Bòsniô i Hercegòwina

**Bòsniô i Hercegòwina** – państwò w pôłniowò-pòrénkòwi Eùropie, na Bałkańsczim Półòstrowie. Stolëcą i nôwikszim gardã je Sarajewò. Na zôpadze i òd pôłniégò grańczi z Chòrwacją, òd pòrénkù z Serbią, òd pôłniowégò pòrénkù z Czôrnogórą, na pôłnim mô przistãp do Adriaticczégò Mòrza i brzegòwą liniã ò długòscë kòl 20 km. Je federacją, w skłôd chtërny wchôdają dwie aùtonomiczné jednostczi: Federacjô Bòsnie i Hercegòwinë i Repùblika Serbskô.

## Geògrafiô
### Pòłożenié
Leżi w pôłniowò-pòrénkòwi Eùropie, na Bałkańsczim Półòstrowie.
### Wiéchrzëzna
thumb|Kôrta Bòsnie i Hercegòwinë z pòdzelenim na aùtonomiczné jednostczi: Federacjã Bòsnie i Hercegòwinë i Repùblikã Serbskã
*całownô: 51,197 km²
*wiéchrzëzna lądu: 51,187 km²
*wiéchrzëzna wòdów: 10 km²
*môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 129.
### Lądowé grańce
*òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,543 km
*państwa, z jaczima mô grańce: Chòrwacjô 956 km, Serbiô 345 km, Czôrnogóra 242 km
### Brzegòwô liniô
20 km (przistãp do Adriaticczégò Mòrza wkół gardu Neum)
### Klimat
Pôłniowi krańc Bòsnie i Hercegòwinë leżi w conie strzódzemnomòrsczégò klimatu. Wiele wikszi bënowi dzél kraju mô klimat ùmiarkòwóny kòntinentalny, je tuwò gòrąco òb lato, a òb zëmã mrozno i sniéżno.
### Ùsztôłcenié terenu
thumb|Fizycznô kôrta Bòsnie i Hercegòwinë
W westrzédnëch i nordowëch dzélach kraju górzësti krôjòbrôz, na nordowim pòrénkù grzëpòwati. Na nordowim zôpadze i pôłniowim krańcu spòtikómë wikszim dzélã równiznë.  
### Wësokòsc terenu
*strzédnô wësokòsc: 500 m. n.r.m.
*nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Adriaticczé Mòrze)
*nôwëższi czëp:  2,386 m. n.r.m. (Maglić)
### Gruńtë wedle ùżiwaniô
*rolné gruńtë 42,2% (w tim 19,7% òrnëch gruńtów)
*lasë 42,8% (w 2011)
## Lëdze i spòlëzna
### Pòpùlacjô
*wielëna lëdztwa: 3,856,181 (wôrtosc szacowónô na lëpińc 2017)
*môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 128.
### Etniczné karna
thumb|Etniczny skłôd Bòsnie i Hercegòwinë
Bòsniacë 50,1%, Serbòwie 30,8%, Chòrwacë 15,4% (wôrtoscë szacowóné na 2013)
### Jãzëczi
bòsniacczi (państwòwi) 52,9%, serbsczi (państwòwi) 30,8%, chòrwacczi (państwòwi) 14,6% (wôrtoscë szacowóné na 2013)
### Religijné karna
thumb|Cerkwiô, katolëcczi kòscół i meczet w gardze Bosanska Krupa
mùzułmanie 50.7%, prawòsławié 30.7%, katolëcë 15.2%, 
### Ùrbanizacjô
thumb|Stôri Mòst w gardze Mostar – jeden òd symbòlów Bòsnie i Hercegòwinë
*mieskô pòpùlacjô: 40,1%
*wikszé miesczé westrzódczi: Sarajewò (stolëca) – 356,454 mieszkańców; Banja Luka – 185,042, Tuzla – 110,979, Zenica – 110,663, Bijeljina – 107,715, Mostar – 105,797 (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2013)
## Pòliticzny system
*òficjalnô pòzwa: Bòsniô i Hercegòwina
*pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika
*stolëca: Sarajewò
*czasowô cona: UTC+1 
*państwowé swiãto: brak na òglowòpaństwowi rówiznie; w Federacji Bòsnie i Hercegòwinë òbchòdzy sã Dzéń Samòstójnotë (1 strëmiannika) i Dzéń Państwòwòscë (25 lëstopadnika); w Repùbliczi Serbsczi òbchòdzy sã m.jin. Dzéń Respùbliczi (9 stëcznika)
*nôrodny himn: „Državna himna Bosne i Hercegovine” (*Państwòwi Himn Bòsnie i Hercegòwinë*) 
### Wëkònôwczô władza
* Przédnictwò Bòsnie i Hercegòwinë (kòlektiwny òrgan władzë, skłôdô sã z trzech nôleżników – Serba, Chòrwata i Bòsniaka; wëbiérô sã jich równoczasowno na sztërëlatną kadencjã).
### Ùstawòdôwczô władza
*Parlamentarné zéńdzenié Bòsnie i Hercegòwinë – dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô Jizba Przedstôwców (42 nôleżników na sztërëlatną kadencjã) i wëższô Jizba Nôrodów (15 nôleżników, jaczich zacwierdzëwają parlamentë aùtonomicznëch repùblik).

## Bibliografiô
*Bòsniô i Hercegòwina w „The World Factbook”

Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa