open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Curitiba

60px|left

**Curitiba**, gard w pôłniowô Brazilëji.

## Spòdlowé pòdôwczi

* Lëdztwò (2007): 1 788 559
* Gãscëzna lëdzy: 4 111,9 sztatur/km²
* Wiéchrzëzna: 434,967 km²
* Pòłożenié: 25° 25' 47" S 49° 16' 19" O
* Czasowô cona: -3 UTC
* Czerënkòwi numer: (+55) 41
* Administracëjô/ Bùrméster: Carlos Alberto Richa

## Òbaczë téż
* Domôcô starna gardu
* http://www.curitiba-brazil.com

Kategòrëjô:Brazylskô
Tomsk

thumb|255px|
thumb|150px|Ruskò-miemiecczi dodóm
**Tomsk** (rus. Томск) je gardã w Rusëji. Lëdztwò: 512,600 mieszkańców.

Kategòrëjô:Ruskô

* Подробная карта Томской области
* Сайт города Томска
Horní Rápotice

right|mały|Horní Rápotice
**Horní Rápotice** je wies w Czesczi Repùblice. Mô kòl 150 mieszkańców.

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Czeskô Repùblika
Bielsko-Biała

mały|left|250px|Bielsko-Biała
**Bielsko-Biała**  – to je gard na prawach krézu w szląsczim wòjewództwie. Starodôwnotą je tu katédra sw. Mikòłôja.

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Szląsczé wòjewództwò
Azkoitia

**Azkoitia** je szpańskô gmina w Krôju Basków. Lëdztwò gminë: 10&nbsp;641 mieszkańców (2006).
## Bùtnowé lënczi
*''Azkoitia''

Kategòrëjô:Szpańskô
Herálec

right|mały|Pałac
**Herálec** – to je wies w Czesczi Repùblice. W ni je wicy jak 1000 mieszkańców.

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Czeskô Repùblika
Entrena

**Entrena** je wsą ë gminą w Szpańsczi.
Lëdztwò wsë: 1.397 mieszkańców (2007).

## Òbôcze téż

* Entrena

Kategòrëjô:Szpańskô
Szkòckô

**Szkòckô** je historëczny krôj w Nordowi Eùropie. Dzél Wiôldżé Britanije. Stolecznym miastã Szkòcczi je Edinbùrg.

* stoleczné miasto: Edinbùrg
* lëdztwò: 5 168 500 (2008)
* wiéchrzëzna: 78 772 km²

Tak tej przëpôdô tu leno 66 lëdzy na 1 km². Przë tim 1,7 mln Szkòtów mieszkô w aglomeracje Glasgòw ë 0,5 mln w Edinbùrgù, to tak òglowò je to dosc pùsti krôj.

Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa
Kategòrëjô:Wiôlgô Britanijô
Almazán

thumb|left|200px|Almazán
**Almazán** je gardã ë gminą w Szpańsczi.
Lëdztwò gardu: 5.727 mieszkańców (2006)
right|300px|

Kategòrëjô:Szpańskô
1729

**1729** / MDCCXXIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na strzodã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.

Je to 1729 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 729. rok drëdżégò tësąclecô, 29.  rok  XVIII stolatégò, 9. rok 3-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*

**↓** **Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok** **↓**
1727 « 1728 « **1729** » 1730 » 1731


Kategòrëjô:XVIII stolat%C3%A9
Ágreda

thumb|left
right|300px|
**Ágreda** je gardã ë gminą w Szpańsczi.
Lëdztwò gardu: 3.212 mieszkańców (2006)

Kategòrëjô:Szpańskô
Brenda Song

thumb|200px
**Brenda Song**, (ùr. 27 strëmiannika 1988) je amerikańską spiéwôrką ë teatrownicą. 

Song, Brenda
Song, Brenda
Kategòrëjô: Zjednóné Kraje Americzi
Kongens Lyngby

**Kongens Lyngby** je gardã  w Dëńsce. Lëdztwò: 51 751 (2007).

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Dëńskô
Ballerup

thumb|250px|Centrumgaden, Ballerup
**Ballerup** je gardã  w Dëńsce. Lëdztwò: 46 654 (2006).

Kategòrëjô:Dëńskô
Aalborg

thumb|right|180px|Ùniwersytet w Aalbòrgù
**Aalborg** je czwiôrty nôwiãkszi gard w Dëńsce. Je stolecã regionu Nordowô Jutladniô

Gdiniô wespółrobi z Aalbòrgiem.

Kategòrëjô:Dëńskô
Mars

**Mars** () – czwiortô pòsobicą (jak rechùje òd Słuńca) planéta w Słuńcowim Ùstawie. W 2018 rokù tu bëła nalazłô wòda.

Mars
*
Ùran

**Ùran** (symbòl: ) – planéta w Słuńcowim Ùstôwie. Sódmô wedle òddaleniô òd Słuńca, trzecô wedle strzédnicë i czwiôrtô wedle masë. Òdkrëtô w 1781 przez anielsczégò astronoma Williama Herschela (je pierszą planetą òdkrëtą w terôczasnoscë i pierszą òdkrëtą z pòmòcą teleskòpù). 

Je lodowim stolëmã, mô system pierscéniów, magnetosferã i mnodżé naturalné satelitë (27 znónych miesądzów), chtërnëch pòzwë sparłãczoné sã z pòstacjama z dzełów William Shakespeare'a i Alexandra Pope’a.

Ùran
*
Aarhus

thumb|Aarhus
**Aarhus** (Århus 1948 - 2010) je gardã w Dëńsce. Lëdztwò: 269 022 (2017).

Kategòrëjô:Dëńskô
Odense

thumb|Dodóm H. C. Andersena w Odense
**Odense** je gardã w Dëńsce. Lëdztwò: 152 060 (2006).

Kategòrëjô:Dëńskô
1733

**1733** / MDCCXXXIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na pòniedzôłk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.

Je to 1733 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 733. rok drëdżégò tësąclecô, 33.  rok  XVIII stolatégò, 3. rok 4-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*

**↓** **Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok** **↓**
1731 « 1732 « **1733** » 1734 » 1735


Kategòrëjô:XVIII stolaté
1001

**1001** / MI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Je to 1001 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 1. rok drëdżégò tësąclecégò, 1. rok XI stolatégò, 1. rok 1-égò dzesãcolecô XI stolatégò.

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*

**↓** **Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi)** **↓**
999 « 1000 « **1001** » 1002 » 1003


Kategòrëjô:XI stolaté
Madżarskô

**Madżarskô** je państwã w Eùropie, krôj Eùropejsczi Ùniji. Greńczë z Rumùńską, Ùkrajiną, Słowacką, Aùstrią, Słowenią, Chòrwacką, ë Serbią. 

## Geògrafiô

* Pòłożenié: Leżë w w Westrzédny Eùropie.
* wiéchrzëzna: 93.030 km²
* Grańce:
** òglowô długòsc wszëtczich grańców: 2,106 km 
** państwa, z jaczima mô grańce: Aùstriô 321 km; Chòrwackô 348 km; Rumùńskô 424 km; Serbiô 164 km; Słowackô 627 km; Słoweniô 94 km; Ùkrajina 128 km, 2,106 

## Demografiô

* Lëdztwò: 9,827,455 mieszkańców (2025)
* Religie: Rzimsko-katolëcczi Kòscół 27.5%, Grecko-katolëcczi 1.7%, jinsze katolëcczé wëznania 0.9%, kalwinizm 9.8%, Lëterstwò 1.8%, jinsze chrzescëjańsczé (w tim prawòsławié) 1.6%, jinsze 0.4%, bezbòżnictwò 16.1%, brak òdpòwiédzi w ankece 40.1%

## Pòliticzny system
* pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika
* Przédnik kraju: prezydent (Tamás Sulyok), reprezentacëjnô fónkcjô 
* Wëkònôwczô władza: rząd z premierã (Viktor Orbán) na przódku
* Ùstawòdôwczô władza: jednojizbowi parlament - Nôrôdnô Gromada (199 nôleżników, wëbieranëch na 4 lata)
* dëtk: forint (HUF)

## Historiô
25 gòdnika 1000 madżarsczi ksażã Sztefón I kòrónował sã na króla ë pòwstało Królestwò Madżarsczi. W 1526 Madżarze pòniesli klãska w bitwie pòd Mochaczem, z jej przëczënë pòrénk Madżarsczi dòstał sã pòd władzã jimperium òsmańsczégò, zôpôd pòd władzã mònarchii Habsburgów. Procëm Aùstrie mioły mol nôrôdne pòwstania: Rakoczego (1703–1711) ë Zymk Lëdów (1848–1849), òstateczné w 1867 Madżarskô zwëskałô aùtonomiã ë pòwstałë Aùstro-Madżarskô. Po I swiatowi wòjnie (1918) wspólne państwò ùstało jistniec ë Madżarskô stałô sã repùblikã. Samòstójnota òstała ùznana na mòcë traktatu z Saint-Germain-en-Laye w 1919. W 1920 krôj znowù stał sã mònarchią, le sledny król (ë czezer Aùstrie) Karól IV nie òstał dopùszczony do władzë a państwã rządzëł regent Miklós Horthy. W 1920 na mòcë traktatu z Trianon krôj stracëł òk. 2/3 teritorium. Òbczas II swiatowy wòjnie państwò biotkowało po starnie III Rzeszy, w 1944 przeszłë na starnã Aliantów. Po II swiatowi wòjnie mioł mol okres kòmùnizmù (m.jin. w 1956 bëłô pòwstanié lëdowe, brutalnie stłumione przez czerwòną armiã), a pò 1989 rokù stały sã demòkraticznym państwã jako Repùblika Madżarsczi. W 2011 przëjãto nową kònstitucëję, dze mionã państwa je Madżarskô. 

## Przepisë

## Bùtnowé lënczi


Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa
Cyper

**Cyper** (gr. Κύπρος *Kýpros*) je państwã na òstrowë w Strzódzemné Mòrze midzë Azëjã i Eùropã, krôj Eùropejsczi Ùniji. 

Terenem spiérnim je Nordowy Cyper, chtëren obznôjmił samòstójnotã.

 left|thumb|Gardë Cypru

Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa
Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Bhutan

**Bhutan** je państwã w pôłniowi Azëji. Midzë Chinami a Indiami. W pòrënkòwëch Himalajach Stolëcznym gardã je Thimphu.
* lëdztwò: 804 000 mieszkańców (2017)
* wiéchrzëzna: 38 394 km²
* Fòrma państwa: mònarchia, królã je òd 2006 Jigme Khesar Namgyel Wangchuck.

Bhutan-Paro-Reis-04-2015-gje.jpg|Paro
Bhutan-Paro-128-Taktshang-Tigernest-gje.jpg|Paro Taktshang
Thimphu-02-vom Buddha Dordenma-2015-gje.jpg|Thimphu
Dochu La-View-08-2015-gje.jpg|Dochu La
Punakha-40-Dorf-2015-gje.jpg|Punakha
Wangdue Phodrang-32-Landschaft-2015-gje.jpg|Wangdue Phodrang
Trongsa-Dzong-116-2015-gje.jpg|Trongsa Dzong
Bumthang-Jambay Lhakhang-04-2015-gje.jpg|Bumthang


Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Sri Lanka

**Sri Lanka** (Demokratnò-Socjalisticznô Repùblika Sri Lanczi) je państwã w Azëji, na òstrowie Cejlon, na Indijsczim Òceanã. Stolëcznym gardã je Sri Dźajawardanapura Kotte, dôwni stolëcą bëłô Kòlombo.

## Przëpisë

Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Nepal

**Nepal** (òficjalnô pòzwa: **Federalnô Demòkraticznô Repùblika Nepalu**) – państwo w westrzédny Azje, bez przëstãpù do mòrza, grańczi z Indiama i Chinama. Wiéchrzëzna 147 181 km²; wielëna lëdztwa wnet 29,4 mln (stój na lëpińc 2017). Stolëca –Katmandu.

Głową państwa je prezydent (òd 2023 Ram Chandra Poudel, przédnikã rządu je premier (òd 2025 Sushila Karki).

Na pògrańczim Nepalu z Chinama je nôwëższi czëp na swiece – góra Mount Everest.


Kathmandu-Durbar Square-18-Mini vor-Vishnu-Pratapamalla-Jagannath-2013-gje.jpg|Kathmandu
Pashupatinath-Mrigasthali-20-Glocke-2013-gje.jpg|Pashupatinath
Bhaktapur-Palastplatz 10 mit Goldenem Tor-Bhupatindramalla-Saeule-Vatsala-gje.jpg|Bhaktapur
Changu Narayan-22-Butterlichter-2014-gje.jpg|Changu Narayan
Patan-Palastplatz-12-Tauben-2013-gje.jpg|Patan
Dingboche to Chhukung-52-Eisbach-2007-gje.jpg|Himalaya
Mustang-Ghami to Lo Gekar-30-2015-gje.jpg|Mustang
Prithvi Highway-86-Schlaglochbeseitigung-2013-gje.jpg|Transport


## Przëpisczi

Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Òman

**Òman** je państwã w Azëji. Stolecznym gardã je Maskat. Greńczë z państwama: Jemenã, Saudëjskô Arabijô, Zjednónémi Arabsczimi Emiratami.

* lëdztwò: 3,901,992 mieszkańców (2024)  
* wiéchrzëzna: 309,500 km² (wòdë 0%**)**

## Przëpisë

Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Irak

**Irak, Repùblika Iraku** (ar. ‏جمهورية العراق‎, trb. *Dżumhurijjat al-Irak*, kurd. كۆماری عێراق, trb. *Komarî 'Êraq*) je państwã w Zôpadny Azëji, na Blisczim Wschòdze nad Perską Roztoką. Stolecznym gardã je Bagdad. Greńczë z Syrëją, Tërecką, Iranã, Kùwejtã, Saudëjską Arabią ë Jordanią. Na terenie Iraku bëłë stôrożëtné cywilizacëje Sumer, Babilon ë Asyrëjô. Nachôdô sã tam dwie rzeczi Tigris ë Eufrat, midzë jaczimi bëłë cywilizacëje Mezopotamie.

Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Izrael

**Izrael** je państwã w Zôpadny Azëji, na Blisczim Wschòdze na pòrënkòwi brzégu Strzódzemnégò Mòrza. 

Greńczë z Libanã, Syrëją, Jordanią i Egiptã. Terenem spiérnim je Palestinskô, chtërô Izrael ùznelë za swòjã dźél. 

Nôwikszô religijô to Judajizm, wëznaje go pònad 7 milionów mieszkańców. 

## Przëpisë
Jemen

**Jemen** (arab. ‏اليَمَن‎, trb. *Al-Jaman*), **Jemeńskô Repùblika** (arab. ‏الجمهوريّة اليمنية‎, trb. *Al-Dżumhurijja al-Jamanijja*je państwã w Azëji, na Arabsczim Półòstrowie. Stolecznym gardã je Sana. Pòwstał w 1990 czede zjednóne òstałë Nôrdowi ë Pôłniowi Jemen.  Jãzëkã urzãdowim je arabsczi, nôwikszą religią je islam. Greńczë z Saudëjską Arabiją na nordze, a òd pòrénku z Òmanã. Òd pôłnia ma przëstãp do Arabsczégò mòrza ë Adeńsczi roztoczi, a òd zôpodu do Czerwionego mòrza. 

## Przëpisë

Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Jindonezjô

**Jindonezjô** je państwã na òstrowach w pôłniowo-pòrénkowy Azëji a też Oceanije. Stolëcznym gardã je Dżakarta.

Lëdztwò w 2024 bëło 283,487,931 mieszkańców. Swiãto samòstójnoty (òd Néderlandsczi) je 17 zélnika.

## Album

File:Museum Nasional Indonesia.jpg|Nôrodné Mùzeùm Jindonezji  w westrzédni Dżakarcé
File:Jakarta Skyline Part 2.jpg|Wisma 46, Nôwëjszé biuro w Jindoneziji, òstójé w pòłowie wieżowców Dżakarty.
File:Central Jakarta.JPG|Jalan Thamrin, the przédnô aléj w westrzédni Dżakarcé
File:Gambir Station Platform.jpg|Bana na stacji Gambir w westrzódnëj Dżakarcie
File:BungKarno-indonoob.JPG|Sztadion Bung Karno, mòże miec 100,000 widzów
File:Indonesia 2002 CIA map.png|Mapa Jindonezji
File:Indonesia provinces english.png|Prowincëje Jindonezji
File:Jalan malioboro - Jogjakarta.JPG|Malioboro, nôjpòpùlarniejsza  sztrasa w Jogjakarcie
Image:transjogja.jpg|Aùtobùs Trans Jogja. System chùtczego transportu aùtobùsowego w Jogjakarcie
File:SOTO FOOD.jpg|Wëbróné dania jindonezijsczi kùchnii, m.jin. *Soto Ayam* (zupa z kúrka), *sate kerang*, *telor pindang* (stolatne jôjka), *perkedel* (plińc), and *es teh manis* (słodkô zëmna arbata)
File:Indonesian Army infantryman participating in the GPOI.jpg|Żôłniérz wòjska jindonezyjskego òbczas  Pòdjimizna Swiatowi Mirowi Operacëji 
Image:Panser side left.JPG|Pindad Panser "Anoa" òbczas *Indo Defense and Aerospace Expo* w 2008
Image:AURI B-25.jpg|B-25 Mitchell bómbówce wòjskòwégò lopka z lat 50-tnëch.
Image:Jmnei.jpg|Jawajsczi inżiniéra zamëkô jedne z dwérzi do luku strzelniczego néderlandczim Buffalo, stëcznik, 1942. 
File:ID_diesel_loco_CC_201-05_060327_4217_kta.jpg|GE U20C w Jindonezji , #CC201-05
File:Diesel locomotive CC 203 22 at Gambir Station.jpg|GE U20C "Full-Width Cabin" w Jindonezji, #CC203-22
File:ID_diesel_loco_CC_204-06_060403_2512_mri.jpg|GE U20C, lokòmòtiwa kòntrolowana w całosci przez kòmpùter, #CC204-0


## Przëpisczi
*
Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Brunei

**Brunei** – je państwã w Azje. Stolëcznym gardã je Bandar Seri Begawan. Brunei to absolutnô mònarchiô z sułtanã jakò głową państwa. Jãzëkã ùrzãdowim je malajsczi. Państwòwą religią je islam.

## Przëpisë

Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Saudëjskô Arabijô

**Saudëjskô Arabijô** je państwã w Azëji, na Arabsczim Półòstrowie. Stolecznym gardã je Rijad. Państwòwą religią je Mahòmetanizm, w Saudëjsczi Arabii nachôdô sã Mekka i Medyna, swiãte môle mùzułmónów. Tu żëł islamsczi prorok Mahomet.

Greńcze z Jordanią, Irakã, Kùwejtã, Katarã, Zjednónymi Arabsczimi Emiratami, Òmanã i Jemenã.
* lëdztwò (2021): 34 783 757 mieszkańców
* wiéchrzëzna: 2,149,690 km², tereny Saudëjsczi Arabii to w wikszosci tereny pustkòwia, nié mô tam sztabilnéj rzeki.


The Ka'ba, Great Mosque of Mecca, Saudi Arabia (4).jpg|Swiãtnica Al-Kaba w Mekce

## Przëpisë

Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Laòs

**Laòs** – je państwã w Azji. Stolëcznym gardã je Wientian, òficjalnym jãzëkã je laòtańsczi, detkã je kip. Greńczë z Birmą ë Chinami, na pòrënku, z Wietnamã, na pôłniu z Kambòdżą, a na zôpodze z Tajlandią. Laòs je socjalisticzny państwã.

## Przëpisë

Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Turkmenistan

**Turkmenistan** (turk. Türkmenistan) je państwã w Azëji. Stolëcznym gardã je Aszchabad, greńczë z Kazachstanã, Ùzbekistanã, Afganistónã i Iranã. Ma przëstãp Kaspijsczégò Mòrza Bëł dzélã Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików.

## Przëpisë

Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Ą

Ąą
**Ą** (łac. *a caudata*, csb a z ògónkiem) je drëgą lëterą kaszëbsczégò alfabétu i pòlsczégò alfabétu.

Kategòrëjô:Lëterë alfabétu
Catalão

]

**Catalão** (*Catalão*), gard w pôłniowô Brazylëji.

## Spòdlowé pòdôwczi

*Lëdztwò (2007):  75 623
*Gãscëzna lëdzy: 20 sztatur/km²
*Wiéchrzëzna: 3.777,65 km²
*Pòłożenié: 18° 09' 57" S 47° 56' 47" W 18_09_57_S_47_56_47_W 18° 09' 57" S 47° 56' 47" W
*Czasowô cona: -3 UTC
*Czerënkòwi numer: (+55) 64
*Administracëjô/ Bùrméster: Adib Elias Jr.

## Òbaczë téż
* Domôcô starna gardu
*http://www.guiacatalao.com.br


Image:Museu Catalão 2.jpg
Image:Patio Mitsubishi.jpg
Image:Catalão2.JPG
Image:Represa Monsenhor Souza 1.jpg
Image:Lazer em Catalão.jpg
Image:Igreja Dom Bosco.jpg
Image:Lazer em Catalão.jpg
Image:Catalão cidade das flores.JPG


Kategòrëjô:Geògrafijô
Grëzóńskô

thumb|right
**Grëzóńskô** je państwã w Azëji. Greńczë z państwama: Azerbejdżan, Armenijô, Tëreckô ë Ruskô. Stolëca - Tbilisi.

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi
* Full Jinformacëje ò Grëzóńsce (anielsczi, miemiecczi, rusczi, grëzóńsczi)

Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa
Pakistan

**Pakistan** abò **Pakistón** - je państwã w Azëji. Mahòmetanizm je tu państwòwą religią. Stolëcznym gardã je Islamabad.

## Historiô
Do 1947 roku bëł dzélã Britijsczich Indii. Zwëskał samòstójnotã 14 zélnika 1947. W 1948 mioła mol pierszô wòjna o Kaszmir z Indiami. 23 strëmiannika 1956 stał sã islamskô repùblikã (rëchli przédnikã bëł król britijsczi). W 1965 doszło drëdżej wòjny o Kaszmir. A w 1971 òddzelël sã Wschòdny Pakistan (prowincjô Pakistanu), chtëren stał sã państwã o mionie Bangladesz.

## Geografiô
Wiéchrzëzna je 796,095 km2.

Długosc greńc je 6774 km. Brzegòwô liniô (z Arabsczim Mòrzã) 1046 km.

### Wësokòsc terenu
*strzédnô wësokòsc: 900 m. n.r.m.
*nôniższô wësokòsc: o m. n.r.m. (Arabsczie Mòrze)
*nôwëższi czëp: 8,611 m. n.r.m. (K2)

### Wòdë
Wszëtczé wòdë Pakistanu mają 25 220 km2.

Przédnymi rzékami Pakistanu sã:
* Indus
* Satledź
* Ćanab
* Dźhelam
* Rawi

## Demografiô
W 2025 Pakistan miał 249 948 885 mieszkańców. Nôwikszą religiją je Islam, chtërnego w 2020 wëznawało 96.5% (przë czim 85-90% bëło sunnitów, a 10-15% szyitów), jinsze (w tim chrzescëjónów i hinduistów) bëło 3.5%.

## Pòliticzny system
Pakistan je islamskã repùblikã. Przédnikã kraju je prezydeńt. Przédnikã rządu je premiéra. Parlament Pakistanu skłôda sã z Nôrodny gromady i Senatu. Gromada ma 336 molów, a Senat 104.

* Prezydeńt: Asif Ali Zardari (òd 2024)
* Premiéra: Shehbaz Sharif

## Przëpisë

Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Tëreckô

**Tëreckô** (téż **Tërcëjô**, tër. *Türkiye*, **Repùblika Tërecczi** – *Türkiye Cumhuriyeti*) je państwã w Azëji na półòstrowie Miészô Azëjô, a dzélowo téż w Eùropie ze stolëcą w Ankarze. Eùropejsczi dzél – Tracëjô robi 3% wiéchrzëznë ë je òddzelony òd azjacczégò dzélu przez mòrzé Marmara ë zwãżënë Bòsfor ë Dardanele. Tëreckô je krôjã sztërzech mòrzów, bò òd nocë òbtôczô jã Czôrné Mòrzé, òd wieczoru Egejsczé Mòrzé ë mòrzé Marmara, a òd pôłni Westrzódzemné Mòrzé – zwóné w tërecczim jãzëkù Biôłim Mòrzã.

## Galerijô

File:Istanbul new mosque.jpg|Sztambùl 
File:Anit Kabir (6526103103).jpg|Anıtkabir, Ankara 
File:Kocatepe Mosque Ankara.jpg| 
File:State Painting and Sculpture Museum of Ankara.jpg| 
File:DolmabahceMainGate.JPG| 
File:İzmir clock tower.jpg| 
File:Pamukkale00.JPG| 
File:Eskişehir-Aycan.jpg| 
File:Antalya falezler.jpg| 
File:Alanya.jpg| 
File:Bluemosquefront.jpg| 
File:Diyarbakir P1050751 20080427135832.JPG|
Armenijô

**Armenijô** abò **Armeniô** (Հայաստան) je państwã w Azëji. Stolecznym gardã je Erywań. Greńczë z Grëzóńską, Iranem, Tërecką, Azerbejdżanem. Armenijô jako pierszi krôj przëjãłô Chrzescëjaniznã jako państową religijã. Do 1991 bëła dzélã Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików (jako sowieckô repùblika 1920–1991 i dzél Zakaùkasczi Federacëjny Socjalisticzny Sowiecczi Repùbliczi 1922–1936).
* lëdztwò: 2 963 900 mieszkańców 
* wiéchrzëzna: 29 800 km² 

## Przëpisë
Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa
Wietnam

**Wietnam** je państwã w Azëji.  

* stoleczny gard: Hà Nội
* lëdztwò: 102 789 598 mieszkańców (2021)
* wiéchrzëzna: 330 965 km²
Afganistón

**Afganistón** (Persczi i Paszto: افغانستان) je państwã w Azëji, bez przëstãpù do mòrza. Greńczë z Pakistanã, Iranã, Turkmenistanã, Tadżikistanã, Ùzbekistanã i Chinami. Stolecznym gardã je Kabul.

Rząd Afganistónu òd 2021, czedë władzã przejimieli Talibowie, je nëuznoném na midzënôrodny arenie. Przédnikiem kraju je emir, Hibatullah Achundzada, chtëren mo plac w Kandaharze. Premiérem w stolëcy je mułła Hasan Achund. Prawo je òpiarte na prawie szariatu. Mahòmetanizm wic je tam państwòwą religiją.

## Przëpisë

Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Singapùr

**Singapùr** je państwã w Azëji; òno òbjimô blós gard Singapùr.
Pòzwa gardù w sanskricczim jãzëkù òznôczô "Gard Lwa". Singapùr zwëskał samòstójnotã 9 zélnika 1965 òd Malezje.
thumb|250px|left

## Przëpisë

Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Enya

**Enya** (Eithne Pádraigín Ní Bhraonáin), (ùr. 17 môj 1961) je irlandzką spiéwôrką w sztelu new age.

## Diskògrafijô Enyë

* 1986: *Enya*
* 1988: *Watermark*
* 1991: *Shepherd Moons*
* 1992: *The Celts*
* 1995: *The Memory of Trees*
* 1997: *Paint the Sky with Stars*
* 2000: *A Day without Rain*
* 2005: *Amarantine*
* 2008: *And Winter Came...*
* 2009: *The Very Best of Enya*

## Bùtnowé lënczi
* Jinternetowô starna artistczi

Kategòrëjô:Mùzycë
Breinigerberg

thumb|Breinigerberg
**Breinigerberg** je dzél gardu Stolberg w Miemiecczi Federacëjny Repùbliczi. Leżi blós 15 km òd greńcë z Néderlandzka.

## Bùtnowé lënczi
* Breinigerberg
* Breinig + Breinigerberg

Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi
Wieluń

**Wieluń** - to je gard w łódzczim wòjewództwie.

## Òbaczë téż

*Domôcô starna gardu

Kategòrëjô:Łódzczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
1002

**1002** / MII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Je to 1002 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 2. rok drëdżégò tësąclecégò, 2. rok XI stolatégò, 2. rok 1-égò dzesãcolecô XI stolatégò.

### Wëdarzenia
*
### Ùrodzëlë sã
*
### Ùmarlë
*

**↓** **Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi)** **↓**
1000 « 1001 « **1002** » 1003 » 1004


Kategòrëjô:XI stolaté
Bangladesz

**Bangladesz** je państwã w Azëji. Stolëcznym gardã je Dhaka. Bangladesz mioł 173 miliony mieszkańców w 2024. Je barzo gãsto zalëdzonym krajem, gãstosc je 1328,7 òsób na km².

W latach 1947–1971 Bangladesz bëł dzélã Pakistanu jako Wschòdny Pakistan. 26 strëmiannika 1971 zwëskał samòstójnotã.

## Przëpisë

Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Kirgistan

**Kirgistan** (Кыргызстан) je państwã w Azëji, bez przëstãpù do mòrza. Stolëcznym gardã je Biszkek. Greńczë z Chińską Lëdową Repùbliką, Kazachstanã, Tadżikistanã i Ùzbekistanã.

Nôrodnym bòhaterem je Manas, pòwiôstkòwi bòhater epicczéj wiérztë, chtëren zjednôł kirgijsczé plemionë. W 1876 Kirgistan stôł sã dzélã Rusczégò Jimperium. W latach 1922–1991 Kirgistan bëł dzélã Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików (òd 1926 jakno Sowieckô Repùblika). W latach 2005 i 2010 miôły môl demónstracëje, z przëczënë chtërnych òstali òdsënącë òd wëszëznë prezydencë: Askar Akaew i Kurmanbek Bakiew.

Kirgistan w 2024 miôł 6,172,101 mieszkańców. Wiéchrzëzna je 199,951 km&#xB2;.

## Przëpisë

Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Saturna

thumbnail|upright=1.5|Saturna
**Saturna** (symbòl: ) je szóstą pòsobicą (rechùjącë òd Słuńca) planetą w Słuńcowim Ùstawie. 

Saturna
*
Lãbòrsczi kréz

thumb|right|200px|

**Lãbòrsczi kréz** (pòl. *Powiat lęborski*) - to je krezã w pòmòrsczim wòjewództwie z sedzbą w Lãbòrgu.Norda. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 1.438 lëdzy, w tim krézu, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù.

### Spòdlowé pòdôwczi
* Wiéchrzëzna: 706,99 km²
* Lëdztwò: 63 606 (2004)
## 
W maju 1958 rokù Służba Bezpiekù Pòwiatowi Kòmańdë Òbëwatelsczi Milicje w Lãbòrgù ùdbała so rozprôcowiwac kaszëbsczëch i ùkrajińsczëch dzejôrzów.

## Bùtnowé lënczi
Starna przédnictwa krézu

!
Uetersen

mały|left|Mùzeùm w Uetersen

**Uetersen** ()  je môłim gardã w nordze Miemiecczi Federacëjny Repùbliczi w landze Schleswig-Holstein.

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi
Kategòrëjô:Ùzémczi artiklów
Gniezno

**Gniezno** – gard w wiôlgòpòlsczim wòjewództwie. Do 1038 béł stolecznym gardã Pòlsczi .

Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
1700

**1700** / MDCC  – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na pòniedzôłk i béł to rok przestãpny.  W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała nôprzód 10 dni, a òd 11 strëmiannika – 11 dni.

Je to 1700 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 700. rok drëdżégò tësąclecô, 100. (i slédny) rok  XVII stolatégò, 10. rok 10-égò dzesãcolecô XVII stolatégò.

### Wëdarzenia
*
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*

**↓** **Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok** **↓**
1698 « 1699 « **1700** » 1701 » 1702


Kategòrëjô:XVII stolaté
Przyborze (zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò)

**Przyborze** (pòlskô wëmòwa: [pʂɨˈbɔʐɛ], miem. **Piepenhagen*, *Piepenberg*; drëdżé miono: *Pipihoga'')  je wies w Pòlsce, w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie, w łobesczim krézu, w gminie Łobez. Przyborze je pòłożoné kòl 7 km òd Łobza, pòrenkòwò òd rzéczi Redżi.
## Zdroje


Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Sofia Rotaru

**Sofia Rotaru** (*Sofia Mihailovna Evdokimenko-Rotaru*), (ùr. 7 zélnika 1947) je ruską, ùkrajińską, môłdawską ë sowiecką spiéwôrką.

## Bùtnowé lënczi
* Jinternetowô starna artistczi

Kategòrëjô:Mùzycë
Emily Osment

**Brenda Song**, (ùr. 14 lëpinca 1992) je amerikańską spiéwôrką ë teatrownicą. 

Osment, Emily
Osment, Emily
Soundgarden

**Soundgarden** je grunge ë punk rockòwé karno z Seattle, Washington. Pòwstało òno w 1984 rokù w Seattle, Washington z jinicjatiwë Chris Cornell (spiôw/gitara), Kim Thayil (gitara), Ben Shepherd (basowô gitara) ë Matt Cameron (perkùsëjô).

## Diskògrafijô
### Sztudijné platë
*1988: *Ultramega OK* (SST)
*1989: *Louder than Love* (A&M)
*1991: *Badmotorfinger* (A&M)
*1994: *Superunknown* (A&M)
*1996: *Down on the Upside* (A&M)

Kategòrëjô: Rockòwé karna
Kudowa-Zdrój

Kudowa-Zdrój - je gardã w Pòlsce, w dólnoszląsczé wòjewództwò.

400px|Sanatorium Polonia Kudowa-Zdrój

## Bùtnowé lënczi
www.kudowazdroj.pl
1012

**1012** / MXII – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Je to 1012 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 12. rok drëdżégò tësąclecégò, 12. rok  XI stolatégò, 2. rok 2-égò dzesãcolecô XI stolatégò.

### Wëdarzenia
*
### Ùrodzëlë sã
*
### Ùmarlë
*

**↓** **Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi)** **↓**
1010 « 1011 « **1012** » 1013 » 1014


Kategòrëjô:XI stolaté
Dziecinów

**Dziecinow** – wies w Pòlsce, pòłożonô w mazowiecczim wòjewództwie. Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi 25px.

Kategòrëjô:Mazowiecczé wòjewództwò
Chagang

**Chagang** (*Chagang-do*) je prowincëją w Nordowi Kòreji. Z nordë greńczë z Chinama, òd pòrénkù z Ryanggang ë Pôłniowim Hamgyŏng, òd pôłnia z Pôłniowim P'yŏngan a òd zôpadu z Nordowim P'yŏngan. Na prowincëjô òsta w 1949 rokù wëłączonô z prowincëji Nordowi P'yŏngan. Stolëcą je Kanggye.

## Geògrafijô
Prowincëjô Chagang je w nordowòzôpadnym parce Kòreji. To nôbarżi górskô prowincëjô, górë są na 98 procentach wiéchrzëznë. Strzédnô wiżô nad równią mòrza to 750 métrów a nadżib terenu w wikszim parce prowincëji to 15-40 gradusów.

Prowincëjô je pòd cëskã kòntinentalnégò klimatu z wiôldżim wpłiwã kòntinentalny Azëji. Są henë mrozné a dłudżé zëmë. Cepłota dërno rosce na zymk a zmnészô sã na jeséń, dzãka czemù zymk a jeséń są baro krótczima cządama rokù. Latã czãsto padô dzeszcz, szkwôłë ë grzëmòtë z piorunama nie są rzôdczëzną.

## Ùrzãdny pòdzélk

Chagang pòdzéloné je na 3 gardë ("Si") ë 15 krézów ("Kun").

### Gardë
* Kanggye-si (강계시; 江界市; w gòdnikù 1949 przemianowóné z krézu)
* Hŭich'ŏn-si (희천시; 熙川市; gard òdd rujana 1967)
* Manp'o-si (만포시; 滿浦市; gard òd rujana 1967)

### Krézë
* Changgang-kun (장강군; 長江郡)
* Chasŏng-kun (자성군; 慈城郡)
* Chŏnch'ŏn-kun (전천군; 前川郡)
* Ch'osan-kun (초산군; 楚山郡)
* Chunggang-kun (중강군; 中江郡)
* Hwap'yŏng-kun (화평군; 和坪郡)
* Kop'ung-kun (고풍군; 古豐郡)
* Rangrim-kun (랑림군; 狼林郡)
* Ryongrim-kun (룡림군; 龍林郡)
* Sijung-kun (시중군; 時中郡)
* Sŏnggan-kun (성간군; 城干郡)
* Songwŏn-kun (송원군; 松原郡)
* Usi-kun (우시군; 雩時郡)
* Wiwŏn-kun (위원군; 渭原郡)
* Tongsin-kun (동신군; 東新郡)

## Bùtnowe lënczi
*The People's Korea: Chagang w anielsczim jãzëkù.

Kategòrëjô:Nordowô Kòreja
Rasŏn

**Rasŏn** (przóde Rajin-Sŏnbong) to Direktno Administrowóny Gard w Nordowi Kòreji. Greńcze z prowincëją Jilin w Chinach ë Nadmòrsczim Krajã w Rusczi. Region òstôł wëapartniony z prowincëji Nordowé Hamgyŏng w 1993 rokù pòd mionã "Rajin-Sŏnbong". Miono to òsta skróconé do "Rasŏn" w 2000 rokù. W Pôłniowi Kòreji zaczątkòwé "R" w mionie je wëmówióné jakno "N", téj w niechternëch zdrojach mòże czasã pòtkac zapis miona gardu jakno *Najin*.

## Ùrzãdny pòdzélk
Rasŏn pòdzélony je na jedną dzelnicã ("Kuyŏk") ë jeden kréz ("Kun").

* Rajin-guyŏk (라진구역; 羅津區域)
* Sŏnbong-gun (선봉군; 先鋒郡)

thumb|left|Hòtel Rajin

Kategòrëjô:Nordowô Kòreja
Bolesławiec

**Bolesławiec** (miem. *Bunzlau*) - gard w dólnoszląsczim wòjewództwie.  Bolesławiec je stolëcą bolesławiecsczégò krézu.

Kategòrëjô:Dólnoszląsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Dzemiónë

thumb|200px|left|Kòscół
thumb|250px|left|Tôblëca lagrowim lagru ''Sophienwalde'' na wdôr
**Dzemiónë**  (pl. *Dziemiany*) – to je kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscérsczim krézu, w gminie Dzemiónë w òbéńdze Wdzëdzczégò Krôjòbrazowégò Parkù. Tu młodzëzna ùczi sã kaszëbsczégò jãzëka http://gimnazjum.dziemiany.pl/wp-content/uploads/2013/12/Kadra-Gimnazjumw-Dziemianach.pdf. Tu je kòscół, a w nim òdprôwiónô je czasem Mszô Sw. z liturgią słowa w kaszëbsczim jãzëkù. Wies je na szlachù banowi sécë Kòscérzëna-Lëpùsz-Chònice.
Tu je sedzba Związkù Hòdowców Achałteczińsczich Kòniów, a téż hòdowlô kòniów ti rasë. 

## Òbaczë téż

Òficjalnô starna gminë Dzemiónë

Kategòrëjô:Gmina Dzemiónë
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Kaszëbë
Kategòrëjô:Stutthof
Sŏnbong

**Sŏnbong** (선봉군, 先鋒郡), przóde zwóny **Unggi**, je partã nordowòkòrejańsczégò gardu Rasŏn. Pòłożony je w nordowòpòréńkòwim parce Nordowi Kòreji, greńcząc z Ruską ë Chinama, nad Wikã Unggi, chtëren je dzélã Pòréńkòwòkòrejańsczégò Mòrza. Zlokalizowóné je tam czerpiskò ùranu ë 200 megawatowô òlejowô elektrownia. 

Z Sŏnbong je banowé pòłączenié z Ruską. Banowi mòst nad rzeką Tumen parłącze greńcowi banowiszcza robòtniczegò distriktu Tumang w Kòreji ë Hazan w Rusczi. 

Miono gardu pò kaszëbskù òznôczô: *Awangarda*.

Gard pòdzélony je na 1 gardk (*ŭp*), 2 robòtniczé distriktë (*rodongjagu*) ë 10 wsów (*ri*).

Kategòrëjô:Nordowô Kòreja
CC Cowboys

**CC Cowboys** je rockòwim karnã z Norwesczi.

## Bùtnowé lënczi

* Domôcô starna karna

Kategòrëjô: Norweskô

Kategòrëjô:Rockòwé karna
Anna-Maria Ravnopolska-Dean

**Anna-Maria Ravnopolska-Dean** je bulgarską harfiską ë komponistką.

thumbnail|right|Anna-Maria Rawnopolska-Dean

Kategòrëjô:Mùzycë
Mila Kunis

thumb|right|Mila Kunis
**Milena Markovna Kunis**, (ùr. 14 zélnika 1983) je amerikańską teatrownicą. 

Kunis, Mila
Amanda Peet

thumb|200px|Amanda Peet, Feb. 2008
**Amanda Peet**, (ùr. 11 stëcznika 1972) je amerikańską teatrownicą. 

Kategòrëjô:Film
Kategòrëjô: Zjednóné Kraje Americzi
Gardë w Pòlsce

thumb|Gardë pòłożoné w Pòlsce (2019 r.)
right|thumb|Karta Pòlsczi z nôwikszëmi gardami 
**Gardë w Pòlsce** - pòlsczé môle i gminë, chtërné môją sztatus gardu. Od 1 stëcznika 2020 rokù w Pòlsce je **944 **gardów. Wedle pòdôwków GUS z 1 stëcznika 2008 rokù, w Polsce bëło 892 gardów. Nowi sztatus gardu nadôwa w Pòlsce ùstawa Radë Minysterstwa Bënowëch Sprawów i Administraëji (MSWIA). 66  pòlsczich gardów mô sztatus gardu na prawach krézu. 

Niżi lësta nôwikszëch z pòlsczich gardów.

## Przëpisë


*
*
Dorota Rabczewska

thumb|Doda (2023)
**Doda** (Dorota Aqualiteja Rabczewska), (ùr. 15 gromicznika 1984) je spiéwôrką.

## Diskògrafijô
**Virgin*, (2002)
**Bimbo*, (2004)
**Ficca*, (2005)
**Diamond Bitch*, (2007)
**Diamond Bitch - Reedition*, (2008)
**The Seven Temptations*, (2011)
**Choni*, (2016)
* *Dorota*, (2019)
* *Aquaria*, (2022)

Kategòrëjô:Mùzycë
Ecser

**Ecser** je wies w Madżarsczi Repùblice, pòłożóné w òbéńdze Bùdapesztu, blëżnô pòrtu lotniczégò Ferihegy ë aùtodardżi M0 ë namòlnégò bana 120a (Budapest-Újszász-Szolnok). Bliscze jemù wsë są to Mglód, Vecsés, Gyömrő a Üllő. Lëdztwò gardu to 3272 mieszkańców. 

Wies mô baro dłëgô historëjô. Z 1315 rokù pòchôdô pierszô zmiónka ò wsë, leno Ecser bëł tam ju òd 896, czedë najachôł jen nôrod madżarsczi.

## Galeriô


File:Ecseri 151.jpg|
File:Ecseri 154.jpg|
File:Ecseri 158.jpg|
File:Ecseri 171.jpg|
File:Ecseri 159.jpg|
File:Ecseri 156.jpg|
File:Ecseri 168.jpg|
File:Ecseri 175.jpg|
File:Ecseri 178.jpg|
File:Ecseri 180.jpg|
File:Ecseri 173.jpg|
File:Ecseri 166.jpg|



## Bùtnowë lënczi

Kategòrëjô:Madżarskô
Końskowola

**Końskowola** je wiôlgô gminnô wies w pùławsczim krézu, lubelsczim wòjewództwie, leżącô nad rzéką Kurówka.

Kategòrëjô:Lubelsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Brzeznëckô Wãgòrza

**Brzeznëckô Wãgòrza** (pòlsczi jãzëk: *Brzeźnicka Węgorza*) je to rzeka w Pòlsce, chtërô mô 40 km długoscë. Je òna lewą dopłëwiną Redżi. Na ni ùtwòrzóno òstoja dlô ptoków ë jinszëch zwierząt.

Kategòrëjô:Geògrafijô Pòlsczi
Wiła

**Wiła** to pòstacëjô białczi, òblekłô w letką, ùplotłą z dôczi sëkniã. Wedle Słowiónów ùzdrzëc jã mòżna bëło rëno, czej zbierała dôkã, żebë plesc z ni swòje ruchna. Jimô sã biôłą (dobrą) magią, mòże temù nie je szkarłatnô, jak Cotë. Procëmnô - ja piãknô, mô smùkłé cało, klatë sygają jaż do nogów. Z ji czëstim, jasnym licã kòntrastëje czerwionosc lepów.

Na słowióńsczich zemiach w czasach chrzëscejansczich weòbrażenié janioła szlachòwało prawie za weòbrażeniém wiłë.

Kategòrëjô:Słowiónie
Domôcy

Dëch- òpiekùn familie, domù ë całégò gòspòdarstwa. Słowiónie wierzelë, że czej w rodze ùmrze człowiek dobri, chãtny do pòmòcë; òstaje na zemi ë jakò dëch òpiekùjë sã swòjim dodomã, a jegò plac je kòl ògnia. Òblekłi je w biôłą kòszlã ë mô bladé lico, jak kòżdën dëch.

## Zwëczi sparłączóné z wiarą w domôcégò
Nôwôżniészim zwëkã na zemiach słowiónsczich mającym związk z dëchã domôcégò je szerok pòjãti kùlt ògnia. Słowiónie wzérale w òdżiń, żebe pòznac, czegò brëkùje domôcy (stąd wróżenié z żażącëch sã wãdżelków ëtd.) Do dzys żëwą tradicëją je òstawianié wòlnégò môlu dlô nieznónégò gòsca na wilijnym stole, rechli ten plac przeznaczóny bëł dlô Domôcégò
Kãbłowò

**Kãbłowò** (pòlsczi jãzëk: *Kębłowo*) - wies pòłożonô w lëzënsczi gminie, w wejrowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Je drëgą co do wialgòscë wsą w gminie.

## Bùtnowé lënczi
*Kębłowo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
*Historëjô wsë

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz
Rodnô mòwa (kònkùrs)

**Rodnô mòwa** - coroczny recitatorsczi kònkùrs òrganizowóny od 1971, z finałã w Chmielnie. Bëtnicë recitëją pòeticczé ë prozatorsczé ùtwòrë w kaszëbsczim jãzekù; wëstãpùją w 6 wiekòwëch karnach.
Didgeridoo

mały|350px|Didgeridoo

**Didgeridoo** – abòrigeńskô jinstrumenta drzewnianô. Cãżkò je òkreslëc czas stwòrzeniô didgeridoo, le pòwszechné je stwierdzenié, że je to nôstarszô jinstrumenta mùzicznô na swiece. Wedôwô charakteristiczny zwãk, co wedle Aborigenów je zwãkã wedôwónym bez Zemiã.

## Miono
Miono didgeridoo nie bëło ùżëwóné przez aùtochtonicznëch mieszkańców Aùstralëji. Pòchôdô òd słowa "Dudaire Dubh" co w irlandzczim jãzekù znaczi "czôrny trãbôcz". Abòridżeni zwą gò rozmajito, równak nôbarżi znóny westrzód nich je òpisënk "yirdaki".

## Bùdowa
Bùdowa tegò nôstarszégò jinstrumentu je barô prostô. To prosti sztëk eùkalipusowégò drzewa, pùstegò bënë.

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Mùzyka
Rodnô mòwa

**Rodnô mòwa** (pierszi jãzëk) - jãzëk, jaczégò człowiek sã ùczi wprzód. Jegò przëswòjenié mô swój plac, na naturalny ôrt, w dzectwie, w òkrãżu zajimùjącym sã w przédnym dzélu dozéraniém môlegò człowieka. Colemało je to òkrãże rodzëznë.

Kategòrëjô:Lingwistika
Brobergen

thumb|left|Statua Roland w Brobergen

**Brobergen** (dólnômiem. **Brobargen**) je wies w Dólnô Saksonii, Miemieckô, je ùsadłe nad rzéką Oste.

Pierszô zmiónka ò Brobergen pòchôdô z 1286 (*Brocberge*) rokù.

Kategòrëjô:Miemieckô
Renee O'Connor

thumb|200px|Renee O'Connor
**Renee O'Connor** (ùr. 15 gromicznika 1971) je amerikańską spiéwôrką ë teatrownicą. 

Kategòrëjô:Mùzycë
Kategòrëjô:Film
Lucy Lawless

right|140px|thumb|
**Lucille Frances Ryan**, (ùr. 29 strëmiannika 1968) je amerikańską spiéwôrką ë teatrownicą. 

Lucy Lawless
Lucy Lawless
Mòkszónie

[thumb|right|Mòkszóńsczé białczi ([XIX stolaté)]]
**Mòkszónie** (mòkszóńsczi jãzëk: *Мокшет*) są ùgrofińsczim etnicznym karnã, aùtochtónicznym lëdztwã òbéńdë strzédny Wòłdżi, chtërnô mieszkô w Mòrdowsczi (Ruskô), leno môłé skùpiska żëją téż w Kirgistanie, Ùzbekistanie, Turkmenistanie ë Kazachstanie. Czësto Mòkszónów je kòl 296&nbsp;900. Mòkszónie ë Erzjónie są nazëwône Mòrdwinama, leno taczé miono je baro kòntrowersëjné.

Kategòrëjô:Ruskô
Lady Gaga

thumb|Gaga w 2021 rokù
**Lady Gaga** (**Stefani Joanne Angelina Germanotta**), (ùr. 28 strëmiannika 1986 r.) je amerikańską spiéwôrką pop / dance.

## Diskògrafijô
* *The Fame* (2008)
* *The Fame Monster* (2009)
* *Born This Way* (2011)
* *Artpop* (2013)
* *Cheek to Cheek* (2014)
* *Joanne* (2016)
* *A Star is Born* (2018)
* *Chromatica* (2020)
* *Harlequin* (2024)

Kategòrëjô:Mùzycë
Gaga, Lady
Teksańskô gwara

[thumb|right|Lëst z [Teksasu]]
**Teksańskô gwara** je gwara szląsczégò jãzëka, chtërną gôdô sã w Teksase przez szląsczich jimigróntów. Je to dzél òpòlsczégò dialektu, chtërny sã òd ni òdłączëł zarôzka pò wëjëchanim lëdzy ze Szląska na emigracëjã do wsë Panna Maria w rokù 1852. Teksańskô gwara mô w se słowa, jaczé nie òbstoją w szląsczim jãzëkù.

Teksańskô gwara mô miészi cësk miemiecczégò jãzëka, bò ji brëkòwnikòwie mielë wëjachóné przed Kulturkampfã.
Kategòrëjô:Szląsczi jãzëk
Cëchô noc

thumb|right|300px|Nótë do Stille Nacht
**Cëchô noc** - aùstrëjackô, nôbarzi znanô kòlãda z 1818 rokù, chternô pò miemieckù sã zwie *Stille Nacht*.
## Słowa

Cëchô noc, swiãtëchnô noc.
Wszëtcë spią, dwòje żdżą.
Józef z Nôswiãtszą Mariją zdrzą,
Jezëska òczka w kùmkù jak spią.
Spijże w ùbëtkù spij.
spijże w ùbëtkù spij.

Cëchô noc, swiãtëchnô noc.
Bòżi Syn smieje sã.
Miłi gòwôr z gąbczi je czëc,
ters ju lepi nóm bãdze żëc.
Jezës sã naj ùrodzył,
Jezës sã naj ùrodzył.

Cëchô noc, swiãtëchnô noc.
W chtërny swiat dostôł lãk.
Ze złocëstëch niebiesczich gór
dóbr skòpicą nóm zesłôł Bóg.
Łasczi sëpôł jak sniég,
łasczi sëpôł jak sniég.

Cëchô noc, swiãtëchnô noc.
Wiôlgą mòc miełosc da.
Ceszbã zrobił nama dzys Tatk,
Jezës zjawił sã jaknò naj brat.
Grzészny zbawic nen swiat,
grzészny zbawic nen swiat.

Cëchô noc, swiãtëchnô noc.
Przóde ju kòżdi żdôł.
Żebë minął Tatka górz,
przebaczeni nastôł sztót.
Swiatu Sëna Bóg dôł,
swiatu Sëna Bóg dôł.

Cëchô noc, swiãtëchnô noc.
Pasturkóm wiédzã dôł.
Alleluje milëchny tón,
chtëren zwãczôł miło jak zwón.
Jezus Zbôwcą sã stôł,
Jezus Zbôwcą sã stôł.

Kategòrëjô:Kòlãdë
Lydnevi

**Lydnevi** je sztëcznym słowiańsczim jãzëkã.
## Pisënk

## Bùtnowé lënczi


Kategòrëjô:Sztëczné jãzëczi
Kategòrëjô:Słowiańsczé_jãzëczi
Roman Nowosielski

thumb|180px|Roman Nowosielski
**Roman Nowosielski** - (ùrodzony 11 maja 1957 we Lãbòrgù) to je pòlsczi adwòkôt.

## Bùtnowé lënczi
*12. ''Roman Stanisław Nowosielski''

Kategòrëjô:Prawò
Żabno

**Żabno** – gard w małopòlsczim wòjewództwie. 

### Pòłożenié
Geògrafné kòòrdinatë: szérzô - 50° 08' N, długòta - 20° 53' E.

### Pòdôwczi
Lëdztwò gardu: 4262 mieszkańców

### Òbaczë téż
* Òficjalnô starna

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Małopòlsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Gòwidlëno

**Gòwidlëno**  (pòl. *Gowidlino*) – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka http://gowidlino.edu.pl/plan/. Wies je nad jezorã Gòwidlińsczim ë na szlachù wòjewódzczi dardżi 25px. Tu je kòscół parafialny z lat 1866-1868.

## Bùtnowé lënczi
*Gowidlino

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Serakòjce
Kategòrëjô:Kaszëbë
Zazaki

**Zazaki** je jãzëkã nôrodu Zaza, przënôleżącym do karna irańsczich jãzëków, jaczim gôdô sã w pòrënkòwi Tërecce.

## Bùtnowé lënczi
* Zaza People and Zazaki Literature
* Zaza history and Zazaki language
* Only Zazaki news
* Web Center of Zaza People (Weblinks of Zaza people)

Kategòrëjô:Zazaki
Kubuntu

mały|Kubuntu 10.10
200px|right

**Kubuntu** je òficjalną sostrną ùdbą distribùcëji Ubuntu brëkùjącą graficznegò òkrãżô KDE, w placu ùżëwónegò w Ubuntu GNOME. Òd wersëji 6.06 Dapper platczi z Kubuntu mòże zamôwiac darmôk na starnie shipit.kubuntu.org.

## Òpisënk
Distribùcëjô Kubuntu zamëkô w se graficzné òkrãżé KDE, ë m.jin. aplikacëje: biurowé (OpenOffice.org, KOffice), internetowé (Mozilla Suite, Evolution, KMail, GNU Gadu, TleenX), multimedialné (xine, MPlayer), edukacjowé (KGeo, Dr Genius), graficzné (GIMP), organizacjowé (Planner, GNU Terminôrz Ùcznia), do grë (Pingus, Tux Racer, FreedroidRPG) itd. Innowacëją w systemie je wprowadzenié programë *Wireless Assistant* – ùżłëżnotë òbsłużënkù sécowich bezkablowich kôrtów, chtërnô jesz nie je przëstãpnô w wikszoscë distribùcëjów.

## Kaszëbsczi jãzëk w Kubuntu
Kubuntu je distribùcëją, chtërnô jakô pierszô zamëkała w se króm kaszëbsczégò ùstôwù klawiaturë téż mòżnotã winstalowaniô kaszëbsczegò jãzëka jakno domëslnegò jãzëka dlô òperacjowi systemë. Je òb bëtny w ni òd rujana 2007 rokù, t.j. wersëji Kubutu 7.10 dzãka robòce kaszëbsczégò karna dolmôczów przë KDE ë Ubuntu. W 2009 rokù ùprzëstãpniło kaszëbsczé karno dolmôczów Linuksa do zladënkù òbrôz ISO platczi ò mionie *Kaszëbsczi Remix Kubuntu 9.10* z nastôwiony prosto z dodomù kaszëbsczim jãzëkã, dzãka chtërny mògą brëkòwnicë zapòznac sã z pierszą kaszëbską òperacjową systemą. Kubuntu je nôbarżi zdolmaczoną na kaszëbsczi jãzëk distribùcëją Linuksa.

## Òbôczë téż
* Ubuntu

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

* Domôcô starna Kubuntu
* Kubuntu Wiki
* Kubuntu na Distrowatch
* ShipIt – darmôk platë CD z Kubuntu

Kategòrëjô:Wòlnô soft-wôra
Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje
Róman Drzéżdżón

**Róman Drzéżdżón**, kaszëbsczi pòéta, felietónista ë satirik. Ùrodzył sã w 1972 rokù w Starzënie w pùcczim krézu. Wespółzakłôdôrz Kaszëbsczégò Kabaretu Fif ë kaszëbsczégò lëteracczégò karna Zéńdzenié Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich ZYMK. Je absolwenta Gbùrsczégò Technikùm w Kłaninie a wëdzélu gazétnictwa i spòlëznowi kòmùnikacji na Gduńsczim Ùniwersytece. Òd 1996 robił w Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë, a òd 2012 w Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie. Wespółrobi z cządnikã „Pomerania”, piszącë felietónë a artiklë.

## Ùsôdztwò / pùblikacëje
* *@laże! @lano! : wiérztczi do smiéchù a ùsmiéchù*, Gdiniô, wyd. *Region*, 2008, ISBN 9788375910018
* *Czile slów*, Gdiniô, wyd. *Region*, 2004, ISBN 8389178478
*  *Dzëczé gãsë* - Antalogijô kaszëbsczi pòezëji do 1990 rokù, przërëchtowelë: Róman Drzéżdżón i Grégòr Jarosłôw Schramke, Gdiniô, wyd. Region, 2004, ISBN 8389178559
* *Klëka albo kaszubskie ABC*,Gdiniô, wyd. *Region*, 2007, ISBN 9788360437568
* *Pióro do gilgania* / *Pióro do gëldzëniô*, współùsôdzca: Pioter Cëskòwsczi, Gdiniô, wyd. *Region*, 2004, ISBN 83-89178-29-X
* *Puck - stolica Nordowych Kaszub*, wespółùsôdzcë: Joanna Grochowska, Barbara Kos-Dąbrowska, Gdiniô, wyd. *Region*, 2007, ISBN 9788360437698
* *Słowniczek polsko-kaszubski*, wpsółautor: Grégòr Jarosłôw Schramke, Gdiniô, wyd. *Region*, 2006, ISBN 8360437033
* *Kaszubskie tabaka i rogarstwo*, Gdynia, wyd. *Region*, 2009, ISBN 9788375910308
**Kòmpùtrowé krôsniã. Pòwiôstczi i wiérztczi dlô dzecy*, Gduniô 2010
**Rómka&Tómka kôrbiónka. Z felietónowi pòlëcë*, Kaszëbë 2010
**To je krótczé, to je dłudżé… Wędrówki szlakiem obrazkowych nut*, Gdańsk-Wejherowo 2014 (pòpùlarnonôùkòwi dokôz ò piesni *[[Kaszëbsczé nótë]]* i ''Schnitzelbank'')
**Rómka & Tómka przecywiónka. Felietónë pòzebróné*, Gdańsk-Wejherowo-Chwaszczyno 2017
**Mariolka i ji przigòdë*, Gdańsk 2017 (bôjka dlô dzecy)

## Bùtnowé lënczi
* Róman Drzéżdżón - wëjimczi z ùsôdztwa
*Bëlôk – czôrno na biôłim – blog R. Drzeżdżóna

Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze
Kategòrëjô:Kaszëbi
Serakòjce

thumb|left|Serakòjsczi kam z kaszëbsczéma nótama
thumb|left|Kòlejowi mòst na drodze z Kartëz do Serakòjc
**Serakòjce** (pòl. *Sierakowice*) – kaszëbskô gminnô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce. W 1565 rokù napiselë ò ni Sirokouicze. Za czasów prësczich, w 1906 rokù w serakòjsczi szkòle miôł plac sztrejk. Szło ò to, że dzecë miałë sã ùczëc religie blós pò niemieckù, a ni mògłë do se pò kaszëbskù (czë pò pòlskù) gôdac. Jakno turisticzną atrakcjô, mòże tu òbezdrzec kam z kaszëbsczéma nótama. W tich stronach téż rosce kaszëbskô wika ùznôwónô za aùtochtoniczną roscënã tegò regionu. Przez Serakòjce przechòdzy turisticzny, Kaszëbsczi Szlach. We wsë są dwa kòscołë: Sw. Marcëna (na òdjimkù pò prawi stronie) i pòniemiecczi (przed wòjną Ewangelicczi) Jana Chrzcëcéla.  Prof. dr Jurk Hinz sã tu ùrodzyl, a dr Marión Jelińsczi je ze Serakòjcama zrzeszony.

## Lëteratura
* *Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji*, Toruń 1938, Pòwiesc w internece w kaszëbsczim pisenkù z lat 30. XX stalata

## Bùtnowé lënczi
*Sierakowice w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Kaszëbë
Kategòrëjô:Gmina Serakòjce
Gmina Chmielno

**Gmina Chmielno** *([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] Gmina Chmielno)* - to je wieskô gmina w kartësczim krézu, w Pòmòrsczim wòjewództwie. W ti
gminie są przë drogach dwamòwny tôfle pòlskò-kaszëbsczé. Corocznie je kònkùrs kaszëbsczégò jãzëka  òrganizowóny w Chmielnie. W ti gminie są taczi wse jak: Chmielno, Gôrcz, Kòżëczkòwò, Łãczëńskô Hëta, Bòrzestowò, Bòrzestowskô Hëta, Ceszenié, Przewóz, Reskòwò, Zôwòrë i Miéchùcëno.

### Lëteratura
*Jan Mòrdawsczi : *Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb*; tłómaczëlë: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gduńsk 2008, ISBN 978-83-87258-13-9
* http://ine.eko.org.pl/index_areas.php?rek=1062

!
Kategòrëjô:Kartësczi kréz
Gmina Stãżëca

**Stãzëca** (pòl. *Gmina Stężyca*) - wieskô gmina w kartësczim krézu, w Pòmòrsczim wòjewództwie. W ti gminie są przë drogach dwamòwny tôfle pòlskò-kaszëbsczé. W latach 1975-1998 gmina bëła cządã wòjewództwa gduńscziégò.

### Lëteratura
* Jan Mòrdawsczi: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb; dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gduńsk 2008

Kategòrëjô:Kartësczi kréz
!
Bòżena Ùgòwskô

**Bòżena Ùgòwskô** (z domù **Szimańskô**; pòl. *Bożena Ugowska*) – dzejôrka, pòétka, tłómaczka, lektorka kaszëbsczégò jãzëka i przèdniczka KPZ òd 30 lëstopadnika 2025 r.

Pòchôdô z Òtalżëna w gminie Szemôłd. Òna chòdza do szkòłë w Łebińsczi Hëce, w jaczi pòłowa pedagògiczny kadrë rozmia gadac pò kaszëbskù. Direktór nié leno sóm kôrbił z dzecama w tim jãzëkù, le jesz ùcził je kaszëbsczich piesniów  i òne jezdzëlë na kònkùrsë Rodny Mòwë do Chmielna. Òna skùńcza Gduńsczi Ùniwersytet. Zadebiutowa w gòdnikù 1994 rokù na łamach miesãcznika spòdleczno-kùlturalnégò „Pomerania”. Za lëteracczi debiut redakcëjô negò pismiona ùtcëła jã nôdgrodą miona Romana Wróblewsczégò. W 1998 nalôzła sã w karnie pierszich 12 szkólnëch z ùprawnieniama do ùczbë kaszëbsczégò w szkòle. Prowadzy ùczbë kaszëbsczégò jãzëka dlô klerików z dëchòwnégò seminarium w Pelplinie i sztudérów z Gduńsczégò Ùniwersytetu. 

W 1996 rokù béł wëdóny ji zbiérk pòézëji *Zdebło na swiat cësniãté*. Je aùtorką przełożënkù z anielsczégò jãzëka ksążczi Miedzwiôdk Pùfôtk.

Je laùreatką Òrmùzdowi Skrë za 2012 rok i Medalu Stolema za 2014 rok. Pò 45 latach òd wëbòrù na przédniczkã Jizabelle Trojanowsczi, je terôczasną przèdniczką KPZ òd 30 lëstopadnika 2025 r**.**

## Przëpisczi

## Bùtnowé lënczi
* VIAF

Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze
Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze
Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema
Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò

** Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò** (pòl. *Województwo wielkopolskie*) — to je jedna z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù Pòlsczi Repùbliczi. 
Stolëcznym gardã  wiôlgòpòlsczégò wòjewództwa je Pòznóń.

Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò
Gmina Żukòwò

**Żukòwò** (pòl. *Gmina Żukowo*) - miastowò-wsowô gmina w kartësczim krézu, w Pòmòrsczim wòjewództwie.

### Lëteratura
* Jan Mòrdawsczi : *Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb*; dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gduńsk 2008

!
Kategòrëjô:Kartësczi kréz
Swiãtopôłk

**Swiãtopôłk I** na skùtk niszczotnëch wòjnowëch cygniéń òstôł òn przëmùszony w 1113 rokù do ùtratë gardów. Pòd wiéchrzëznã Pòlsczi - ksyżëca Bòlesława Krzëwògãbégò - trafił połniowi dzél Pòrénkòwi Pòmòrsczi.

Kategòrëjô:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi