Pòlskô

**Pòlskô Repùblika** (pòl. *Rzeczpospolita Polska*) je państwã w Westrzédny Eùropie nad Bôłtã. Je nôleżnikã Eùropejsczi Ùniji ë NATO. Greńczë z państwama: Miemiecką, Czeską Repùbliką, Słowacką, Ùkrajiną, Biôłorëską, Lëtewską ë Ruską (Kaliningradzkô Òbéńda). Stolecznym gardã Pòlsczi Repùbliczi je Warszawa.

## Etimologijô miona państwa
Miono *Pòlskô* (*Polska*) wëprowôdzô sã òd plemiã Pòlanów, chtërné mieszkało w dzysdniowi Wiôlgòpòlsce. Słowò *Pòlanie* mòże dolmaczëc jakno "ti, co mieszkają na pòlach". Mòże docëgac, że przédnym zajãcym Pòlan béł òbróbk rolë, w rozszlachòwanim do jinszëch plemionów, np. Wislanów ë Mazowszanów, chtërné zamieszkiwałë lasowaté môle.

Dôwni ùżëwelë łacëńsczich mionów: *terra Poloniae* - Pòlskô zemia abò *Regnum Poloniae*. Miono *Polska* je ùżiwóné do òpisënkù państwa ju òd XIV stolatô. Zemie Pòlanów òd XIV stolatô miałë miono *Staropolska* (Stôropòlskô), a pùzdni *Wielkopolska* (Wiôlgopòlskô). Dlô procëmnotë zemie na pôłnim miałë miono *Małopolska* (Môłopòlskô).

Jinszé miona Pòlsczi (*Lechia*, z persczégò *Lahestn*, z lëtewsczégò *Lenkija*) ë Pòlôchów (rusczi *Lach*, madżarsczi *Lengyel*) są òd plemieniô Lãdzanów (pòl. Lędzianie), chtërny, jak sã ùznôwô, zamieszkiwelë w dzysdniowim pôłniowò-pòrénkòwim dzélu Pòlsczi.

Słowò *Rzeczpospolita* òznôczô repùblika.

## Nôrodné mërczi
Zgòdno z Kònstitucëją Pòlsczi Repùbliczi z 3 łżëkwiata 1997 rokù nôrodnyma mërkama Pòlsczi Repùbliczi są:
* Herb Pòlsczi Repùbliczi – biôłi òrzeł w krónie w czerwionym pòlim.
* Fana Pòlsczi Repùbliczi – farwë białô ë czerwionô
* Hymn Pòlsczi Repùbliczi – Mazurk Dąbrowsczegò

## Religijô
Dominëjącą religiją w Pòlsczi Repùblice je rzimskòkatolëckô wiara. Kòl 95% lëdztwa je òrechconëch w òbrządkù rzimskòkatolëcczégò Kòscoła. Òkróm tégò w Pòlsczi Repùblice żëją m.jin.: grekòkatolëcë, wëznôwcë prawòsłôwny christianiznë, lëtrowie (ewangelicë), mùzelmanie, agnosticë ë atejiscë.

## Geògrafijô
mały|right|300px|Długòta grańców Pòlsczi
[mały|right|300px|Dolëzna nôdłëgszi rzeczi Pòlsczi (Wisła), kòle [Toruń|Torunia]]
mały|right|250px|Pòlskô na satelitarnim òdjimkù.
[mały|right|250px|[Szczecëno, zómk ksążëcy]]

Greńce dzysdniowi Pòlsczi ùsztôłcone òstałe w 1945 r., pò drëdżi swiatòwi wòjnie. W przërównanim do 1939 rokù, greńcë òstałe przesëniãte na zôpôd, kosztã pòrénkòwich môlów. Pò 1945 miałë môl dwie teritorialné kòrektë:
* 15 gromicznika 1951 – z Ùkrajinską SRR 480&nbsp;km². Za gardë: Bełz, Krystonopol ë Sokal ze zleżënama wãgla, Pòlskô dôsta Ustrzyki Dolne ë Lutowiska (tekst ùgodë pòdóné je w Dz. U. 52.11.63) (Tekst ùgodë ò zjinaczenim greńców z 1951 *w pòlsczim jãzëkù*)
* 1 stëcznika 1959 – z Czechosłowacką. Za kòlonijã Tkacze kòl gardu Szklarska Poręba, banowiszcze ë banową régã, Pòlskô dôsta ùriwk lasnégò môlu.

Długòta greńców Pòlsczi je 3582&nbsp;km, w tim 528&nbsp;km to sztrãd Bôłtu.
Pòlskô greńczë z:
* òd zôpadu z Miemiecką (467&nbsp;km),
* òd pôłniégò z Czeską Repùbliką (790&nbsp;km) ë Słowacką (539&nbsp;km),
* òd pòrénkù z Ùkrajiną (529&nbsp;km) ë Biôłorëskô (416&nbsp;km),
* òd nordë z Lëtewską (103&nbsp;km) ë Ruską (Kaliningradzkô Òbéńda) (210&nbsp;km).

Pòlskô ja na 9 môlu w Eùropie żle to jidze ò wiéchrzëznã ë na 8 żle to jidze ò wielënã lëdztwa.

Z nordë na pôłnié Pòlskô rozcygô sã na długòtã 649&nbsp;km, co je 5° ë 50'. Je to przëczëną nierównoscë długòtë dnia midze nordową ë pôłniową Pòlską. Òb lato na nordze dzéń je długszi ò wicy jak gòdzënã niż na pôłnim, òb zëma na òpak. Z zôpadu na pòrénk Pòlskô rozcygô sã na 689&nbsp;km, co je 10° 01'. Całownô rozcëgô Pòlsczi (z zôpôdu na pòrénk ë z norde na pôłnie) je 15°51'.

Pòlskô je w conie westrzédnoeùropejsczégò czasu, je to słuńcowi czas pôłnika 15°.

Geògrafné kòordinatë skrôwnëch môlów Pòlsczi:
* 49°00' N – Wëszëńc Opołonek,
* 54°50' N – retk Rozewie,
* 14°07' E – łëk Òdrë kòle Dólnégò Osinowa,
* 24°08' E – kòlano Buga kòle Zosina.

Geòmétrowi westrzódk Pòlsczi je we wsë Piątek kòle gardu Łęczyca. Nôstôrszi (1775) òbrechowóny geòmétrowi westrzódk Eùropy je w Suchowolë kòl gardu Sokółka, w pòdlasczim wòjewództwie. Przez Pòlskã przebiegiwô téż greńca midzë kòntinentalnym blokã Pòrénkòwi a Zôpadny Eùropë.

Nôdłëgszé rzeczi w Pòlsce to:
* Wisła (1047&nbsp;km)
* Òdora (854&nbsp;km, w Pòlsczim dzélu 742&nbsp;km)
* Warta (808&nbsp;km)
* Bùg (772&nbsp;km, w Pòlsczim dzélu 587&nbsp;km)

### Geòlogòwô bùdacëjô
W Pòlsce schôdzą sã 3 wiôldżé tektonowé jednotë:
# prekambrijskô platfòrma pòrénkòwi Eùropë (pòrénkòwô ë nordowo-pòrénkòwô Pòlskô), tak tej Pòrénkòwoeùropejskô Niżawa.
# peleòzojicznô platfòrma westrzédny ë zôpôdny Eùropë (Pòzaalpejskô Westrzédnô Eùropa). Spód ùsôdu ny platfòrmë pòkôzëją sã dzéle herecyńsczich ë kaledońsczich górotworów (Zôpadné ë Pòrénkówé Sudetë, Górë Swiãtokrziżewé).
# alpidë (Karpatë z Pòdkarpacym).

### Wëdrzatk plónu
Wiôldżi dzél Pòlsczi zajëmówają niżawë pòrénkòwégò dzélu Westrzédeùropejsczej Niżawy, a strzédni wëszańc je 173&nbsp;m n.r.m. Geògrafne krôje ùłożëne są równoleżnikòwo òd niżaw na nordze i w westrzédni Pòlsce do wëszaw ë gór na pôłnim. Nôwikszim môlem w Pòlsce są Rysy w Tatrach (2499&nbsp;m n.r.m.), nôniżej je depresejô Elbląsczie Raczki na Wislanëch Żuławach (1,8&nbsp;m&nbsp;p.r.m.).

### Sprôwné pòdzelenié
Òd 1 stëcznika 1999 rokù je w Pòlsce trzëstopniowé sprôwné pòdzelenié na wòjewództwa, krézë ë gminë

**Wòjewództwa**:

## Galeriô

Gdansk Glowne Miasto.jpg|Gduńsk
Muelle de Sopot, Polonia, 2013-05-22, DD 18.jpg|Sopòt
Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 04.jpg|Malbórg
Wilanów Palace.jpg|Wilanowò
Wawel_(4).jpg|Krakòwò


## Lëdztwò
[300px|right|mały|Lëdztwò Pòlsczi w latach [1961-2014 (w tësącach)]]
Pòlskô je zamieszkiwónô w zacht wikszoscë przez Pòlôchów. Są òni słowiańsczim lëdã ë mówią w pòlsczim jãzëkù, jaczi słëchô do zôpadnosłowiańsczich jãzëkòw. Dlô dzéla òbiwatelów Pòlsczi rodną mòwą je krewny z nim kaszëbsczi ôs jiné miészëznowé mòwë. Pòlsczi je ùrzãdnym jãzëkã państwa, le prawò dôwô nôrodnym miészëznóm mòżlëwòtã ògreńczonégò brëkòwaniô swòjëch jãzëków w gminach dze stanowią wicy jak 20% pòpùlacëji. Wedle Nôrôdnégò Òglowégò Spisënkù (2002), 97,8% mieszkańców Pòlsczi mówi na codzéń w pòlsczim jãzëkù. Nôczãstszé jãzëczi miészëznów to: miemiecczi, ùkrajińsczi, biôłorësczi, cëgańsczi, rusczi, lëtewsczi ë łemkòwsczi.

Do ùznónëch w Pòlsce nôrodnëch i etnicznëch miészëznów nôleżą taczé miészëznë, jak armeńskô, biôłorëskô, czeskô, karajimskô, lëtewskô, łemkòwskô, miemieckô, rëskô, romskô, słowackô, tatarskô, ùkrajińskô ë żëdowskô.

## Òbaczë téż
* Eùropejskô Ùnijô

## Przëpisë

## Bùtnowë lënczi

* Polska.pl
* Prezydent PR

*
Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa