open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wszëtkò dlô Gduńska

mały|Paweł Adamowicz - bùrméster Gduńska 1998-2019 (z WdG 2018-2019)
**Wszëtkò dlô Gduńska (WdG)** (pòl. *Wszystko dla Gdańska*) – pòliticzné karno z sëdzëbą we Gduńskù.  

## Historjô
Karno Wszëtkò dlô Gduńska mióło ùsôdzënié w 2018 przez bùrméstera Paweła Adamowicza. W tim samim rokù òdczas samòrządnich wëbòrów 2018 karno wëstôwiło kandidatów do gardowéj radzëznë ë Paweła Adamowicza na bùrméstera. Òbczas drëdżij tërë nen kandidat miół dobëté z 64,8%. 

22 stëcznika 2019 pò zabójstwié bùrméstera Adamowicza ògłoszono kandydaturã Aleksanrdë Dulkiewicz w wëbòrach 3 stëmiannika 2019 chtëra mióła dobëté z 82,2% pòparcé. 

## Strukturô ë aktiwistë

### Òrganizacjô
mały|Piotr Grzelak - przédnik WdG
W skład władz karna wchodzą 3 òrganë: Zarząd (reprézénatcjô), Radzëznô (nadzór), ë Komisjô Réwizijnô (nadzór), na czele stoji Przédnik.

### Władze gardu

#### Bùrméstrë

#### Vicebùrméstrë

#### Radzëni

## Koalicjô w Radzëznié Gardu Gduńska
mały|Skład Radzëznë 2018-2023KO - żółtiPiS - mòdri

WdG - czerwòni
17 gòdnika 2018 w Ùrzãdzé Gardu Gduńska mióła pòdpisône "Deklaracjô ò koòpòracji dlô miészczanék ë miészkańców Gduńska" (pòl. *„Deklaracji o współpracy dla mieszkanek i mieszkańców Gdańska”*), midzë karnã Wszëtkò dlô Gduńska ë Òbòwôtélską Koalicją (KO). Deklaracjô je céchã midzë karnã WdG ë KO w Radzëznié. Na céch koòpòracji Paweł Adamowicz pòwółał na sztelã vicebùrméstra Piotra Borawsczégò, radzëzniégò KO.

## Politëczné mëslë
Wiele nôleżników karna bëło czëdës nôleżnikamë PO. Karno pòarło kandidatów Eùropejsczéj Koalicji w wëbòrach do Eùropejsczégò Parlamentù 2019, w tim kandidaturã Magdaleny Admowicz. Pòparcé òtrzimôł téż Piotr Adamowicz w wëbòrach do pòlsczégò parlamentù 2019. Òdczas czérwcòwich wëbòrrów prezidencczich 2020 karno zbierało pòdpisë dlô Rafała Trzaskowsczégò.

## Pòparcé w wëbòrach
mały|Aleksandra Dulkiewicz - bùrméstrzëni Gduńska òd 2019

### Radzëznô

### Bùrméster
Rumùńsczi jãzëk

**Rumùńsczi jãzëk** (rum. *limba română,* ['limba ro’mɨnə]) - romańsczi jãzëk ùżiwôny przez 24 mln lëdzë 17,25 mln w Rumùńskô, kòl 2,7 mln w Mòłdawskô, Szpańskô (kòl 2 mln), Jitalskô (kòl 800 tys.), kòl 200 tës. w Izraelu, kòl 100 tës. w Serbjô ë kòl 400 tës. w Ùkrajinié. 

Do zôpisu tégò jãzëka ùżiwôna bëła cërëlicô do 1860, a dzys je łacëzniany alfabét (w Mòłdawskô cërëlicô bëła do 1989, a w Pòdniéstrzu (de iure Mòłdawskô) do dzys.

W rumùńsczim je wiele słów słowiańsczich, np.: *da* (jo), *ceas* (gòdzina, òd słowa *czas*), *război* (wòjna, òd  prasł. słowa **orzbojь*), *nevastă* (białka, prasł. *nevěsta), *duh* (dëch, prasł. *duxъ). Dzys slawizmë to 14% słów rumùńsczégò, le w XIX w. bëło jich pònôd 50%.

Òd XIX w. rumùńsczi bëł reromanizowny, czëli rëmôjownié niromańsczich słów i zastãpòwanié jich romańsczimi słowami.
mały|Bëtnota rumùńsczégò
W Kaszëbskô nie mòżnô studiowac rumùńsczéj filologji, le mòżnô w Pòlsce w Poznaniù i Krakòwié.

## Geograficznô pòzycjonowanié
[mały|Znajemnota rumùńsczégò w [Eùropejskô Ùnijô|EÙ, Mòłdawskô, Tërcjô ë Wojwodinié]]

### Rumùńskô
Wedle konstytucji Rumùsczi z 1991, rumùńsczi je ùrzãdnym jãzëkã w krôju.

### Mòłdawskô
Òd 2013 ùrzãdnym jãzëka je rumùńsczi w latach 1992-2013 bëł to rumùńsczi mionowany mòłdawsczi, a do 1989 mòłdawsczi bëł zôpisëwôny cërëlicą ë tak je do dzys w niéùznôwónym Pòdniéstrzu.

### Wojwodina
Artikel 6 sztatutu Aùtonomicznégò Regionu Wojwodini mówi, że ùrzãdnymi jãzëkama regionu są serbsczi, madżarsczi, słowacczi, rumùńsczi ë rusynsczi.

W spisënku z 2002 1,5% lëdzë w Wojwodinié wëbralo rumùńsczi za rôdną mòwã.

Kategòrëjô:Romańsczé jãzëczi
Klasiczni varianjt

**Klasiczni varianjt** *szt.* Klasyczni Wariant - je to pisënk zaproponowany przez kaszëbocentricznych Kaszëbów, jakò nowi pisënk dlô kaszëbsczégò jãzëka. Argùméntują to, że sztandardni wariant je zôbaro pòdóbni do pòlsczégò i nié òddôje wszëtczich kaszëbsczich zwãków.

Aùtorë tégò pisënkù gôdôją, że nen pisënk je kontinuacją pisënkù Cenowë, Lorentza ëtd.

## Alfabét
Alfabét klasicznégò varianjtù je baro chùtczi do sztandardnégò alfabétù z różnicamë:

Lëtera *Ąą* zmienia sã w *Õõ*

Lëtera *Ńń* zmienia sã w *Njnj*

Nowô lëtera *Úú* (zwãk /ʉ/) ta lëtera bëła zôpropònowana ju przez Friedricha Lorentza w 1911 jakò u̇.

Lëtera *Ww* jakò /v/ je zôpisôna jakò *Vv*, czëdë je to /w/ (zwãk /ł/) tëdë *Ww,*

Lëterë *Òò* ë *Ùù* na pòczątkù słów wiedno *Wo* ë *Wu*, a dzwuznak *Wò* téż wiedno *Wo.*

Pisënk téż zmiãkczô baro czãsto *i* jakò *ji.*

## Przikładë
Klasiczny pisënk z 1930, *Bënë ë buten*

*Bëło to przed vjici jak sto lat. Żił ve Vejrovje chcëvi ë popędlëvi szevc. Bjałka jevo muszëła dzeń ë noc robjic ë dostała za to – nabjité. Żądôł wod svojich môłëch dzeci, żebë so na chléb samë zarôbjałë. V młodim vjeku muszëłë bótë ë skorznje flekovac. Nji mogłë mu dosc narobjic, njerôz zabjerałë so njezręcznje do robotë ë tedë won je bjił (…)*

Sztandardni pisënk z 1996 r.

*Bëło to przed wicy jak sto lat. Żił we Wejrowie chcëwi ë pòpãdlëwi szewc. Białka jegò mùszała dzéń ë noc robic ë dostała za to – nabité. Żądôł òd swòjich môłëch dzecy, żebë so na chléb same zarôbiałë. W młodim wiekù mùszałë bótë ë skòrznie flekòwac. Ni mògłë mù dosc narobic, nierôz zabiérałë so niezrãcznie do robòtë ë tedë òn je bił (…)*

Klasiczni varianjt, 2018 r.

*Bëło to przed vjicé jak sto lat. Żił ve Vejrovje chcëvi ë pòpãdlëvi szevc. Bjałka jewo/jegò mùszëła dzénj ë noc robjic ë dostała za to – nabjité. Żõdôł wod svòjich môłëch dzeci, że bë so na chléb samë zarôbjałë. V młodim vjekú mùszëłë bótë ë skòrznje flekòvac. Nji mògłë mù dosc narobjic, njerôz zabjérałë so njezrãcznje do robòtë ë tedë won je bjił (…)*

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk
Maciej Płażyński

mały|Maciej Płażyński 2005
**Maciej Płażyński** (ùr. 10 gromicznika 1958 w Młynarach, ùm. 10 łżëkwiata 2010 w Smoleńsku) - pòlsczi jurista ë politikôrz. Wòjewoda gduńsczi (1990-1996), marszôłk Sejmu (1997-2001), jeden z liderów Akcji Wëborczéj Solidarnota (pòl. *Akcji Wyborczej Solidarność*), współùsôdzownik Naszińsczéj Platformë (pòl. *Platformy Obywatelskiej*, PO), poseł na Sejm III, IV ë V kadencji, senator ë vicemarszôłk Senatu VI kadencji (2005-2007). Òdszédł z PO w 2003, a w 2007 dołączëł do PiS. Bòdôj pòd kùńc łżëkiwiata 2010 miał ògłosic start w wëbòrach prezidencczich 2010. Zginôł 10 łżëkwiata 2010 w smoleńscziéj katastrofié.

## Priwatné żëce
Miół białkã Elżbietã ë troje dzecë Jakuba, Katarzynã ë Kacpra (pòlitkiôrza). 

## Ùpamiãtnienié
Je honoriwim nasziznianã gardów Młynary, Pùck, Pionek, Lidzbark Warmińsczi.

W Spòcé òd 16 łżëkwiata 2010 rondo przi ùlëcach *Bitwy Pod Płowcami* ë *Polnej* mó miono M. Płażyńskiego.

Miona M. Płażyńsczégò moją téż: rondo w Rëmji, Brësach, Pùckù, Nowim Dwórzé, Białéj Pòdlascziéj, wiadukt 800-lecô Dërszéwa ë aléjã we Gduńskù. 

W 2011 Maciej Płażyński òstôł patronã tramwaju  Pesa Swing 120NaG SWING Gduńsczich Autobusów ë Tramwajów ò numerã 1041.

W 2018 na Gduńsczim Ùniwersytecé pòwstół EkoPark miona Macieja Płażyńskiego w ktrërim je jégò pomnjik.
Tiraspol

mały|Troléjbùs we pòdniéstrowczéj fanie
**Tiraspol** (rum./moł. *Tiraspol/Тираспол,* rus. *Тира́споль,* ùkr. *Тирасполь*) je stolëcą nieùznanégò Pòdniéstrza, òficjôlnie trzëci nôwinkszi gard Mòłdawskô. Gard je na pòrénkòwim sztrądzé Dniéstera. 

Dzésdniòwi Tiraspol bëł ùsôdzòny przez rusczégò generalissima Alexandra Suvorova w 1792 rokù. Gard swiãtùje swòje swiãto 14 rujana.  

## Etimologiô
Toponim skłôda sã z dwóch grecczich słów *Τύρας* (greckô miono na rzékã Dniéster) ë *polis* czëli gard.

## Historiô

### Klasicznô historiô
Tiras bëł grecką kòlònią mionowaną *Miletus* prawdòpòdonié ùsôdzóną kòl 600 r. p.n.cz., ùsôdzóny kòl 10 kilométrów òd muni Dniéstera. Kòl 50 r. p.n.cz. bëł zdôbitë bez Tracjã.

W 56 r. n.cz. Rzimiónié òdbùdôwali gard ë prziłączëli do prowinji *Moesji.* Chùtkò pò tim gard bëł zôbity bez Gotów. 

### Ruskô ùsôdzédznié
Ruskô Jimperium pòdbiło zemiô do Dniéstera òd Òsmańsczégò Jimperium. W 1792 r. Ruskô armjiô wëbùdowałô fòrtifikacjã do trzëmóniô stróżi zôpôdnéj grańcë. Feldmarszôłk Alexander Suvorov je ùznôwóny za ùsôdzównika gardu. 

### Sowjecczi Tiraspol
Pò rusczéj révolucji Mòładawskô Aùtonomicznô Socjalistëcznô Repùblika Rôdzéckô bëła ùsôdzóna w 1924, ze stolëcą w Bałcé. Repùblika mióła trzë ùrzãdné jãzëczi: rumùńsczi, ùkrajińsczi ë rusczi. Stolëca bëła zmiénionô na Tiraspol 1929 rokù. 

W 1940 rokù przez pakt Ribbentrop-Mołotov ZSRR wskazała Rumùńskô bë ta òddôła Bessarabjiô. Ë ùsôdzóno nową rôdzécką repùblikã Mòłdawską Socjalistëczną Repùblikã Rôdzécką z dzésdniowéj Mòłdawskô (z Pòdniéstrzém). 

### Postsamòstójnotné
W 27 stëcznikù 1990 rokù pò referendum gard Tiraspol ògłósił samòstójnotã ë gard kòl *[[Bender]]* téż to miół zrobioné. 

2 séwnika 1990 Tiraspol stôł sã stolëcą nowéj rôdzécczéj repùbliczi Pòdniéstrza. 

## Szpòrt
Dwa przédné karna futbalã są: *[[Sheriff Tiraspol]]* ë *[[FC Tiraspol]].* Sheriff je nôdobiwkòwim karnã mòłdawsczégò futbala. 

## Bùteczné lenczi
Kaszëbsczi kùch marchewny

**Kaszëbsczi kùch marchewny** - to je kùch ùpiekłi z casta z czëstą sódą. Mòże gò zrobic tak: kòrzenie marchwi (0,5 kg) ùriwòwac na riwce. Przë tim do mączi 3 sklònczi (kòl 0,5 kg) wząc cëczer - 1 sklónka i dodac òléj - 1 sklónka, a tej wbic trzë jaja. Na kùńc dodac sódã – 1 łëżeczka, kąsk solë i cynamón - 1 łëżeczka, a razem dobrze wëmiészac. Tak zrobioné casto włożëc na blachã i wsadzëc na szterdzescë minut do piekarnika (170°C) i piec.

## Bùtnowé lënczi
* ''Kaszubski kuch marchewny''
* ''Kaszubski kuch marchewny''

Kategòrëjô:Kaszëbskô kùchnia
Kacper Płażyński

mały|K. Płażyński 2019
**Kacper Maciej Płażyński** (ùr. 10 maja 1989 we Gduńskù) - pòlsczi politikôrz ë adwokata, kandidat na bùrméstera Gduńska 2018, radzëzny Gduńska 2018-2019, poseł na sejm IX kadencji. òtrôk Macieja Płażyńskiego.

## Żëcopis

### Edukacjiô ë robòta
Je absolwentã Gruntowéj Szkòły nr. 74 we Gduńskù ë II LO we Sopòcé. Ma titel magistra prawa. Miół kancelariã we Gduńskù. 

W 2019 zaregistrowôł sã jakò bezrobòtny dzãka czemù dostôł 20.000PLN. Wiwołało to wiele kontrowérsji, np. czë òsoba mójąca majątk kòl 900.000PLN mòże bëc zaregistorwany jakò bezrobòtny. K. Płażyński gôdô, że miół taczé prawò.

### Politicznô aktiwnota
Pò parlamentarnych wëbòrach 2015 zostôł nôleżnikã Prawa ë Sprawiedlënota (pòl. *Prawo i Sprawiedliwość*, PiS). Kritikowôł politikã bùrméstera Pawła Adamowicza. 26 łżëkwiata 2018 przédnik PiS Jarosław Kaczyński ògłosił, że Kacper Płażyński mdzë kandidatã na bùrméstera Gduńska z PiSù. Jégò wëbòrczim céchã bëło *Gduńsk najich snów (pòl. Gdańsk naszych marzeń).* W drëdzij tërze wëbòrów miôł przerzniãté z Pawłã Admowoiczã, ùziskując wëszłosc 32,2%.

W wëbòrach parlamentarnych 2019 kandidowôł do Sejmù z gduńsczégò òkrãgù z listë PiSù. Òstôł posłã.

## Priwatné żëce
Mó białkã Natliã òd 2018.

## Bùtnowé lënczi
Kapitalizm

**Kapitalizm** – system gòspòdarczi òparti na priwatny włôsnoscë strzodków produkcji i w kònsekwencji czerpaniô z nich zyskù, i na swòbòdnym òbroce dobrama w ramach rënkù; stąd téż gòspòdarka kapitalisticznô nazéwónô je téż gòspòdarką rënkòwą. Swòbòda dzałalnoscë na rënkù przejôwiô sã w pòstacji wòlny przedsãbiorczoscë, wòlnégò òbrotu towarama i ùsługama, swòbòdnégò òbrotu prawama włôsnoscë, jistnieniô sprôwnëch institucji finansowëch i na wòlny kònkùrencji pòmidzë pòdmiotama.

Ekònomiscë, historicë, ekonomiscë politiczny i socjologòwie w swòjich analizach kapitalizmù przejmùją szeroczi wachlôrz perspektiw i rozpoznają różné jegò fòrmë w praktice. I tak westrzód nich znôjdują sã m.in. leseferizm i wòlnorënkòwi kapitalizm, abò kapitalizm państwòwi i kapitalizm òpiekùńczy. Różné fòrmë kapitalizmù, w różnym stopniu traktują taczé zagadnienia jak m.in. wòlny rënk, włôsnosc państwòwô, przeszkòdë dlô wòlny kònkùrencji czë prowôdzenié przez państwò pòliticzi spòłeczny. Stãpień kònkùrencji na rënkach, rolô interwencji i regùlacji, a téż zakres włôsnoscë państwòwi różnią sã w zôleżnoscë òd mòdelu kapitalizmù. Zakres, w jaczim różné rënczi są wòlné i zasadë òkreslającé włôsnosc priwatną są kwestią pòliticzi i przëjãtëch strategii ekònomicznëch. Wiãkszosc jistniejącëch gòspòdarków kapitalistycznëch to gòspòdarczi mieszóné, chtërne parłączą elementë wòlnégò rënkù z interwencją państwa i w niechtërnëch przëpôdkach planowanim gòspodarczim.
Kategòrëjô:Ekònomijô
Kiszëniów

**Kiszëniów** (rum. *Chișinău*, cyryl. Кишинэу, wym. []; ros. Кишинёв) – stolëca ë nôwikszi gard Mòłdawijë na prawie landu. Wiéchrzëzna gardu skłôdô 571 km², lëdztwò 690 000 (stój na 2018). Je ùsadłe nad rzéką Byk

## Historëjô
Kiszëniów założony w 1436 roku.                             
mały|Ratusz w Kiszëniówe
Zwëczajnô pòdzemnica

mały|Zwëczajnô pòdzemnica 
**Zwëczajnô pòdzemnica** (*Lasius flavus*) – to je ôrt dosc môłi mrówczi z rodzëznë mrówkòwatëch (*Formicidae*). Òna żëje np. w ògrodach m. jin. na Kaszëbach. Jich mrowiszcza mògą miec sztôłt môłëch piôskòwëch kòpców.

## Lëteratura
* Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, s. 207 

## Bùtnowé lënczi

* m.jin. ''Lasius flavus''

 

Kategòrëjô:Òwadë
Trzëfarwny proliszk

**Trzëfarwny proliszk** abò **jaskùlczé òczka** (*Viola tricolor* L.) - to je roscëna z rodzëznë proliszkòwatëch (*Violaceae* Batsch). Ten proliszk rosce m. jin. na Kaszëbach. Nadmòrzczi proliszk (*V. tricolor subsp. curtisii* (E. Forster) Syme. = *V. tricolor var. maritima* Schweigg.) rosce m. jin. na dunach kòl Bôłtu.


Image:Viola_tricolor_LC0041.jpg|15px *Viola tricolor*
Image:Wildes stiefmuetterchen.JPG|*Viola tricolor*var. *tricolor*
Image:Viola_tricolor_whole.jpg|*Viola tricolor*
Image:Fiołek trójbarwny Viola tricolor var. maritima.jpg|*Viola tricolor*var. *maritima*
Image:Viola_tricolor.jpg|*Viola tricolor*
Image:Viola tricolor 2006.jpg|*Viola tricolor*
Image:Styvmorsviol.jpg|*Viola tricolor*
Image:viola_tricolor.jpeg|*Viola tricolor*
Image:Fiołek ogrodowy wisnia6522.jpg
File:Viola tricolor maritima.jpg|*Viola tricolor*var. *maritima*


## Lëteratura

B. Sychta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 84

Kategòrëjô:Bòtanika
Perikòpë smôłdzyńsczé

**Perikòpë smôłdzyńsczé** - to są rãkòpisë ze Smôłdzëna pòwstałé na przełómanim  XVII i XVIII w. Perikòpë są do stronë 256, a razã je 520 strón tekstu. Jegò aùtorã bë mógł bëc pastor J.M. Spòrgius. W drëdżim dzélu są jesz niejedne mòdlëtwë np. Òjcze nasz, a ni le lekcje i ewangelie. Te dwajãzëczné kaszëbskò-niemiecczi rãkòpisë wëdôł i òmówił F. Hinze w 1967 r.
## Lëteratura
* Tréder J.: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - Gduńsk 2014, ss. 75-76 

 
Kategòrëjô:Lëteratura
Tãgódka

**Tãgódka** abò **wëzgódka** - to je zadanié do wëzgòdniãcégò. Wiele młodëch Kaszëbów lubi wëzgadëwac. Nierôz wëzgòdnąc nie je letkò np. takô: w kùzni nie mieszkóm, w ògniu sã nie smażã, chto sã mie dotknie, tegò zarô sparzã - żôgówka. Dosc znónô je jinô wëzgódka: nie bòdze, chòc mô rodżi, nie chòdzy, chòc mô nodżi - stół. Biwają téż krziżné tãgódczi, a rozrzeszec je, nierôz nie je letkò.

## Lëteratura
*B. Sychta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 37.

*B. Sychta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, ss. 332-336.

*B. Sychta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, s. 88.

## Bùtnowé lënczi

*‘’nauka języka Kaszubskiego‘’

Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Wòjcech Błaszkòwsczi

**Wòjcech Błaszkòwsczi** (pol. Wojciech Błaszkowski; ùr. 1908 w Gòwidlënie - ùm. 2001 rokù) – to béł etnograf. Ùsôdzca etnografnëch dokazów, np. *„Hafty regionalne na Pomorzu Gdańskim”* (1983) czë *„Haft kaszubski”* (1965). Òn ùmarł w 2001 rokù, a pòchòwóny je w Wejrowie. 

## Lëteratura

## Bùtnowé lënczi
*nôdgroda m. Òskara Kòlberga 
*''Wojciech Józef Błaszkowski''

 
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura 
Kategòrëjô:Kaszëbi
Parafialné Mùzeum w Żukòwie

**Parafialné Mùzeum w Żukòwie** je jinstitucją kùlturë założoną w 1991 rokù. Jegò robòta polégô na rozkoscérzanim kùlturë m. jin. Kaszëbów w kraju ë za grańcą. W nim są téż kaszëbsczé nôdpisë. Sedzbą Mùzeum je Żukòwò - zarô przë stôrim bùdinkù kòscoła, w chtërnym czedës mòdlełë sã norbertanczi. W nim je m.jin. dosc wiele stôrëch wësziwków np. òrnôt wëszëti przez Jadwigã i Zofiã Ptôch.

## Lëteratura

## Bùtnowé lënczi
*ò Mùzeum

Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Kategòrëjô:Kartësczi kréz
Kategòrëjô:Kaszëbë
Charzëkòwë

mały|Charzëkòwë 
**Charzëkòwë** (pò pòlskù *Charzykowy*) – są wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Chònice. Wies je nad Charzëkòwsczim Jezorã. Tu w 2011 rokù mieszkało 1492 lëdzy. W Charzëkòwach rosce kaszëbskô wika. 

## Lëteratura
* Marian Biskup, Andrzej Tomczak, Mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w., Toruń, 1955, s. 81 
*"Polsko-Kaszubski Słownik Nazw Miejscowych i Fizjograficznych" / "Pòlskò-Kaszëbsczi Słowôrz Miestnëch ë fizjografnëch Mión", wydanie I, Gdańsk 2006 Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie pod redakcją Andrzeja Chludzińskiego

## Bùtnowé lënczi

* ''Charzykowy'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Chònice
Macéj Bańdur

**Macéj Bańdur** (pol. *Maciej Bańdur*) – kaszëbsczi jãzëkòznôwca, dzejôrz, szkólni kaszëbsczégò jãzëka. Główni redachtor «Skrë». Prôcownik Instutitu Slawisticzi Pòlsczé Akademie Naùk. Pòpùlarizator klasiczné òrtografie kaszëbsczégò jãzëka.

Je aùtorã kaszëbsczégò przekładu ksążczi *[[Môłi Princ]]* Antoine'a de Saint-Exupérygò.

## Przëpisë


Kategòrëjô:Jãzëkòznôwcë Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk
Piszczący szlapnik

**Piszczący szlapnik** (*Actitis hypoleucos* L.) - to je môłi ptôch z rodzëznë bekasowatëch. Òn żëje na m. jin. Kaszëbach np. krótkò wsë Jaséń. Tam je jezoro, a na jego òstrowach òn biwô. Piszczący szlapnik przëlatuwô tu na zymkù. Òn piszczi czej sã nerwùje, a nie lëdô trzóskù i temù tu nie je wòlno mù robic òdjimków. 
## Bùtnowé lënczi
*Piszczący szlapnik 

## Lëteratura
*Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).

 

Kategòrëjô:Bekasowaté
Würzburg

thumb|Würzburg
**Würzburg** - to je gard w Miemiecczi Federatiwny Repùblice. Tu je katédra, chtërną zaczãlë bùdowac w 1045 rokù.

Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi
Kategòrëjô:Ùzémczi artiklów
Stanisłôw Peplińsczi

**Stanisłôw Peplińsczi** (pòl: *Stanisław Józef Pepliński*) (ùr. 19 strumiannika 1917 rokù w Skòszewie - ùm. 2002 rokù) - to béł ksądz, 
Pò maturze òn zaczął sztudérowac w Dëchòwnym Seminarium w Pelplënie. Stutthof to béł lager, do chtërnégò gò w wòjnie wësłelë, a jegò numer to 37191. Tam òn przeżił, a 1948 rokù dostôł ksãżewsczé swiãcenia. Jakno ksądz béł pòsłóny do Chònic na dosc krótczi czas. Pò wòjnie òn béł jaczis czas w bòlëcë.
 

## Bùtnowé lënczi
*''Stanisław Józef Pepliński''

Kategòrëjô:Kaszëbi
Kategòrëjô:Stutthof
Saarbrücken

thumb|Saarbrücken
**Saarbrücken** (fr. *Sarrebruck;*, luks. *Saarbrécken*) - to je nôwikszi gard Miemiecczi Federacëjny Repùbliczi, je nad rzéką Saarą. 

Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi
Kategòrëjô:Ùzémczi artiklów
Dortmund

thumb|Dortmund
**Dortmund** - to je nôwikszi gard Miemiecczi Federacëjny Repùbliczi.

Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi
Kategòrëjô:Ùzémczi artiklów
München

thumb|München
**München** - to je nôwikszi gard Miemiecczi Federacëjny Repùbliczi. Tu je katédra, chtërną zaczãlë bùdowac w 1468 rokù.

Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi
Kategòrëjô:Ùzémczi artiklów
Siedlce

mały|300px|left|Siedlce

**Siedlce** (biôłor. Седльцы, rus. Седльце) – to gard ë gminô w siedlecczim krézu, w Mazowiecczim wòjewództwie.

## Słôwny lëdze
* Lidia Chojecka
* Marcin Mroczek
* Rafał Mroczek
* Artur Boruc

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Mazowiecczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Rafael Orozco Maestre

mały|right|Rafael Orozco Maestre
**Rafael José Orozco Maestre** (ùr. 24 strëmiannika 1954 - ùm. 11 czerwińca 1992) béł Kolumbiô spiéwôrzã.   

## Diskògrafijô
* 1975：**Adelante**
* 1975：**Con emoción**
* 1977 - **Binomio de oro**
* 1977 - **Por lo alto**
* 1978 - **Enamorado como siempre**
* 1978 - **Los Elegidos**
* 1979 - **Súper vallenato**
* 1980 - **Clase aparte**
* 1980 - **De caché**
* 1981 - **5 años de oro**
* 1982 - **Festival vallenato**
* 1982 - **Fuera de serie**
* 1983 - **Mucha calidad**
* 1984 - **Somos vallenato**
* 1985 - **Superior**
* 1986 - **Binomio de oro**
* 1987 - **En concierto**
* 1988 - **Internacional**
* 1989 - **De Exportación**
* 1990 - **De fiesta con binomio de oro**
* 1991 - **De américa**
* 1991 - **Por siempre**

## Bùtnowé lënczie

* Discogs
* MusicBrainz
* Allmusic
* Biography Rafael Orozco

Kategòrëjô:Mùzycë
Kolumbiô

**Kolumbiô** (szp: *República de Colombia*) je państwã w Pôłniowi Americe. Stolëca i nôwikszi gard to Bogotá. Tu sa wëszawë Andë i je stolemna rzeka Amazonka. 


Gabriel Garcia Marquez, 2009.jpg|Gabriel Garcia Marquez
Catedral de Sal de Zipaquira.jpg|Catedral de Sal de Zipaquira
52 - Ipiales - Décembre 2008.jpg|Santuario de las lajas


CAÑO CRISTALES, EL RÍO DE COLORES.jpg|Caño Cristales


Plaza Villa de Leyva.jpg|Villa de Leyva


Complejo Funerario 1, Parque Arqueológico de San Agustín.JPG|Parque Arqueológico de San Agustín
Rafael Orozco 1992.jpg|Rafael Orozco Maestre
Juanes 2008.06.25 002.jpg|Juanes


## Bùtnowë lënczi

Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika
Króléwc

**Króléwc** kv''.'' *Królévc* (rus. Калининград*, Kaljinjingrad,* miem''.'' *Königsberg,* lët*. Karaliaučius*) - gard w Rusczi przë mùni Pregołi do Swieżégò Zôlója. Stolëca królewiecczégò òbwodu. 

W latach 1993 - 2022 Króléwc bëł partnersczim gardã Gduńska.

## Pòłożenié
Króléwc leżi na Sambésczim Półòstrowie. 35 km òd pòlsczé grańcy, 75 km do lëtewsczé grańcy ë 1289 km òd Mòskwy.

Histrorëcznié lëżi w Prësach ë Sambji.

## Miono
Pierszô prësczi miono bëło *Tuwangste.*

W 1255 Krziżacë zdôbëli gard ë wëbùdowali zômk *Regiomontium.* Co òznoczi *Królewskô Góra* pò miemieckù *Königsberg* Königs - Króla, Berg - Góra. 

W czasach rządów miemiecczich òficjalne miono bëło *Königsberg.* 

Òd tégò miona pòchodzą òdpòwiedniczi w jinszich jãzëkach: pòl. *Królewiec*, prës. *Kunnegsgarbs,* cz''.'' *Královec,* lët. *Karaliaučius.*

Stôre rësczé miono bëło zôpisëwane jakò Королевец (tr. *Koroljewjec*).

Pò zdôbëcu gardù przez Czérwoną Armjã do 4 lëpińca 1946 ùżiwano miemieczégò miona zôpisëwanégò w cërëlicy Кёнигсберг (tr. *Kjonigsberg*) czëj (4 lëpińca) ùchwalono òficjalne rusczé miono Калининград (tr. Kaliningrad) na tczã sowiecczégò przesprôwca Michaiła Kalinina - chtëri pòdpisôł rozkôz wëkoniania mòdrù pòlsczé jinteligencji ë generałów w Katyniu. 

Miono Kaliningrad bëło òficjalnym miona w pòlsczim jãzëkù do 9 maja 2023 czëj Kòmisjô Standarizacji Mion pòza Grańcami Pòlsczé Repùbliczi (pòl. *Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej*) ùchwaliła, że zalécô sã ùżiwanié miona *Królewiec*, a miono *Kaliningrad* je niezalécane.

Dzél miészkańców Króléwca je za pówrotã do starégò miona Кёнигсберг. W 2012 karno aktywstów *Amberkant* stworziło peticjã bë pòwrócëc do miemieczégò miona. Peticjã pòdpisało kòl 400 tës. lëdzë w Rusczi. Bùrméster ë Guwernator pòwiedzeli, że nie są procëm zmianie le nié terô.

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Króléwc
Schwäbisch Gmünd

thumb|Schwäbisch Gmünd
**Schwäbisch Gmünd** - to je gard Miemiecczi Federacëjny Repùbliczi, je nad rzéką Rems. 

Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi
Kategòrëjô:Ùzémczi artiklów
Libiô

**Libiô** – państwò w nordowi Africe, ze stolëcznym gardã Tripòlis. Greńczë z Algerią, Czadã, Egiptã, Nigrã, Sùdanã ë Tunezją Algierską, Czadã, Egiptã, Tunezją. Ùrzãdowim jãzëkã Libii je arabsczi jãzëk, a główną religiã je islam.

## Historiô
W anticznym czasu Libiô bëła dzélã rzimsczégò jimperium. Pò wiele zmianach w historii òsta sã dzélą jimperium òsmańsczégò, a pòtemù italską kòlonią. 1 séwnika 1951 Libiô zwëskała samòstójnotã i stała sã królestwã. Równak w 1969 doszło do zamachù stanu, chtëren doprowadzył do òbjimniãcô władzë w kraju przez Muammara Kadafiégò.

W 2011 roku doszło do libijsczégò pòwstaniô, czerowónégò procëm reżimu Kadafi. Pòwstanié to doprowadzyło do òbaleniô Kadafi i znacznëch zmian w kraju. Òd ti pòrë Libiô bëła placã pòliticzny  niegwësnotë i zbrojnëch kònfliktów.

## Geografiô
### Pòłożenié
Libiô je państwã w nordowi Africe kòl Strzódzemnégò Mòrza. Wôżné gardë to Ajdabiya, Al Khums, Banghāzī, Mişratah, Sabha, Surt, Tripòlis, Zuwārah. 

### Wiéchrzëzna
1,759,540 km²

### Lądowé grańce
Algieriô - 982 km, Czad - 1055 km Egipt - 1115 km Niger - 354 km Sùdan - 383 km Tunezjô - 459 km.

### Brzegòwô liniô
1,770 km

### Klimat
Westrzódzemnomòrsczi wzłuż ùbrzégu, piôszczësty wewnątrz kraju.

### Ùsztôłcenié terenu
W wikszosci jałowe plasczé rówiznë, płaskowëże, dépczi.

### Wësokòsc terenu

* strzédnô wësokòsc: 423 m. n.r.m.
* nôniższô wësokòsc: -47 m. n.r.m. (Sabchat Ghuzajjil)
* nôwëższi czëp: 2,267 m. n.r.m. (Bikku Bitti)

### Gruńtë wedle ùżiwaniô

* rolné gruńtë: 8.7% (w tim 1% òrnëch gruńtów)
* lasë: 0.1% (wôrtoscë szacowóné na 2023)

## Sprôwné pòdzelenié
mały|Òkrãża Libii
W Libii je sprôwné pòdzelenié na òkrãża (ar. *szabija*).

**Òkrãża:**
# Al-Butnan
# Al-Dzabal al-Achdar
# Al-Dzabal al-Gharbi
# Al-Dzifara
# Al-Džufra
# Al-Kufra
# Al-Marakib
# Al-Mardz
# Al-Wahat
# An-Nukat al-Chams
# Az-Zawija
# Bengazi
# Darna
# Ghat
# Marzuk
# Misrata
# Nalut
# Sabha
# Syrta
# Trypolis
# Wadi al-Hajat
# Wadi asz-Szati
## Lëdze i spòlëzna

### Pòpùlacjô
* Ledztwò: 6 448 000 mieszkańców

### Etniczné karna
Berberowie ë Arabowie 97%, jinsze 3% (w tim Egipcjanie, Grecë, Hindùsë, Włoszë, Maltańczicë, Pakistańczicë, Tunezijczicë, ë Tërczi)

### Jãzëczi
Arabsczi (òficjalny), Italsczi, Anielsczi (w dużich gardach); Tamazight (nafusi, ghadamis, sokna, audżila, tamaszek)

### Religijné karna
islam sùnnicczi 90-95%, ibadizm 4.5-6%

### Ùrbanizacjô

* mieskô pòpùlacjô: 81.6%
* wikszé miesczé westrzódczi: Tripolis (stolëca) –1,183,000 mieszkańców, Misrata – 984,000, Bengazi – 859,000 (w 2023)

## Przëpisë

## Bibliografiô

* Libiô w The World Factbook

Kategòrëjô:Afrika
Ekstraklasa

**Ekstraklasa** je to nôwikszô liga pùczkarskô w Pòlsce. W latach 1927-39 miała nazwã **Liga**, a w latach 1948-2008 miała nazwã **I Liga**. 

## Bùtnowé lënczi
*http://www.90minut.pl/strona.php?id=rozgrywki_mp
Kategòrëjô:Szpòrt
Kategòrëjô:Pòlskô
Stanisłôw Neblëk

**Stanisłôw Neblëk** (szl. Stanisław Neblik, ùr. 1965 w Radzyjowie, terô czãsc Rëbnika) – szląsczi pòeta, pisôrz, dolmaczéra, spòlëznowi dzejôrz, spółaùtor słowiôrza szląsczégò jãzëka.

## Bibliografiô
* Stanisław Neblik, «Do rymu po naszymu abo ślōnski miszmasz». Kotórz Mały: Silesia Progress, 2016. ISBN 9788394264369
* Stanisław Neblik, «Jak skrzŏt Kōnda z ptŏkym Cudŏkym bera ôbudziyli». W: «Czytej bajtlōm kożdy dziyń: antologia bajek z konkursu na bajkę po śląsku», zbiorczô robòta. Katowice: Regionalny Instytut Kultury w Katowicach, 2019. ISBN 9788395283383
* Stanisław Neblik, «Bojki Fojermana». Kotórz Mały: Silesia Progress, 2021. ISBN 9788365558374

## Bùtnowé lënczi
Starna Neblëka z jegò wierztama

Kategòrëjô:Szląsczi pisarze
Apfelzyna

thumb|200px|right|Apfelzynë

**Apfelzyna** to je miodno-kwasny brzôd ò apfelzynowi skórce. To sã docygô, że môlã pôchôdaniégò apfelzynë są Chinë. To je téż docygóné, że prawie z Chin òna rëgnãła do Eùropë. Apfelzynowi sok mô skòpicą askòrbinowégò kwasu (tj. witaminë C). Apfelzyna je w przédny rédze produkòwónô w Brazylii, Chinach ë w Indiach. Na Kaszëbach òna nie rosce.
Prudnik

**Prudnik** (miem. *Neustadt in Oberschlesien*, cz. *Prudník*, szl. *Prudnik, Prōmnik*) – to je gard w òpòlsczim wòjewództwie. Prudnik je stolëcą prudnicczégò krézu.
mały|left|250px|Rôtësz
* Lëdztwò gardu: 21 170 (2018)
* Wiéchrzëzna gardu: 20,50 km²

Terô gard je pòlsczi, le w swòji historëji òn słëchôł téż Miemiecczi, Czesczi, Aùstrijczi.

## Stôrodôwnotë ë turistné atrakcëje
* Wieża Woka
* rôtësz
* willa, dar. Kościuszki 1A
* kòscół swiãtégò Michała Archanioła
* kòscół swiãtégò Piotra ë Pawła
* klôsztor francyszkańsczi

## Partnersczé gardë
Prudnik je partnersczim gardã:

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

* Prudnik.pl
* Prudnik (Prądnik) w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Òpòlsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Pòlitejizm

mały|Prësczi bògòwie (Peckols, Perkunas, Potrimpo)
**Pòlitejizm** (z stgr. πολύς *polys – "lëczny"* + θεός *theos – "bóg"*), abò **wielobóżstwò –** wiara w bëtnosc wieloraczëch bògów (np. religijô Słowianów, religijô starożëtni Grecji, starożëtnégò Rzimu, starożëtnégò Egiptu, wierzenia Azteków, shinto, hindujizm) Wedle judajizmu, chrzescëjaństwa ë islamu, wielobóżstwò je grzéchã.

W pòlitejisticznëch religiach bògòwie mają zdefiniowané òsobòwoscë ë sferë, chternima sã zajimają (np. ùraniczné bóżstwë, telluriczné). Na przemiar w starożëtni Grecji Pòsejdón béł bògã mòrza, a Afrodita – bòżëną miłotë. Pòlitejisticzné bóżstwë mògą w mitach rodzëc sã, zakòchac sã, biôtkòwac sã midzë sobą. Zazwëczôj nié sã wielewiedzącé ni wielemògącé, chòc sã strodżészi niż lëdzë ë niesmiertelni. 

Znanką wikszoscé pòlitejisticznëch religiów je bëtnosc panteónów, czëlë hierarchijów bóżstw. Bògów zazwëczôj łączi krewniactwò abò małżeństwò. Pòlitejistë mają téż mitologiã - historie o bògach, ò zôczątkò swiata ë jinszé.

Wedle islamu ë judajizmu nawet niechterné òdłamë chrzescëjaństwa to pòlitejisticzné religie, bò mają kùlt Swiãti Trójcë

## Zobacz też

* Monotejizm
* Religijô Słowian
* Religijô Prësôków

Kategòrëjô:Pòlitejizm
Kategòrëjô:Religijô
Afrodita

**Afrodita** (stgr. Ἀφροδίτη *Aphrodítē* „wdzëk, snôżosc”, łac. Venus) – w grecczi mitologii bòżëna miłotë, snôżoscë, kwiôtów, płodnoscë ë pòżądnoscë. Nôbarżi znónô anticznô ë greckô bòżëna.

Ji rzimską òdpòwiedniczką je Wenus (Wenera).

## Narodzënë

## Dalszi kawle

## Atribùtë ë miona

## Afrodita w filozofii

## Ikonografia

### Symbòle

## Dopisczi

Kategòrëjô:Òlimpijsczi bògòwie
Karwieńskie Błota

mały|Karwianka, droga w czerënkù Karwiéńsczich Błot
**Karwiéńsczé Błota** (pol. *Karwieńskie Błota*, niem. *Karwenbruch*) – òbéńda bagniskòwò-trzãsawiskòwô w Nadmòrsczim Parkù Krajòbraznym (w bezpòstrzédnym sąsedztwie Bôłtu), na zôpôd òd Karwi i Kãpë Òstrowsczi, na wschód òd Wierzchùcyńsczich Błot i ùscégò rzeczi Piôsznicë.

W 1599 rokù na òbéńdze błot òstała założonô przez starostã Jana Wejhera miescowòsc Karwiéńsczé Błoto (terô Karwiéńsczé Błoto I i Karwiéńsczé Błoto II), zasedlonô przez scygniãtëch òsadników òlãdersczich (główno mennonitów). Òsadnicë òsuszëlë czãscowò òbéńdã błot i zamieszkiwalë w zwartim karnie jaż do pierszich lat XX stalata (zachòwùjąc włôsné, specyficzné kùlturã, jãzëk i tradycje).

Na terenie miescowòsce Karwiéńsczé Błoto I znajdëje sã zabëtkòwi smãtôrz ewanielicczi.

## Òbaczë téż

Kategòrëjô:Religijô
Kategòrëjô:Historiô
Czëngëz Ajtmatow

**Czëngëz Ajtmatow** (kirg. *Чыңгыз Айтматов*, 10.12.1928–10.06.2008) béł kirgiskim pisôrzã ë publicystą. Pisôł pò kirgiskù ë pò rëskù. Jeden z przedstawicelów tzw. magicznégò realizmù. Stôł sã znóny pò napisanim ksążczi «Dżamila» (1959.), jaczi akcjô dzeja sã òbczas drëdżi swiatowi wòjnë. Za nén róman miôł dostóné Nôdgrodã Lenina.

W Ajtmatowowi ùtwórczoscy sparłączoné są realizm ë legendë, mòtiw lëdowi kirgisczi kùlturë, témë hùmanizmù ë głąbi człowiectwa.
Biôłi parôcz

**Biôłi parôcz** (rus. Белый пароход, Bielëj parochod, kyrg. Ак кеме, Ak keme) – ksążka kyrgysczégò runitë Czëngëza Ajtmatowa. Bëła napisónô i wëdónô pò ruskù w 1970 rokù. Sparłącziwô brutalny òpis realiów żëcégò w górach sowiecczégò Kyrgystanu z lëdowimi mitama, legendama i wierzeniama. Na pòdstawie ksążczi pòwstôłë filmë: «Biôłi parôcz» w 1975 w reżëserii Bołotbeka Szamszëjewa ë «Szambala» w 2020 w reżëserii Artëkpaja Sujundukowa.

Nie bëła tłómaczonô na kaszëbsczi jãzëk, le są dostãpné przekładë pòlsczi (*Biały statek*) ë niemiecczi (*Die Weisse Dampfer*).
Luce (maskòtka)

thumb|Luce
**Luce** (it.&#x2009;'wid') to je òficjalnô maskòtka Jubileùszowégò rokù 2025. Ùsôdzonô przez Simone Legno, gwôscëcéla firmë tokidoki, przedstôwiô òna Katolëcczégò pielgrzima. Luce mô tósza co sã nazéwô Santino a téż drëchów Fe, Xin, i Sky. Projektë Luce i ji drëchów òstałë stwòrzoné na ôrt pòstacëjów z Japòńsczim kreskówków, Anime. 

Mdze òna reprezentérowac Watikan na Lucca Comics & Games w 2024 rokù, a także Expo 2025 w Òsace﻿. 

## Òpisënk
Luce mô mòdré klatë i nosy na so żółti mańtel, żółti na tim mańtlu je farwą co narzesziwô do fanë Watikanu. Mô téż lôskã pielgrzima a téż brëdne bótë, co przedstôwiają "dłëgą i drãgą rézã". Ji òczë mają akcent w sztôłce mùszlë pectena, tradicjowi symbòl Katolëcczi pielgrzimczi. Luce nosy téż różańc na swòji szëje. 

## Kòntrowersje
Luce bëła miłą niespòdzónką dlô Katolëcczich lubòtników Japòńsczich kreskówków anime, òd razu dostała wiele céchùnków i dobrich na ji témat kòmentôrzë. Równak nie wszëtcë bëlë pòd wrażenim; barżi tradicjowi kòmentatorzë pòstrzégelë maskòtkã jakno sromã dlô Katolëcczi cerkwie i głëpòtã, żebë reprezentérowac jejich wiarã. 

## Przëpisë

#
Bp Bernat Tissier de Mallerais

**bp Bernat Tissier de Mallerais,** frãc. *Bernard Tissier de Mallerais* (ùr. 14 séwnika 1945 w Sallenches, ùm. 8 rujana 2024 w Sionie) – frãcësczi tradicjonalëstëczni biskùp Kapłańsczégò Bractwa sw. Piusa X w latach 1988–2024.

## Żëcé
### Chùtné żëcé i pòsłëga
Bernat Tissier de Mallerais béł ùrodzóny 14 séwnika 1945 rokù w Sallenches w Gòrni Sabaùdië. W młodoscë bél òn zaangażowóny w skaùting. Pò wëzweskaniém magisterczégò titla z biologië, òn wstąpił w rujanie 1969 rokù,jakno jeden z pierszich klerików, do Midzënôrôdnégò Seminarium sw. Piusa X w szwajcarsczim Frébùrgù, dze béł pòd dëszëwną òpieką ùsôdzcë Seminarium i prowadzącégò je Kapłańsczégò Bractwa sw. Piusa X, abp Marcéla Léfebra,jaczi wëswiãcył gò 29 czerwińca 1975 r. na kapłana w nowi sédzbie seminarium w Ecône. Ks. Tissier na zôczątkù swòji kapłańsczi stegnë dali bél zrzeszóny ze swòją alma mater, nôpierwi jakno wëkłôdôcz, pòtim w latach 1979-1983, jakno réktóra.

### Biskùpiô pòsłëga
W 1984 rokù òstôł òn mianowóny przédnym sekretérą FSSPX. 30 czerwińca 1988 rokù razã z ks. Alfònksã Gallaterą,ks. Bernatã Fellajã i ks. Riszardã Williamsonã (dzys bùten FSSPX), ks. Tissier òstôł kònsekrowany na biskùpa bez abp Marcéla Léfebra i przédnégò pòdwëższégò Kapłańsczégò Bractwa sw. Jóna Marië Vianneja bp Antóna de Castro Majera. Z leżnoscë felënkù papiesczi zgòdë na swiãcenia, niedłëgò pò nich Watikan scwierdzył,że neobiskùpi i jich kònsekratórowie miele na se zacygłé ekskòmùnikã latae sententiae (z mòcë samégò prawa). Bractwò równak stoji na stanowiszczu niewôrtnotë ny ekskòmùniczi, pòwòłując sã na stón wëższi brëkòwnotë i Kòdeks Kanonicznégò Prawa. Ekskòmùnika òsta fòrmalno zjimniãtô 21 stëcznika 2009 rokù bez papiéża Benedikta XVI. Biskùp òb swòją pòsłëgã rézowôł do wielu krajów, ùdziélając sakrameńtów i biorąc ùdzél w tradicjonalëstëcznich konferencjach (m.jin. béł przédnym prelegeńtã na dorocznëch kònferencjach piusowsczi wëdowiznë w ZKA Angelus Press). Z jegò rãkòw 28 lëpińca 1991 rokù biskùpią sakrã miôł przëjimniãté nastãpnik ùmiartégò trzë miesące chùtni biskùpa Castro Mayera na stanowiskù przédnégò pòdwëżsczégò FSSJV ks. Liciniùsz Rangel. Biskùp Tissier de Mallerais béł téż baro zaangażowóny w rozkòscérzanié żëcégò i érbë swòjégò dëszëwnégò méstra, abp Léfebra, mdąc aùtorã knéżczi ò nim pt. "Marcél Léfebr. Żecé". Słechôł òn nôbarżi kònserwatiwnégò skrzëdła Bractwa, mdąc procëm doktrinalnim ùstãpstwóm przi kôrbiónkach z Watikanã.

### Smiérc
28 séwnika 2024 rokù, bp Bernat pò mòdlëtwie Angelus béł spadłi z trapów, doznając pãkłotë czasczi i bënowi bąblotczi. Òstôł òn przewiozłi do sionsczi bòlëcë,dze 8 rujana ùmiôrł. Pògrzéb bp Bernata Tissiera de Mallerais miôł plac 18 rujana 2024 rokù w Midzënôrôdnim Seminarium sw. Piusa X w Ecône, dze pò òdprawióny bez bp Alfònksa de Gallaterã mszë Requiem biskùpiné cało òsta złożóné w seminarijni kripce,kòl ùsôdzcë Bractwa abp Léfebra.

## Bùtnowé pòwrózczi i przepisënczi

Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół
Bùwrón (idol)

[mały|Bùwrón [Parón|Paróna w Czijewie]]
**Bùwrón abò idol** (gr. εἴδωλον *eidolon* „òbrôz, òdbicié” zdremnienié òd εἶδος *eîdos* „wzór, ùroda, sztôłt”) – przedstawienié (figùra abò òbrôz) bóżstwa, sprawionié np. z drzewa, kama, kòscë, glënë, strzébra abò złota.

W pierwòtnëch religijach kùlt bùwróna (bùwróństwò) béł wiarą w to, eż pòmiedzë idolã bóżstwa a nim samim je wiãz, chtërna sztërkama mòże grańczëc z juwernotą. Òddawanié religijni tczë mògło wiãc bëc jednoczasnô adoracją. Bùwróństwò mògło miec pòdobny magicznô charakter. Mòżemë to òbôczëc w lëcznëch religijach starożëtnégò swiata (Babilon, Egipt, Greckô, Rzim, Sumer i jinszé). Òzdabianié bùwrónów, namascanié, składanié òfiar, òkadzanié, itp. bëłë ùważanié za ùsłëgòwanié bóżstwóm.

W słowiańsczich jãzëkach je słowò *bałwan* ùżëwanié w znaczenié figùrów bògów, m.in. òbdarzanëch czcią słowiańsczich bózstw . To je prasłowiańsczi òrietnalni pòżëczk z irańsczégò jãzëka  – pierwòtné ùżëwano je na òznaczenié bòjownika abò heroja, a pòsboné słupa abò figùrë wzniesionégò na jegò tczã. Ù Kaszëbów je słowò *bùwrón*, chtërno mô jistną etimòlogiã. Słowã pòchòdnëm òd niegò są bùwróństwò i *bałgòchwôlca*.

## Dopisczi

Kategòrëjô:Religijô
Kategòrëjô:Pòlitejizm
Czukocczi jãzëk

**Czukocczi jãzëk** – jãzëk Czukczów nôleżi do czukockò-kamczacczé jãzëkòwi familii. Nim gôdô 8526 lëdzy. Tim jãzëkã mówią jesz spòlëzna ùmirającégò ludu Kereków ë Czuwańców.

Mô czilka dialektów: ùeleńsczi (nôwôżnészi), czaùńsczi, enmëlińsczi, nunligrańsczi ë chòtërsczi. 

W czukocczim jãzëkù je harmónicznosc samòzwãków. To je aglutinacëjni jãzëk. Òn mô czilka kòniugacjów ë deklinacjów. Czasnik òtmiania sã wedle subiekta ë dofùlowanii. Ten jãzëk  charakterizuje sã ergatiwną skłôdnią. W jãzëkù je wiele słowów z rusczégò jãzëka.

Òd 1931 szrëft je òparti na łacëńsczim abécadłã; òd 1936 na cyrilicë z dodôwkã lëtrów Ӄӄ ë Ӈӈ.

## Abécadło

## Dopisczi

Kategòrëjô:Lingwistika
Bùkkake

prawo|mały|Jilustracëjô, chtërnô pòkazëje bùkkake
**Bùkkake** (jap.: ぶっかけ, [bɯkkake], an. bukkake, [bʊˈkɑːkeɪ]) je seksualny akt, w chtërnym na jednégò ùdzelnika ejakùlëją wiele jinszich ùdzelników. Czãsto nën proces je pòkazëwóny w pòrnograficznych filmach.

Filmë z bùkkake są dosc pòwszëchną niszą w spółczesné pòrnografii. Pò pòwstanim w Japòńskù w 80. lôtach, nën gatënk rëchło sã rozprzestrzenił na Pôłniową Amerikã i Eùropã, òsoblëwie w gejsczij pòrnografii.

## Etymòlogiô
Słowo  pòchòdzy z japònsczégò *bukkakeru* (ぶっ掛ける, rozlôc wòdã). 

## Historiô
Piérszi rôz bùkkake bëło zaprezeńtowóné w pòrnograficznëch filmach w Japònii w drëdżij pòłowie 80 lat. Jednim ze zdrojów, chtërné sã pòdôwô, je film *Jesus Clits Superstart part 1* z 1987 rokù w reżëserii Saki Goto. Słowò *bukkake* w miónie filmù zjôwiło sã piérszi rôz w 1995, w japòńsczéj produkcji *Bukkake Milky Showers 01*. Pòd kùńc 90. lat na praktika rozpòwszechniła sã w USA, dze w 1999. rokù bëł nagróny film American Bukkake 1.

## Òdbiór
Wiele autorów je zdaniô, że bùkkake ja fòrmą upòkòrzénigò. Psychòlożka Karen Franklin òpisëje bukkake jak symboliczny zbiorowi gwôłt, jaczégò pierwotnym celã je degradacjô i ùprzedmiotowiénié białków. Lisa Jean Moore i Juliana Weissbain widzą ejakùlacjã w procese bùkkake jak czãsc rytuału ùpòkòrzëniô, zwrôcają téż ùwôgã, że w ti praktice òrgazm òtrzëmùją leno chłopi, nigdë białczi.

## Zobôcz téż
* Cumshot
* Facial

## Przëpisë

Kategòrëjô:Pòrnografiô
Kategòrëjô:Seks
Czasnik w kaszëbsczim jãzëkù

**Czasnik** - je partiã mòwë òznôczającym aktiwnosc abò stan. Òdpòwiôdô na pëtania: *co robi?, co sã z nim dzeje?, w jaczim je stanie?* Je samòstójnym partã mòwë; w zdanim mô fùnkcjã òrzeczeniô. Czasnik òtmieniwô sã przez: òsobë, lëczbë, czasë, ôrtë, ùstawë, tribë.

W kaszëbiznie wëapartniwô sã sétmë òsobów czasnika, trzë w pòjedinczny lëczbie, trzë we wielny lëczbie, *trzë w pòdwójny lëczbie* ë pòczestną fòrmã

W kaszëbsczim jãzëkù wëapartniwô sã sztërë kòniugacjowé mòdła òtmianë. Spòdlim pòdzélu na kòniugacje w kaszëbsczim jãzëkù je fòrma 1. ë 2. òsobë pòjedinczny lëczbë ternégò czasu:

* **Kòniugacjô I** *-ã, -esz (wiozã, wiezesz)*
* **Kòniugacjô II** *-ã, -isz (robiã, robisz)*
* **Kòniugacjô III** *-óm, -ôsz (gróm, grôsz)*
* **Kòniugacjô IV** *-ém, -ész (wiém, wiész)*

## Òtmiana czasnika przez òsobë i lëczbë

#### Ternôzniészi czas

#### Rozkazëjący nôdżib (rozkazownik)

* pò cwiardëch spółzwãkach

* pò mitczich spółzwãkach

* rozkazownik zakùńczony na spółzwãkã ***-j***

#### Ùszłi czas

#### Archajiznowi ùszłi czas

#### Òpisowi ùszłi czas

Kategòrëjô:Dzéle mòwë
Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk
Wòjna Izraela z Hamasã

mały
**Wòjna Izraela z Hamasã** (**wòjna w Strefie Gaza**) – zbrojny kònflikt międzë Izraelem a palestińsczimi militarnëmi partami, chtëren trwał głównié w Strefie Gaza òd 7 pazdzérznika 2023 rokù. Biôtczi miały plac téż na Zachòdnym Brzegu Jordanu, a Hezbollah wdôł sã do walki na izraelsko-libańsczi granicë na Gòlanach. To piątnô wòjna międzë Izraelem a Strefą Gaza òd 2008 rokù, bãdącô czãstką izraelsko-palestińsczégò kònfliktu, jak téż nawiãkszą wòjną w regionie òd czasów wòjnë Jom Kipur sprzed 50 lat.

Wòjna zaczãła sã 7 pazdzérznika, ga Hamas zapùscëł nagłi atak na Izrael. Hamas nazwał swòją òperacëjã „**Bùrza Al-Aksa**” (arab. عَمَلِيَّة طُوفَان الأقصى). Ze Strefë Gaza òdpàlóné bëło kilka tysiãc rakiet, wëcelowóné głównie w Aszkelon, Sederot i Beer Szewa. Szacëje sã, że òkòło 6000 bòjowników i cywilów przeszło przez graniczną barierã, atakùjąc wojskòwé bazy a téż cywilnëch Izraelitów. W sumie w tim dzéniu zabëto 379 mundurowëch, 725 izraelskich cywilów i 71 òsobów z jinszëch krôjów. 251 ludzi zostało porwanëch do Gaza.
mały
Izrael òdpòwiedzôł na atak najwiãkszim donëchczas zbòmbardowanim XXI stolatégò. Wòjskò izraelsczé wszczãłë òperacëjã „Żelazné Miecze”, chtërnô òbejmôła ataki na celë militarné, cywilné i humanitarné w Strefie Gaza. 27 pazdzérznika 2023 izraelsczé wojska wkrocziłë do Gaza, deklarując cel znëszenia Hamasu i òswòbodzeni zakładników. Òd tego czasë zgùnało wiãcy jak 47&nbsp;000 Palestińczików, w tim wicy jak pòłowa to białczi i dzecë. Zniszczonô bëła wiãkszosc budownictwa w Gazie: szkołë, uniwersytetë, zabëtczi kulturowé, a téż cmentarze.

Wòjna miała wielgô reperkusje na swiatòwi scenie. Bëłë masowé protestë, zwłaszcza na òbronã Palestinë. Izrael doznał krytyczi ze stronë krajów muzëłmańsczich i Globalnegò Pòłudnia, a Pôłniowô Afrika zaskarżëła go do Międzynarodowegò Trëbunału Sprawiedliwoścë. Tymczasem Izrael dostôwał wcyg pòmòc òd Stanów Zjednoczonych, chtërë blokowałë rezolucje ONZ ò zawieszeniu broni. Wmieszani w kònflikt bëlë téż Iran, Hezbollah a jemeńsczi rebëlë, czëż prowadziło do wicy rozlégłi bitwë w regionie.

## Przipisy


Kategòrëjô:Izrael
Kategòrëjô:Wòjna
Palestińczicë

mały
**Palestińczicë** (po arabskù: ‏‏فلسطينيون‎‎) – nôród pòchôdzący z Palestinë, mieszkający głównié w Strefie Gaza i na Zachòdnym Brzegu, chtërné tworzą Państwò Palestina (Palestinskô). Gôdają pò arabskù. Mòże sã jich uznac za dzél wiôldżégò nôrodu Arabów.

Z pòrë dlëdżégò kònfliktu miédzë Palestinë a Izraelem wiele Palestińczików je ùchòdźcama. W Strefie Gaza mieszka òkòło 2 milionë lëdzy. Terytoria òkupòwóné zamieszkwô wiãcy jak 2,5 mln Palestińczików, wiãkszosc z nich to ùchòdźcë z tèrenów zajãtëch bez Izrael. Za granicą Autonomii żyje jesz wiãcy jak 2–3 milionë, głównié w Jordanii i Syrëji.
Katarzyna Babis

mały|300x300px|Katarzyna Babis w 2017 rokù.
**Katarzyna Monika Babis** (ùr. 20 gòdnika 1992 w Lublinie) - pòlskô aùtórka kòmiksów, céchòwniczka, pisôrka knég dlô dzece, malôrka, pòliticznô dzejôrka, youtuberka ë streamerka. 

Je socjaldemòkratką ë antykapitalistką. Nôlëżnica partii Razã (2015-2018). 

## Kariera
Ùkùńczëła sztudia na Kùńsztownëm Wëdzélù Ùniwersytetù Marii Skłodowczé-Curie. Òd 2012 pùblikùje swòje kòmiksy na jinternetòwym blogù *Kącik Kiciputka,* a òd 2016 w anielsczé wersëji *Kittypat Daily.* Pierszô drëkòwôny kòmiks to *Tequila* z 2014.

Lëteracczé debiutã bëła knëga dlô dzece *Maja z Ksãżëca (pòl. Maja z Księżca)*, króra òstôła nominowana do Lëteracczé Nôdgrodë Warszawë. 

Anielsczé kòmikse pùblikòwane bëłë m.jin. w The New Yorker

## Pòlityczné dzejanié
W 2015 òstôła nôlëżnicą nòwé partii Razã. Kandiowała w wëlacji w 2015 rokù z òk. 6 (wòj. Lubelsczé) z numerã 4 na lësce KW Razã. Òtrzymała 613 głosów. W 2016 òstôła wëbrôna do Krôjowé Radzëzny Partii Razã. Òrganizowôła protest procëm ùstawé antyabrocëjné tzw. *Czôrny Protest* w Lublinie. W 2018 òpùscëła partiã ë zacząła współpracã z Fachòwé Związkã Robòtniczô Jinicjatywa *(p. Związek Zawodowy Inicjatywa Pracownicza)**.* 

W 2025 w Prezydéncczé Welacji na kanale Twitch zrobiła streame z lewicowëmi kandidatame Adrianã Zandbergã, Magdą Biejat ë Joanną Senyszyn.

## Bibliografiô

### Kòmikse

* *Tequila. Panownik marionetek (2013; scenarnik: Łukasz Śmigiel)*
* *Rag & Bones #1 (2014; scenarnik: Dominik Szcześniak)*
* *Rag & Bones #2 (2015; scenarnik: Dominik Szcześniak)*
* *Slédny prezydent. Òpòwiôdanié ò Ryszardzie Kaczorowsczim (2019; scenarnik: Witold Tkaczyk)*
* *Guantanamo Voices: True Accounts from the World’s Most Infamous Prison (2020; scenarnik: Sarah Mirk)*
* *Re:Constitutions (2021; scenarnik: Beka Feathers)*
* *Dictatorship (2023; scenarnik: Sarah Kendzior ë Andrea Chalupa)*

### Knédżi

* *Maja z Księżyca* (2015)
* *Słoń w pokoju* (2016)

### Knégòwé jilustracëje

* Marta Kisiel, *Nomen omen* (2014)
* Łukasz Śmigiel, *Tequila. Liczba Bestii* (2016)
* Iwona Chmielewska, *Codzień* (2016)
* Katarzyna Berenika Miszczuk, *Gwiezdny wojownik. Działko, szlafrok i księżniczka* (2017)
* Adrianna Zabrzewska, *My Little Pony. Szukaj i znajdź* (2017)
* *Niezwyciężone. Antologia opowiadań science fiction* (2021)

## Bùtnowé lënczi
Lana Del Rey

mały|Lana Del Rey
**Lana Del Rey** (prawdziwò: **Elizabeth Woolridge Grant**) (ùr. 21 czerwińca 1985  w Nowém Jòrkù) je americzkô spiewôczka i pisôrkô piosnków.

Zasłëniła sã w 2011 roku z piosnką „Video Games”, a pòtem wëszeł jéj album „Born to Die” (2012), co bëł baro pòpùlarny na całim swiece.

Jéj sztil to mieszané alternatiwnégo pòpù, retro stylu z lat 50. i 60., a téż mélanchòlijnégò klimatu. Lana czãsto pisze ò miłoscë, trùdnym żëcu i Americe.

Lana Del Rey wydôła wiece albómów, miãdzy jinszimi „Ultraviolence” (2014), „Norman Fucking Rockwell!” (2019) i „Did You Know That There’s a Tunnel Under Ocean Blvd” (2023).
## Przëpisë
Zjednóné Arabsczé Emiratë

**Zjednóné Arabsczé Emiratë** (ar. ‏الإمارات العربيّة المتّحدة‎, trb. *al-Imārāt al-’arabijja al-Muttaḥida*) je państwã w Azëji, na pòłniowim brzégu Roztoki Persczi, ze stolëcznym gardã Abu Zabi, greńczë z Òmanem i Saudëjskô Arabijô. 

Nôrodné swiãto je 2 gòdnika, je to dzéń samòstójnoty (2 gòdnika 1971). 

Dëtkãm Zjednónëch Arabsczich Emiratów je dirham, chtëren dzelë sã na 100 filsów. 

## Geografiô
* wiéchrzëzna: 83,600 km² (wòdë 0%)
* długòsc greńc: 1,066 km

## Demografiô

* lëdztwò: 10,032,213 mieszkańców (2024)
* Religijné karna: mùzułmanie 76%, chrzescëjanowie 9%, jinsze (w wikszosci hindùiscë ë bùddiscë, mni niż 5% pòpùlacji to parsowé, bahaicë, druzowie, sikhowie, ahmadowie, mùzułmanie Dawoodi ë Żëdzë) 15%.

## Sprôwné pòdzelenié
Zjednóné Arabsczé Emiratë to federacëjô emiratów – kòżdi mô swòjégò emira (ksążã), a wszëtczi tworzą radã z prezydentã na czele (mést je to emir z Abu Zabi). Dzisodnja prezydeńtem je Muhammad ibn Zajid Al Nahajjan (en. Mohamed bin Zayed Al Nahyan), òstôł welowany 14 maja 2022. 

Krôj òbejmuje siedëm emiratów: 

Abu Dhabi in United Arab Emirates.svg|Abu Zabi
Ajman in United Arab Emirates.svg|Adżman
Dubai in United Arab Emirates.svg|Dubaj
Fujairah in United Arab Emirates.svg|Fudżajra
Ras al-Khaimah in United Arab Emirates.svg|Ras al-Chajma
Sharjah in United Arab Emirates.svg|Szardżô
Umm al-Quwain in United Arab Emirates.svg|Umm al-Kajwajn

## Przëpisë

Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa