Marilyn Monroe

**Marilyn Monroe**
Marilyn Monroe, włascewié **Norma Jeane Mortenson** ùrodzóna 1 czerwińca 1926 w Los Angeles, ùmarła 5 zélnika – amerykańsczi aktórka, kapeluszniczka, piosenkôrka, prodùcentka filmòwa, gwiôzda filmôwa, jikòna kùltury pópularny. American Film Institute ùmiesciéł ją na szóstim mólu na lisce nówiãkszich aktórek wszech czasów.

Monroe swòjã karierã zaczãła w lëtach 40 jakno pin-up gir. Pózni trafiła do swiata filmu, gdze rabòtała dlô Columbia Pictures pictures. W 1951 r. zwiãzała sã z wytwórniã Fox, pò czim wkrótce zyskała pòpùlarnosc dzãką filmom *Małpia kuracja*, *Niagara*, *Mężczyźni wolą blondynki* czë *Słomiany wdowiec.* Zasłynãła z ról stereòtypòwych blondnków, ale wcelała sã również w pãstaceje baro złożóné i dramatéczné. W 1955 r. sztuderowała aktórstwô metodiczne w Actors Studio,  założiła swòjã wytwórnię Marilyn Monroe Productions. Żëcë prywatné Monroe bëło pełne pertùrbaceji. Aktórka zmagała sã z ùzależnieniama i problemama psychicznyma. Bëła trzykrôtnie białkã, nie miała dzëcë. Film *Skłóceni z życiem* był òstatnim w jej żëcowô drodze, chtërã przerwała nieòczekiwóna smierc w 1962 r.

## Żëcë
thumb

### Młodosc
Norma Jeane Mortenson ùrodzéła sã w County Hospital w Los Angeles, 1 czerwińca 1926 r., jakno trzece dzeckò Gladys Pearl Baker.
Gladys nié mògła zrezygnowac z rabòty na rzecz òpieczi nad swòją córkã, òddała Normã rodzeznie zastãpczéj. Pò 7 lôtach ôdebrała jã i razã zamieszkały w Hollywood. Rok pózni Gladys zachòrowała na schizofrenię paranoidalną. Òstatk żëca przeżëwała w izolaceji i rzôdkò miôła òkazjã pòtkac sã z córkã. Òstatecznié trafiła do serocinca. Pò lótach tak wspòminała tén czas: „Rodzice wszystkich dzieci w Domu (sierocińcu) umarli. Ja miałam co najmniej jednego rodzica – matkę. Ale ona mnie nie chciała. Zbyt się wstydziłam, aby próbować wyjaśnić to innym dzieciom. Szczęśliwa byłam tylko gdy zabierano nas do kina. Jeane w òkrese dzëctwa miôła bec òfiarã mòlestowanié seksualnégò. Przyznawôła, że w wieku 8 lat była mòlestowóna seksualnié przez lokatóra, ale nié ùjawniła tożsamosce napastnika. Jakno dzëckò jãkała sã i beła dosc wstëdléwa. Szesnastôletnié Norma Jeane wyszła za dwudzestojednoletniégô chłopa, robòtnika.

### Droga do sławë
W łżëkwiatë 1944 r. rabòtała pô 10 gòdzënów w Radioplane Munitions Factory. Tam pòtkała fotografa, chterën wykonôł òdjimczi pracownicom fabryczi. Chòcaż niżôdne z jej òdjimków nié òstało òpublikowónych, Norma Jean zdecydowała sã òdejsc z fabryczi i rozpòczãc rabòtã jakno mòdelka. W zélniku 1945 r. wyprowadzëła sã i pòdpisała kontrakt z Blue Book Model Agency. Pòdjãła  decyzjã ò zmianié swòjégò wizerënczi – wyprostowała i farbòwanié włosë na blond. Ùważóna bëła za jedną z najcãżej robòtnych mòdelek, a jej òdjimki zdobiły òkładczi taczich cządników, jak „Pageant” czë „Peek”. Dzãkã pòmòcë, swòjej pracodawczyni, wkroczëła do swiata filmu w 1946 r. Jed Aktórka wraz z wpływowym Benem Lyonem wëbrała Marilyn Monroe jakno swòj pseudonim artisticzny. Miono Marilyn nawiãzëwało do gwiôzdy Broadwayu - Marilyn Miller, natomiast Monroe bëło nôzwëskã panieńsczim memki aktórki.
Pòczãtkòwò Monroe statistowała w filmach i tak jak inszi niedoswiadczeni aktorzy brała ùdzël w ùczbach spirwu, tuńca, pantomimy i jinszich sesjach òdjimkòwych, a także wzyrała rabòtã na planié filmòwym. Òsobisce marzëła ò karierze pòkroju Jean Harlow. 
Jej pierszé role gôdóne to *Dangerous Years*, *Scudda Hoo! Scudda Hay!*. Pòd wildżim wrażeniém ambicji Monroe beł Sidney Skolsky, dzennikôrz „New York Post“, jaczi prowadzéł pòczytnã kolumnã rozrywkòwã: „To bëło jasne, że Monroe jest gòtowô cãżkò pracowac. Chcëła byc aktorkã i gwizdã filmòwã. Wiedzałem, że nick jej nie pòwsztëma“. Dzãki òżywionôm kòntaktom towarzysczim i domniemanemu romansòwi z Josephem Schenckiem w strëmianniku 1948 r. pòdpisała kòntrakt z Columbia Pictures. Pòd kierunkiem Natashy Lytess rozwijała aktorsczé ùmiejãtnosce, a pònadto przeszła kòlejnã zmianã swòjégò wizerunkù – jej włosë miały òd tej pòry kòlór platynowégò blondu, przeszła również kòrekcjã wady zgryzu. 
W Columbii zagrała bardziej znaczãcã rolã w niskobùdżetãwëm musicalu *Dziewczęta z chóru*, jaczi równak nie bëł sukcesem kòmercyjnym. Monroe stracëła kòntrakt w wytwórni. W òmawianym òkrese zwiãzała sã z łowcã talentów Johnnym Hydem, chterën prawdopòdobnie wtedy sfinansował jej òperacje plastéczne pòdbródka i knëra.
Pòzbawióna zródła dochodu w 1949 r. pòzowała nagò do òdjimków, chterë w 1953 r. ùkazały sã w pierwszém numerze *Playboya*. Za sesjã òdjimkòwã ù Toma Kelleya dostôwała zaledwie 50 dolarów, a pò latach gôdała, że zdecydowała sã na tã sesjã bò bëła zdesperowóna, chòc ùważała, że „porządne dziewczyny nie pozują nago”.
### Lata 50. Kariera w Hollywood
Wprôwdze Monroe próbowała zdjãc së òdium seksbomby i pragnęła bardziej ambitnych ról, to jednaka producenci pòstrzegali jã przede wszystczim przez pryzmat seksapilu, wskutek czegò występowała w dosc pòdobnych kreacjach aktorsczich m.in. sekretarczi w*Małpiej kuracji*czë w *Uprzejmie informujemy, że nie są państwo małżeństwem*. Już wówczas aktorka znana bëła z tegò, że na planie zabëła tëkstu, òrãdzała sã, a czasã w ògóle nie stawiała sã na czas w rabòce.
Zmagała sã z bezsennoscã, tremã i niskã samoòcenã. 
W 1953 r. zagrała femme fatale w *Niagarze*, filmie nakrãcónym w Technicolorze. Sceny, w jaczich aktorka wystãpowała òwinięta tylko w przescieradło lub rãcznik, bëłë wówczas szokùjące i spòtkały sã z protestama srodowisk białczich. Sam film òkazał sã jednako wildżim sukcesem kasowym, ùtorował drogã do sławy Monroe, a także pòtwierdzëł jej status seksbomby.

thumb

### Filmë fabùlarné
* 1947: *[[Szokująca panna Pilgrim]]* (*The Shocking Miss Pilgrim*) jako operatorka telefonu (niewymieniona w czołówce)
* 1947: *Dangerous Years* jako Evie, kelnerka w Gopher Hole
* 1948: *You Were Meant for Me* (niewymieniona w czołówce)
* 1948: *Scudda-Hoo! Scudda-Hay!* jako dziewczyna w kajaku (niewymieniona w czołówce)
* 1948: *Green Grass of Wyoming* jako Epizod z Square Dance (niewymieniona w czołówce)
* 1948: *Dziewczęta z chóru* (*Ladies of the Chorus*) jako Peggy Martin
* 1949: *Szczęśliwa miłość* (*Love Happy*) jako klientka
* 1950: *Błyskawica* (*The Fireball*) jako Polly
* 1950: *Podróż do Tomahawk* (*A Ticket to Tomahawk*) jako Clara (niewymieniona w czołówce)
* 1950: *Right Cross* jako Dusky Ledoux (niewymieniona w czołówce)
* 1950: *[[Asfaltowa dżungla]]* (*The Asphalt Jungle*) jako Angela Phinlay
* 1950: *[[Wszystko o Ewie]]* (*All About Eve*) jako panna Claudia Casswell
* 1951: *Opowieść z rodzinnych stron* (*Home Town Story*) jako Iris Martin
* 1951: *As Young as You Feel* jako Harriet
* 1951: *Pamiętniki Don Giovanniego* (*Love Nest*) jako Roberta 'Bobbie' Stevens
* 1951: *Pobierzmy się* (*Let's Make It Legal*) jako Joyce
* 1952: *[[Proszę nie pukać]]* (*Don't Bother to Knock*) jako Nell Forbes
* 1952: *O. Henry przy pełnej widowni* (*Full House*) jako prostytutka (fragment „The Cop and the Anthem”)
* 1952: *Uprzejmie informujemy, że nie są państwo małżeństwem* (*We're Not Married!*) jako Annabel Jones Norris
* 1952: *Na krawędzi* (*Clash by Night*) jako Peggy
* 1952: *[[Małpia kuracja]]* (*Monkey Business*) jako panna Lois Laurel
* 1953: *[[Niagara (film)|Niagara]]* jako Rose Loomis
* 1953: *[[Mężczyźni wolą blondynki]]* (*Gentlemen Prefer Blondes*) jako Lorelei Lee
* 1953: *[[Jak poślubić milionera]]* (*How to Marry a Millionaire*) jako Pola Debevoise
* 1954: *[[Nie ma jak show]]* (*There's No Business Like Show Business*) jako Vicky
* 1954: *[[Rzeka bez powrotu]]* (*River of No Return*) jako Kay Weston
* 1955: *[[Słomiany wdowiec]]* (*The Seven Year Itch*) jako dziewczyna
* 1956: *[[Przystanek autobusowy (film)|Przystanek autobusowy]]* (*Bus Stop*) jako Cherie
* 1957: *[[Książę i aktoreczka]]* (*The Prince and the Showgirl*) jako Elsie Marina
* 1959: *[[Pół żartem, pół serio]]* (*Some Like It Hot*) jako Sugar Kane Kowalczyk
* 1960: *[[Pokochajmy się]]* (*Let's Make Love*) jako Amanda Dell
* 1961: *[[Skłóceni z życiem]]* (*The Misfits*) jako Roslyn Taber
* 1962: *Something's Got to Give* jako Ellen Wagstaff Arden

## Nagrody i nominacje
; '''César'''
* 1959 – najlepsza aktorka zagraniczna – *[[Książę i aktoreczka]]*

; Złote Globy
* 1957 – nominacja: najlepsza aktorka w filmie komediowym lub musicalu – *[[Przystanek autobusowy (film)|Przystanek autobusowy]]*
* 1960 – najlepsza aktorka w filmie komediowym lub musicalu – *[[Pół żartem, pół serio]]*

## Przëpisë

Monroe, Marilyn