Wilkòwór tasmańsczi

**Wilkòwór tasmańsczi** (*wilk wòrkòwati abò tasmańsczi; Thylacinus cynocephalus)* – wëmarłi gatënk ssaka z rodzëznë wilkòwòrowatëch, nôwiãkszi drapieżny torbôcz dzysészich czasów. 

Pierwotnie wëstãpòwôł na terenach Aùstralii ë Nowi Gwinei. Òstôł wëparti blós do terenów Tasmanie, gdze wëdżinął w XX wiekù. Béł òstatnim przedstôwcą gatënkù Thylacinus.

## Spisënk  zamkłoscë

## Wëstãpowanie

* Wëdżinãcë

* Klonowanié

* Charakteristika

* ôrt żëcégò ë  jestkù

* Òbaczë téż:

*  Przëpisë

## Wëstãpòwanié

W czasach przedhistorycznëch wëstãpòwôł na Tasmanie a też na całim òbszarze Aùstralie, a też Nowi Gwinei. Wraz z przińdzeniém òsadników do Aùstralie ë sprowadzeniém bez nich psów dingò òbszar jegò wëstãpòwaniô scygnął sã blós do sami Tasmanie.

## Wëdżiniãcé

Po przëcygniãcô na Tasmaniã Eùropejczyków uznóny za szkòdnika i baro jintensywno tãpiony. Òstatni òsobnik na wòlnoscë widzióny w 1932 roku; òstatni znóny òsobnik (samica) pôdł w 1936 w ZOO w Hobart. Òd tegò czasu (òsoblëwie òd lat 80.) jaczis niepòtwierdzony szlachë bëtnoscë zwiérzãca (taczié jak zeznania swiôdków, niewërazny tropë, czë niewërazny òdjimczi) dałë asumpt teòriom, że òdòsobnionô pòpulacja przeżëła w niedostępnëch, górsczich rejonach Tasmanie jeszcze co najmniéj do lat 60. XX wiekù. Ùtwòrzenié na znacznëch òbszarach scëłégò rezerwatu, a do te liczne ekspedycje nie przëniosłë równak żôdnégò gwësnégò pòswiôdczenégò przetrwania wilkòwòra tasmańsczégò. Òficjalno òstôł uznóny za gatënk wëmarłi przez IUCN w 1986 rokù. W latach pózniészich w òdludnëch regionach wëspë znajdowano tropë mògące nôleżec do tegò zwiérzãca, nie widzano równak nigdë samëch zwiérząt.

## Klonowanié

Terôzka pòdijmòwóné sã próbë sklonowaniô na spòdlim materiału genetycznégò pòbrônégò z zakònserwowônëch tkanek zwiérzãca. Niestetë, tkanczi òstałë zakònserwowóné w fòrmalënie, chtërnô „pòcãła” DNA na môłé kawôłczi. Nôwiãkszé nôdzeje pòkłôdô sã w jedurnym egzemplarzu zakònserwowônégò w alkòhòlu szczéniãcia. Szanse na realizacjã tegò projektu ni są równak wiôldżi.

W môju 2008 aùstralijskò-amerykańsczi karno naùkòwców pòinfòrmòwało ò wëizolowaniu i wszczepieniu do embrionu mëszë fragmentu wilkòwòra tasmańsczégò. Wëizolowany fragment nôleży do genu Col2A1 i òdpòwiadô za twòrzenie tkanczi chrzãstné; dołączëlë do niegò fragment kòdujący mòdré barwnik, w efekce òbserwacjë zauważono aktywnosc genu i òbecnosc mòdrégò barwnika.

## Charakteristika

* Długosc srãba z głową: 100–110 cm

* Długosc ògòna: 50 cm

* Ùfarwienié: lenisti, z 13–19 pòprzecznyma prãgama

* Uzãbienié: tëpòwi dla drapiéżników (wiôldżé kłë, mòcné łamôcze)

* Wëstãpòwanié: Tasmania, òbszarë stepòwé.

* Miot: 2–4 młodëch, torba òdemkłô, w czas wëchòwëwaniô młodëch.

*   Òsoblëwié znaczi: żuchwa pòłączona z koscama skarniowima baro ruchomima stawama, pòzwalającyma na rozwarcy pëska pòd kątã 120°, co je nôjwiãkszym rozwarciém pëska wëstrzód znanëch ssaków.

## Ôrt żëcégò ë jestkù

Zwiérzã nocné, pòlowało m.jin. na kangùrë i wòmbatë. Chùdzy do jegò pòtencjalnëch òfiar zarechòwano też òwce, ale wedle terôzka przëjimané teòrii òpùblikowany na łamach *Zoological Society of London’s Journal of Zoology* tigris tasmańsczi béł za môłi bë pòlowac na te zwiérzãta. Rekònstrukcja szczãczi zwiérzãca pòkazëje, że miała òna za môłą sëłã nacëskù do zabica òwcë.

## Òbaczë téż:

The Thylacine Museum (http://www.naturalworlds.org/thylacine/index.htm) (ang.)

Australian Museum-Thylacine (http://www.austmus.gov.au/thylacine/) (ang.)

IUCN Red List of Theratened Species: Thylacinus cynocephalus (http://www.iucnredlist.org/search/details.php/21866/all) (ang.)

Wyizolowanie i wszczepienie myszy fragmentu DNA wilka workowatego (http://wyborcza.pl/1,75476,5231344,Wyginal_a_teraz_powraca.html?

**Przëpisë**

*Thylacinus cynocephalus* (https://web.archive.org/web/20220704005009/https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)

McKnight,M. 2008. *Thylacinus cynocephalus*. (http://www.iucnredlist.org/details/21866/0) w : IUCN 2015. *Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych* Wersja 2015.1. [ dostęp 2015—06-28]

*Systematyka i nazwy polskie* za : Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz*: Polskie nazewnictwo ssaków świata*. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s.6. ISBN 978-83-88147-15-9

K.Kowalski ( redaktor naukowy), A. Krzanowski, H.Kubiak, G.Rzebik-Kowalska, L.Sych:*Ssaki*. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991,s. 416, seria: *Mały słownik zoologiczny*. ISBN 83-214-0637-8.

Informacja w *Gazecie Wyborczej*, dodatek nauka ( http://wyborcza.pl/1,76842,5231344,Wyginal_a_teraz_powraca.html)

*Extinct Thylacine May Live Again* ( http://animal.discovery.com/news/afp/20031020/thylacine.html). Discovery Channel. [dostęp 2012-10-28]. Cytat: Their jaws could open 120 degrees, Wilder than any other known mammal
Thylicine exonerated- jaws couldnt kill sheep  (https://web.archive.org/web/20160630012338/http://www.cfzaustralia.com/2011/09/thylacine-exonerated-jaws-couldnt-kill.html)

Bibliografia:

Andrzej Trepka, Kazimierz Frączek, Grzegorz Wojtasik „*Encyklopedia zwierząt ssaki*”, Wydawnictwo SCRIBA, Racibórz 2004