open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wiôlgô Wies

thumb|100px|right|Wiôlgòwiesczi herb
thumb|100px|right|Wiôlgòwieskô fana

thumb|Wiôlgô Wies - Widzënk na hôwingã ë Bôłt
**Wiôlgô Wies** (we zdrojach: *Velaves* 1284, *Grosdorf* 1407, *Grosdorff* 1414-1438, *Grozdorf* 1534, *Wielkauieś* 1565, *Wielgawiesz* 1570, *Grossendorf* 1583, *Wielka Wieś* 1598, *Wielgawies* 1599, *Wielga Wies* 1627, *Grassdorf* 1659, *Wielka Wieś* 1664, *Grossendorf* 1796, *Wielgô Wies* (Lorentz), Wiôlgô Wies (Treder); pòl. *Władysławowo*, miem. *Großendorf*) - garc ë kùrort nad Bôłtã, w pòrénkòwi Pòmòrsce.
Administracëjnô słëchô pùcczimù krézu.

## Bùtnowé lënczi
* www.wladyslawowo.com.pl
*Władysławowo
* Wielka Wieś w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
* tu òb zëmã
* Józef Jeka

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Kaszëbë
!
NCSA Mosaic

**NSCA Mosaic** je pierszim w historëji Internetu internetowim przezérnikã, chtëren dôwôł mòżnotã òbzéraniô na jedny starnie narôz tekstu ë grafik. 
Zjiscóny 22. łżëkwiata 1993 rokù przez Marca Andreessena ë Erica Bina przë NSCA (National Center for Supercomputing Applications). Na swòjim zaczątkù blós dlô X Window systemów, pózné równak téż dlô Macintosha ë Microsoft Windowsa.
Slédnô wersëjô (3.0) NSCA Mosaic je wëszłô w stëcznikù 1997.

## Bùtnowé lënczi
* Archiwa NCSA Mosaic (starnë pò anielskù)

Kategòrëjô:Internetowé przezérniczi
Lynx

mały|250px|Wëzdrzatk przezérnika - wersëjô 2.8.5
**Lynx** je tekstowim przezérnikã dlô systemów Unix ë Windows, òsoblëwie zdatny w brëkòwanim na terminalach, stądka je òn baro widzałi w òkólim lëdzy slepich ë lëchò widzącëch. Grafika jakno ë ramë (an.*frame*) nie sã w nim widzóné. 
Przezérnik nen òstôł ùsadzony w 1992. rokù na Ùniwersitece w Kansas ë je òn do dzysô baro rozkòscérzony ë przënôléżi do przezérników z nôdłëgszą historëją rozwiju.

## Bùtnowé lënczi
* https://lynx.invisible-island.net/
* "Lynx Viewer", internetowô symùlatora Lynxa

Kategòrëjô:Internetowé przezérniczi
Słowôrz Wikipediji

**Wiktionary** – **Słowôrz Wikipediji** to ùdba chtërnô je z Wikipediji wëszłô, mô òna za zgrôw ùsadzenié wòlnoprzëstãpnegò jakno ë fùlwôrtnégò wielejãzëkòwégò słowôrza.

Anielskô wersëjô òsta zrëszónô 12 gòdnika 2002 rokù.

## Bùtnowé lënczi
* wiktionary.org

Kategòrëjô:Wikimedia
Kategòrëjô:Słowôrze
Rëmiô

**Rëmiô** (we zdrojach: *Rumina* 1220, *Rumnam* 1235, *Rumpna* 1245, *Rumnam* 1291, *Rumna* 1295, *Ronna* (krónika òlëwsczégò klôsztora), *Romna* (krónika òlëwsczégò klôsztora), *Rumńa* (Lorentz), *Romele* 1399, *Rumija* 1570, *Rumia* 1570, *Romla* 1582, *Rumie* 1583, *Romlia* 1598, *Rahmele* 1584, *Romla* 1584, *Ramelaw* 1602, *z Rumiei* 1627, *Rameln* 1655, *Ramel* 1659, *Rumia* 1678, *Rahmel* 1796, *Rëmjå* 1866, *Rumia* (SG), *Rumie* 1912, *Rumija* 1912, *Rémjô, krol. é szlach. (Rahmel)* (Cenôwa), *Rëḿå* (Lorentz, Zëchta), *(Stårå) Rëḿå* (Tréder);  pòl. *Rumia*, miem. *Rahmel*) je gardã ë gminą w wejrowsczim krézu w pòmòrsczim województwù. Rëmiô mô greńcã z Gdinią ë Redą. Rëmiô robi za mieszkaniowi slôd dlô Gdini. Razã z Wejrowã ë Redą ùsôdzô wespòlëznã trzëch gardów - Môłé Trójgardze. W latach 1975 - 1998 Rëmiô słëchaa gdóńsczémù wòjewództwù. Tu mô sedzbã radio Kaszëbë, chtërno nadaje dosc wiele pò kaszëbskù. Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków w artiklu 11, ùst. 1a pòdaje, że taczi radio dlô m. jin. Kaszëbów mô bëc. 

Je nôwikszim gardã pòlsczim, jaczi nie je stolëcą krézu.

### Pòłożenié
Geògrafné kòòrdinatë: szérzô - 54°34' N, dôłgòta - 18°24' E.

### Pòdôwczi
Wedle pòdôwków z 2002 rokù, Rëmiô mô wiéchrzëznã 32,86 km², w tim:
* rólné ùżëtczi: 26%
* lasowé ùżëtczi: 44%

Gard zajëmô 2,56% wiéchrzëznë krézu.

* Bùdżetowé wzątczi (2004 plan):  mln zł
* Bùdżetowé wëdôwczi (2004 plan):  mln zł

### Lëdztwô
Pòdôwczi z 30 czerwińca 2004:

Wedle pòdôwków z 2002 rokù, strzédny wzątk na mieszkańca béł 1189,86 zł.

## Sąsadné gminë
Gdiniô, Kòsôkòwò, Pùck, Réda, Wejrowò

### Historëjô
* 1 lëpińca 2017 rokù tu béł Midzënôrodny Zjôzd Kaszëbów.

### Słôwny lëdze
*Jerzi Tréder
*

### Stôrodôwnotë
* 


mały|280px|center|Gardnô panorama



## Bùtnowé lënczi

*http://www.rumia.pl - Òficjalnô rëmskô starna
*Rumia w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”





Kategòrëjô:Kaszëbë
Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz
Réda

**Réda** (téż: **Reda**, **Rejda**, **Grãzowò**; we zdrojach: *Granslow* 1357, *Granissow* kòl 1400, *Grantzlof* kòl 1400, *Redau* kòl 1400, *Gralof* 1407, *Granisslaw* 1415, *Granschelow* 1419, *Reda* 1433, *Rede* 1433, *Reda* 1534, *Rheda* 1583, *Gralaf* 1621, *Gręnzlau*, *Gręzowo* 1635, 1638, *Reed* 1655, *Roda* 1659, *Rehda* 1796, *Reda* (Cenôwa),  *Réda* (Zëchta), *Rejda* (Tréder); pl: *Reda*, de: *Rheda*) - gard w wejrowsczim krézu w pòrenkòwi Pòmòrsce.

Archeòlodzë pòdôwają, że ò pierszich lëdzczich szlachach w òbjimie dzysdniowi Redë mòże ju gôdac w I wiekù p.n.e.

1 stëcznika 1967 rokù Réda dostaa gardné prawa, mô dzysô sztatus gardu w wejrowsczim krézu Pòmòrsczim wòjewództwie. Réda mô greńcã z Rëmią ë Wejrowã, ùrôbiając z nima Môłé Trójgardze.  4 lëpinca 2015 - Midzënôrodny Zjôzd Kaszëbów.
### Pòdôwczi

Bùdżetowé wzątczi (2004 plan):  mln zł
Bùdżetowé wëdôwczi (2004 plan):  mln zł

### Lëdztwò
Zgòdno z pòdôwkama z 30 czerwińca 2004 rokù:

## Bùtnowé lënczi
*Kaszëbi w Rédze 2015
*Reda w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”





Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz
Żukòwò

**Żukòwò** (pò pòlskù *Żukowo*, pò miemieckù *Zuckau*, pò łacëznie *Sucovia*) - gard na Kaszëbach, jaczi je kòlibką kaszëbsczégò wësziwkù. Tu je sëdzba wëszëznów gminë ë w ùrzãdze kaszëbsczi jãzëk to je pòmòcny jãzëk. Żukòwò je gardã ë wieską gminą w kartësczim krézu w Pòmòrsczim  wòjewództwie, mô jeden ùrząd dlô gardu ë wiesczi gminë. Żukòwò je jednym z nômłodszëch gardów w Pòlsce. Gardné prawa dobëło 1 stëcznika 1989 rokù. Wiele lat bëłë tu rok w rok zéńdzenia szkólnëch Kaszëbów na pòspólné kònferencje. Òd zélnika 2014 rokù je tu na mùrze przë pòklôsztórnym kòscele tôblëca z Magnificat pò kaszëbskù.


Òbrôzk:Zukowo1.jpg|Pòklôsztórny kòscół
Òbrôzk:Zukowo2.jpg|
Òbrôzk:Zukowo Kosciol Norbertanow oltarz rzezbiony.jpg|Antwerpsczi wôłtôrz w pòklôsztórnym kòscele
Òbrôzk:Zukowo-mlyny2.JPG|
File:Zukowo Klasztor Norbertanow wejscie.jpg|Droga do kòscoła w 2010 rokù
File:Wejście do Gimnazjum nr 2 w Żukowie - panoramio.jpg|Szkòła


### Pòłożenié
Kòòrdinatë: szérzô - 54°21' N, dôłgòta - 18°21' E.

### Pòdôwczi
#### Gard
* Lëdztwò gardu: 6.725 mieszkańców
* Wiéchrzëzna gardu:  4,73 km2

#### Gmina
* Lëdztwò gminë:  40.063 mieszkańców
* Wiéchrzëzna gminë:  160,4 km2

#### Gard ë gmina
* Bùdżetowé wzątczi (2004 plan):  mln zł
* Bùdżetowé wëdôwczi (2004 plan):  mln zł

### Historëjô
Tu 24 łżëkwiata 1259 rokù - przë klôsztorze - béł ksyżëc pòrénkòwi Pòmòrzczi Swiãtopôłk II Wiôldżi. Téż tu je môl smiercé 67 lagrowëch z lagru Stutthof - jich grób z 1945 rokù.

### Słôwny lëdze
*Karol Krefft
*Jadwiga Ptôch

### Stôrodôwnotë
Pòklôsztorny kòscół sostrów z zôkònu sw. Norberta. W jegò miészi wieżi nad dachã je strzédny (dólnô strzédnica 32,5 cm) kòscelny zwónk z 1749 rokù. Bùdowa kòscoła bëła równak napòczãtô w XIII-im stalatim (1212-1214). Béł to nôstarszi białgowsczi klôsztór w Pòmòrsce, chtëren pòstawic dôł Mscëwòj I.http://csb.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%92br%C3%B4zk:Zdroje_Raduni.djvu&page=95 W tim pòklôsztornym kòscele je czasã w niedzelã Mszô Sw. i mòże w 2022 r. czëc kąsk kaszëbsczi jãzëk, ale czëtac Kaszëbi mògą tu wiele. Żukòwò je kòlibką kaszëbsczégò wësziwkù.

## Kùltura
* Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò

### Jinszô wëdowiédzô
* Partnersczima gminama Żukòwa są: francëskô Saint-Junien, miemieckô Wendelstein (Mittelfranken).

## Lëteratura
* Jan Mòrdawsczi : *Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb*; dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gduńsk 2008, ISBN 978-83-87258-13-9

## Òbaczë téż
* Wiłóz Rzéczi Reduni

## Bùtnowé lënczi

* Żukowo w Geògrafnym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów
* Wespółrobòta: Saint-Junien

Kategòrëjô:Kaszëbë
Kategòrëjô:Kartësczi kréz
Kategòrëjô:Gmina Żukòwò
Lësta słôwnëch Pòmòrzanów

## Runicë
* Alojzy Bùdzysz
* Jan Bùgenhagen
* Léòn Heyke
* Szimón Krofey
* Aleksander Labùda
* Aleksander Majkòwsczi
* Alojzy Nôgel
* Jan Trepczik

## Panownicë
* Bògùsłôw X Wiôldżi
* Elżbiéta Pòmòrskô *(Alžběta Pomořanská)*
* Erik Pòmòrsczi *(Erik af Pommern, Erik XIII av Pommern)*
* Margaréta (Królewô)
* Swiãtopôłk II Wiôldżi

## Dzejôrze
* Karol Krefft
* Antón Ôbram *([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]: Antoni Abraham)*

*
Amsterdam

thumb|220px|Kòła ë karnôle są czãstim widzënkã w Amsterdamù

**Amsterdam** – nôwikszi gard w Néderlandzce ë ji kònstitucjowô stolëca (chòc rząd mô sedzbã w Hadze). 

W 2005 rokù miôł 739&nbsp;295 mieszkańców.

## Bùtnowé lënczi
* Domôcô starna gardu

Kategòrëjô:Néderlandzkô
Lësta eùropejsczich państw

**Lësta [[Eùropa|eùropejsczich]] państw**
[frame|right|[Eùropa ë Eùropejskô Ùnijô]]
# Albańskô
# Andorra
# Aùstrëjackô - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Belgijskô - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Biôłorëskô
# Bòsnijô ë Hercegòwina
# Bùlgarskô - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Cyper - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Chòrwackô - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Czeskô Repùblika - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Czôrnogóra
# Dëńskô - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Estóńskô - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Farersczé Òstrowë
# Fińskô - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Francëjô - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Greckô - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Grëzóńskô
# Irlandëjô - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Islandëjô
# Italskô - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Liechtenstein
# Lëtewskô - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Luksembùrskô - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Łotewskô - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Madżarskô - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Malta - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Miemieckô - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Mònakò
# Néderlandzkô - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Nordowô Macedoniô
# Norweskô
# Pòlskô - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Pòrtugalskô - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Rumùńskô - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Ruskô
# San Marino
# Serbskô
# Słowackô - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Sloweńskô - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Watikan
# Szpańskô - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Szwajcarskô
# Szwedzkô - (*[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]*)
# Ùkrajina
# Wiôlgô Britanijô

*
Kategòrëjô:Lëstë
Lësta historëcznëch krajów ë òbéńdów

## Lësta historëcznëch krôjów ë òbéńdów
### [[Azëjô]]
#
### [[Eùropa]]
# Bretóńskô
# Frizëjskô
# Łużickô
# Mòrawskô
# Pòmòrskô

Kategòrëjô:Geògrafijô
Solidarnosc (warkòwô zrzesz)

[thumb|Pòmnik Pòległëch Òkrãtowników 1970 (Trzë Krziże "Solidarnoscë") w [Gduńskù]]
thumb|left|Drewniané tôblëce z 1980 rokù

**Samòstójnô Samòsprôwnô Warkòwô Zrzesz "Solidarnosc"** (pòl. *Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność"*) - wòlnô warkòwô zrzesz ë zôczątk spòlëznowi rësznotë procëm nadùżëcóm kòmùnistnégò przédnictwa, pòwsta pò spisanim 21 pòstulatów sztrëjkùjącëch robòtników na drewnianëch tôblëcach 17 séwnika 1980 w Gduńsczi Òkrãtowni mionã Lenina. Aktiwny tam béł m. jin. Ludwik Prądzyński, Lech Wałęsa. Drewniané tôblëce z 1980 rokù są wpisóné na lëstã swiatowi kùlturny erbë UNESCO. Znóné są Trzë Krziże "Solidarnoscë" - pòmnik Pòległëch Òkrãtowników 1970 kòl Gduńsczi Òkrãtowni. 

## Bùtnowé lënczi
*Domôcô satrana warkòwi zrzeszë Solidarnosc
*IPN

Kategòrëjô:Pòlskô
Stëcznik

**Stëcznik** je pierszi miesąc roku w gregorijansczim kalãdôrzu. Mô 31 dniów. Jinszé kaszëbsczé miono: sticzéń.



1
2
3
4
5
6
7


8
9
10
11
12
13
14


15
16
17
18
19
20
21


22
23
24
25
26
27
28


29
30
31






## Bùtnowé lënczi

01
Lësta nôwikszëch gardów w Eùropie

thumb|350px|Kôrta satélitarnô EùropëTu je lësta nôwikszëch gardów w Eùropie.
# Mòskwa 14 mln
# London 13,9 mln
# Pariz 11,9 mln
# Piotrogard 5,0 mln
# Berlëno 3,4 mln
# Atenë 3,3 mln
# Madrit 3,1 mln
# Rzim 2,8 mln
# Czijew 2,6 mln
# Bùkareszt 2,0 mln
# Bùdapest 2,0 mln
# Barcelona 1,7 mln
# Warszawa 1,7 mln
# Hambùrg 1,6 mln
# Charków 1,6 mln
# Mińsk 1,6 mln
# Samara 1,6 mln
# Widen 1,5 mln
# Belgard 1,5 mln
# Milano 1,4 mln
# Niżni Nowogard 1,4 mln
# Kòpenhaga 1,3 mln
# Lyon 1,3 mln
# Zofijô 1,2 mln
# Praga 1,2 mln
# Mnichòwò 1,2 mln
# Neapol 1,2 mln
# Zagrzeb 1,2 mln
# Dniepropietrowsk 1,2 mln
# Donieck 1,1 mln
# Òdessa 1,1 mln
# Dublin 1,1 mln
# Marsyla 1,1
# Turin 1,0 mln
# Brusel 1,0 mln
# Birmingham 1,0 mln
# Kôln 0,9 mln
# Riga 0,9 mln
# Łódz 0,9 mln
# Curich 0,8 mln
# Lizbón 0,8 mln
# Walencëjô 0,8 mln
# Krakòwò 0,7 mln
# Palermo 0,7 mln
# Leeds 0,7 mln
# Genf 0,7 mln
# Amsterdam 0,7 mln
# Glasgow 0,7 mln
# Kiszëniów 0,7 mln
# Sewilla 0,7 mln
# Sztokhòlm 0,7 mln

Kategòrëjô:Eùropa
Lënk

**Lënk** (an. *hyperlink*) je logicznym sparłãczenim sécowëch lopków, abò jejich partów przez pasowné merczi w sécowim dokôzu.
Tipicznym przëmiarã brëkòwaniégò lënków są HTMLowé starnë.

Kategòrëjô:Internet
Òperacjowô systema

[thumb|250px|Òperacjowô sytema [Linux na przëmiôrze distribùcëji Ubuntu z graficznëm òkrãżã GNOME]]
**Òperacjowô systema** (an. operating system) je soft-wôrą chtërnô ùmòżlëwiô dzejanié kòmpùtra: zarządzëwô wdôrã, czerëje wëkònëwanim aplikacëjów ôs kòntrolëje wszelejaką hard-wôrã.

 

*
2 stëcznika

**2 stëcznika** je drëdżim dniã rokù.

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń swiãtëją: Abel, Bazyl, Grzegórz, Jizydór, Narcyz, Sztefaniô, Telesfór

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
* 1942 r. Édmùńd Pùzdrowsczi

### Ùmarlë
*

### Przësłowié
* Na codzéń Kaszëba je Kaszëba, a na swiãto Kaszubòwsczim

#02
3 stëcznika

**3 stëcznika** je trzecym dniã rokù.

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń swiãtëją: Danuta, Genowefa

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*

### Przësłowié
* Òd tegò jaczi dzéń trzecy, pòdobny sã marc klécy.
* Swiãtô Weronika, słunkò pòmika.

#03
4 stëcznika

**4 stëcznika** je czwiôrtim dniã rokù.

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Andżelika, Aniela, Benedikta, Elżbiéta, Eùgeniusz, Kristiana, Titus

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*

### Przësłowié
* Chòc pò pëskù, czej le w zgòdze (pl:kto się czubi ten się lubi)

#04
5 stëcznika

**5 stëcznika** je piãti dzeń roku.

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Édwarda, Szëmóna

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
* 1924 r. Kònrôd Cechanowsczi

### Przësłowié
* Chto rëbë łapie, rëbów nie jé.

#05
6 stëcznika

**6 stëcznika** je szósti dzeń roku w gregorijansczim kalãdôrzu.

### Swiãta ë ùroczëznë
* Trzech Króli
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Kacpra, Melchiora, Baltazara

### Wëdarzenia
* 2005 r. wëszła ùstawa z 6 stëcznika 2005 rokù ò nôrodnëch ë etnicznëch miészëznach i òbéńdowim jãzëkù (kaszëbsczim).

### Ùrodzëlë sã
* 1939 r. ks. bp Andrzéj Slëwińsczi

### Ùmarlë
*

### Przësłowié
* Na Trzech Króli, noc sã tuli.

#06
7 stëcznika

**7 stëcznika** je sódmi dzeń roku w gregorijansczim kalãdôrzu.

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń (Jimieninë) : Julión, Lucjón, Łucjón, Matéùsz, Rajmùnd, Rajmùnda, Tédór

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
* 1831 r. Heinrich von Stephan ze Słëpska, chtërny wëmëszlôł pòcztową kôrtkã.
* 1929 r. ks. Stanisłôw Pasierb

### Ùmarlë
*

### Przësłowié
* Czimże bez rëbë bëłëbë Kaszëbë

#07
Lëstopadnik

**Lëstopadnik**, téż **smùtan** abò **lëstopad** je jednasti miesąc roku w gregorijansczim kalãdôrzu. Mô 30 dniów.



1
2
3
4
5
6
7


8
9
10
11
12
13
14


15
16
17
18
19
20
21


22
23
24
25
26
27
28


29
30








## Bùtnowé lënczi

*
1 stëcznika

**1 stëcznika** je pierszim dniã rokù.

### Swiãta ë ùroczëznë
* Nowi Rok
* Mionowi dzéń (Jimieninë) swiãtëją: Mieczësława, Mieczësłôw

### Wëdarzenia
* 1967 - Réda dosta gardzczé prawa

### Ùrodzëlë sã
* 1955 r. ks. Róman Skwiercz

### Ùmarlë
*

### Przësłowié
* Na Nowi Rok pògòda, w pòlu ùroda.
* Na Nowi Rok dzéń dłëgszi ò kùrzi krok.
* Czej w Nowi Rok słuńce swiécy, pùsté bãdą stodołë ë sécë.

#01
22 maja

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń òbchòdzą: Émil, Léna, Jón, Juliô, Róman, Wiesłôw, Wiesława, Wisława

### Wëdarzenia
* 1842 - inauguracëjô banowégò szlachu Wrocław-Oława, pierszô bana mia miono Silesia.
* 1990 - publikacëjô Windows 3.0 przez Microsoft. 

### Ùrodzëlë sã
* 1813 - Richard Wagner, miemiecczi kompozitora (ùm. 1883)
* 1859 - Sir Arthur Conan Doyle, anielsczi pisôrz (ùm. 1930)
* 1907 - Sir Laurence Olivier, anielsczi aktora (ùm. 1989)
* 1924 - Charles Aznavour, francëszczi aktora, spiéwôk

### Ùmarlë
* 337 - Kònstantin Wiôldzi, cesôrz Rzimsczégò Cesarstwa 
* 1667 - Papież Aleksander VII
* 1885 - Victor Hugo, pisôrz

#22
23 stëcznika

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Jildefònsa, Rajmùnda, Marië

### Wëdarzenia
* 1986 - W USA ùsadzonô "Rock and Roll Hall of Fame" i dodóne òstalë ji pierszë nôleżnicë: Chuck Berry, James Brown, Ray Charles, Fats Domino, Buddy Holly, Jerry Lee Lewis i Elvis Presley.

### Ùrodzëlë sã
* 1783 - Stendhal, francësczi runita (ùm. 1842)
* 1832 - Édouard Manet, francësczi malôrz (ùm. 1883)
* 1898 - Sergiej Eisenstein, rusczi reżiser (ùm. 1948)

### Ùmarlë
* 1803 - Arthur Guinness, irlandzczi browarnik, ùsôdzca piwa Guinness (ùr. 1725)
* 1931 - Anna Pawłowa, ruskô primaballerina (ùr. 1881)
* 1944 - Edward Munch, norwesczi malôrz (ùr. 1863)
* 1963 - Józef Gosławski, polsczi żłobiôrz (ùr. 1908)
* 1989 - Salvador Dalí, szpańsczi malôrz surrealisticzni (ùr. 1904)
* 2002 - Pierre Bourdieu, francësczi socjolog (ùr. 1930)
* 2007 - Ryszard Kapuściński, polsczi gazetnik, runita (ùr. 1932).

### Przësłowié
* Chleba dzecóm, szarwark panu, a niedzela Bògù.

#23
20 maja

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń òbchòdzą: Anastazy, Dawid, Józefa, Karól, Tédór, Wiktora

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*

#20
23 maja

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń òbchòdzą: Émila, Jiwóna, Jón, Michôł, Syméón.

### Wëdarzenia
* 1430 - Johana z Arc je złapanô przez Burgundczików w Compiegne ë pózdni przedanô Anielczikom.
* 1618 - Drëgô Praskô Defenestracëjô, początk Trzëdzëscyroczny Wojnë.
* 1915 - Pierszô Swiatowô Wojna: Italskô deklarëje wojnã z Aùstriô-Madżarsczim czezerstwem.
* 1949 - Początk Federalny Republiczi Miemiecka (*Bundesrepublik Deutschland*).
* 2003 - Alpinizm: szerpa Pemba Dorjie Sherpa w rekordowim cządze 12 gòdzin 45 minut wchodzy na Mount Everest.

### Ùrodzëlë sã
* 635 - Chan Bahlum II, król Majów (ùm. 702)
* 1707 - Karol Linneùsz, słôwny szwédzczi bòtanik (ùm. 1778)
* 1837 - Józef Wieniawsczi, polski pianista, kompozytor (zm. 1912)
* 1842 - Maria Konopnicka, pòlskô runitka, pòetka, dolmaczka, lëterackô kriticzka, eseistka (ùm. 1910)
* 1844 - Abdu'l-Bahá, założëcél sektë Bahá'í (ùm. 1921)
* 1846 - Antón Kalina, pòlsczi slawista i kaszeëbista, etnograf, etnolog, ledoznawca, dzejorz (ùm. 1906)
* 1883 - Douglas Fairbanks, amerikansczi aktora
* 1891 - Pär Lagerkvist, szwedzczi runita
* 1951 - Anatoli Karpow, rësczi szachista

### Ùmarlë
* 1883 - Ciprian Kamil Norwid, pòlsczi romanticzni poeta (ùr. 1821)
* 1906 - Henrik Ibsen, norwesczi pisôrz
* 1933 - Bonie ë Clyde (to je Bonnie Parker ë Clyde Barrow) amerikansczi banditowié
* 1937 - John D. Rockefeller, Sr., amerikansczi milijoner
* 1945 - Heinrich Himmler, hitlerowsczi politikôrz, szef Gestapo
* 1989 - Karl Koch, miemiecczi anarchista ë komputrowi haker

#23
26 maja

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń òbchòdzą: Andżelika, Éwelina, Filip

* Pòlskô: Dzéń Mëmë

### Wëdarzenia
* 1945 - Pierszy koncert Szląskiej Filharmonë w Katowicach.

### Ùrodzëlë sã
* 1926 - Miles Davis, amerikansczi jazzowi muzik (ùm. 1991)
* 1964 - Lenny Kravitz, amerikansczi spieworz, gitarzesta
* 1966 - Helena Bonham Carter, anielsko teatrownica

### Ùmarlë
* 2017 - Zbigniew Brzezinski, polsko-amerikansczi politolog, diplomata (ùr. 1928)

#26
30 maja

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń òbchòdzą: 

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*

#30
24 maja

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń òbchòdzą: Dawid, Frãcëszk, Jón, Ludwik, Miléna, Wincãt

* Bermude: Dzen Bermudow
* Eritrea: Dzéń Samòstójnotë
* Midzënôrodné: Europejsczi Dzeń Parków Nôrodnëch (ùroczëzna ùsôdzenia 1. europejscziego parku narodnego Sarek)

### Wëdarzenia
* 1609 - Król Zygmunt III Waza z rodzezna i dworem ostawia Wawel i przecyga do Warszawy.
* 1909 - W Szwedzkô usadzony pirszy park nôrodny w obendze Sarek.
* 1944 - W odwece za zastrzélënego Miemca w Szimbarkù, hitlerowcë pòmòrdowalë 10 nôleżniców Krëjamni Wòjskòwi Òrganizacëji "Kaszëbsczi Grif".
* 1945 - Òdemkłë po wòjnë sã Gduńskô Pòlitechnika, Łódzczi Uniwersytet, Łódzkô Pòlitechnika i Szląskô Politechnika.
* 1992 - Ibrahim Rugova ostał kòsowsczim prezydentem.
* 1993 - Eritrea dostawa samòstójnotë od Etiopiji.

### Ùrodzëlë sã
* 1686 - Gabriel Fahrenheit, miemiecczi fizek, inżënër, ùsôdzca skali temperature Fahrenheita (ùm. 1736)
* 1743 - Jean-Paul Marat, francësczi rewolucjonësta (ùm. 1793)
* 1819 - Królewô Wiktoria Hanowerskô, królewô Wiôldżi Britaniji i czezerowo Indiëch (ùm. 1901)
* 1878 - Helena Mniszkówna, polskô runitka (zm. 1943)
* 1973 - Ruslana, ukrainsko spiéwôrka

### Ùmarlë
* 1543 - Mikòłôj Kòpernik, wiôldżi pòlsczi astronom, matematik, ekonomista, wojskowi strateg, dolmacz (ùr. 1473)
* 1996 - Marek Rostworowsczi, polsczi historek kunsztu, muzeolog, politikorz, minister kultury i kunsztu (ùr. 1921)
* 2008 - Jens Rosing, grenlandsczi cechownik, runita, ùsôdzca grenlandscziego cechu nôrodnego (ùr. 1925)

#24
25 maja

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń òbchòdzą: Bòrzësłôw, Grzegórz, Léón, Mariusz, Zenobiusz

### Wëdarzenia
* 1085 - Alfonso VI Kastilsczi zajëmô gard Toledo
* 1521 - Edikt z Wormacëji òbwołëwô Martina Lutra wënëkańcą 
* 1940 - II Swiatowô Wojna: początk Biôtczi ò Dunkiérkã

### Ùrodzëlë sã
* 1865 Pieter Zeeman, noblista (ùm. 1943)
* 1889 Igor Sikorsky, wënalôżajk helikoptera (ùm. 1972)
* 1891 Pär Fabian Lagerkvist pisôrz szwedzczi, noblista 
* 1926 Miles Davis, jazzowi kompozitora ë saxofonista (ùm. 1991)
* 1927 Robert Ludlum, pisôrz (ùm. 2001)
* 1931 Georgi Greczko, rësczi astronauta

### Ùmarlë
* 735 Beda Tczëwôrtny, zôkonik ë dzejopisôrz
* 992 Mieszkò I, pòlsczi ksążã
* 1085 Papiéż Grzegorz VII
* 1261 Papiéż Alexander IV
* 1555 Henrik II Nawarsczi, król francësczi

#25
1 maja

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń òbchòdzą: Aniela, Angela, Józef

* Midzënôrodné: Dzéń Werku

### Wëdarzenia
* 2004 - Pòlskô, Cyper, Czeskô, Estóńskô, Lëtewskô, Łotewskô, Malta, Słowackô, Sloweńskô i Madżarskô stają sã nôleżnikama Eùropejsczi Ùnii.

* 2005 - Nabrała mòcë ùstawa z 6 stëcznika 2005 rokù ò nôrodnëch ë etnicznëch miészëznach i òbéńdowim jãzëkù (kaszëbsczim) - (Dz.U. 2005 nr 17 poz. 141)http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20050170141

### Ùrodzëlë sã
* 1831 - Emily Stowe, kanadijskô lékôrka i szkólnô, sufrażistka, pierszô białka-lékôrka w Kanadze (ùm. 1903)
* 1855 - Cecilia Beaux, amerikańskô malôrka (ùm. 1942)
* 1857 - Theo van Gogh, niderlandzczi handlarz kuńsztu, brat Wincenta van Gogha (ùm. 1891)
* 1980 - w Gduńsku Jacek Dehnel, pòlsczi runita

### Ùmarlë
* 1904 - Antonin Dvorák, czesczi kompozitor (ùr. 1841)
* 1940 - Światopełk Karpińsczi, pòlsczi poeta (ùr. 1909)
* 1944 - Icchak Kacenelson, pòlskò-biôłorusczi poeta żëdowsczi, dramaturg i dolmacz, pisôł w jãzëkù jidisz
* 1945 - Joseph Goebbels, nazistowsczi pòlitikôrz, minister hitlerowsczi propagandë (ùr. 1897) i białka jegò Magda Goebbels – sãzabicé

#01
2 maja

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń òbchòdzą: Anatol, Bòris, Walãti, Zygmùnd 
* Dzéń Fanë Rzeczëpòspòlité Pòlsczi 

### Wëdarzenia
*1417 - w Sanoku òdbëł sã zdënk króla Władysłôwa II Jagiełły z jegò trzëcô białką Elżbiétą z Pileckich
*1848 - pòwstanié wiôlgôpólsczé: dobëcé pòwstańców w biôtczi pòd Sokołowem
*1915 - I wòjna swiãtowô: pòczątk biôtczi pòd Gòrlicami
*1921 - wëbùchłô III pòwstanie śląskie
*1940 - II wòjna swiãtowô: do kòncentracyjnégò lagrë w Schsenhausen wëjechôł pierwsczi transpòrt sôdzowników z Pawiaka
*1974 - òtwarto lotniskò we Gduńsku
*1988 - początk sztrajkù we Zdrzëtniô Gduńskô 
*2006 - założëno Mùzeùm Historii Pòlsczi we Warszawie

### Ùrodzëlë sã
*1437 – Filip Kallimach, pisôrz (ùm. 1496)
*1729 – Katarzëna II Wiôlgô, césarzowô Rusji (ùm. 1796)
*1903 – Marión Górecki, pòlsczi dëchòwi katoliczci, błogòsławony (ùm. 1940)
*1975 - David Beckham, angielsczi grôcz w balã

### Ùmarlë
*1519 – Leonardo da Vinci, italsczi malôrz (ur.1452)
*1826 – Antón Malczewski, pòlsczi pòéta, alpinista (alpòwnik)  (ùr. 1793)
*1848 - Florión Dąbrowski, pòlsczi òficér, bëtnik pòwstania  lëstopadnikowégò (ùr. 1798)
*1862 – Frãc Wężyk, pòlsczi pisôrz, pòéta, (ùr. 1785)
*1870 – Aleks Aleksandrowicz Romanow, wiôldżi ksążã Rusji (ùr. 1869)
*1884 – Kònstãti Zakrzewski, pòlsczi pòéta, dramatopisôrz (ùr. 1811)
*1941 – Bòlesłôw Strzelecki, pòlsczi dëchòwi  katoliczci, błogòsławony (ùr. 1896)
*1992 – Sztefón Kieniewicz, pòlsczi dziejopisôrz (ùr. 1907)

#02
3 maja

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń òbchòdzą: Aleksander, Mariô

* Pòlskô: Dzéń Kònstitucje – Nôrôdné Swiãto Trzecégò Maja

### Wëdarzenia
thumb|200px|Kònstitucjô 3-égò Maja

* 1791 – Pòlskô: Kònstitucjô 3 Maja 

### Ùrodzëlë sã
* 1469 – Niccolo Machiavelli, italsczi historik, pòliticzny runita (ùm. 1527)

### Ùmarlë
* 1459 – Erik Pòmòrsczi, pòmòrsczi ksążëc, dëńsczi, norwesczi i szwédzczi król
* 1819 – Wilhelmina Geertruida van Idsinga, frizëjskô malôrka (ùr. 1788)
* 2016 – Tadeùsz Gòcłowsczi, metropòlita archidiecezji gduńsczi

#03
4 maja

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń òbchòdzą: Antonina, Florión, Wespazjón

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
* 1817- Florian Cenôwa, kaszëbsczi dzejôrz, prekùrsora kaszëbsczi lëteraturë. (ùm. 26 strëmiannika 1881)

### Ùmarlë
*

#04
5 maja

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń òbchòdzą: Chòcemir, Hilari, Jiréna, Jireneùsz, Stanisłôw, Stanisława, Tédór, Waldémôr

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*

#05
11 maja

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń òbchòdzą: Albert, Benedikt, Berta, Frãcëszk, Jakùb, Tadeùsz, Zuzana

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë

*

#11
13 maja

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń òbchòdzą: Agnésa, Andrzéj, Magdaléna, Róbert, Róberta

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
* 1937 - Roger Zelazny

### Ùmarlë
*

#13
6 maja

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń òbchòdzą: 

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*

#06
16 maja

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń òbchòdzą: Andrzéj, Szëmón

* Dzéń Szkolnego - Malezjô

### Wëdarzenia
* 1943 - kuńc Powstaniego w Getcie Warszawsczim. 

### Ùrodzëlë sã
* 1718 - Maria Gaetana Agnesi, italskô matematiczka, filozofka, teolozka, humanitarnô dzejôrka (ùm. 1799)
* 1821 - Pafnucy Czebyszew, rusczi matematik, statistikôrz (ùm. 1894)
* 1886 - Jan Karnowsczi, kaszëbsczi pòeta
* 1898 - Tamara de Lempicka, pòlskò-ruskô malôrka (ùm. 1980)
* 1966 - Janet Jackson, amerikańskô spiewarka, producentka, teatrownica
* 1982 - Łukasz Kubot, polsczi tenisista
* 1986 - Megan Fox, amerikańskô teatrownica

### Ùmarlë
* 1561 – Jan Tarnowsczi, polsczi hetman, osadnik gardu Tarnowa (ùr. 1488)
* 1703 – Karól Perrault, francesczi runita (ùr. 1628)

#16
17 maja

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń òbchòdzą: Bruno, Sławòmir, Wérónika, Wiktór

* Norweskô: Nôrodni dzéń, swiãto Kònstitucëji

### Wëdarzenia
* 1814 - W Norweskô usôdzona kònstitucjô, z mionã eidsvollsko kònstitucjô od garde Eidsvoll.
* 1846 - Wënalôzca Adolphe Sax dobëł patent na jego muzeczni instrument, saksofon.

### Ùrodzëlë sã
* 1490 - Albrecht Hohenzollern, slédny stolemny mester zakona krzëżôcczëgo, pierwszi ksyżëc prësczi (ùm. 1568)
* 1847 - Antoni Sempołowsczi, pòlsczi agronom, profesor Szkòłë Gburniczej w Zabikowie (ùm. 1936)
* 1866 – Julian Marchlewsczi, pòlsczi politikôrz, warkòwi i komunistyczni dzejôrz (ùm. 1925)
* 1870 - Lucjan Rydel, pòlsczi poeta i dramaturg okresu młodopolscziego (ùm. 1918)
* 1873 - Henri Barbusse, francësczi runita, poeta, gazetnik (ùm. 1935)
* 1920 - Zofia Rysiówna, pòlskô teatrownica (zm. 2003)
* 1961 - Enya, irlandzkô spiewôrka w sztelu new age
* 1965 - Trent Reznor, amerikańsczi muzyk, lider karna Nine Inch Nails
* 1973 - Sasha Alexander, amerikańskô teatrownica
* 1974 - Andrea Corr, irlandzkô spiewôrka z karna The Corrs

### Ùmarlë
* 1264 - Wartësłôw III, ksyżëc dymińsczi ((ùr. kòl 1211)
* 1510 - Sandro Botticelli, stolemny italsczi malôrz renesansowy (ùr. 1445)
* 1727 - Katarzëna I, rusko ceserzowa, bialka Piotra Stolemnego (ùr. 1684)
* 1788 - Charlotte Dorothea Biehl, dëńskô runitka, dramaturzka, dolmaczka, historiczka (ùr. 1731)
* 2010 - Walasse Ting, chinsko-amerikansczi malôrz (ùr. 1929)

#17
18 maja

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń òbchòdzą: Aleksandra, Érik, Érika, Féliks, Julita

* Midzënôrodné: Swiatowy Dzéń Mùzeów (UNESCO)

### Wëdarzenia
* 1944 - Drëgô swiatowô wòjna: Kùńc biôtczi pòd Monte Cassino.

### Ùrodzëlë sã
* 1817 - Marcelina Czartoryska, pòlskô pianistka, spòlëznowô dzejôrka, mecenaska mùzyczi (ùm. 1894)
* 1868 - Mikòłôj II Romanow, slédny rusczi car (ùm. 1918)
* 1872 - Bertrand Russell, walijsczi matematik, logik, filozof, spòlëznowi dzejôrz, runita, dobiwca lëteracczi Nôdgrodë Nobla (ùm. 1970)
* 1883 - Walter Gropius, miemiecczi architekt (ùm. 1969)
* 1905 - Władysław Hańcza, pòlsczi teatrownik (ùm. 1977)
* 1920 - Karol Wojtyła - papiéż Jón Paweł II (ùm. 2005)
* 1966 - Renata Pytelewska Nielsen, pòlskò-dëńskô atletka, szpòrtowô trenerka 

### Ùmarlë
* 1781 - Tupac Amaru II, indiańsczi dzejôrz, przëwódca antihiszpańsczégò powstaniô w Peru (ùr. 1741)
* 1793 - Timur Szah Durrani, szach Afganistanu (ùr. 1748)
* 1910 - Eliza Orzeszkowa, pòlskô runitka (ùr. 1841)

#18
3 czerwińca

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń òbchòdzą: Ferdinônd, Joachim, Karól, Klotilda, Lészk, Macéj, Òwidiusz, Wawrzińc

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
* 1855 – Krësztof Celestin Mróngòwiusz

Kategòrëjô:Czerwińc
5 czerwińca

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń òbchòdzą: Ferdinônd, Jigór, Jakùb, Waleska, Walter
* Nôrodné swiãto Dënsczi: *Grundlovsdag* ("Dzéń Kònstitucëje")

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*

Kategòrëjô:Czerwińc
19 maja

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń òbchòdzą: Celestin, Iwo, Iwona, Krispin

* Greckô: Dzéń Pamiãcë: Mùżdżówka Pontëjscziech Greków
* USA: Dzéń Malcolma X 
* Wietnam: Dzéń ùrodzin Hồ Chí Minha

### Wëdarzenia
* 1945 - W Gdini pierwszi numer czadnika „Dziennika Bałtyckiego”.
* 2003 - Dodanié kaszëbscziego òznaczeniô *csb* do midzënôrodnëj sztandarizacëji ISO 639 ISO 639-2

### Ùrodzëlë sã
* 1476 - Helena Moskiewskô, ruskô ksyżnô, królewa Pòlski i ksyżnô Litwy, białka Aleksandra Jagiellonczeka (ùm. 1513)
* 1861 - Nellie Melba, aùstralëjskô òperowô śpiewôrka (zm. 1931)
* 1890 - Hồ Chí Minh, wietnamsczi pòlitikôrz, antikolonialni dzejôrz procëm Francëji, prezydent Nordowégo Wietnamu (ùm. 1969)
* 1925 - Malcolm X, afroamerikańsczi dzejôrz spòlëznowi (ùm. 1965)
* 1925 - Pol Pot, kambodżańsczi diktatòr, lëdzëbójca, prowôdnik Czerwionech Khmerów (ùm. 1998)
* 1927 - Jusuf Idris, egipsczi runita (ùm. 1991)
* 1928 - Juliusz Kulesza, pòlsczi grafik, runita, uczestnik warszawscziego pòwstaniégò
* 1941 - Ritt Bjerregaard, dëńskô pòlitikorka, burmestrzeni Kopenhagi
* 1952 - Grace Jones jamajskô spiewôrka, kompozitorka, teatrownica

### Ùmarlë
* 1480 - Jón Długosz, pòlsczi historek, kronikôrz, lwowsczi biskup, krakowsczi kanonik (ùr. 1415)
* 1536 - Anna Boleyn, anielskô królewa (ùr. 1501) - scieto przez ji chlopa, Henrika VIII
* 1912 - Bolesław Prus, pòlsczi runita w sztelu pozitiwisticznem (ùr. 1847) 
* 1965 - Maria Dąbrowska, pòlskô runitka (ùr. 1889)
* 1994 - Jacqueline Kennedy Onassis, amerikańskô gazetniczka, pirszô dama USA jakò bialka prezydenta Johna F. Kennedy (ùr. 1929) 
* 2014 - Zbigniew Pietrzykowsczi, polsczi bokser, olimpijsczi medalista, politikorz (b. 1934)

#19
1 czerwińca

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń òbchòdzą: Alfónks, Bernat, Julión, Justin, Kónrôd, Magdaléna, Nikòdém, Paùla, Swiãtopôłk

### Wëdarzenia
* 2009 rokù weszła w mòc Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków - wôżnô m. jin. dlô kaszëbsczégò jãzëka w Pòlsce.

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*

Kategòrëjô:Czerwińc
8 stëcznika

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Albert, Sewerin, Téófil, Wawrzińc

### Wëdarzenia
* 1947 - Premiera filmu "Zakazane piosenki", piersziego fabùlarnego filmu pòlscziego po II sw. wòjnë, wëreżiserowónego bez Leonarda Buczkowskiego.
* 1967 - Na dworcu Wrocława zabitë w wypadku banowym Zbigniew Cybulski

### Ùrodzëlë sã
* 1852 - Józef Łãgòwsczi
* 1935 - Elvis Presley, amerikańsczi spiéwôr (ùm. 1977)
* 1937 - Shirley Bassey, walijskô spiéwôrka
* 1942 - Stephen Hawking, anielsczi fizyk (ùm. 2018)
* 1947 - David Bowie, anielsczi spiéwôr, kompozitora, teatrownik (ùm. 2016)

### Ùmarlë
* 1324 - Marco Polo (ùr. 1254)
* 1642 - Galileo Galilei, italsczi astronoma (ùr. 1564)
* 1967 - Zbigniew Cybulski, polsczi teatrownik (ùr. 1927)

### Przësłowié
* Chto w sobòtã szëje ë pierze, to sã w niedzelã w to nie ùbierze.

'''

#08
9 stëcznika

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Marcelinë, Marcjannë, Antonégò

### Wëdarzenia
* 1838 - w Gduńsku otwartô pierszô spòdlecznô przedszkòła
* 1928 - pòwstôwô polskô "Liga Ochrony Przyrody"

### Ùrodzëlë sã
* 1890 - Karel Čapek, czesczi runita (ùm. 1938)
* 1908 - Simone de Beauvoir, frańcëskô feministkô i runitkô (ùm. 1986)
* 1913 - Richard Nixon, amerikansczi prezydent (ùm. 1994)
* 1944 - Jimmy Page, anielsczi gitarzista, nôleżnik karno Led Zeppelin
* 1959 - Rigoberta Menchú Tum, guatamalëskô pòlitikôrkô, dobiwcë pòkòjowô Nôdgrodë Nobla

### Ùmarlë
* 1987 - Władisłôw Kirstein
* 1989 - Jan Trepczik, kaszëbsczi dzejôrz i kòmpòzytora (ùr. 1907)

### Przësłowié
* Dëtk do dëtka, a bądze pół kòrëtka.

'''

#09
10 stëcznika

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Jana, Wilhelma, Danutë

### Wëdarzenia
* 1972 - Pòwstałë nowe samòstójnë państwa Pakistan i Bangladesz z państwów Zôpadny Pakistan i Pòrénkòwy Pakistan

### Ùrodzëlë sã
* 1833 - August Robert Wolff, polsczi wëdôwca ksążkawy (ùsadzył wëdowiznë Gebethener & Wolff) 
* 1892 - Melchior Wańkowicz, polsczi runita, gazétnik (ùm. 1974)
* 1912 - Wanda Żółkiewska, polskô runitko (ùm. 1989)

### Ùmarlë
* 1778 - Karol Linneùsz, szwédzczi bòtanik (ùr. 1707) 
* 1971 - Coco Chanel, frańcëskô projektorkô modë, ùsôdzała doma modë Chanel (ùr. 1883)
* 2016 - Dawid Bowie, anielsczi spiéwôr, kompozitora, teatrownik (ùr. 1947)

### Przësłowié
* Robòta sama sã nie zrobi.

#10
11 stëcznika

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Hònoratë, Matildë

### Wëdarzenia
* 1266 - pò smiercë ksyżëca Swiãtopôłka II zaczôł sã sztrid o władzã midzë jegò sënami Mscëwòjem i Wartësłôwem.
* 1558 - Łeba calëchna znikwiona przez potop i sztorm na Bôłce
* 1610 - Galileo Galilei odkrewa miesądz Jupitera i dôwa jegò mionã "Ganimedes"
* 1922 - jinsulinô pierszi roz ùżëtô w Toronto
* 1935 - Amelia Earhart jakò pierszô osòba na swecie przelata solo z Hawaii do Kalifornëji.
* 1946 - Albańskô òsta repùbliką
* 1960 - pòwstôło centrum treningu kosmonautów w Gwiôzdowym Gardzie w Mòskwie 
* 1960 - Czad ògłoszëł samòstójnotë jakò państwò

### Ùrodzëlë sã
* 1906 - Albert Hofmann, szwajcerzczi chemik, pierszi ùsôdzca LSD (ùm 2008)
* 1971 - Mary J. Blige, amerikańskô spiéwôrka 

### Ùmarlë
* 1266 - Swiãtopôłk II Wiôldżi (ùr. przed 1195) 
* 1940 - rozstrzélné w lagrze Stutthof Władisłôw Szëmańsczi ksądz, Słëga Bòżi w Katolëcczim Kòscele (ùr. 1901)
* 1940 - rozstrzélné w lagrze Stutthof Bernhard von Wiecki ksądz, Słëga Bòżi w Katolëcczim Kòscele
* 1941 - Emanuel Lasker, miemieccko-pòmòrsczi méster swiata szachowy 1894-1921, matematik, filozof (ùr. 1868 w Berlënku)
* 2015 - Anita Ekberg, szwedzkô teatrownica i modelkô (ùr. 1931).

### Przësłowié
* Tobacznik sprzedô òstatną kaczkã za tobaczkã.

#11
14 stëcznika

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Hilari, Féliks

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*  2019 r. Paweł Adamòwicz - prezydent (bùrméster) Gduńska

### Przësłowié
* Lepi miec kąsk mni, a wiedno.

#14
15 stëcznika

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Pawła, Jizydora, Arnolda

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
* 1877 r. Paweł Czaplewsczi

### Ùmarlë
*

### Przësłowié
* Człowiek marzi, a Pan Bóg darzi.

#15
Pilëce

**Pilëce** (pòl. *Jastrzębia Góra*, miem. *Habichtsberg*) je wsą nad sztrądã Bôłtu w pòrenkòwi Pòmòrsce, w latach 1973-2015 administracjowi (zôpadny) dzél gardu Wiôlgô Wies.

Pierszô zmiónka ò Pilëcach pòchôdô z 1848 rokù.
W XX-im stolatim miôł plac zacht rozwij wsë dzãka turistice. Wiôldżima atrakcëjama Pilëców są: wësoczi klif nad sztrądã (67 m n.r.m.), chtëren równak je zagrożony przez sztormë na Bôłce; ôs wiłoz zwóny Lësô Rëja (pòl. *Lisi Jar*).

Kategòrëjô:Wiôlgô Wies
16 stëcznika

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Marcelégò, Włodzymiérza

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*

### Przësłowié
* Na òkrãce niedzelë ni ma.

#16
17 stëcznika

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Antonégò, Roscysława

### Wëdarzenia
* 1819 - Simón Bolívar ògłosył ùsôdztwò Kolumbii jakò państwa
* 1920 – wòjskò polscze zaczęłe przejmowanie Gduńsczego Pòmòrza od Miemcow
* 1945 - wòjskò sowieccze wchòdzy do Warszawy, Zgierza, Jasła i Gorlic

### Ùrodzëlë sã
* 1706 - Benjamin Franklin, amerikańsczi pòlitikôrz, fizëk, wënalôzca (ùm. 1790)
* 1820 - Anne Brontë, anielskô runitkô (ùm. 1849) 
* 1860 - Antón Czechow, rusczi runita (ùm. 1904)
* 1899 - Al Capone, amerikańsczi gangster (ùm. 1947).
* 1927 - Eartha Kitt, amerikańskô teatrownica (ùm. 2008).
* 1931 - James Earl Jones, amerikańsczi teatrownik 
* 1942 - Muhammad Ali, amerikańsczi bokser (ùm. 2016)
* 1964 - Michelle Obama, amerikańskô pierszô damô i prawniczkô

### Ùmarlë
* 395 - Teodozjusz, cesôrz rzëmsczi (ùr. 347)
* 1468 - Skanderbeg, albańsczi bohater nôrodni (ùr. ~1405).
* 1961 - Patrice Lumumba, pierszi premier DR Kongo (ùr. 1925)
* 1966 - Kazimierz Jasnoch
* 2004 - Czesław Niemen, polski spiéwôr, kompozitora (ùr. 1939)

### Przësłowié
* Nie wierz jasnémù niebù ë człowiekòwi, co sã wiedno ùsmiéwô.

#17
18 stëcznika

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Małgòrzatë, Piotra

### Wëdarzenia
* 1919 –  ùsadzony Polsczi Czerwiony Krziż.

### Ùrodzëlë sã
* 1882 - A. A. Milne, anielsczi runita (ùm. 1956).

### Ùmarlë
* 1936 - Rudyard Kipling, anielsczi runita (ùr. 1865)
* 1958 - Wincenti Rogala

### Przësłowié
* Dzys swiãtô Priska, to ju lód priska.

#18
12 stëcznika

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Arkadiusza, Benedikta, Czesławë

### Wëdarzenia
* 1946 r. w Wejrowie òdbił sã I Kongres Kaszubski

### Ùrodzëlë sã
* 1908 r. Longin Malicczi
* 1909 r. Agnesa Browarczik
* 1949 r. Haruki Murakami - japòńsczi runita

### Ùmarlë
* 1963 r. Paweł Czaplewsczi

### Przësłowié
* Kaszëba mô cwiardą mòwã, ale mitczé serce.

#12
19 stëcznika

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Henrika, Mariusza, Bronisława

### Wëdarzenia
* 2005 rokù - zôczątk midzënôrodnégò òznaczeniô *csb* dlô kaszëbsczégò jãzëkahttp://www.loc.gov/marc/tn050119.html

### Ùrodzëlë sã
* 1200 - Dōgen, japòńsczi méster zen (ùm. 1253)
* 1736 - James Watt, szkocczi wënalôzca, chemik, inziner i ùsôdzca maszin (ùm. 1819).
* 1809 - Edgar Allan Poe, amerikańsczi pòéta, runita w sztilu goth i horror (ùm. 1849)
* 1839 - Paul Cezanne, francësczi malôrz (ùm. 1906)
* 1943 - Janis Joplin, amerikańskô spiewôrka w sztilu blues (ùm. 1970)
* 1946 - Dolly Parton, amerikańskô spiewôrka w sztilu country i pop, teatrownica

### Ùmarlë
* 1989 - Jan Czedrowsczi
* 2000 - Hedy Lamarr, aùstriackò-amerikańskô badérka elektroniczi i wënalôzca, ùsadzyła elektroniczną komùnikacjã "spread-spectrum" (brëkòwónô dzys do Wifi i mòbilny telefónii), teatrownica filmòwô, mòdelka glamour (ùr. 1914)

### Przësłowié
* Wicy wôrtnô bëlnota jak skrzënia złota.

#19
20 stëcznika

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Dobigniéwa, Fabiana, Sebastiana

### Wëdarzenia
*1936 – Édwôrd VIII òstôł królã Wiôldżi Britanie

### Ùrodzëlë sã
*1892 – Barnisłôw Taraszkiewicz –biôłorusczi jãzëkòznôwca i pòliticzny dzejôrz, ùsôdzca pierszi gramaticzi biôłorusczégò jãzëkã
*1950 – Jerzi Łisk –  ùtwórca mùzyczi do tekstów kaszëbsczich pòétów

### Ùmarlë
*

### Przësłowié
* Dobrim wszãdze dobrze.

#20
21 stëcznika

### Swiãta ë ùroczëznë
* Dzéń Starczi w Pòlskô - w Bùlgarskô i Serbskô jakò Babinden
* 2019 - Dzéń Martina Luther Kinga w USA (co rokù trzeci pòniedzôłk stëcznika)
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Agnesë, Jarosława
* Dzéń sw. Agneszkë/Agnesë

### Wëdarzenia
* 1921 - Premiera filmu niemiego "The Kid" (Dzecôk) wëreżiserowónego przez Charliego Chaplina.
* 2000 - Kampinosczi Park Nôrodny dodóny do swiatowy lëstë rezerwatów biosferë UNESCO.
* 2001 - Miemieckô Jutta Kleinschmidt jakò pierszô białka wygra Rajd Dakar.
* 2008 - Na Alasce ùmarła Marie Smith, slédnô brëkòwniczkô jãzëka 'eyak'.

### Ùrodzëlë sã
* 1895 – Cristóbal Balenciaga, szpańsczi projektôrz modë, ùsadzył doma modë Balenciaga (ùm. 1972)
* 1896 – Paula Hitler, sostra Adolfa Hitlera (ùm. 1960)
* 1905 - Christian Dior, frańcësczi projektôrz i ùsôdzca modë (ùm. 1957)
* 1925 - Benny Hill, anielsczi komik (ùm. 1992)
* 1941 - Plácido Domingo, szpańsczi spiéwôrz operowë, tenôr, jeden z Trzëch Tenôrów
* 1963 - Krzysztof Kononowicz, pòlitikôrz 

### Ùmarlë
* 1924 - Włodimir Lenin, sowiecczi pòlitikôrz, diktator (ùr. 1870)
* 1950 - George Orwell, anielsczi runita (ùr. 1903)
* 2006 - Ibrahim Rugova, pierszi prezident Kosowskô (ùr. 1944) 

### Przësłowié
* Na sw. Agnieszkã wësëszi ju matka na słuńcu pielëszkã.
* Jak Agneska łaskawô, wnetk w pòlu zabawa

#21
22 stëcznika

### Swiãta ë ùroczëznë
* Dzéń Starka
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Antonégò, Wincentégò

### Wëdarzenia
* 1901 - Édwôrd VII òstôł królã Wiôldżi Britaniji po smiercë jegò mëmy, królewy Wiktorii  
* 2006 - Eva Morales jako pierszô Indiankô w historëji zostawa prezydentã Bolivii.

### Ùrodzëlë sã
* 1561 - Francis Bacon, anielsczi filozof, pòlitikôrz, prawnik (ùm. 1626)
* 1645 - kapitan William Kidd, szkòcczi pirat (ùm. 1701)
* 1877 - Bolesław Leśmian, polsczi poeta (ùm. 1937)
* 1908 - Lew Landau, wiôldżi fizyk rusczi, zdobeca Nodgrody Nobla (ùm. 1968)
* 1909 - U Thant, birmańsczi pòlitikôrz, sekretôrz generalni ONZ 1961-71 (ùm. 1974)
* 1909 - Morris Swadesh, amerikańsczi lingwista (ùm. 1967)
* 1921 - Krzysztof Kamil Baczyński, polsczi poeta (ùm. 1944)
* 1923 - Krzysztof Dunin-Wąsowicz, polsczi dziejôrz, historëjnik (ùm. 2013)
* 1953 - Jim Jarmusch, amerikańsczi reżiser 

### Ùmarlë
* 1901 - Królewô Wiktoria Hanowerskô, królewô Wiôldżi Britaniji i czezerowo Indiëch (ùr. 1819)
* 1951 - Harald Bohr, dënsczi matematik, òlimpijsczi miónkarz w bala dlô Dëńskô, bracyn Nielsa Bohra (ùr. 1887)
* 2006 - Villads Villadsen, grenlandsczi runita, poeta, kompozitora, szkólny (ùr. 1916)
* 2008 - Heath Ledger, australsczi teatrownik (ùr. 1979)
* 2018 - Ursula K. Le Guin, amerikańskô runitkô w sztélu fantasy (ùr. 1929)

### Przësłowié
* Lepi z mądrim zgùbic, jak z głupim nalezc.

#22
24 stëcznika

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Felicjë, Timòtéùsza

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
* 1920 r. Lech Bądkòwsczi
* 1932 r. Jan Czedrowsczi

### Ùmarlë
*

### Przësłowié
* Sóm zrób za jinym nie czekôj.

#24
25 stëcznika

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Miłosza, Pawła, Tatianë

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
* 1938 - Włodzimierz Wysocki
* 1982 - Noemi

### Ùmarlë
*

### Przësłowié
* Na nawrócenié Pawła zëma sã nawrôcô.

#25
28 stëcznika

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Radomira, Walerégò

### Wëdarzenia
* 1573 - Podpisônô konfederacejô warszawskô, gwarantującã tolerancjã religijnã w Pòlsce.
* 1813 - Pierwszi wëdënë ksążki "Duma i uprzedzenie" anielsczej runitki Jane Austen.
* 1905 – PPS ogłoszô sztrëjk, co òstałô sa początkem rewoluceji w Królestwe Polsczim.
* 1935 - Islandëjô fùl legalizuje aborcjã jako piersze panstwo na swece.
* 1985 - Nagrana piosn "We Are the World" przez 45 spiewôrzów i spiewôrech z super-karna USA dla Afriki.
* 1986 - Katastrofa amerikanscziego fligra kosmicznego ”Challenger”, chtëren wëbuchnãł przë starce z latawiska - zdzinãło wszëtczé 7 astronautów na fligrze.
* 2003 - Lawina snieżno pod Rysami - zdzinãło 8 ùczniów z I LO w Tychach.
* 2006 – Od sniegù zawaloł sã dach hali Miãdzënôrodnech Targów Katowicczich - zdzinãło 65 osóbow, 170 rannech.

### Ùrodzëlë sã
* 1887 - Artur Rubinstein, polsczi pianista i dirigent (ùm. 1982)
* 1611 – Jan Heweliusz, gduńsczi astronoma, matematik (ùm. 1687)

### Ùmarlë
* 814 - Karol Wiôldżi, miemiecko-rzimsczi cesôrz (ùr. 742/748)
* 1547 - Henrik VIII, anielsczi krol (ùr. 1491)
* 1939 - William Butler Yeats, irlandzczi runita, dobewca Nodgrody Nobla w leteraturze (ùr. 1865)
* 2002 - Astrid Lindgren, szwedzkô runitkô dla dzece i mlodzeze (ùr. 1907)
* 2011 - Hamida Barmaki, afganistónskô profesorkô prawa, dzejôrkô politycznô i spoldecznô (ùr. 1970)

### Przësłowié
* Dobré słowò nierôz wicy płacy jak pieniądz.

#28
29 stëcznika

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Francyszka, Zdzysława

### Wëdarzenia
* 1984 – Westrzelono pierszego satelitã z chińscziego Kòsmòdromu Xichang

### Ùrodzëlë sã
* 1860 - Antón Czechow, rusczi runita (ùm. 1904)
* 1939 - Germaine Greer, australëjskô runitkô i feministkô
* 1954 - Oprah Winfrey, amerikanskô prezenterkô telewizyjnô
* 1960 - Gia Carangi, amerikanskô modelkô (ùm. 1986 na AIDS)
* 1962 - Òlga Tokarczuk, pòlsko runitkô, poetka 
* 1982 - Adam Lambert, amerykańsczi spieworz, teatrownik

### Ùmarlë
* 1978 - Stanisłôw Dygat, pòlsczi runita (ùr. 1914)

### Przësłowié
* Zôpùstny tuńc, zdrowiô kùńc.

#29
30 stëcznika

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Maceja, Martinë 

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
* 1996 r. Kònrôd Cechanowsczi

### Przësłowié
* Lepi bë bëło na swiece, czejbë lëdze lëdzama bëlë.

#30
31 stëcznika

**31 stëcznika** je 31. dzéń w gregòriańsczim kalãdôrzu. Do kùńca rokù òstało 334 (w przestãpnych latach 335) dni.

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Jana, Ludwiczi, Marcelë

* Nauru– Swiãto Samòstójnotë od Aùstralëji (1968) 
* Celtowie – Wilëjô swiãta Imbolc

### Wëdarzenia
* 1259 - Trzãsene zemi w obendzie Krakowa - 4,8 stopni w skali Richtera.
* 1925 - W „Kurjerze Warszawsczim” wëdrëkòwônô pierszô polskô krziżewkô.

* 1945 - **[[Mùżdżówka Palmnicken]]**: 4000-7000 lagrowëch białczi i dzecy żëdowsczich z lagru Stutthof zmuszenë do marszu smiercë na plażë Bôłtu i rozstrzélnë na plażë przez Miemców kòl bôłtowej wsë Palmnicken (pòl. Palmniki, rus. Jantarnyj). Le 200 lagrowëch ocalało z tej mùżdżówki. 

* 1946 - Oddzal wòjskòwë NZW Romualda Rajsa ps. „Bury” pòmòrdowalë 30 gburów biôłorusczich w lasu kòl wsë Puchały Stare.

* 1976 - Usadzone òkrãtownictwo "Pòlskô Żeglugô Bôłtowô".

### Ùrodzëlë sã
* 1797 - Franz Szubert, aùstrëjacczi kompozitora i pianista (ùm. 1828)
* 1881 - Anna Pawlowa, ruskô baletniczkô (ùm. 1931)
* 1902 - Tallulah Bankhead, amerikańskô teatrownica (ùm. 1968)
* 1935 - Kenzaburo Oe, japòńsczi runita, dobiwca Nôdgrodë Nobla 1994 w leteraturze 
* 1981 - Justin Timberlake, amerikańsczi spiewôrz, teatrownik
* 1982 - Helena Paparizou, greckô-szwedzkô spieworkô, fotomodelkô, wëgrała Eurowizeje 2005 dla Greckô   

### Ùmarlë
* 1606 - dzen egzekuceji Guy Fawkesa, anielsczego wòjskòwego i konspiratora, skôzónego na smerc za Gunpowder Plot (ùr. 1570) 
* 1956 - A. A. Milne, anielsczi runita, autor Kubusa Puchatka (ùr. 1882)
* 1967 - Poul Henningsen (PH), dëńsczi architekt, ùsôdzca mebli i runita (ùr. 1894)
* 2014 - Nina Andrycz, pòlskô teatrownica, runitka (ùr. 1912)

### Przësłowié
* Ni ma wsë, żebë do ni droga nie szła.

#31
26 stëcznika

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Piotra, Pòlikarpa

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*

### Przësłowié
* Jedna rãka drëgą mëje, òbie gãbã.

#26
27 stëcznika

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń (Jimieninë): Jana, Przëbësława

* Miãdzënôrodny Dzéń Pamiãci Òfiarów Holocaustu (od 2005 rokù, w ùroczëznô wezwólenia Auschwitz). 

### Wëdarzenia
* 1945 - Czerwionô Armijô ZSSR ùwòlniła lagrowëch z kòncentracëjnego lagru Auschwitz-Birkenau (Oświęcim-Brzezinka) 
* 2005 - 60. ùroczëznô wezwólenia Auschwitz

### Ùrodzëlë sã
* 1756 - Wolfgang Amadeusz Mozart, austrejsko-miemiecczi mester kompozitora (ùm. 1791)
* 1832 - Lewis Caroll, anielsczi matematik, runita (ùm. 1898)

### Ùmarlë
* 1901 - Giuseppe Verdi, italsczi kompozitora (ùr. 1813)
* 1972 - Mahalia Jackson, amerikańskô spieworkô (ùr. 1911) 
* 1983 - Louis de Funès, francesczi teatrownik-komik (ùr. 1914)

### Przësłowié
* Tegò co daje chleba, słëchac trzeba.

#27