Słowiónie

**Słowianie** to nôwikszé etnicznie ë jãzëkòwò karno lëdzy w Eùropie, mieszkającé w pòrénkòwim ë westrzédnym dzélu negò kòntinentu.

Do Słowianów rechùje sã: Biôłorusków, Bòsnianów, Bùlgarów, Chòrwatów, Czôrnogórców, Czechów, Kaszëbów, Łemków, Łużëczón, Macedonów, Pòlôchów, Rusków, Serbów, Słowôków, Sloweńców ë Ùkrajińców ôs wicy jak 140 miészich karnów.

Slôde bëłë téż jinszé karna Słowianów:
* Dacczi Słowiónie
* Panóńsczi Słowiónie
* Pòłabsczi Słowiónie

Wiôldżé rozcygnienié Słowianów zawôżëło na wëapartnieniu trzech jãzëkòwëch karnów:
* Zôpadnëch Słowianów
* Pòrénkòwëch Słowianów
* Pôłniowëch Słowianów

## Pòchòdzenié miona Słowianów
Pòchòdzenié słowa *Słowianie* wcyg je kòntrowersyjné. Pierszé zmiónczi ò Słowianach pòd tim mionã są z VI s. No słowò pisóné bëło rozmajice: *Sklabenoi, Sklauenoi, Sklabinoi* - w bizantińsczi Grecëji a *Sclaueni, Sclauini, Sthlaueni* - w łacëznie.

Nôstarszi dokùment napisóny w słowiańsczi mòwie je z IX s. ë brëkùje słowò *slověne*. Jak widzec sami Słowianie jakò pierszi samozwãk brëkòwalë "o", w môl "a" jakno bëło w grecczim czë łacëznie.

W lëdowi etimòlogii parłãczi sã to miono ze słowama *słôwa* ôs *słowo*. A wic *slověne* mògłò bë znaczëc "lëdze, chtërny gôdają (tim samim jãzëkã)", to je lëdze, chtërny mògą sã rozmiôc, procëmno do słówiańsczégò słowa dlô nie-Słowianów, *nemec*, co òznôczac mòże "niemi człowiek" czë *nie më* (nie Słowiana, nie gôdającë jãzëkã słowiańsczim). 

Niechtërny lingwiscë są ti dbë, że ne teòrëje są zmiłkòwé. Są wic dwie jinszé teòrëje dlô pòchòdzeniô negò miona. Wedle pierszi, pòchòdzy z protoindoeùropejsczégò **slauos* ("nôród"), òb. grecczie λαος ("nôród"). Wedle drëdzi teòrëji słowo to pòchòdzy òd miona rzéczi.

Zmiłkòwe etimòlogije, òsoblëwie widzałé w nôrodowòsocjalistny propagandze, wëcygałë no miono òd łac. "sclavus" co òznôczô "niewòlnik". Wedle wielu ùczałëch słowo *sclavus* (niem. *sklavus*, an. *slave*) pòchòdzy òd miona Słowiónów, ale jinszi są ti dbë, że pòspòdlém je grecczé słowo, chtërne òznôczô "wòjnowô rabczëna".

## Hipòtézë pòchòdzënkù Słowianów
Jakò jãzëkòwô zrzesznica wëapartnilë sã kòl pòłòwë I tësąclata n.e. z bôłto-słowiańsczégò jãzëkòwëgò karna.

Déruje sztrid ò jich pòchòdzënk, wedle rozmajitëch ùjimniãcë pierwòszné sedzbë Słowianów ùmôlëwô sã:
* na môlu Pòlsczi, abò téż na Wòłiniu ë Pòdolu (aùtochtonowé ùjimniãcé Kostrzewskiego ë Mańczaka)
** Analëza DNA (Y HG3) zeswiôdczô aùtochtonowi abò zôpadny pòchòdzënk Słowianów (atlanticczé ùjimniącé)
** Slédné antropòlogiczné badérowania (robioné w latach 2002 - 2004 na Ùniwersitece jim. Adama Mickiewicza) ò stãpniu antropòlogicznégò zjinaczeniô lëdzczich pòpùlacëji mieszkającëch w dorzéczniu Òdrë ë Wisłë w cządze rzimsczich cësków ë we wczasnym strzédnowiekù pòkôzëją nã prôwdzëwòtã aùtochtonowégò ùjimniãcô.
* na Westrzédnym Pòdnieprzu (midze Kijowem a Mòhylowem (allochtonowé ùjimniãcé Godłowskiego),
* midzë Wôłgą a Ùralã, dali òb 100 lat jak w pùnkce 2. (ùjimniãce Czupkiewicza),
* nad Aralsczim jezerã (do kòl 350 n.e.), dali napadlë Eùropã jakò Hunowie (ùjimniãcé Bańkowskiego),
* wedle Gołąba
** pratatczëzna w górnym dorzéczniu Dona do 1000 p.n.e.,
** pòbëcé nad westrzédnym Dnieprã,
** pò najezdze Scëtów (700 p.n.e.) òd Òdrë pò Don,
* wedle ùjimniãca Martynowa: 
** prasłowiańsczi cząd w zôpadnym dzélu môlu Bôłtów (XII s. p.n.e.),
** nacëskanie italsczégò substratu, pòwstanié łużëcczi kùlturë,
** prasłowiańsczi cząd: nacëskanie irańsczé (V s. p.n.e.),
** zwënégòwanié zôpadny garnicë na Òdrze (V-III s. p.n.e.),
** łączba z Celatama w òkòlim Wrocławia (III s. p.n.e.),
** pòczątczi naji erë: rozcygnienié słowiańsczi òbéndë pò Prypeć.
* wedle Turbaczowa:
** pratatczëzna Słowianów nad westrzédnym Dunajã.