Łotwa

**Łotwa** (łot. *Latvija*; òficjalnô pòzwa: Łotewskô Repùblika, łot. *Latvijas Republika*) – państwò w nordowi Eùropie. Òd nordë grańczi z Estonią, òd pôłniégò z Lëtwą, a ód pòrénkù – z Rusją i Biôłorusą. Stolëcą i nôwikszim gardã je Riga. Mô przistãp do Bôłtëcczégò Mòrza i brzegòwą liniã ò długòscë kòl 498 km. Nôleżi do NATO i Eùropejsczi Ùnie.

## Geògrafiô
### Pòłożenié
thumb|Kôrta Łotwë
Leżi w nordowi Eùropie, na pòrénkòwim ùbrzegù Bôłtëcczégò Mòrza, zwiksza midzë 55° a 58° nordowi geògraficzny szérzë i 21°-29° pòrénkòwi geògraficzny długòscë.
### Wiéchrzëzna
*całownô: 64,589 km²
*wiéchrzëzna lądu: 62,249 km²
*wiéchrzëzna wòdów: 2,340 km²
*môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 125.
### Lądowé grańce
*òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,370 km
*państwa, z jaczima mô grańce: Biôłorus 161 km, Estoniô 333 km, Lëtwa 544 km, Ruskô 332 km
### Brzegòwô liniô
498 km (przistãp do Bôłtëcczégò Mòrza)
### Klimat
Klimat przechódny midzë mòrsczim i kòntinentalnym, na jaczi mô cësk to, że krótkò je Bôłt - mòrze. Wiatrë nôwiãcy wieją òd pôłniowò-zôpadny stronë (czerënk òd Atlantikù) i przëwióny znądka lëft niese wiôlgą wielënã òpadënków (500-800 mm òb rok). Niebò je przez wiãkszosc czasu zacygniãté blónama. Òb rok słuńce swiécy strzédno le przez 30-40 dni. Nôbarżi słonecznym i sëchim miesącã je môj. 

Lato je wiele razy chłodné i z deszczama. Dodatné temperaturë trzimają sã przez 125—155 dniów w rokù. Strzédnô cepłota czerwińca sygô 15—17 °C. Zëma bawi òd pòłowë gòdnika do pòłowë strëmiannika. Strzédnô cepłota stëcznika sygô òd −3 do −7 °C, chòc tej sej mòże spôdac nawetka do −40 °C.

### Ùsztôłcenié terenu
thumb|Fizycznô kôrta Łotwë
Przeplôtają sã wëszawë i niżawë. Nôwiãkszą niżawą je Żmudzczé Pòbrzeżé.
### Wësokòsc terenu
thumb|Panorama z góry Gaiziņkalns
*strzédnô wësokòsc: 87 m. n.r.m.
*nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. Bôłtëcczé Mòrze
*nôwëższi czëp: 312 m. n.r.m. (Gaiziņkalns)
### Gruńtë wedle ùżiwaniô
*rolné gruńtë: 29,2% (w tim 18,6% òrnëch gruńtów)
*lasë: 54,1%
## Lëdze i spòlëzna
### Pòpùlacjô
*wielëna lëdztwa: 1,944,643 (na lëpińc 2017)
*môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 149.
### Etniczné karna
Łotisze 61.8%, Ruskòwie  25.6%, Biôłorusënowie 3.4%, Ùkrajińcë 2.3%, Pòlôsze 2.1%, Lëtwini 1.2% (wôrtoscë szacowóné na 2016)
### Jãzëczi
łotewsczi (òficjalny) 56.3%, rusczi 33.8%,
### Religijné karna
lëtërstwò 19.6%, prawòsławié 15.3%, 
### Ùrbanizacjô
thumb|Riga –  stolëca i nôwikszi gard Łotwë
*mieskô pòpùlacjô: 67,4%
*wikszé miesczé westrzódczi: Riga (stolëca) – 638,784 mieszkańców; Daugavpils – 85,286, Lipawa – 70,499 (na 2016
## Pòliticzny system
thumb|Kôrta z historicznyma regionama Łotwë
*òficjalnô pòzwa: Łotewskô Repùblika (łot. *Latvijas Republika*)
*pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika
*stolëca: Riga
*czasowô cona: UTC+2 
*państwowé swiãto: 18 lëstopadnika – Dzéń Proklamacje Łotewsczi Repùbliczi (łot. *Latvijas Republikas proklamēšanas diena*)
*nôrodny himn: „Dievs, svētī Latviju!” (*Bòże, błogòsławi Łotwã*)
Òbrôzk:Latvian National Anthem.ogg
### Wëkònôwczô władza
* prezydent Edgars Rinkēvičs (2024)
* premier Evika Siliņa (2024)

### Ùstawòdôwczô władza
jednojizbòwi parlament Sejm (łot. *Saeima*; 100 nôleżników na sztërëlatną kadencjã)

## Przëpisczi

## Bibliografiô
*Łotwa w „The World Factbook”

Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa
*