open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1769

**1769** / MDCCLXIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1769 rokù przëpôdł na czwiôrtk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.

Je to 1769 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 769. rok drëdżégò tësąclecô, 69.  rok  XVIII stolatégò, 9. rok 7-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò. 

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*

**↓** **Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok** **↓**
1767 « 1768 « **1769** » 1770 » 1771


Kategòrëjô:XVIII stolaté
Ben Stiller

thumb|right|Ben Stiller
**Ben Stiller**, (ùr. 30 lëstopadnika 1965), je amerikańsczim teatrownikem. 

Kategòrëjô:Film
Michael Douglas

[thumb|Douglas, [1997]]
**Michael Kirk Douglas** (ùr. 25 séwnika 1944), je amerikańsczim teatrownikem. 

Kategòrëjô:Film
Hilary Duff

thumb|Hilary Duff
**Hilary Ann Lisa Erhard Duff**, (ùr. 28 séwnika 1987) je amerikańską spiéwôrką ë teatrownicą. 

Duff, Hilary
Duff, Hilary
Melanie Griffith

thumb|200px|Melanie Griffith
**Melanie Griffith**, (ùr. 9 zélnika 1957) je amerikańską teatrownicą. 

Griffith, Melanie
Angelina Jolie

**Angelina Jolie**, (ùr. 4 czerwińca 1975) je amerikańską teatrownicą. Òna je pôrã razy rozlazłô z chłopama i mô dzecë.

Kategòrëjô:Film
Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi
Eva Longoria

thumb|200px|Eva Longoria
**Eva Jacqueline Longoria**, (ùr. 15 strëmiannika 1975) je amerikańską teatrownicą. 

Longoria, Eva
Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi
14 lëpińca

Lëpińc

1
2
3
4
5
6
7


8
9
10
11
12
13
14


15
16
17
18
19
20
21


22
23
24
25
26
27
28


29
30
31







## 14 Lëpińca

### Swiãta ë ùroczëznë
thumb|200px|Dobëcé kluzë Bastilii w Parizu
* Mionowi dzéń swiãtëją: Andżelika, Bògdón, Bònaweńtura, Damión, Dawid, Dobrogòst, Donôld, Herkùles, Jiga, Jizabela, Jakùb, Kamil, Wincãt

* Francëjô: Dzéń Bastilii

### Wëdarzenia
* 1789 - Dobëcé i zniszczenié kluzë Bastilii przez lëdztwò Pariza dało zôczątk Francësczi Rewòlucji.
* 1795 - Piesniô „Marsylianka” òstała himnã Francji.

### Ùrodzëlë sã
* 1858 - Emmeline Pankhurst, anielskô sufrażistka, pòlitikôrka (ùm. 1928)
* 1862 - Gùstôw Klimt, aùstriacczi malôrz, céchùnkôrz (ùm. 1918)
* 1904 - Izaak Baszewis Singer, pòlsczi runita żëdowsczi, noblësta, pisôł w jãzëkù jidisz (ùm. 1991)
* 1918 - Ingmar Bergman, szwedzczi filmòwi reżiséra (ùm. 2007)

### Ùmarlë
* 1907 - William Henry Perkin, anielsczi chemik, ùsôdzca „mòweinë”, pierszi synteticzny farbinë (ùr. 1838)
* 1939 - Alfons Mùcha, stolëmny czesczi malôrz, céchùnkôrz, panslawisticzni dzejôrz (ùr. 1860)
15 lëpińca

Lëpińc

1
2
3
4
5
6
7


8
9
10
11
12
13
14


15
16
17
18
19
20
21


22
23
24
25
26
27
28


29
30
31







## 15 Lëpińca

### Swiãta ë ùroczëznë
[thumb|200px|Biôtka pòd Grunwaldã wd. [Jan Matejko|Jana Matejczi ]]

* Mionowi dzéń swiãtëją: Ana, Bònaweńtura, Dawid, Roksana, Włodzmiérz

### Wëdarzenia
* 1410 - Biôtka pòd Grunwaldã - stolemné dobëcé pòlsczi i lëtewsczi kòrónny armie procëm Krzëżôkóm. 

### Ùrodzëlë sã
* 1606 - Rembrandt, stolemny néderlandzczi malôrz (ùm. 1669)

### Ùmarlë
* 998 - Abu al-Wafa, persczi matematik, astronoma, aùtor „Almagestu” (Kitāb al-Majisṭī) (ùr. 940)



Kategòrëjô:Lëpińc
16 lëpińca

### Swiãta ë ùroczëznë
Ùroczëzna katolëcczégo kòscoła:
* Matczi Bòsczi Szkaplérzny
* Mionowi dzéń swiãtëją: Bartłomiéń, Mariô, Sztefón

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*
17 lëpińca

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń swiãtëją: Aleks, Anéta, Bògdón, Jadwiga, Kónstancja, Léón

* Japòńskô, Kyoto - festiwal Gion Matsuri

* Półniowô Kòrejô - Dzéń Kònstitùcji

### Wëdarzenia
* 1918 - Radzeccë bolszewicë pòmòrdowelë slédnégò rusczégò cara Nikołaja z rodzëzną.

### Ùrodzëlë sã
* 1952 - David Hasselhoff, amerikańsczi teatrownik telewizijni
* 1954 - Angela Merkel, kanclôrka Miemiec
* 1961 - Zbigniew Zamachowsczi, pòlsczi teatrownik

### Ùmarlë
* 1918 - Nikołaj II Romanow, slédni rusczi car (ùr. 1868) i jigo rodzëzna Romanow.
* 1959 - Billie Holiday, amerikańskô spiewôrka w sztilù jazz i blues
18 lëpińca

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń swiãtëją: Arnold, Bruno, Erwin, Fridrich, Fridrisza, Julión, Justin, Róbert, Róberta, 
Szëmón, Téòdozjô

* Midzënôrodné: Midzënôrodni Dzéń Nelsona Mandeli (swiãto ONZ)

* Urugwaj: Swiãto Pierwszi Kònstitucji

### Wëdarzenia
* 586 p.n.e. – Król Babilonii Nabuchodonozôr II zdobëł i zniszczëł Jerozolimã.
* 64 - Stolemny pòżar spôlił stôrożëtni Rzim. 
* 1889 - Maria Skłodowska-Curie ògłosyła ji odkrëce nowégò chemicznégò pierwiôstka pòlónù, chtërny mionowała "pòlonium" na czesc Pòlski.
* 1993 - Agathe Uwilingiyimana òstała pierszą białką-premierã Rwandy.

### Ùrodzëlë sã
* 1903 - Janina Morgensztern, pòlskô badérka historie (ùm. 1970)
* 1909 - Bazyli Albiczuk, pòlsczi malôrz kolorista, cechunkôrz, rzezôrz, mùzikant, pòeta w ùkrajińsczim jãzëku (ùm. 1995)
* 1918 - Nelson Mandela, pôłniowôafrikańsczi prezydent, pòkojowi noblësta, nôrodni dzejôrz, bojownik procëm aparthaidowi (ùm. 2013)
* 1982 - Priyanka Chopra, indejskô teatrownica, modelka, spiéwôrka, Miss World

### Ùmarlë
* 1610 - Caravaggio, italsczi malôrz (ùr. 1571)
* 1817 - Jane Austen, anielskô runitka, aùtorka m.jin. "Pëchy i ùprzedzena" (ùr. 1775)
* 1925 - Maurycy Lilien, pòlsczi cechunkôrz, malôrz, fòtograf (ùr. 1874)
* 1950 - Mignon Talbot, amerikańskô paleontolożka, geògrafka, geòlożka, badérka dinozaurów (ur. 1869)
* 1978 - Urszula Rzeczkowska, pòlskô akòrdeónistka, kòmpòzytorka (ur. 1934)
* 1980 - Hanna Januszewska, pòlskô runitka dla dzecy, pòetka, dolmaczka, aùtorka m.jin. "Pyzy na polsczich stegnach" (ùr. 1905)
* 2018 - Danuta Urbanowicz, pòlskô malarka, projektantka, pedagożka krakowsczi ASP (ùr.  1932)
19 lëpińca

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń swiãtëją: Tédór

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
* 1764 – Krësztof Celestin Mróngòwiusz

### Ùmarlë
*
20 lëpińca

Lëpińc

1
2
3
4
5
6
7


8
9
10
11
12
13
14


15
16
17
18
19
20
21


22
23
24
25
26
27
28


29
30
31







## 20 Lëpińca

### Swiãta ë ùroczëznë

* Mionowi dzéń swiãtëją: Eliôsz

* Kolumbiô: Dzéń Samòstójnotë

### Wëdarzenia
* 1810 - Kolumbiô dobëła samòstójnotã òd Szpańsczi.
* **[[1969]] - [[Miesądz]]**, gòdzëna 21:17 pòlsczégò czasu - kòsmiczni okrãt *"Apollo 11"* z 2 kòsmònaùtami lądowôł na Miesądzu, pierwszi rôz w lëdzczi historie.

### Ùrodzëlë sã
* 356 p.n.e. - Aleksander Wiôldżi, antikòwi panownik macedońsczi, przednik macedońsczégò imperium (ùm. 323 p.n.e.)
* 1304 - Francesco Petrarka, italsczi pòeta, runita, humanista (ùm. 1374)
* 1822 - Grégòr Mendel, czesczi botanik (ùm. 1884)
* 1947 - Carlos Santana, amerikańskò-latinosczi gitarzesta
* 1964 - Chris Cornell, amerikańsczi spiewôrz w karnie Soundgarden (ùm. 2017)
* 1993 - Alycia Debnam-Carey, aùstralëjskô teatrownica 

### Ùmarlë
* 1109 – Eupraksja (Adelheid von Kiev), czijewskô ksyżëcka (ùr. 1071)
* 1923 - Pancho Villa, meksikańsczi rewolucjonista, lëdowi dzejôrz (ùr. 1878)
* 1926 - Feliks Dzierżyński, pòlsczi komunista, sowiecczi czekista (ùr. 1877)
* 1937 - Guglielmo Marconi, italsczi fizyk, wënalôzca radia, noblësta (ùr. 1874)
* 1973 - Bruce Lee, amerikańskò-chińsczi méster kung fu i karate, teatrownik (ùr. 1940)
26 lëpińca

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń swiãtëją: Ana, Bartłomiéń, Joachim, Kristiana, Titus

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*
29 lëpińca

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń swiãtëją: Beatricza, Faùstin, Féliks, Flóra, Kónstantin, Marta, Òlaf, Serafëna, Tédór, Wilem

### Wëdarzenia
* 1571 - ataka Dënów na pòlsczich frajbitrów kòl Pùcka

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*
21 lëpińca

Lëpińc

1
2
3
4
5
6
7


8
9
10
11
12
13
14


15
16
17
18
19
20
21


22
23
24
25
26
27
28


29
30
31







## 21 Lëpińca

### Swiãta ë ùroczëznë

* Mionowi dzéń swiãtëją: Andrzéj, Daniel

### Wëdarzenia
* **[[1969]]** - **[[Miesądz]]**, gòdzëna 03:56 pòlsczégò czasu - amerikańsczi kòsmònaùce Neil Armstrong i Buzz Aldrin chòdzëlë na Miesądzu, pierwszi rôz w lëdzczi historie. Wëdarzenie filmowane przez amerikańską agencjã kòsmiczną NASA i nadóne z Miesądza do amerikańsczi telewizji, chtërna rozkòscérzëła nã transmisjã na swiat, òbezdrzëłë w héwòtną noc w zdrzélnikach 500 milionów lëdzë na swiece, w tim Pòlôchë i Kaszëbi. 

* 1990 - nadóny béł pierszi dzélëk pogramù „Rodnô Zemia”

### Ùrodzëlë sã
* 1899 - Ernest Hemingway, amerikańsczi runita, noblesta (ùm. 1961)
* 1951 - Robin Williams, amerikańczi teatrownik, komik (ùm. 2014)

### Ùmarlë
* 1908 - Nikolaj Rimskij-Korsakow, rusczi kòmpòzytora (ùr. 1844)
Tom Cruise

thumb|200px|Tom Cruise
**Tom Cruise**, (Thomas Cruise Mapother IV), (ùr. 3 lëpinca 1962) je amerikańsczim teatrownikã. 

Cruise, Tom
Daniel Craig

thumb|200px|Craig w 2017 rokù
**Daniel Wroughton Craig**, (ùr. 2 strëmiannika 1968) je anielsczim teatrownikem. 

Craig, Daniel
Craig, Daniel
1383

**1383** / MCCCLXXXIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Je to 1383 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 383. rok drëdżégò tësąclecô, 83. rok  XIV stolatégò, 3. rok 9-égò dzesãcolecô XIV stolatégò.
### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*

**↓** **Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi)** **↓**
1381 « 1382 « **1383** » 1384 » 1385


Kategòrëjô:XIV stolaté
Kaszëbsczi alfabét

[thumb|right|230px|Abecadło z [Xążeczka dlo Kaszebov|Xążeczczi dlo Kaszebov z 1850 rokù]]
[thumb|left|230px|Kaszëbskô kluczplata http://kwidzinski.eu/komputrowe-pomoce/kaszebsko-klawiatura]
**Kaszëbsczi alfabét** (kaszëbsczé abécadło) to je alfabét kaszëbsczégò jãzëka.

A, Ą, Ã, B, C, D, E, É, Ë, F, G, H, I, J, K, L, Ł, M, N, Ń, O, Ò, Ó, Ô, P, R, S, T, U, Ù, W, Y, Z, Ż

Wôżné są téż taczé spółzwãczi jak: Cz,Dz,Dż,Ch,Rz,Sz

Przed 1997 rokiem bëła rozmajitosc w krãgù kaszëbsczi òrtografie. Chùtkò stałë sã równak normą zapisënczi „ò” i „ù” w nagłosu i pò współzwãkach: p, b, m, w, f, a téż k, g, ch, h np. òrganë, ùchódnik, pòmùchla, bùk,mòra, wòjewództwò, fòtografiô, kùropatka i jin.

ÙCHWÔLËNK NR 7/RKJ/10 Z DNIA 06-07-2010 R. W SPRAWIE SZËKÙ KASZËBSCZÉGÒ ABÉCADŁA

1. Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka ùstaliwô szëk kaszëbsczégò abécadła jakno:
A, Ą, Ã, B, C, D, E, É, Ë, F, G, H, I, J, K, L, Ł, M, N, Ń, O, Ò, Ó, Ô, P, R, S, T, U, Ù, W, Y, Z, Ż.
W słowach, w chtërnëch wëstãpiwają lëtrë z cëzëch alfabetów (np. ü, ê, à), lëtrë te są w szëkù zrównywóné z lëtrą bez diakriticznëch znaków, chòc same te diakriticzné znaczi są òbrzeszkòwé.

2. Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka bédëje pòstãpné kaszëbsczé pòzwë znaków abécadła:
A /a/, Ã /ã/, Ą /ą/, B /bé/, C /cé/, D /dé/, E /e/, É /é /, Ë /szwa/, F /éf /, G /gé/, H /ha/, I /i/, J /jot/, K /ka/, L /él/, Ł /éł/, M /ém/, N /én/, Ń /éń/, O /o/, Ò /ò /, Ó /ó/, Ô /ô/, P /pé/, R /ér/, S /és/, T /té/, U /u/, Ù /ù /, W /wé/, Y /igrek/, Z /zet/, Ż /żet /https://web.archive.org/web/20151006034616/http://www.skarbnicakaszubska.pl/component/joomdoc/biuletyn/biuletyn_2010.pdf/detail
## Lëteratura
* J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999, s. 143.
* Eùgeniusz Gòłąbk: Wskôzë kaszëbsczégò pisënkù. Oficyna Czec 1997, s. 25.

### Bùtnowé lënczi
* 1850

Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk
Kategòrëjô:Alfabetë
Lubelsczé wòjewództwò

**Lubelszcze wòjewództwò** (pòl. *Województwo lubelskie*) – to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù Pòlsczi Repùbliczi. W nim je dzél Pòleségò.

Stolëcznym gardã lubelszczegò wòjewództwa je Lublën.

## Podôwczi
Wiéchrzëzna – 25 155 km² 
Lëdztwò – 2 185 000 

## Gardë

* 24px **[[Lublin|<u>Lublin</u>]]** – **354.967** (147,50 km²)
* 24px **[[Chełm|<u>Chełm</u>]]** – **72.560** (35,26 km²)
* 24px **[[Zamość|<u>Zamość</u>]]** – **66.802** (30,48 km²)
* 24px **[[Biała Podlaska|<u>Biała Podlaska</u>]]** – **58.082** (49,41 km²)
* 24px <u>Puławy</u> – **49.976** (50,61 km²)
* 24px <u>Świdnik</u> – **40.041** (20,35 km²)
* 24px <u>Kraśnik</u> – **36.170** (25,28 km²)
* 24px <u>Łuków</u> – **30.612** (35,75 km²)
* 24px <u>Biłgoraj</u> – **27.208** (20,85 km²)
* 24px <u>Lubartów</u> – **23.017** (13,92 km²)
* 24px <u>Łęczna</u> – **21.767** (18,98 km²)
* 24px <u>Tomaszów Lubelski</u> – **20.170** (13,33 km²)
* 24px <u>Krasnystaw</u> - **19.531** (42,07 km²)
* 24px <u>Hrubieszów</u> - **18.633** (32,79 km²)
* 24px Dęblin - **18.150** (38,51 km²)
* 24px Międzyrzec Podlaski - **17.193** (19,75 km²)
* 24px <u>Radzyń Podlaski</u> - **16.135** (19,29 km²)
* 24px <u>Włodawa</u> - **15.724** (18,67 km²)
* 24px <u>Janów Lubelski</u> - **11.947** (15,42 km²)
* 24px <u>Parczew</u> - **10.286** (8,05 km²)
* 24px Poniatowa - **9.983** (15,20 km²)
* 24px <u>Ryki</u> - **9.730** (27,38 km²)
* 24px <u>Opole Lubelskie</u> - **8.842** (14,83 km²)
* 24px Bełżyce - **7.090** (23,46 km²)
* 24px Terespol - **5.981** (10,20 km²)
* 24px Szczebrzeszyn - **5.305** (29,04 km²)
* 24px Bychawa - **5.304** (6,68 km²)
* 24px Rejowiec Fabryczny - **4.537** (14,36 km²)
* 24px Nałęczów - **4.266** (13,84 km²)
* 24px Kazimierz Dolny - **3.584** (30,42 km²)
* 24px Kock - **3.497** (16,79 km²)
* 24px Tarnogród - **3.372** (10,86 km²)
* 24px Zwierzyniec - **3.339** (4,84 km²)
* 24px Krasnobród - **3.027** (6,99 km²)
* 24px Stoczek Łukowski - **2.718** (9,13 km²)
* 24px Annopol - **2.681** (7,75 km²)
* 24px Piaski - **2.642** (8,44 km²)
* 24px Józefów - **2.453** (5,28 km²)
* 24px Tyszowce - **2.263** (18,52 km²)
* 24px Ostrów Lubelski - **2.253** (29,68 km²)
* 24px Frampol - **1.427** (4,67 km²)

!
Lublëno

**Lublëno** (pòl. *Lublin)* je nôwikszim gardã ë stolëcą lublińsczégò wòjewództwa. Je téż wôżnym edukacyjnym, pòliticznym ë gòspòdarzczim òstrzódkã. Ósmé co do wiôlgòscë lëdnoscowi gard w Pòlsce, drëdżi w Małopòlsce, ò populacji wënosącej 328 305 mieszkańców (stón na 31 gòdnika 2024).

## Bùtnowé lënczi
*Bibloteka

Kategòrëjô:Lubelsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Pòdkarpacczé wòjewództwò

**Pòdkarpacczé wòjewództwò** (pòl. *Województwo podkarpackie*) - to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù Pòlsczi Repùbliczi.

Stolëcznym gardã pòdkarpacczégò wòjewództwa je Rzeszów.

Wiéchrzëzna - 17 844 km² 
Lëdztwò - 2 120 237

!
Swiãtokrzësczé wòjewództwò

**Swiãtokrzësczé wòjewództwò** (pòl. *województwo świętokrzyskie*) - to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù Pòlsczi Repùbliczi.

Stolëcznym gardã swiãtokrzësczégo wòjewództwa je Kielce.

Wiéchrzëzna - 11 709,95 km² 
Lëdztwò - 1 281 796

https://web.archive.org/web/20210427191728/https://www.kielce.uw.gov.pl/

!
Szląsczé wòjewództwò

**Szląsczé wòjewództwò** (pòl. *Województwo śląskie*, szl. *Ślōnske wojewōdztwo*) - to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù Pòlsczi Repùbliczi.

Stolëcznym gardã szląsczégo wòjewództwa je Katowice.

## Pòdôwczi
Wiéchrzëzna - 12 294 km² 
Lëdztwò - 4 564 394

## Gardë
* Katowice
* Częstochowa
* Sosnowiec
* Gliwice
* Bielsko - Biała
* Chorzów
* Rybnik
* Zabrze
* Bytom
* Ruda Śląska
* Dąbrowa Górnicza
* Tichë
* Jaworzno
* Jastrzębie-Zdrój
* Mysłowice
* Siemianowice Śląskie
* Żory
* Tarnowskie Góry
* Będzin
* Piekary Śląskie
* Świętochłowice
* Cieszyn
* Żywiec
* Zawiercie
* Racibórz
* Lubliniec
* Czeladź
* Pszów
* Mikołów
* Łaziska Górne
* Sławków
* Knurów

!
Międzyrzec Podlaski

thumb|200px|left|Międzyrzec Podlaski

**Międzyrzec Podlaski** – to gard ë gminô w bialsczim krézu, w lubelsczim wòjewództwie,  leżącé nad rzéką Krzną.

### Słôwny lëdze

* Jan Brożek
* Grzegorz Piramowicz
* Sława Przybylska
* Mieczysław Kalenik
* Andrzej Kopiczyński
* Elżbieta Dzikowska
* Karol Ferdynand Eichler
* Ryszard Kornacki
* Yehoshua Leib Diskin
* Kazimierz Kierzkowski
* Bolesław Leon Hryniewiecki
* Makary
* Aleksandra Potocka
* Jan Zabrzeziński
* Jacob ben Wolf Kranz
* Morris Michael Edelstein
* Feliks Paweł Turski

Kategòrëjô:Lubelsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Lubùsczé wòjewództwò

mały|Pòłożenié wòjewództwa na kôrce Pòlsczi
mały|Fana lubùszczégò wòjewództwa
**Lubùsczé wòjewództwò** (pòl. *Województwo lubuskie*) - to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù Pòlsczi Repùbliczi.

Lubùsczé wòjewództwò greńczë z trzema wòjewództwama: zôpadnopòmòrsczim, wiôlgòpòlsczim ë dólnoszląsczim ë jeden kraj - Niemieckô. Lubùsczé wòjewództwò zajimô 13 987,93 km² i je na 14 môlu w Pòlsce żle to jidze ò wiéchrzëznã (4,5% wiéchrzëznë Pòlsczi). W 2015 w lubùsczim wòjewództwie mieszkało 969 819 òsób. Lubùsczé je wòjewództwã z 3. nômniészą gãstoscą zaludnieniégò – 69-70 òsób na km (strzédnô dla Pòlsczi wënôszô 120-125 òsobë). Wòjewództwò rozdzélô sã na 82 gminów i 12 pòwiôtów (w tim 2 gardni krezë: Lãdzbarg ë Zielona Góra).

Stolëcznym gardã lubùszczégò wòjewództwa je Lãdzbarg ë Zielona Góra.

## Pòdôwczi
* Wiéchrzëzna - 13 984 km²
* Lëdztwò - 1 009 198

## Przëpisczi

Kategòrëjô:Lubùsczé wòjewództwò
Krakòwò

**Krakòwò** (pòl. *Kraków*, łac. *Cracovia*, miem. *Krakau*) – to je nôwikszim gardã ë stolëcą małopòlsczégo wòjewództwa. Je téż wôżnym ùczebnym, pòliticznym ë gòspòdarzczim môlã. Do 1596 beł téż stolecznym gardã Pòlsczi Repùbliczi. W XIX stalata bëł stolëcã Wòlnego Gardu Krakòwa.
mały|left|250px|

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Małopòlsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Czesczi jãzëk

mały|Czesczi jãzëk
**Czesczi jãzëk** – jãzëk z zôpôdnosłowiańsczégò karna słowiańsczich jãzëków.

## Òbaczë téż
* Słowacczi jãzëk

## Przëpisë

## Bùtnowë lënczi
* Czeskô Wikipedijô
* Kashubian-Czech
* Czech

Kategòrëjô:Czesczi jãzëk
Reykjavík

[thumb|[Reykjavík]]
**Reykjavík** je nôwikszim gardã Islandëji ë ji kònstitucjową stolëcą. Lëdztwò: 117 721 (2007). 

Kategòrëjô:Islandëjô
Olsztyn

thumb|250px|Katédra
**Olsztyn** (miem. *Allenstein*) je nôwikszim garda ë stolëcą warminskô-mazursczégò wòjewództwa. Je téż wôżnym ùczebnym, pòliticznym ë gòspòdarzczim môlã Pòlsczi Repùbliczi.

## Galeriô

File:Olsztyn_2018.webm
File:Olsztyn, Wysoka Brama..jpg
File:Olsztyn, stary ratusz..jpg
File:Zamek, skrzydło zachodnie..jpg


Kategòrëjô:Warminskô-mazursczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kielce

4375px|Panorama Kielc

**Kielce** - to je nôwikszim garda ë stolëcą Swiãtokrzësczégò wòjewództwa. Je téż wôżnym ùczebnym, pòliticznym ë gòspòdarzczim môlã.

Kategòrëjô:Swiãtokrzësczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Gliwice

**Gliwice** (łac. *Glivitium*, miem. *Gleiwitz*, cz. *Glivice abò Hlivice*, szl. *Glywicy*) - to gard na prawach krézu w szląsczim wòjewództwie.
thumb|left|250px|

Kategòrëjô:Szląsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Rybnik

**Rybnik**  - gard na prawach krezu w szląsczim wòjewództwie. Rëbnik to je baro zadëmiony gardhttp://rybnik.naszemiasto.pl/artykul/rekordowy-w-historii-smog-w-rybniku-odwolane-lekcje-w,3975970,artgal,t,id,tm.html?utm_source=htc&utm_medium=rss&utm_campaign=htc_blinkfeed&utm_term=rybnik.naszemiasto.pl.

Kategòrëjô:Szląsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Zabrze

thumb|left|250px
**Zabrze** (szl. *Zobrze*, miem. *Zaaber*) - to je gard na prawach krézu w szląsczim wòjewództwie.

Kategòrëjô:Szląsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Sosnowiec

**Sosnowiec**  - gard na prawach krézu w szląsczim wòjewództwie.

Kategòrëjô:Szląsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Mysłowice

**Mysłowice** (szl. *Mysłowice*, cz. *Myslovice*, miem. *Myslowitz*) - to je gard na prawach krézu w szląsczim wòjewództwie.

Kategòrëjô:Szląsczé wòjewództwò
Òpòle

**Òpòle**  (pòl. *Opole*, miem. *Oppeln*, cz. *Opolí*, szl. *Uopole*) - to je nôwikszim gardã ë stolëcą òpòlsczégo wòjewództwa. Je téż wôżnym ùczebnym, pòliticznym ë gòspòdarzczim môlã.
thumb|left|250px|Òpòle

!
Tarnów

thumb|left
**Tarnów**  - gard na prawach krezu w małopòlsczim wòjewództwie.

Kategòrëjô:Małopòlsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Nowi Sóncz

**Nowi Sóncz** (pòl. *Nowy Sącz*) - to je gard na prawach krezu w małopòlsczim wòjewództwie. Nowy Sącz je stolëcą nowosóndecczégò krézu.
thumb|left|250px|Nowi Sóncz

## Łącza bùtnowé

* Królewskie Wolne Miasto Nowy Sacz  in English

*
Oświęcim

**Oświęcim**  - gard w małopòlsczim wòjewództwie. Oświęcim je stolëcą oświęcimsczégò krézu.

Kategòrëjô:Małopòlsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Chrzanów

thumb|290px|Panorama gardu
**Chrzanów** - gard w małopòlsczim wòjewództwie. Chrzanów je stolëcą chrzanowscziégò krézu.
### Historëjô
### Pòłożenié
Geògrafné kòòrdinatë: szérzô - 50°08' N, długòta - 19°24' E.
### Słôwny lëdze
*malownik, Marian Konarski (1909-1998)
*teatrownik, Andrzéj Grabowski (1952)
*wërzinôrz, Zbigniew Wąsiel (1966)
*teatrownik, Mariusz Jakus (ur. 1967)

### Òbaczë téż

## Bùtnowé lënczi
* Chrzanovia Patria Parva

Kategòrëjô:Małopòlsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Szpańsczi alfabét

**Szpańsczi alfabét** to je alfabét szpańsczégò jãzëka.

A, B, C, CH, D, E, F, G, H, I, J, K, L, LL, M, N, Ñ, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z

Kategòrëjô:Lingwistika
Zakopane

**Zakopane** - to je gard w małopòlsczim wòjewództwie. Zakopane je stolëcą tatrzańsczégò krézu.
thumb|left|250px|Zakopane

* Zakopane w katalogù ODP (''PL'')

Kategòrëjô:Małopòlsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Pòrtugalsczi alfabét

**Pòrtugalsczi alfabét** to je alfabét pòrtugalsczégò jãzëka.

Kategòrëjô:Pòrtugalsczi jãzëk
Kategòrëjô:Alfabetë
Sick Of It All

[thumb|right|Sick Of It All na kòncerce w Boloniji ([Italskô)]]

**Sick Of It All** (skrodzëna **SOIA**) to hardcore-punkowé mùzyczné karno z dzelu Queens gardu Nowi York w USA. Sick Of It All pòwstało w 1984 rokù, przë czim midzënôrodna pòpùlarnotã dobëło nôbarżi w 90-tëch latach. Nôlëżnikama, zakłôdôrzama bëlë: barca Koller (Lou- spiéw ë Pete - gitara), Arman Majidi (perkùsëjô)  ë Craig Setaru (basowô gitara) - ti dwaji slédny bëlë téż w tim czasu aktiwny w jinszëch nowòjorsczich hardcore-punkowich karnach: Straight Ahead ë Rest In Pieces. 
W tim rokù nagrôlë téż pierszą 7" platã  ò tim sómëm titlu co miono karna, pò tim przëszłé pòsobné nagrëwóné w różnëch wëdowiznach. 
Sick Of It All je relatiwno wiele na swiatowëch tournejach, przënômni dwa razë w rokù wëstapiwô téż w Eùropie.

## Diskògrafijô

*(1987): *Sick Of It All*
*(1988): *Blood, Sweat And No Tears*
*(1991): *We Stand Alone*
*(1992): *Just Look Around*
*(1994): *Scratch The Surface*
*(1995): *Live In A World Full Of Hate* (Live)
*(1995): *Spreading The Hardcore Reality*
*(1997): *Built To Last*
*(1998): *Potential For A Fall*
*(1999): *Call To Arms*
*(2000): *Yours Truly*
*(2001): *The Story So Far* (VHS)
*(2002): *Live In A Dive* (Live)
*(2003): *Life On The Ropes*
*(2004): *Outtakes For The Outcast* (B-Sides)
*(2006): *Death To Tyrants*

## Bùtnowé lënsczi
* Domôcô starna

Kategòrëjô: Punkòwé karna
Aptosid

thumb|aptosid 2011-01 („Γῆρας“)

**aptosid** (Sidux) to linuksowô distribùcëjô òpiartô na "niesztabilny" wersëji Debiana zwóny Sid. Je òna przistąpnô jakno LiveCD dlô architektùrów i686 ë amd64 z mòżnotą zainstalowaniô ji, dzãka pòmòcny instalacëjny programie, na cwiardim diskù.
Na distribùcëjô pòwsta kòl kùńca 2006 rokù, a ji zakłôdôrzama bëlë lëdze co rëchli robilë przë ùdbie Kanotix - nie je òna równak jegò kòpiëjô, chòc zdrząc na hard-wôrowé wspiarcé je widzec co do ti zblëżoną filozofijã.
Sidux kòncentrëje sã na graficznym òkrżém KDE ë zamëkô w òbrôzach ISO blós wòlną soft-wôrã, dôwając równak mòżnotã zladowaniô jinszy ze swòjegò serwera. 

Sidux to pòsóbnô distribùcëjô jakô zamëkô ju w se kaszëbską klawiaturą.

## Bùtnowé lënczi

Domôcô starna ùdbë

Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje
Sepultura

**Sepultura** je heavy metalowé karno z Brazylëji. Pòwstało òno w Belo Horizonte w 1984 rokù z jinicjatiwë Max ë Igor Cavalera. Mùzyczny sztél karna ewòluòwôł òd death metalu, przez thrash, pò groove metal, jaczégò trzëmónô Sepultura je za jednegò z prekùrsorów. Niejedné z ji dokôzów mòże téż trzëmac za hardcore pùnkòwé czë téż folk metalowé. Miono karna òznôczô pò pòrtugalskù "grobnica".

## Nôleżnicë
* **Andreas Kisser** - gitara (1986-)
* **Derrick Green** - spiôw, gitara (1997-)
* **Paulo Jr.** - basowó gitara (1984-)
* **Jean Dolabella** - perkùsëjô (2006-)
* Max Cavalera - spiôw, gitara (1984-1996)
* Igor Cavalera - perkùsëjô (1984-2006)
* Jairo Guedes - gitara (1984-1986)

## Diskògrafijô
### Sztudijné platë
* 1986: *Morbid Visions* (Cogumelo Records)
* 1987: *Schizophrenia* (Roadrunner Records)
* 1989: *Beneath the Remains* (Roadrunner Records)
* 1991: *Arise* (Roadrunner Records)
* 1993: *Chaos A.D.* (Roadrunner Records)
* 1996: *Roots* (Roadrunner Records)
* 1998: *Against* (Roadrunner Records)
* 2001: *Nation* (Roadrunner Records)
* 2003: *Roorback* (SPV Records)
* 2006: *Dante XXI* (SPV Records)
* 2009: *A-Lex*
* 2011: *Kairos*
* 2013: *The Mediator Between the Head and Hands Must Be the Heart*
* 2017: *Machine Messiah*
* 2020: *Quadra*

### EP
* 1985: *Bestial Devastation* (Cogumelo Records)
* 2002: *Revolusongs* (SPV Records)

### Platë live
* 2002: *Under a Pale Grey Sky* (Roadrunner Records)
* 2005: *Live in São Paulo* (SPV Records)

## Bùtnowé lënczi
* Sepultura - domôcô starna

Kategòrëjô:Rockòwé karna
Machaczkała

thumb|Herb
thumb|Fana
**Machaczkała** je stolecznym gardã Repùbliczi Dagestan w Rusczi.

Kategòrëjô:Ruskô
Bujnaksk

mały|Meczet w Bujnaksku
**Bujnaksk** (rus. Буйна́кск, przódë **Temir-Chan-Szura**) je gardã w Rusczi, w Repùblice Dagestan.

Kategòrëjô:Ruskô
Dagestan

250px|thumb|Dagestan

**Dagestan** (**Repùblika Dagestan**, *[[Rusczi jãzëk|rus.]]: Республика Дагестан, [[Awarsczi jãzëk|aw.]]: Дагъистаналъул Республика, [[Darginsczi jãzëk|darg.]]: Дагъистанес Республика, [[Kùmycczi jãzek|kùm.]]: Дагъыстан Республикасы, [[Lezginsczi jãzëk|lezg.]]: Дагъустандин Республика, [[Lakijszczi jãzëk|lak.]]: Дагъусттаннал Республика, [[Azersczi jãzëk|az.]]: Dağıstan Respublikası, [[Tabasaransczi jãzëk|tab.]]: Дагъустан Республика.*) – aùtonomòwô repùblika na nordowim Kaùkazu w skłôdze Rusczi Federacëji. 

Teritorium zajimô nordowopòrenkòwi dzél Wiôldżégò Kaùkazu nad Kaspijszczim Mòrzã ë sygô do Nadkaspijsczi Rówiznë. Dagestan mô greńce z Czeczeniją,
Stawropòlsczim Krajã ë Kałmùcëją, chtëre są dzélama Rusczi Federacëji, a òd pôłnia téż z Grëzóńską ë Azerbejdżanã. W Dagestanie mieszkô wiãcy jak 30 aùtochtónicznych etnicznych karnów, kôżda brëkùjącô apartną mòwã. Jãzëkã òglowi kòmùnikacëji je rusczi. Stolecznym gardã je Machaczkała. Lëdztwò Dagestanu je 2 576 531 mieszkańców, a wiéchrzëzna równo sã 50,278 km2. Miono *Dagestan* w tërecczich jãzëkach òznôczô *starna gór*.

### Gardë
* Bujnaksk
* Chasawjurt
* Derbent
* Kaspijsk
* Kizlar
* Machaczkała

Kategòrëjô:Ruskô
Abaddon (mùzyczné karno)

**Abaddon**  -   polsczé pùnkòwé karno z Bëdgòszczë. Pòwstôło w 1982 rokù pòd mionã *Partyzantka miejska*. Założëlë je Tomasz Dorn (perkùsëjô), Tomasz Frost (basowô gitara), Bernard Szarafiński (gitara) ë "Mirek" (spiéw) - pózdzé na jegò plac przëszëdł Waldemar Jędyczowski. W latach 1984 ë 1985 karno wëstãpiwôło z dobiwkama na festiwalu w Jarocinie. Rok pózdzé grało w kòncertowi trase pò Jugòsławijë dze nagrało w studio w  Ljubljanie (Słowenijô) sztof na pierszą sztudijną platą "Wet za wet", jakô òstała wëdónô przez samòstójna francëską wëdowizna *New Wave Records* ë dostała swegò ôrtu kùltowi sztatus w Pòlsce. Niezgòdnoscë co do sztélu dôlszegò graniô doprowadzëłë w 1987 rokù do rozpôdu karna. Znowa naczãło òno wëstãpiwac, chòc w kąsk zmienionëm skłôdze, trzë lata pózdzé. Wprzód blós pò Pòlsce, a w 2003 òdbëło krótką kòncertową trasã pò USA. We łżekwiôce 2005 rokù zawieszëło karno zwòją dzéjnotã..

### Diskògrafijô
* *Wet za wet* - LP (New Wave Records 1986), MC (Melissa Records 1993), CD (Pop Noise 2001)
* *Walcz o swoją wolność* - SP (Bydłoszcz Records 1996) 
* *Nie do Poznania* - SP (HC PZPR Rercords 1996) 
* *Godzina krzywd* - CD (Lou & Rocked Boys 2004) 

#### Abaddon na kòmpilacëjach
**Kto?* na LP *Fala* (Polton 1985) 
**Wet za wet* ë *Kto?* na LP *Jak punk to punk* (Tonpress 1988) 
**Kto* ë *Kukły" na MC *Był kiedyś Jarocin* (GZG Rec. [[1998]])
**Zamknij się w sobie* ë *Zostań bohaterem* na Promò CD *Punks, Skins & Rude Boys NOW!!! vol. 8'' (Jimmy Jazz 2003)

Kategòrëjô: Punkòwé karna
Chełm

**Chełm** – gard na prawach krézu w lubelsczim wòjewództwie.

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Lubelsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
1701

**1701** / MDCCI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na strzodã i béł to tak samò rok nieprzestãpny.  W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.

Je to 1701 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 701. rok drëdżégò tësąclecô, 1.  rok  XVIII stolatégò, 1. rok 1-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*

**↓** **Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok** **↓**
1699 « 1700 « **1701** » 1702 » 1703


Kategòrëjô:XVIII stolaté
2015

2013 « 2014 « **2015** » 2016 » 2017

*2015*' / MMXV

Je to 2015 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 16. rok trzecégò tësąclecô, 14. rok  XXI stolatégò, 5. rok 2-égò dzesãcolecô XXI stolatégò.

2013 « 2014 « **2015** » 2016 » 2017

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
* 

### Ùmarlë
* 2 łżëkwiata - Jerzi Tréder ùr. 14 łżëkwiata 1942 rokù;
* 13 łżëkwiata - Günter Grass - pisôrz, noblista.

Kategòrëjô:XXI stolaté
1419

**1419** / MCDXIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Je to 1419 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 419. rok drëdżégò tësąclecô, 19. rok  XV stolatégò, 9. rok 2-égò dzesãcolecô XV stolatégò.

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
* 

### Ùmarlë
*

**↓** **Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi)** **↓**
1417 « 1418 « **1419** » 1420 » 1421


Kategòrëjô:XV stolat%C3%A9
Arancón

thumb|right|250px|
**Arancón** je gardã ë gminą w Szpańsczi.
Lëdztwò gardu: 108 mieszkańców (2005)

Kategòrëjô:Szpańskô
L7

**L7** je punk rockòwim białkòwsczim karnã z Los Angeles w USA. Nôwikszé pòpùlarnotã dostało òno we wczasnëch 90-tëch latach. Nôlëżniczkama są: Donita Sparks, Suzi Gardner, Jennifer Finch ë Dee Plakas. Nôwikszé hitë to *Pretend We're Dead* ë zwãkòwô stegna *Shitlist* do filmù *[[Natural Born Killers]]*.

L7 założoné òstało w 1985 przez Sparks ë Gardner, pòzdze dołączëłë do nich Finch ë Plakas. Pierszi albùm wëdóny òstôł w Epitaph Records, w 1989 przechôdôją do wëdowiznë Sub Pop.

Nôlëżniczczi L7 założëłë w 1991 rokù *Rock For Choice* - proaborcëjne ë biôtkùjącé sã ò prawa białków karno, chtërne dostało w tim czasu wiôldżé wspiarce òd jinszëch rockòwëch karnów, w tim òd taczich jak: Nirvana, Pearl Jam, Red Hot Chili Peppers ë Rage Against The Machine. *Rock for Choice* òrganizëje do dzysô kòncertë ë akcëje.

Wëdóny w 1992 rokù albùm *Bricks Are Heavy* bëł trzëmóny przez cządnik Rolling Stone w maju 1999 za jeden z wôżniejszëch w 90-tëch latach ë je òglowò trzëmôny za nôlepszą platã karna L7.

W 1994 rokù wëstãpiło karno pòd mioną *Camel Lips* w filmie John Watersa Serial Mom.

L7 bëło znóné z wielu różnëch prowòkacëjnëch akcëjów, przëmiôrã mòże tuwò bëc to jakno Sparks rzucała na kòncerce ùżëwónëma tampònama w pùblikã, czë scygnãła bùksë w telewizëjnym pòkôzkù.

Pò wëdaniém w 1999 platë *Slap Happy*, jakô nie òstała dobrze przez swiatową pùblikã przëjãtô, Finch dała wiédzã ò tim, że òdchôdô z karna - w midzëczasu grô ë spiéwô w The Shocker. Sparks zajãła sã téż jinszëma mùzycznëma ùdbama. Karno jak narô zawieszëło swòją dzejnotã.

## Diskògrafijô
* 1988: *L7* 
* 1990: *Smell The Magic* 
* 1992: *Bricks Are Heavy* 
* 1994: *Hungry For Stink* 
* 1997: *The Beauty Process: Triple Platinum* 
* 1998: *Live: Omaha To Osaka* 
* 1999: *Slap Happy* 
* 2000: *The Slash Years*

## Bùtnowé lëczni
* Domôcô starna

Kategòrëjô:Punkòwé karna
Punk

**Punk**, téż *Punk rock*, je rockòwim czérënkã mùzyczi, jaczi pòwstôł we westrzódkù 70-tëch lat w Nowim Yorkù ë Londónie w sparłączeniém z subkùlturą Punk.

W wielu punk-rockòwich dokôzach pòdôwô sã rok 1977 jakno zôczątk mùzyczi **Punk**. W tim to rokù karna Sex Pistols ë Ramones przedostałë sã na kòmercëjny rënk, równak ju rëchli gróny bëł nen czérënk przez amatorsczé "garażowé" karna jakno n.p. Stooges w Nowim Yorkù. Mùzykã Punk céchùje minimalisticzny brëkùnk mùzycznëch instrumentów ë prostota kòmpòzycëjów *(tzw. trzë akòrdë ë na tim kùńc)*. Zwãk céchùje przesterowónô gitara, chùtczi takt ë sërowi głos. Tesktë są w wikszosce pòliticzno angażowóné, a tipicznym dlô punkòwich kòncertów je tuńc Pogo.

Programòwô prostota òpanowa mùzykã Punk ë nadała ji na zôczątkù wiôldżi môch, doprowadzëła òna równak z czasã do wiôldżégò rozrostu lëczbë grôjącëch, w tim téż ò karna z môłim kreatiwnëm pòtencjałã, ë do kòmercjalizacëji ti mùzyczi, sprowôdzając Punk z czasã do mòdë. Wiele karnów, chtërné trzëmałë sã spòdlowich mùzycznych dejów Punka, jakno n.p. pòliticzno angażowónëch tesktach, wëtwòrzëłë pòzdze czérënk Hardcore punk.
Z Punk rocka są téż wëszłé nowé mùzyczné czérënczi òpiarté na kùlturze protestu, jakno New Wave czë Independent.

## Czëtôj téż
* Hardcore punk
* Skate punk

## Bùtnowé lënczi

* "Punkòwi manifest" Grega Graffina - http://www.badreligion.com/news/essays.php?id=5
* punk77.co.uk - anielskô starna sparłączonô z historëją mùzyczi punk.

!
!
Jaworzno

**Jaworzno** - to je gard na prawach krézu w szląsczim wòjewództwie.

Kategòrëjô:Szląsczé wòjewództwò
Néderlandzkô

**Néderlandzkô** je państwã w Zôpadny Eùropie, krôj Eùropejsczi Ùniji. 

Néderlandzkô je kònstitucyjną mònarchią. Przédnikã kraju òd 2013 je król Wilhelm-Aleksander z dinastëji Orańsczi-Nassau.

* stoleczny gard: Amsterdam, le sedzba rządu je w Hadze.
* lëdztwò: 17.100.475 mieszkańców (2017)
* wiéchrzëzna: 41.543 km²
* dëtk: euro
* telefón: +31
* Internet: .nl

## Przëpisczi

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa
*
Òstrzëce

thumb|left|180px|Dwamòwné tôfle pòlskò-kaszëbsczé
thumb|left|180px|Pòdwózark i bùdink ògniôrzów w Òstrzëcach
thumb|left|180px|Òstrzëce
**Òstrzëce** (pòl. *Ostrzyce*) są wsą w gminie Somònino, w kartësczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie w Kaszëbsczim Krôjòbraznym Parkù. Òne są pòłożoné nad Òstrzëcczim J., kòl 9km òd krézowégò gardu Kartuzë. Òstrzëce są wôżnym turistnym òstrzódkã z wiele penzjónatama, wczasowima chëczama ë agrokwatérama. M.jin. tądkã jidze turistny Kaszëbsczi Szlach.

## Bùtnowé lënczi
*Ostrzyce w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Somònino
Kategòrëjô:Kaszëbë
Sjónowò

thumb|left|Odpùst kòl Kaszëbsczi Królewi
thumb|right|250px|Matka Bòskô Sjónowskô - Kaszëbskô Królewô

**Swiónowò** abò **Sjónowò** (pl. *Sianowo*) – kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë. Swiónowò je pòłożoné nad Swiónowsczim J., kòl 10km òd krézowégò gardu Kartuzë. Swiónowò je turistnym òstrzódkã z wiele wczasowima chëczama ë agrokwatérama. M. jin. tądkã jidze stegna sw. Jakùba, a téż turistny, Kaszëbsczi Szlach. W ti wsë są przë drogach dwamòwny tôfle pòlskò-kaszëbsczé. Ze Swiónowam je starszi ju kaszëbsczi ùsôdzca mùzyczi Wacłôw Kirkòwsczi.
## Sanktuarium Kaszëbsczi Królewi
W kòscele w Swiónowie mô swój trón Matka Bòskô Swiónowskô - Kaszëbskô Królewô. Tuwò tej sej w niedzelã òdprôwianô je Mszô Sw. w kaszëbsczim jãzëkù. Kòscół je zbùdowóné w 1816 rokù, ale przed nim béł jiny. Figùra Madonnë je z XV stalata. W 1856 rokù bëło tu bractwò trzézwòscë. Tu w 1931 rokù béł biskùp sufragan chełmińsczi diecezëji Kònstantin Dominik - dzysô Słëga Bòżi. Figùra Madonnë bëła ùkorónowónô w òprzenim ò dekret papiéża Pawła VI 1966 rokù na "Kaszëbską Królewą". Ksądz Francyszk Grucza - dzéjôrz kaszëbsczi baro sã ò to starôł.  Òn béł w miemiecczim lagrze Stutthof i zaczął w kaszëbsczim jãzëkù òdprawiac Msze sw. w kòscele katolëcczim. Co rokù na dwa òdpùstë do sanktuarium, ò chtërnym gôdôł papież Jan Paweł II, jidze wiele pielgrzimów. Nôdali mają ti, chtërny kòl 16 lëpinca (Matczi Bòsczi Szkaplérzny) jidą z Miastka. Kòl 8 séwnika (Matczi Bòsczi Séwny) je drëdżi òdpùst dóny przez papiéża Piusa VII w 1803 rokù. Niechtërny pielgrzymi przejażdżają téż aùtobùsama. Tu kòscele je tôblëca z Magnificat pò kaszëbskù. Dosc nowi są tu zéńdzenia Kaszëbów na pòspólné mòdletwë przë stacjach Kaszëbsczé Krziżewi Drodżi w Wiôldżim Pòsce. Jón Szlaga jakno biskùp biwôł w tim Sanktuarium ë tu je tôblëca jemù na wdôr. Apòstolsczi nuncjusz w Pòlsce Celestino Migliore 17 lëpinca 2016 rokù przëwitôł tu Kaszëbów pò kaszëbskù.

### Lëteratura
* Czajkowski M. (red.): Kaszuby, tu spełniają się marzenia. Tekst. Bydgoszcz 2001.
* Czajkowski M. (red.): Powiat Kartuski : Szwajcaria Kaszubska / Kaszëbskô Szwajcarëjô. Bydgoszcz 2003, str. 11, ISBN 8372081247

## Bùtnowé lënczi
*Sianowo
*1880 Fankidejski J. s. 97 -
*Sanktuarium
*Kaszëbskô Królewô
*Piosenka VI "Kaszëbskô Królewô" (Jan Trepczik)
*„Lëdowô Nóta" z Kanadë
*http://powiatkartuski.wkraj.pl/#/49755/359
*Królowa Kaszub
*''Matka Boża Sianowska''
*Snôżé Swiónowò
*Pelplin
*Magnificat
*ROLA PIELGRZYMEK W KSZTAŁTOWANIU TOŻSAMOŚCI KASZUBSKIEJ
*Wòjskòwô kôrta z 1937 - 1:100 000 m.jin. ''Sianowo''

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë 
Kategòrëjô:Kartësczi kréz
Kategòrëjô:Gmina Kartuzë
Kategòrëjô:Kaszëbë
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Wdzydze

**Wdzydze** – wies w gminie Kòscérzna, w kòscérsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie, pòłożonô nad Wdzydzczim Jezorã, kòl 13 km òd krézowégò gardu Kòscérzna. Wdzydze są wôżnym turistnym òstrzódkã z wiele penzjónatama, wczasowima chëczama i agrokwatérama. Tu je Mùzeùm - Kaszëbsczi Etnograficzny Park.

Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w pòstacje „Wdzydze” òsta wprowadzónô 4 lëpińca 2013. Pòzwa wsë brzëmi tak samò pò pòlskù.

## Bùtnowé lënczi
* Wdzydze Kiszewskie

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna
Kategòrëjô:Kaszëbë
929

**929** / CMXXIX  – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Je to 929 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 929. rok pierszégò tësąclecégò, 29. rok  X stolatégò, 9. rok 3-égò dzesãcolecô X stolatégò.

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
* 

### Ùmarlë
*

**↓** **Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi)** **↓**
927 « 928 « **929** » 930 » 931


Kategòrëjô:X stolat%C3%A9
Rumùńskô

**Rumùńskô** - je państwã w pôłniowi Eùropie z przistãpa do Czôrnégò Mòrza, krôj Eùropejsczi Ùniji. 

* stoleczny gard: Bùkareszt
* lëdztwò: 22.329.977 mieszkańców (2005)
* wiéchrzëzna: 238.391 km²

Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa
Kategòrëjô:Rumùńskô
Belgijskô

**Belgijskô** je państwã w Zôpadny Eùropie, krôj Eùropejsczi Ùniji. 

Belgijskô je kònstitucyjną mònarchią.

* stoleczny gard: Bruksela
* lëdztwò: 11.250.585 mieszkańców (2016)
* wiéchrzëzna: 30.528 km²

left|thumb

*
Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa
Avril Lavigne

thumb|Lavigne, 2013
**Avril Ramona Lavigne-Whibley** (ùr. 27 séwnika 1984) je kanadną spiéwôrką.
 
## Diskògrafijô
* 2002 - *Let Go*
* 2004 - *Under My Skin*
* 2007 - *The Best Damn Thing*
* 2011 - *Goodbye Lullaby*
* 2013 - *Avril Lavigne*
* 2019 - *Head Above Water*
* 2022 - *Love Sux*

Kategòrëjô:Mùzycë
Kategòrëjô:Kanada
Nelly Furtado

thumb|right|Nelly Furtado (2017)
**Nelly Kim Furtado**, (ùr. 2 gòdnika 1978) je spiéwôrką. 

## Diskògrafijô
### Albùmë
*2000 - *Whoa, Nelly!*
*2003 - *Folklore*
*2006 - *Loose*
*2009 - *Mi' Plan*
*2009 - *Mi' Plan Remixes*
*2010 - *The Best Of Nelly Furtado*
*2012 - *The Spirit Indestructible*
*2017 - *The Ride*
*2024 - *7*

### DVD
* Loose Mini DVD
* Loose the concert 

### Single
2000
*''Party's Just Bugun (Again)"
*"I'm Like A Bird"

2001
*"Turn Off The Light"
*"#*@!! on the Radio (Remember the Days)"

2002
*"Hey, Man!"
*"Trynna Finda Way"

2003
*"Powerless (Say What You Want)"

2004
*"Try"
*"Força"
*"Explode"

2005
*"The Grass Is Green"

2006
*"Promiscuous" ë Timbaland
*"Maneater" 
*"No Hay Igual" ë Calle 13
*"Te Busqué" ë Juanes
*"Say It Right"
*"All Good Things Come To An End"

Furtado, Nelly
Łãczëce

**Łãczëce** (pl. *Łęczyce*) – kaszëbskô gminnô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Łãczëce. Wies je pòłożona nad rzéką Łebą. Tu je môl smiercé 110 lagrowëch z lagru Stutthof. 

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë 
Kategòrëjô:Gmina Łãczëce 
Kategòrëjô:Kaszëbë
Łãżëce

**Łãżëce** (pòl. *Łężyce*) – kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Wejrowo, niedalek Gdini. Tu ùrodzył sã Gùstôw Pòbłocczi.(1840-1915). W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã mniészé kòlonie:
* Regùlewò,
* Głodówkò,
* Gacënë,
* pùstczi: *Strôsznicô*, *Mòrdarniô*, *Rãbiskô*, *Gwiżdżôłka*.
thumb|245px|Pòmnik żôłniérzów pòlsczéch (1 Pancerny Brigadë m. Bòdrinów Westerplatte) ë rusczéch

## Bùtnowé lënczi
http://www.dialektologia.uw.edu.pl/index.php?l1=kaszubszczyzna&l2=kaszuby-polnocne&l3=kaszuby-polnocne-tekst2
Kategòrëjô:Kaszëbë
Kategòrëjô:Gmina Wejrowò
Kategòrëjô:Kaszëbë
Mirochòwò

**Mirochòwò**  (pl. *Mirachowo*) – kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë. Za czasów prësczich, w 1906 rokù, w szkòle béł sztrejk, bò dzece miałë sã ùczëc religie leno pò niemieckù.
Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. M.jin. tądkã jidze turistny Kaszëbsczi Szlach.
## Bùtnowé lënczi
*Mirachowo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
*Szkòła

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Kartuzë
Kategòrëjô:Kaszëbë
Stajszéwò

thumb|220px|left|Pòdwózark i bùdink ògniôrzów

**Stajszewò** (pl. *Staniszewo*) – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë. Tu je spòdlecznô szkòła. W ti szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka https://web.archive.org/web/20180105185005/https://gimstan.edupage.org/timetable/. Stajszewò je znóné w kaszëbsczi lëteraturze z czarowniców, jaczé sã pòtikałë na Łësy Górze.
## Bùtnowé lënczi
*Staniszewo
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Kartuzë
Kategòrëjô:Kaszëbë
Łapalëce

**Łapalëce**  (pl. *Łapalice*) – kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë. Wies je pòłożona nad Łapalëcczim J., kòl 5km òd krézowégò gardu Kartuzë. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka https://web.archive.org/web/20160305000742/http://splapalice.edupage.org/text3/.

## Bùtnowé lënczi
*Lapalice

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Kartuzë
Kategòrëjô:Kaszëbë
956

**956** / CMLVI – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Je to 956 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 956. rok pierszégò tësąclecégò, 56. rok  X stolatégò, 6. rok 6-égò dzesãcolecô X stolatégò.

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
* 

### Ùmarlë
*

**↓** **Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi)** **↓**
954 « 955 « **956** » 957 » 958


Kategòrëjô:X stolaté
Sëlëczëno

thumb|left|Kòscół
**Sëlëczëno**  (pl. *Sulęczyno*) – kaszëbskô gminnô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Sëlëczëno. Sëlëczëno je turistnym òstrzódkã z wiele wczasowima chëczama ë agrokwatérama. Tu je kòscół. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka http://www.zssuleczyno.szkolnastrona.pl/kadra,m,zt,29.html. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã miészé kòlonie:
* Bùkòwô Góra,
* Kłodno,
* Maùszewsczi Òstrów,
* Nowi Dwór,
* Zëmnô Góra
## Bùtnowé lënczi
*Suleczyn w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Sëlëczëno
Kategòrëjô:Kaszëbë
Wãsorë

**Wãsorë**  (pl. *Węsiory*) – są kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Sëlëczëno. Wãsórë są turistnym òstrzódkã z wiele wczasowima chëczama ë agrokwatérama. Wanożną chłoscëną są tu w lasach kamiané krãdżi. Zrobielë je Gòtowie. To wierã ò tich kamiéniach je takô pòwióstka: Kòle Wãsór pasł pasturz bëdło i òwce. Òne mù nie chcałë chòdzëc, le wiedno w lëdzką szłë szkòdã. Rôz pasturz sã rozgòrził i zaklął: "Ù biésa jaczégò, żebësta sã lepi w kamienie òbróca jak tak lôtôta!" W nym sã wszëstkò w kamienie zamiéniło, bëdło i òwce. Ta trzóda kamieni jesz dzys tam je widzec.

W òbéńdze szôłtëstwa sã miészé kòlonie:
* Bòrówc,
* Czôrlëno

## Kamiané krãdżi

File:Węsiory near Kartuzy, Gothic burial site.jpg
File:Wesiory5.jpg
File:Węsiory 010.jpg
File:Węsiory_near_Kartuzy,_Gothic_burial_site4.jpg
File:Węsiory_krąg_31.12.09_p.jpg

## Bùtnowé lënczi
*Węsiory w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Sëlëczëno
Kategòrëjô:Kaszëbë
Pòdjazë

thumb|left|Szkòła w Pòdjazach
**Pòdjazë**  (pl. *Podjazy*) – kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Sëlëczëno nad Gòwidlińsczim Jezorem. Pòdjazë są turistnym òstrzódkã z wiele wczasowima chëczama ë agrokwatérama. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné są mniészé kòlonie:
* Amalka,
* Widnô Gòra

## Bùtnowé lënczi
*''Podjazy'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
*Szkòła

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Sëlëczëno
Kategòrëjô:Kaszëbë
Kòżëczkòwò

**Kòżëczkòwò**  (pl. *Kożyczkowo*) – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Chmielno. Òno je w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbrazowégò Parkù. Ta wies je na na szlachù zaniechóny terô banowi sécë Kartuzë-Srôkòjce-Lãbòrg. W òbéńdze szôłtëstwa sã miészé kòlonie:Dólny Młin, Górny Młin, Rzim, Stanowiskò

## Bùtnowé lënczi
*Koziczkowo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
*Lista gmin wpisanych na podstawie art. 12 ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym (Dz. U. z 2015 r. poz. 573) do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Chmielno
Kategòrëjô:Kaszëbë
Mòjsz

**Mòjsz**  (pl. *Mojusz*) – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Srôkòjce w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbraznégò Parkù. Wies je na na szlachù zaniechóny ju banowi sécë Kartuzë-Srôkòjce-Lãbòrg. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã mniészé kòlonie:
* Karwacëjô,
* Mòjszewskô Hëta,
* Poljańska

## Bùtnowé lënczi
*''Mojusz'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
* Szkòła

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Srôkòjce
Kategòrëjô:Kaszëbë
Mòjszewskô Hëta

**Mòjszewskô Hëta**  (pl. *Mojuszewska Huta*) – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbrazowégò Parkù.

## Bùtnowé lënczi
*''Mojuszewska huta'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
*''Putijańska'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Serakòjce
Kategòrëjô:Kaszëbë
Gôrcz

thumb|250px|left|Dwamòwnô tôfla pòlskò-kaszëbskô w Gôrczu
**Gôrcz**  (pòl. *Garcz*) – to je kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Chmielno w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbraznégò Parkù. Wies je nad jezorã Łapalëcczim ë na szlachù wòjewódzczi dardżi 25px. W ti wsë są przë drogach dwamòwny tôfle pòlskò-kaszëbsczé.

## Bùtnowé lënczi
*Garcz w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Chmielno
Kategòrëjô:Kaszëbë