Pón Tadeùsz

**Pón Tadeùsz** (pòl. *Pan Tadeusz*) – epicczi pòémat Adama Mickiewicza. 

thumb|Pón Tadeùsz 

thumb|Pón Tadeùsz. Grzëbòbranié 

thumb|Pón Tadeùsz. Pòlowanié 

thumb|Pón Tadeùsz.Tadeùsz ë Telimena 
thumb|Pón Tadeùsz.Kòncert Jankiela
thumb|Pón Tadeùsz. Pòlonez 
## Geneza pòwstaniô
Aùtorã dokôzu „Pón Tadeùsz to je ostatni najachùnk na Lëtwie. Szlacheckô historiô z rokù 1811 i 1812 w dwanôsce knégach wiérszã” je Adóm Mickiewicz. Jegò pierszé wëdanié ùkôzało sã w Pariżu w 1834 rokù. Dokôz skłôdô sã z 12 ksãgów pisónych wierztã trzënôstozgłoskòwim.

Dokôz nen pisół Mickiewicz z mëszlą ò wërwaniu sã òd sztridów w kòłach pòlsczi emigracje w Pariżu. Miôł òn téż bëc wënadgrodzënim pòétë za to, że nie biôtkòwôł sã w lëstopadnikòwim pòwstanim.

Jinszą wôżną przëczëną do napisaniô „Póna Tadeùsza” bëła cëszk za rodną Lëtwą, chtërną òpisół w „Jinwòkacji”: „Lëtwò! Tatczëzno mòja! të jes jak to zdrowié. Kùli cã trzeba trzëmac, nen leno sã dowié, Chto cã stracył. Dzys snôżosc twòjã w całi zdobie Widzã i òpisëjã, bò teskniã pò tobie”.

## Òglowô zamkłosc
Całô akcëjô dokôzu mô môl na Lëtwie, we wsë Soplicowò w rokù 1811 i 1812. Przédnô mësla „Póna Tadeùsza”  tikô  tragëdnëch dzejów Jacka Soplëcë, chtëren pò latach przëchôdô w rodné starnë chòwające sã pòd pòstaceją ksãdza Robôka. Z nim parłãczi sã historëjô  sztridu ò zómk, chtëren kùńczi sã najachùnkã na Soplicowò. W dokôzu mómë téż wątk miłotë Tadeùsza i Zosi. 
„Pón Tadeùsz”  je téż pësznym òbrôzkã nôczôsny Pòlsczi  szlachecczi. Pòéta ùkôziwô ji apartné klasë, chtërnë wëjinaczają sã bòkadnoscą: mómë tuwò Stolnika Horeszkã- przedstójnika aristokracëji, bùsznégò póna. Mómë téż szlachtã strzédnobògatą- są to Soplicowie ë parcanëch szlachcëców- Dobrzińsczich.

## Dolmaczënczi
Wëdóny w 1834 rokù pòéma Adóma Mickiewicza dożdôł sã ju wëszi 50 dolmaczënków. Niedôwno dolmaczono „Póna Tadeùsza” na jãzëk kòrejańsczi – w 2005 rokù ë wietnamsczi- w rokù  2008, zôs na kaszëbsczi w 2012. Sprôwił to ùtwórca kaszëbsczi lëteraturë Stanisłôw Janke.

Wëdôwcą „Póna Tadeùsza” w kaszëbsczim jãzëkù je gduńskô Wëdôwizna Maszoperia Lëterackô wespół z Mùzeùm Pismieniznë ë Mùziczi Kaszëbskò- Pòmòrsczi w Wejrowie. 

## Film „Pón Tadeùsz”
W 1999 rokù na spòdlim pòematu pòwstôł film fabùlarny w reżisérie Andrzeja Wajdy.

We filmie wëstąpilë m.jin. :
*Michał Żebrowski − Tadeùsz Soplica
*Bogusław Linda − Jacek Soplica / ksądz Robôk
*Daniel Olbrychski − Gerwazy Rębajło
*Grażyna Szapołowska − Telimena
*Andrzej Seweryn − Sędzia Soplica
*Marek Kondrat − Hrabia
*Alicja Bachleda-Curuś − Zosia
*Krzysztof Kolberger − Adam Mickiewicz
*Siergiej Szakurow − kpt. Nikita Rykow
*Jerzy Bińczycki − Maciej Dobrzyński „Rózeczka”
*Marian Kociniak − Protazy Baltazar Brzechalski
*Jerzy Trela − Pòdkòmorzy
*Jerzy Grałek − Wojski Hreczecha
*Piotr Gąsowski − Rejent Bolesta
*Andrzej Hudziak − Asesor
*Marek Perepeczko − Maciej Dobrzyński „Chrzciciel”
*Cezary Kosiński − Bartłomiej Dobrzyński „Brzytewka”
*Władysław Kowalski − Jankiel

Mùzykã do filmù napisôł Wojciech Kilar.

## Bibliografia

*Stanisław Pigoń: „Pan Tadeusz”: wzrost, wielkość i sława. Studium literackie. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2001. ISBN 83-87893-50-1.
*http://gdynia.naszemiasto.pl/artykul/kaszubski-pan-tadeusz-juz-za-tydzien,634020,artgal,t,id,tm.html
Kategòrëjô:Lëteratura