kategòrëjô:Mëszowaté
Dromader

**Dromader** (*Camelus dromedarius*) – to je ôrt wiôldżégò suska z rodzëznë kamélowatëch (*Camelidae*). Dzëkò òn wierã żił w Africe i Azëji.

Kategòrëjô:Kamélowaté
Palisada

thumb|Pòdwòrzé
**Palisada** – bëła elementã dôwny òbarny bùdowniznë w pòstacje ògrodzeniô z drzewnianëch pôlów - zwiksza z òstrima kùncama - wbitëch jeden przë drëdżim, prosto abò na szréj w zemiã. To bëła zatôrczny bùdacjô.

## 

Kategòrëjô:Architektura
Wtikòwô bùska

**Wtikòwô bùska** – ta szczëpnica przédôwô sã do przëłączaniô do ni òdbiérników elektriszowi energie, a  na ògle òna je dzélã elektriszowi jinstalacje.  Kaszëbi na ògle znają tip E  wtikòwi bùsczi.

## Bùtnowé lënczi
*http://www.plugsocketmuseum.nl/Overview.html

Kategòrëjô:Fizyka
Wiatromierz

**Wiatromierz** – to je przërëchtënk do mierzeniô chùtkòsce gónu  gazów i ceklënów, a nôbarżi wiatru. Niejedne wiatromierze pòkôzëją téż czierënk gónu.

## Lëteratura

Kategòrëjô:Fizyka
Maszina do szëcô

260px|thumb|Stôrô maszina do szëcô
left|thumb|
**Maszina do szëcô** - to je maszina ùżiwónô do szëcô (łączeniô sztëczków elasticznëch materiałów z pòmòcą nitków przez zdzejanié zesziwków). Wôżny w ni je chwôtnik, chtëren chwôtô nitkã.

Kategòrëjô:Maszinë
Skarniowi gnôt

**Skarniowi gnôt** (łac. *os temporale*) – je w szkelece czërzepù. W nim są dwa skarniowé gnôtë. 

Kategòrëjô:Czërzep
Łësënowi gnôt

**Łësënowi gnôt** (łac. *os frontale*) – je w szkelece czërzepù. W nim je jeden łësënowi gnôt. 

Kategòrëjô:Czërzep
Céline Dion

200px|thumb|right|Céline Dion
**Céline Marie Claudette Dion** (ur. 30 strëmiannika 1968) je kanadną spiéwôrką.
## Diskògrafijô
* 1981 - *La voix du bon Dieu*
* 1981 - *Céline Dion chante Noel*
* 1982 - *Tellement j'ai d'amour...*
* 1983 -  *Les chemins de ma maison*
* 1983 -  *Chants et contes de Noël*
* 1984 - *Mélanie*
* 1985 - *C'est pour toi*
* 1987 - *Incognito*
* 1990 - *Unison*
* 1991 - *Dion chante Plamondon*
* 1992 - *Céline Dion*
* 1993 - *The Colour of My Love*
* 1995 - *D'eux*
* 1996 - *Falling info You*
* 1997 - *Let's Talk About Love*
* 1998 - *S'il suffisait d'aimer*
* 1998 - *These Are Special Tomes*
* 2002 - *A New Day Has Côme*
* 2003 - *One Heart*
* 2003 - *1 fille & 4 types*
* 2004 - *Miracle*
* 2007 - *D'elles*
* 2007 - *Taking Chances*
* 2012 - *Sans attendre*
* 2013 - *Loved Me Back To Life*

Kategòrëjô:Mùzycë
Kategòrëjô:Kanada
Gòdë

**Gòdë** abò **Swiãta Bòżégò Narodzeniô** – w tradicji chrzescëjańszczi to swiãto upamiãtniwô narodzenié Jezësa w Betlejem. To je liturgiczné swiãto, przëpôdającé na 25 gòdnika. Przed Gòdama je kòl trzëtidzéniowi czas czekaniô - sztërë niedzelë, jinaczi adwent.

## Symbolë Gòdów
**Gòdowé drzéwkò**

Gòdowé drzéwkò abò danka to je przëstrojoné drzéwkò danë pòstawioné we Wilëjã Gòdów, a wëniosłé colemało na Gromiczną. Zwëk strojeniô danczi przëwãdrowôł na pòlsczé zemie w XIX stolecym z Miemców. Wszëtczi òbstrojënczi na tim drzëwkù bëłë czedës do jedzeniô: kùszczi, jabka, òrzechë i wiele jinszich. Dzysô to drzewkò stroji sã w kùgle, pazłotka, lińcuchë i swiécczi, a pòd nim kładze sã rozmajité darënczi.
thumb

**Òpłôtk**

Béł ju znóny np. Inkóm. Òn je znóny w Pòlsce òd XVIII stolecégò. Je to znanka jednotë i miru, òsoblëwie w rodzëznie. Òn je ǜżiwóny w òbrządkach i znóny we wiele religiach swiata. 
Je to pòdługòwati lëst wëpiekłégò, pszénégò casta, chtëren je wëzwëskiwóny we wiliowëch òbrządkach (dzelenié sã òpłatkã). Do 1920 rokù nen zwëk nie béł na Kaszëbach znóny.
 
[miniatyr|thumb|Narodzénié [Jezësa, malôrz - Gerrit van Honthorst (1592 – 1656)]]

## Bùtnowé lënczi
*Czej snôżô Panna
*Królowie jadą
*Gwiôzdka
*Kòlãdë
## Òbaczë téż
*Kòlãda (Bernata Zëchtë)
## Przëpisë



Kategòrëjô:Religijô
Słuńcowi kòlektor

**Słuńcowi kòlektor** – to je ùrządzenié, chtërno pòzwôlô wëzwëskac energiã słuńcowégò parminieniô - przemiénic ją w cepło. Z pòmòcą ùnijny dotacji mòże ùdëtkòwic dzél wëdatków kùpieniô i mòntażu zestawù kòlektorów.  Kaszëbi na ògle mają jich mało.

## Bùtnowé lënczi
* (pl)

Kategòrëjô:Fizyka
Rechòwnica

thumb|Rechòwnica
**Rechòwnica** pòmôga czedës przë rechòwaniu. Dzysô w szkòle ju mało chto wié, jak ne gùzë przesëwac, bë na przëmiôr cos òbrachòwac, bierze sã chòcbë kalkùlator.

Kategòrëjô:Matematika
Deflacjô (ekònomiô)

**Deflacjô** – to je długòtrzimny spôdanié strzédni wiôlgòscë prizu w gòspòdarzënkù, chtërno sã przekłôdô na rost kùpiszowi mòcë pieniądza. Tak cos bëło np. na Kaszëbach w 2014 rokù.

Kategòrëjô:Ekònomijô
Édmùnd Kamińsczi

**Édmùnd Kamińsczi** (ùr. 23 séwnika 1934 r. w Kartuzach, ùm. 3 lëstopadnika 2022 w Wejrowie) – to béł kaszëbsczi dzejôrz, fotografa, znajôrz kaszëbsczi kùlturë. 

Wëstãpòwôł w kartësczim Karnie Spiéwë i Tuńca „Kaszuby”, béł wespółùtwórcą tamecznégò partu Kaszëbsczégò Zrzeszeniô, a w 1957 rokù ùsadzył pierszi Klub Młodi Kaszëbsczi Inteligencji dzejający kòl KZ i òstôł jegò przédnikã. 

W 1960 rokù òżenił sã z Zofią Czają, a jegò starkama òstelë Léòkadia i Jón Trepczik. Kamińsczi czuł sã nadzwëk sparłãczony z Trepczikã i òb całé swòje żëcé miôł starã promòwac jegò ùtwórstwò. Krótkò pò zdënkù Kamińscë przecygnãlë do Wejrowa, dze Édmùnd Kamińsczi dzejôł wkół stwòrzeniô Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi, jaczégò béł nôprzód robòtnikã, a w latach 1973–1986 zôstãpcą direktora. 

Kaszëbskô kùltura zawdzãcziwô mù ùchòwanié wiele wôrtnëch pùblikacjów, ale téż przëszëkòwanié rozmajitëch wëstôwków, wëdanié wôżnëch pùblikacjów, m.jin. albùmòwëch, tësące  òdjimków, prowadzenié regionalnëch pismionów, krótczé wrócenié do żëcégò „Zrzeszë Kaszëbsczi” (1992–1993), wëdôwanié lëteracczich antologiów, fòlderów, pùblikacjã artiklów, ùpamiãtniwanié lëdzy i òrganizacjów zasłużonëch dlô Kaszëb, òsoblëwie dlô Wejrowa (dzejôł w sprawie pòstawieniô pòmnika Jakùba Wejhera). Béł téż bibliofilã i kòlekcjonérą rãkòpisów zrzeszonëch z Kaszëbama. 

W 1980 òstôł wëróżniony Medalã Stolema.

Miôł troje dzecë: Witosławã, Janinã i Radosława (w latach 2007–2013 direktór Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi).

Édmùnd Kamińsczi béł m. jin. wespółautorã wëdôwków: "Kaszubi : dzieje i kultura : przewodnik po wystawie = Kaszëbi : historëjô ë kultura : prowadnik = Kaschuben : Geschichte und Kultur : Führer = The Cashubes : history and culture : guide" (1992), "Z czasów Swiãtopôłka Bëlnégò : òbrôzk w trzech aktach = Z czôs Svjętopôłka Bëlniho : wobrôsk ve trzech aktach" (2012).

## Bibliografiô
*Dark Majkòwsczi, *Béł legendą za żëcô*, „Pomerania” 2022 nr 12, s. 5.

## Lëteratura
*G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 341.
* Z Kaszub do Austrii : korespondencja literatów kaszubskich do Ferdynanda Neureitera / materiały przygotowała, opracowała i wstępem opatrzyła Adela Kuik-Kalinowska ; tłumaczenie listów niemieckich Joanna Flinik ; tłumaczenie listu angielskiego Monika Jones. Gdańsk ; Słupsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie = Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié, 2017, ss. 142 - 175.

Kategòrëjô:Kaszëbi
Aniół Pańsczi

**Aniół Pańsczi** (*Angelus Domini*)
### [[Kaszëbsczi jãzëk]]

W kòscele znónô je mòdlëtwa:

:V. Aniół Pańsczi zwiastowôł Pannie Mariji.
:R. I pòczãła z Dëcha Świãtégò.

:Zdrowas Marijo... 

:V. Hewò jô jem Służebnô Pańskô.
:R. niech mie sã stónie pòdług Twòjégò słowa.

:Zdrowas Marijo.... 

:V.A Słowò sã stało Całã.
:R.I mieszkało midzë nama.

:Zdrowas Marijo... 

## Lëteratura
*E. Gòłąbk, E. Prëczkòwsczi:*Më trzimómë z Bògã*,Gduńsk 1998, ss. 19 - 20 
* Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka

### Lingua Latina
:*V. Angelus Domini nuntiavit Mariæ.*

:*R. Et concepit de Spiritu Sancto.*

:*Ave Maria*...

:*V. Ecce Ancilla Domini.
:*R. Fiat mihi secundum Verbum tuum.

:*Ave Maria...

:*V. Et Verbum caro factum est.
:*R. Et habitavit in nobis.

:*Ave Maria... 

Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò
Akt wiarë

**Akt wiarë** 
:Na Kaszëbach znónô je krótkô mòdlëtwa:

:Wierzã w Cebie, Bòże żëwi,
:W Trójcë jedurny, prôwdzëwi.
:Wierzã w to, co jes òbjawił,
:Bò Twòje słowò je prawé. 

## Lëteratura
*E. Gòłąbk, E. Prëczkòwsczi:*Më trzimómë z Bògã*,Gduńsk 1998, ss. 22 - 23 
* Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka

Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò
Natkónô klóska

**Natkónô klóska** - mòże bëc zrobionô z rżany mączi i natkónô szprotkama (rżané klósczi z bretlingama).

## Lëteratura
* Sychta B.: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków, t.II (1968), s. 169.

## Przësłowié
* Kąsk do kąska, jaż mdze klóska.

Kategòrëjô:Kaszëbskô kùchnia
Czôrné Mòrze

thumb|right|220px|Satelitarny òdjimk Czôrnégò Mòrza
**Czôrné Mòrze** (pòl. *Morze Czarne*, łac. *Pontus Euxinus*, an. *Black Sea*) - je mòrzã, strzódlądowim partã Atlanticczégò Òceanu w Eùropie i Azji. Wôżnym półòstrowã je tu Krim.
  
Czôrné Mòrze mô wiéchrzëznã 422 tys. km2, ë głãbòkòsc do 2258 m. Placama w nim je wiele metanu.

Przédné òstrowë:

Przédné roztoczi:

## Bùtnowé lënczi
*

Kategòrëjô:Mòrza
Te Deum

**Te Deum** 
:Na Kaszëbach *Te Deum* - ta piesniô mòże miec taczi słowa:

:Cebie, Bòże, sławic chcemë,
:Tobie, Panie wiecznô chwała,
:Cebie wielbią nieba brómë,
:Cebie wielbi ziemia całô.

:Tobie wszëtce Aniołowie,
:Tobie Mòce i Niebiosë,
:Cherubë, Serafinowie,
:Slą wieczësti piesni głosë.

:Swiãti, Swiãti, pònad wszëtkò,
:Bóg Zôstãpów, Król łaskawi!
:Niebo, zemia,  całé lëdztwò,
:Twój Majestat wiedno sławi. 

:Tobie ùrzmë Apòsztołów,
:Całé w chwale mãdrców stónë,
:Tczã niesc jidą z wszëtczich môlów
:Cemiãżonëch biôłé gónë.

:Do Ce w kòżdi ziemi stronie,
:Czëc je głosë wiôldżi mòcë,
:Lëdztwò spiéwô w zgódnym tónie,
:Swiãtą piesnią, Bòże, ò Ce.

## Lëteratura
*E. Gòłąbk, E. Prëczkòwsczi:*Më trzimómë z Bògã*,Gduńsk 1998, ss. 119 - 120 

Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò
Nicejskò-kònstantinopòlsczi symbòl

thumb|Swiãti òjcowie I pòwszechnégò sobòru z tekstã symbòlu
**Nicejskò-kònstantinopòlsczi symbòl wiarë** – chrzescyjańsczé wëznanié wiarë, nôbarżi rozkòscérzóné westrzód tekstów *credo* ùżiwónëch wespółczasno w liturgiach. W rzëmskòkatolëcczim Kòscele i prawòsławny Cerkwi je òdmawióné abò spiewóné pòdczas liturgii Eucharystie. Autoritet symbòlu przëjimô téż anglikańskô spòlëzna, stôrokatolëczi, lëterskô wiara, a téż niechtërne jinszé protestancczi profesji.

Jednym z fòrmalnëch pòwòdów rozłamu chrzescëjaństwa na rzëmskòkatolëcczi kòscół i prawòsławié bëło dodanié do Nicejskò-kònstantinopòlsczégò symbòlu fòrmùłë *[[filioque]]* (ò pòchòdzenim Swiãtégò Dëcha nié leno òd Bòga-Òjca, ale „òd Òjca i Sëna”).

Na Kaszëbach òn je mówiony tak:

:Wierzã w jednégò Bòga,
:Òjca wszëtkòmògącégò, 
:Stwórcã nieba i zemi. 
:Wszëtczégò co mòżemë widzec 
:i czegò dozdrzec  ni mòżemë.
:I w jednégò Pana, Jezësa Christusa,
:Sëna Bożégò Jednorodzonégò,
:co z Òjca je zrodzony przed wszëtczima wiekama.
:Bóg z Bòga,
:wid  z widu,
:Bóg prôwdzëwi z prôwdzëwégò Bòga.
:Zrodzony, a nié stwòrzony,
:wespółjistny Òjcu,
:a przez niegò wszëstkò sã stało.
:Òn to dlô naju lëdzy, 
:i dlô najégò zbawieniô 
:zestąpił z nieba
:i za sprawą Dëcha Swiãtégò
:przëjął cało z Mariji Dzéwicë 
:i stôł sã człowiekã.
:Ùkrziżówóny téż za naju
:za Póncczégò Piłata 
:béł zamãczony i pòchòwóny,
:a trzecégò dnia,
:wedle Pismionów zmartwëchwstôł.
:I wstąpił do nieba,
:sedzy pò prawiznie Òjca.

:i jesz rôz przińdze w chwale 
:sądzec żëwëch i ùmarłëch,
:a Jegò Królestwù nie mdze kùńca.
:Wierzã w Dëcha Swiãtégò, 
:Pana i Òżiwcã,
:co òd Òjca i Sëna pòchòdzy,
:co  z Òjcã i Sënã 
:wespół òdbiérô tczã 
:i chwałã,
:co mówił przez Proroków.
:Wierzã w jeden swiãti, pòwszechny 
:i apòsztolsczi Kòscół.
:Wëznôwóm jeden chrzest 
:na òdpùszczenié grzéchów,
:żdajã na wskrzeszenié ùmarłëch
:i żëwòt wieczny w przińdnym swiece.
:Amen.

## Lëteratura
*Eùgeniusz Prëczkòwsczi: Ksążeczka do nôbòżéństwa, Pelplin 2005, ss. 5 - 6

Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò
Kòlãda (Bernata Zëchtë)

**Kòlãda** - to je znanô kòlãda z Kaszëb, chterny słowa napisôł ks. Bernat Zëchta.

## Słowa

Biżaha, Jezëskù, mòje dzeculkò,
Mój kòchany ptôszkù, mòja rëbùlkò.
Biża, biżaneczka, zamkniczkôj òczka,
Biża, biżahaha, zamknij òbadwa!

Jesz Të, mój syneczkù, dzys zmiarzniesz tu mie,
Na lopùszkù sana w tim cwiardim kùmie.
Biża, biżaneczka...

Niech le do Swiónowa wrócã jô dodóm,
Tam Tobie w kòrëtkù tak żużkac nie dóm.
Biża, biżaneczka...

Tatink pòbiegnie w lôsk, tam na nã ùrzmã,
I prostą jak swieca chójeczkã ùrznie.
Biża, biżaneczka...

Z ti chójeczczi zrobi w kwiatë kolibkã
Na złotëch biegùnach dlô Cebie, ribkò.
Biża, biżaneczka...

Nie dadzą Cë zrobic krziwdë Kaszëbi,
Za to jich (twa) Nënka tak baro lubi.
Biża, biżaneczka...

Pùdą do Swôrzewa na òdpùst z Tobą,
Gdze mie nazéwają Mòrza Królewą.
Biża, biżaneczka...

Dôj Kaszëbë w niebie za to Kaszëbóm,
A na zemi òbdarz chlébkã i rëbą.
Biża, biżaneczka...

## Lëteratura
*E. Gòłąbk, E. Prëczkòwsczi:*Më trzimómë z Bògã*, Gduńsk 1998, s. 144 
Kategòrëjô:Kòlãdë
Królowie jadą

**Królowie jadą** - to je znanô kòlãda z Kaszëb, chterny dzél (sztrofczi 3-5) napisôł Sztefan Bieszk.
## Słowa w stôrim pisënkù

1.
Królowie jadą z wialgą paradą, a skąd, skąd?
Od wschodu słuńca, szukają kuńca zbawieniô swojégo.

2.
Chtëż o ti dobie zapłacze w żłobie, a chto, chto?
Bóg w stajni ony, dzys narodzony lëdzóm sę pokôzôł.

3.
Jesta hałasë, w tim nocnim czasë, wa czëlë?
Bë szlë pastuszë, słowu posłëszni, co rzeklë Anielë.

4.
Cëż to za gwiôzda, królewskô jôzda, wiéta wa?
Trzech Magów jedze, Bóg sóm jich wiedze, do Emanuela.

5.
Madźi pobożni nie jidą próźni, a cëż më?
Ni gęsë tłësti, le serce czësté i ti kąsk miłotë!

## Lëteratura
* Kaszëbsczié kolędë ë godowé spiéwë / zebr. i wstępnie oprac. Władysław Kirstein ; [wybór i przygot. do druku Jerzy Stachurski ; wstęp Józef Borzyszkowski]. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1982, s. 67
## Bùtnowé lënczi
*Królowie jadą

Kategòrëjô:Kòlãdë
Swiat przed Tobą klãkł

**Swiat przed Tobą klãkł** - to je znanô kòlãda z Kaszëb, chterny słowa napisôł Jón Rómpsczi.
## Słowa

Swiat przed Tobą klãkł!
Rozzybóné biją zwònë,
Biją w swiata dôl.
Z głosã jich lëdztwa jidą gónë
- Tam w Betlejem môl.

Zrësził mù serca, dobéł dëszã,
Rozłożił do swòjëch nóg.
Jezës naj małi zasôł cëszã –
Òn z dzecka Òjc, naj Bóg.

Z żłóbka swą rãczką błogòsławi
I rôczi do se swiat,
Chtëren Mù w klãczkach ùpôdł całi
I z niegò bierze chwat.

Cemże jes, Dzecã, swiata ùpchnął
I wid jes rozpôlił,
Pògańsczé ògnie zewsząd zdmùchnął
- Bùwrónë pòwalił.

Wiérny zôs klëklë pòdle żłóbka,
Ten z môłégò Twój lud.
Rozzybóny jak zwònë lgnie zewsządka,
Chòc w sercach bije trud.

Chwałã dzys Tobie spiéwie w nocë,
Zapôlô swiãti łãk,
Cëchi nijak leżisz w złoce 
- Zôs swiat przed Tobą klãkł!

## Lëteratura
*E. Gòłąbk, E. Prëczkòwsczi:*Më trzimómë z Bògã*, Gduńsk 1998, s. 124.
*Kaszëbsczié kolędë ë godowé spiéwë / zebr. i wstępnie oprac. Władysław Kirstein ; [wybór i przygot. do druku Jerzy Stachurski ; wstęp Józef Borzyszkowski]. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1982, ss. 133 - 134

## 
Swiat przed Tobą klãkł
Kategòrëjô:Kòlãdë
Gwiôzdeczka

**Gwiôzdeczka** - to je kòlãda z Kaszëb, chterny słowa napisôł Sztefan Bieszk.
## Słowa w stôrim pisënkù

O Gwiôzdeczko të,
jak ubëtno mërgosz mie!
Pewno të jes hewo sta
i na kumk Jezusa zdrza.
Dôj nóm wiadę, dôj
wew kaszëbsczi i nasz krôj.

Złotô Gwiôzdeczko,
jak jô lëdóm wzérac w cę.
Parmin twój jak anioł Gód
z podniebiô na gladę jezra sôdł.
Tak twój strzébni wid
wdô ters moji dëszë sztrid.

Bosczi swiatło të,
slôdë cę ny trzeji Madzë szlë.
Niechcéj nijak zéńc dlô mie,
cziej rôz żëcô wid mój schôdac mdze.
Wiedno swiécë nóm,
jak nëch wiedzë do szczescô bróm. 

## Lëteratura
* Kaszëbsczié kolędë ë godowé spiéwë / zebr. i wstępnie oprac. Władysław Kirstein ; [wybór i przygot. do druku Jerzy Stachurski ; wstęp Józef Borzyszkowski]. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1982, s. 102
## Bùtnowé lënczi
*DISCANTUS

Kategòrëjô:Kòlãdë
Czej snôżô Panna

**Czej snôżô Panna** - to je przełożënk pòlsczi kòlãdë (*Gdy śliczna Panna*) znóny na Kaszëbach. 

## Bùtnowé lënczi
*Czej snôżô Panna

Kategòrëjô:Kòlãdë
Pallôd

thumb|Pallôd
**Pallôd** (łac. *palladium*) – to je chemiczny pierwiôstk, metal.
* Symbòl: Pd 
* Lëczba atomòwô: 46
* Temperatura topnieniô: 1554,9&nbsp;°C
* Atomòwô masa 106,42
## Lëteratura
* Jerzi Nacel (pòl. Jerzy Nacel): Chemiô òglowô i òrganicznô, Gduńsk 2013

Kategòrëjô:Chemiczné pierwiôstczi
Platëna

**Platëna** abò **platina** (łac. ''Platinum') – to je chemiczny  pierwiôstk, metal.
*Symbòl: Pt 
*Lëczba atomòwô: 78
*Temperatura topnieniô: 1768.3 °C
*Atomòwô masa 195.078
## Lëteratura
*Jerzi Nacel (pòl. Jerzy Nacel): Chemiô òglowô i òrganicznô, Gduńsk 2013

## Bùtnowé lënczi
*https://web.archive.org/web/20140919041906/http://bip.gum.gov.pl/pl/bip/okregowe_urzedy_probiercze/oup_warszawa/tabele_cech_probierczych/tcp_od_2012

Kategòrëjô:Chemiczné  pierwiôstczi
Mòrskô czidzëna

thumb|left|Mòrskô czidzëna
**Mòrskô czidzëna** (*Zostera marina* L.) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë czidzënowatëch. Òna jesz wierã rosce m.jin. na Kaszëbach w mòrsczi wòdze ë tu je òbjimniãti ùrzãdową òchrónią.

## Bùtnowé lënczi
*Zróżnicowanie florystyczne zachodniego obrzeża Zatoki Puckiej (północna Polska) s. 14 ''Zostera marina''

Kategòrëjô:Bòtanika
Rãkawiczczi

mały|Rãkawiczczi
**Rãkawiczczi** – są wcygóné na rãce jak je zëmno, a czasã przed robòtą. Òne mògą bëc z nôwiązã. Kaszëbi rôd mają biôłé rãkawiczczi do slubù. 

## Lëteratura
* J. Trepczyk: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, t. I, s. 404

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Òbleczënk
Zwëczajny smiecoch

thumb|left|Zwëczajny smiecoch
**Zwëczajny smiecoch** (*Galerida cristata*) – to je môłi ptôch z rodzëznë skòwarnkòwatëch (*Alaudidae*). Òn mòże jesz żëje na Kaszëbach ë tu je òbjimniãti ùrzãdową òchrónią.
 

Kategòrëjô:Ptôchë
Wãdzëbôczi

**Wãdzëbôczi** (wczasniészô pózwa: **Kòmpanijô Wãdzëbôków**) – je mùzycznym karnã z Brus, jaczé graje kaszëbskòjãzëkòwégò rocka. „Wãdzëbôczi” zadebiutowëlë w 2001 rokù. Założcama karna bëlë  Marek Rodzeń, Marek Kulesza, Karol Zakrzewski i Robert Krenski. W latach 2002-2007 z karnã wëstãpòwa (jakò wòkalëstka) spiéwôrka Damroka Kwidzyńskô. 

W 2010 karno wëdało platkã, dedikòwóną Janowi Karnowsczémù (pt. *Wãdzëbôczi Janowi Karnowsczémù*).

## Przëpisczi

## Bùtnowé lënczi
* Domôcô starna karna

Kategòrëjô:Rockòwé karna
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Tëpadłë

thumb|right|Tëpadłë
**Tëpadłë** (pòl. *Tupadły*, miem. *Tupadel*) - są wsą nad sztrądã Bôłtu w pùcczimù krézu,  w gminie Wiôlgô Wies na Kaszëbach.

## Bùtnowé lënczi
*Józef Jeka
*Tupadły

Kategòrëjô:Gmina Wiôlgô Wies
Òstrowò

thumb|right|Kaplëca w Òstrowie
**Òstrowò** (pòl. *Ostrowo*, miem. *Ostrau*) - je wsą nad sztrądã Bôłtu w pùcczimù krézu,  w gminie Wiôlgô Wies na Kaszëbach.

## Bùtnowé lënczi
*Ostrowo 1.) w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
*Ostrowo
*(pl)

Kategòrëjô:Gmina Wiôlgô Wies
Cétniewò

**Cétniewò** (pòl. *Cetniewo*, miem. *Cettnau*) - je dôwną wsą nad sztrądã Bôłtu na Kaszëbach, dzysô administracjowi dzél gardu Wiôlgô Wies.

Kategòrëjô:Wiôlgô Wies
Kòmisjô Teritorialny Samòrządzënë i Regionalny Pòliticzi

**Kòmisjô Teritorialny Samòrządzënë i Regionalny Pòliticzi** – to je jedna ze sztabilnëch sejmòwëch kòmisjów. W ni są pòsélce. Òna zajimô sã funkcjonowanim sztrukturów  teritorialny samòrządzënë, założeniama regionalny pòliticzi  i jinima jistnyma sprawama.
## Bùtnowé lënczi
https://web.archive.org/web/20140508184847/http://orka.sejm.gov.pl/SQL.nsf/skladkom6?OpenAgent&STR

Kategòrëjô:Sejmòwé  Kòmisje
Kòmisjô Edukacji, Nôùczi i Młodzëznë

**Kòmisjô Edukacji, Nôùczi i Młodzëznë** – to je jedna ze sztabilnëch sejmòwëch kòmisjów. W ni są pòsélce. Òna zajimô sã pòùczëną, pòlitiką rozwiju nôùczi, spòrtã dzecy i młodzëznë, a téż jinima jistnyma sprawama.
## Bùtnowé lënczi
http://www.sejm.gov.pl/komisje/www_enm.htm

Kategòrëjô:Sejmòwé  Kòmisje
Kòmisjô Kùlturë i Mediów

**Kòmisjô Kùlturë i Mediów** – to je jedna ze sztabilnëch sejmòwëch kòmisjów. W ni są pòsélce. Òna zajimô sã kùlturową pòlitiką, a w tim radiã, telewizją i jinima sprawama jak np. kùńszt. 

## Bùtnowé lënczi
http://www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/agent.xsp?symbol=KOMISJAST&NrKadencji=8&KodKom=KSP

Kategòrëjô:Sejmòwé  Kòmisje
Kòmisjô Sprawiedlëwòtë i Prawów Człowieka

**Kòmisjô Sprawiedlëwòtë i Prawów Człowieka** – to je jedna ze sztabilnëch sejmòwëch kòmisjów. W ni są pòsélce. Òna zajimô sã sprawama trzimaniô sã prawów człowieka i sądama. Téż notariat i jiné jistné sprawë do ni słëchają.
## Bùtnowé lënczi
http://www.sejm.gov.pl/Sejm7.nsf/agent.xsp?symbol=KOMISJAST&NrKadencji=7&KodKom=SPC

Kategòrëjô:Sejmòwé  Kòmisje
Peplón

thumb|Peplón
**Peplón** abò **piôskòwy peplón** (*Honckenya peploides* L.) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë granôtkòwatëch (*Caryophyllaceae*). Òn rosce m. jin. na Kaszëbach krótkò Bôłtu na dunach.

Kategòrëjô:Bòtanika
Strzédny dzëdzón

thumb|Strzédny dzëdzón

**Strzédny dzëdzón** (*Dendrocopos medius*) - to je strzédny ptôch z rodzëznë dzëdzónowatëch (*Picidae*). Ten dzëdzón mòże żëc m. jin. na Kaszëbach.

Kategòrëjô:Ptôchë
Zwëczajny kòzëdój

thumb|Zwëczajny kòzëdój

**Zwëczajny kòzëdój** (*Caprimulgus europaeus*) - to je niewiôldżi, wanożny ptôch z rodzëznë *Caprimulgidae*. Jak òn lecy, tej chwôtô òwadë, a żëc mòże w bòrze m. jin. na Kaszëbach, a je tu òbjimniãty ùrzãdową akùrôtną òchrónią.

Kategòrëjô:Ptôchë
Sztefón Radtke

**Sztefón Radtke**  (ùr. 2 strëmiannika 1890 w Dãbògòrzu – ùm. 30 pazdzérznika 1940), béł ksãdzã. Òn sztudérowôł i pò pôrã latach dożdôł sã ksãżich swiãceniów, chtërne przëjimnął 14 czerwińca 1924 rokù. W II swiatowi wòjnie òn béł w miemiecczich lagrach np. Stutthof. Òn ùmarł z głodu w KL Sachsenhausen. Jegò brat béł Jón Radtke.
 
## Òbaczë téż
*31. STEFAN RADTKE (en)

Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół
Kategòrëjô:Kaszëbi
Kategòrëjô:Stutthof
Paweł Miotk

**Paweł Miotk** (ùrodzony 25 séwnika 1887 rokù kòl Bãdargòwa,  ùm. 11 lëstopadnika 1933 rokù) – lëdowi kaszëbsczi ùtwórca, wójt Lëzëna (1933). Dzél czasu zajimôł mù kaszëbsczi lëdowi téater.

## Bùtnowé lënczi
*Paweł Miotk – zabôczony pòeta kaszëbsczi

Miotk Paweł
Miotk Paweł
Bestri zgniłozwiérz

thumb|Bestri zgniłozwiérz
**Bestri zgniłozwiérz** (*Bradypus variegatus*) - to je ôrt suska z rodzëznë *Bradypodidae*. Òn żëje np. w dzélu Brazylsczi.

Kategòrëjô:Susczi
Rozewié

thumb|right|Bliza w Rozewiu
**Rozewié** (pòl. *Rozewie*, miem. *Rixhöft*) - je wsą nad sztrądã Bôłtu w pùcczimù krézu,  w gminie Wiôlgô Wies na Kaszëbach. Tu są dwie blizë.

## Bùtnowé lënczi
*''Rozewie'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
*Rozewie

Kategòrëjô:Gmina Wiôlgô Wies
Wartësłôw III

**Wartësłôw III** (ùr. kòl 1210 rokù - ùm. 17 maja 1264 rokù) – to béł ksyżã z dinastëji Grifitów.  

Kategòrëjô:Ksyżëce Zôpadny Pòmòrsczi
Syfón (technika)

thumb|Syfón - schemat
**Syfón** – to je w sanitarny technice, zamknienié wòdny, kanalizacjowi jinstalacji.
M. jin. na Kaszëbach syfónów w bùdinkach je wiele.

## Literatura

Kategòrëjô:Technika
Stodoła

**Stodoła** – to je gbùrsczi bùdink do zeżniwionégò zbòżégò (np. w snopach) abò słomë. Tu mòże bëc np. draszmaszina.

Kategòrëjô:Gbùrzëzna
Katalońsczi jãzëk

**Katalońsczi jãzëk**  (kat. *català*) - to je jeden z romańsczich jãzëków. 
Pierszim katalońsczim pisôrzã béł Ramon Llull (1232–1315), chtëren w tim jãzëkù pisôł ju w 13. stalatim teologòwé knédżi i romanë. Wiôldżi rozwij katalońsczi lëteraturë béł w 14. i 15. stalatim, czéj zawita ricerskô epika. W 18. stalatim katalońskô mòwa bëła zakôzóny, ale w 19. stalatim ùrosło nowé pòkòlenié, a z nim òdroda, chtërna dostała katalońską kùlturã zôs na eùropejską rówiznã. Òd 1940 rokù katalońskô mòwa bëła znôwù zakôzóny, a gôdóné miało bëc pò szpańskù. Pò latach 1975–1982 przëszła zmiana i katalońsczi jãzëk w Katalońsce miéwô sã dobrze. Tu je jegò òbrzészkòwô ùczba.

Kategòrëjô:Romańsczé jãzëczi
Rota (przësëga)

**Rota** (pòl. *Rota - tekst przysięgi*) - je fòrmą przësëdżi, np. w pòlsczim wòjskù:

*Ja żołnierz Wojska Polskiego przysięgam<br />
*służyć wiernie Rzeczypospolitej Polskiej,
*bronić jej niepodległości i granic.<br />
*Stać na straży Konstytucji,
*strzec honoru żołnierza polskiego,<br />
*sztandaru wojskowego bronić.
*Za sprawę mojej Ojczyzny,<br />
*w potrzebie krwi własnej ani życia nie szczędzić.
*Tak mi dopomóż Bóg*.

Òna w wòjskù bëła òbrzészkiem też dlô Kaszëbów.

## Bùtnowé lënczi
*rotë

Kategòrëjô:Pòlskô
Przewalsczégò kóń

thumb|Przewalsczégò kóń
**Przewalsczégò kóń** (*Equus przewalskii*) – to je niepôrokòpëtny susk z rodzëznë kòniowatëch. Òn jesz mòże żëc dzëkò w Azji.

Kategòrëjô:Kòniowaté
Sybiriô

mały|255px|Sybiriô - wedle geògrafie
mały|150px|Tundra na Sybirie
**Sybiriô** (rus. Сибирь) – to je geògrafnô krôjna w nordowi Azje, w Rusczi. Gardã je tu m.jin. Tomsk. Kaszëbi mùszowò biwele w sybirsczich stronach. Lëdztwò tam je rozmajité.

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Ruskô
Wieselnô fòtografiô

mały|200px|Wieselnô fòtografiô (òdjimkòwi papiór)
mały|left|Robiené ódjimka na wieselu
**Wieselnô fòtografiô** – je procesã twòrzeniégò òdjimków na wieselim w rozmajitëch technikach z pòmòcą widu.  

## Bùtnowé lënczi

* Europeana

Kategòrëjô:Fòtografijô
Migracja lëdzy

thumb|260px|Migracja lëdzy òd IV do VI stalata
**Migracja lëdzy** - to je przecyganié abò przesedlanié lëdzy bënë kraju (np. ze wsë do miasta), a téż i z jednégò kraju do drëdżégò. Jak sã dobiérô kryterium czasu, mòże wëapartnic sezonową i cygłą migracjã; kryterium przëczënë: dëtkòwą, pòliticzną, religiową migracjã itd.
Na Kaszëbach òd dôwna widzec je wiôlgą migracjową rëszotã. W XIX wiekù, a òsoblëwò w jegò drëdżi pòłowie wiele tësacy Kaszëbów wëcygnãło do Kanadë, Zjednónëch Krajów Americzi, Brazylsczi i Miemców. Wëjazdë do òstatnégò z wëmienionëch krajów bëłë w nym czasu czãsto sezonowé.
Pò I swiatowi wòjnie wikszosc Miemców, jaczich na Kaszëbach bëło cziledzesąt tësący wëjachało òd nas. Jednakò òstało jich czilenôsce tësący, np. w Chònicach i òkòlim. W rãkach Miemców bëło wiele warkòwniów i majątkków, na przëmiôr w Krokòwie wiele gbùrsczi zemi nôlezało do familii von Krockòw.
Na kaszëbsczich zemiach, jaczé òstałë w grańcach Miemców, widzec bëło copanié sã kaszëbskòscë. Wëcyganié nôbarżi aktiwnëch Kaszëbów, òpòwiôdającëch sã za Pòlską, bëło tak wiôldżé, że na przëmiôr spòlëznnowò-kùlturowe żëce kaszëbsczé w Bëtowie, tak żëwé przed I swiatową wòjną, pò prôwdze zamarło.
Wôrt je pòdczorchnac, że wiôldżé demògrafòwé zmianë pò II swiatowi wòjnie bëłë w Gdine, do jaczi wrócëła wikszoscc wënëkónëch òb czas wòjnië lëdzy, a téż w dòwnym Wòlnym Gardze Gduńskù i w pòwiatach: słëpsczim, lãbòrsczim ë człëchoòwsczim. Zarô pò wòjnie zamieszkało tam czileset tësącyPòlôchów przecygnionëch z Pòlsczi i z dôwnëch *Kresów*.

Plusowé saldo migracowôch rësznotów na Kaszëbach w 2005 rokù bëło w pòwiatach: pùcczim, wejerowsczim, kartësczim i gduńsczim, jaczé dopełniwają Trójmiasto. Òsoblëwò wëaparniają sã w tim pòwiatë: gduńsczi 14 na 1000 lëdzy, wejrowsczi 7,5 na 1000 lëdzy, kartësczi 6,1 na 1000 lëdzy i pùcczi 2,5 na 1 000 lëdzy. Minusowé saldo migracjowëch rëszotów zapisëją wszëtczé jinszé pòwiatë Kaszëb, a òsoblëwò człëchòwskô i bëtowskô zemia.
## Lëteratura
* Jan Mòrdawsczi : *Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb*; tłómaczëlë: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gduńsk 2008, ss. 91 - 94.

Kategòrëjô:Antropòlogijô
Ekòlogòwô żëwnota

mały|Ekòlogòwô żëwnota na przedôwk
**Ekòlogòwô żëwnota** – je bëlnô, nieskażony i niezmòdernizowóny, ale przë ùtrzimanim brzadnoscë zemi mòżlëwie nôtërnyma szëkama, jistno je ze zwierzãcą produkcją.  Ta  żëwnota je z ekòlogòwëch gbùrstwów, a òne mùszą spełniwac wësoką jakosc i miec pasowné certifikatë (co rok òdnôwióné). Produktama na Kaszëbach mògą bëc np. mlékò, bùlwë, jaja i miãso. Znónô je np. *Ecofarma* w  Môłkòwie.

## Bùtnowé lënczi

* Mòdło cechù ekòlogòwi
* prawò

Kategòrëjô:Gòspòdarzënk
Agùstin Lew-Czedrowsczi

**Agùstin Lew-Czedrowsczi** (ùrodzony 14 séwnika 1873 rokù w Brzéznie Szlachecczim - zabiti 1939 rokù) - béł wójt Brzézna Szlachecczégò pò 1920 rokù. Miemcë mają go zabiti w chònicczi Dolëznie Smiercë.

## Bùtnowé lënczi
*Augustyn Lew-Kiedrowski

Lew-Czedrowsczi Agùstin
Nórtnica

mały|Wòjskòwô nórtnica
**Nórtnica** – to je sztërënórtnô czôpka noszonô np. w pòlsczim wòjskù.

## Lëteratura
* Zdzisław Żygulski jun, Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy. Kraków: 1988. ISBN 83-03-01483-8

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Òbùca
Epòka żelazła

**Epòka żelazła** - zaczinô sã na Kaszëbach kòl 700 rokù przed Chr., w ti epòce bëła np. kùltura, chtërną archeòlodzë pòzwelë kaszëbską (pòmòrską, wschòdnopòmòrską). Smãtôrz pòmòrsczi kùlturë je np. w Trzebiôtkach. Lëdze ti kùlturë ùmarłëch nôprzód pôlëlë, a tedë chòwelë do glënianëch grónkach (pòpielnicowé ùrnë), jaczé pózni kłedlë do kamiannëch skrzëniowëch grobów. Te glëniané grónczi mògą miec prosto naznaczoné lëdzczé twôrze na se. Ti lëdze żëlë z gbùrzeniô, ale téż miele chòwã. rëbaczëlë, jachtowelë a zbiérelë, co jima dôwa nôtëra. Czej chto ùmarł, jegò cało pôlëlë. To, co pò nim òstało, kłedlë razã z darënkama zrëchtowónyma z metalu (żelazła abò bronzë) i keramiczi do grobù.
## Bùtnowé lënczi
*(pl)

Kategòrëjô:Archeòlogijô
Prowansjô

**Prowansjô** (fr. *Provence*, łac. *Provincia Nostra*) - to je historëcznô krôjna nad Westrzódzemnym Mòrzã we Francji. 

Kategòrëjô:Francëjô
Gromica

**Gromica** – to je wiôlgô wòskòwô swiéca, chtërną brëkùją niejedny chrzescëjónie np. katolëcë. Kaszëbi gôdele, że gromica òdgóniô diôbła, grzmòt i òdżin. Biwało tak, że Kaszëbi robile zapôloną gromicą krziż na balce pòd pòsową, żebë piorën nie trzasł w chëcze. Jak chtos ùmiérô zapôliwają mù gromicą, żebë mù swiécëła òb drogã na drëdżi swiat. Dobrze je jak wòda (jezoro, rzéka) dzeli wies òd smãtôrza, ale jak ji ni ma a ùmarłi bë mògł bëc wieszczim to trzeba mù pòd pôchë i na piersë pòłożëc  krziżiczi zrobioné z gromicë.

## Lëteratura
* Sychta B.: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków, t. I (1967), s. 366. 

Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò
Brzãczącô robacznica

**Brzãczącô robacznica** (*Calliphora vomitoria*) - to je ôrt òwada z rodzëznë robacznicowatëch (*Calliphoridae*). Òna żëje m. jin. na Kaszëbach.

Kategòrëjô:Òwadë
Epòka bronzë

**Epòka bronzë** – je pò epòce kaminia, a bëła na Kaszëbach w latach 1700–700 r. przed Chr. W tich latach lëdze robile np. seczerã ze stoplënë kòpru i cënë to je bronzë - w propòrcji 9:1. W ti epòce bëła łużickô kùltura. Ti lëdze żëlë z gbùrzeniô, ale téż rëbaczëlë, jachtowelë a zbiérelë, co jima dôwa nôtëra. Czej chto ùmarł, jegò cało pôlëlë. To, co pò nim òstało, kłedlë razã z darënkama zrëchtowónyma z metalu i keramiczi do grobów. 

Kategòrëjô:Archeòlogijô
Òbëwatelskô Milicjô

**Òbëwatelskô Milicjô (ÒM)** – to bëła ùnifòrmòwô państwòwô fòrmacjô ò charakterze pòlicyjowym,  chërna bëła do utrzëmaniô statkù i pòrządkù, biôtczi z zleczińcama ë zapewnieniô pùblicznegò bezpiekù. ÒM bëła w Pòlsce w latach 1944–1990. Milicjance mògle jezdzëc autama.

## Lëteratura
* Józef Urbanowicz, Mała encyklopedia wojskowa, Warszawa 1970, t. 2, s. 312. 

Kategòrëjô:Òbëwatelskô Milicjô
Madonna ze Stalingradu

**Madonna ze Stalingradu** (miem. *Stalingradmadonna*) – to je òbrôz Miemca - ksydza, chtëren béł na wòjnie w 1942 rokù pòd Stalingradã w Rusce. Na nim òn napisôł: "1942 Gòdë w kòcle - gôrcz Stalingrad – Wid, Żëcé, Miłota“ (*„1942 Weihnachten im Kessel – Festung Stalingrad – Licht, Leben, Liebe“*). Ten òbrôz je w Berlënie.
 

## Bùtnowé lënczi
*(en)

Kategòrëjô:Kùńszt
Nordowé Mòrzé

thumb|right|220px|Nordowé Mòrzé
**Nordowé Mòrzé** (an. *North Sea*) - je mòrzã kòl brzegów Eùropë - dzél Atlanticczégò Òceanu. Òno je kòl: Dëńsczi,Szwedzczi, Norwesczi, Wiôldżi Britanije, Miemiecczi, Belgijsczi, Néderlandzczi i Francje. Nordowé Mòrzé sã łączi z Bôłtã. Òno mô wiéchrzëznã kòl 750 000 km² i strzédną głãbòkòsc 95 m.

## Bùtnowé lënczi
* https://web.archive.org/web/20080602103541/http://www.mumm.ac.be/EN/NorthSea/facts.php

Kategòrëjô:Mòrza
Szari wilk

250px|thumb|right|Szari wilk
**Szari wilk** abò **wilk** (*Canis lupus*) – to je rabùszny susk z rodzëznë psowatëch (*Canidae*). 

Na Pòmòrzim wilczi zaczãłë pòjawiac sã znôwù w slédnëch latach. W 2015 mielë jich pòtkóné mieszkańcë Lëpùsza. W gòdnikù 2016 czile òsobników nagrała kamera w Nadlesyństwie Chòczewò.

**Przësłowié**: Kóń czëje wilka na milã.
## Przëpisczi

Kategòrëjô:Susczi
Loretańskô lëtaniô

mały|
**Loretańskô lëtaniô** abò **Litaniô Loretańskô do Nôswiãtszi Mariji Pannë** (*Litaniae Lauretanae*) – to je katolëckô mòdlëtwa z XII stalata na Nôswiãtszi Mariji Pannë pòczestnosc, chtërną mòże mòwic ksądz przemieniwno z wiérnyma. 

## Lëteratura
* E. Gòłąbk, E. Prëczkòwsczi: *Më trzimómë z Bògã*, Gduńsk 1998, s. 49 

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół
Kategòrëjô:Marija Panna‎
Tëchómkò

**Tëchómkò** je kaszëbską wsą w gminie Tëchómié, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. 

Kategòrëjô:Gmina Tëchómié
Kółkò (fërkòt)

thumb|right|200 px|Kółka
**Kółkò** - to je mechaniczny przërëchtënk do robieniô przãdzë np. z wełnë. Prząsc
mòże jesz dzysô, ale to ju mało białków na Kaszëbach rozmieje robic.

## Bùtnowé lënczi
* https://www.youtube.com/watch?v=dqkxjEYO_E0

Kategòrëjô:Technika
Kòłodzéj

mały|200px|Kòłodzéj
**Kòłodzéj** – rzemiãsnik, chteren zajimół sã zwiksza robieniém drzewianëch kòłów do wòzów. 

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Warczi
Masłowice

**Masłowice** są kaszëbską wsą w gminie Tëchómié, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. 

## Bùtnowé lënczi
* Masłowice w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Tëchómié
Żëcé i przigòdë Remùsa

***Żëcé i przigòdë Remùsa*** to je titel znòny pòwiescë doktora Aleksandra Majkòwsczégò. Òn ją  skùńcził pisac przë kùńcu swòjégò żëcégò. To je jegò nôwikszi dokôz, chtëren zagwësnił mù pòczestny môl w dzejach całi kaszëbsczi pismieniznë. *Żece i przigode Remusa. Zvjercadło kaszubskji* w stôrim pisënkù ùkôzało sã w całosce dopiérze pòd kùńc 1938 rokù, ju pò smiercë pisôrza. Òn nie dożdôł sã wëdaniô wszëtczich dzélów ny pòwiescë. Z kaszëbsczégò "Żëcé i przigòdë Remùsa" przedolmacził na pòlsczi Lech Bądkòwsczi, ale są téż dolmaczenia w jinëch jãzëkach. 

## Bùtnowé lënczi
*VIAF
*Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji

Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura
Frãcëszk Linke

**Frãcëszk Linke** (pòl.: *Franciszek Linke*) - béł direktorã Kòmunalny Kasë Òbszcządzëznë w Gdynie w latach 1926 - 1939. Òn urodzył sã 21 gòdnika 1903 rokù.
Miemcë gò mają zabiti 11 lëstopadnika 1939 rokù kòl Wiôldżi Piôsznicë. 

## Bùtnowé lënczi
*''Komunalna Kasa Oszczędności w Gdyni''

Kategòrëjô:Mùżdżówczi òb jesén 1939
Kategòrëjô:Kaszëbi
Biésojce

**Biésojce** - to je wies w gminie Kãpice, w stołpsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.

Kategòrëjô:Gmina Kãpice
Retowò

**Retowò** - to bëła czedës wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Smôłdzëno, a dzysô (2015) to le je pôrã bùdinków. 

Kategòrëjô:Gmina Smôłdzëno
Biôłô (bëtowsczi kréz)

**Biôłô** - to je wies w gminie Miastkò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.

Kategòrëjô:Gmina Miastkò
Jabłóńc

**Jabłóńc** - to je kòlonia, w chtërny nie mieszkają lëdze, w gminie Kãpice, w stołpsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.

Kategòrëjô:Gmina Kãpice
Płaszéwkò

**Płaszéwkò** (pòl. *Płaszewko*) - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Stołpskò.

## Bùtnowé lënczi
*2.) ''Płaczewo Niemieckie'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Stołpskò