open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kaszëbsczé Pòjezerzé

mały|250px|Swiónowsczé Jezoro
**Kaszëbsczé Pòjezerzé** (pòl. *Pojezierze Kaszubskie*) – to zajimô westrzédny pas Kaszëbów. Je tu wiôlgô, jak na niżawné òbéńdë, wiżô krôjnë n.r.m. i ùrozmajiconô rzezba terenu, przede wszëtczim w conie pòjezérnégò pùkla. Òd nôwëższich Szimbarzczich Grzëpów (329 m n.r.m.) teren pòstãpno òpôdô w stronã nordë, pôłnia i wschòdu.

To dô tu wiele jezór, a westrzód nich wiôlgòscą wëapartniają sã: Reduńsczé Jezora (Dólné i Górné), Òstrzëcczé, Gòwidlińsczé i Môùsz. Na klimat wërazny cësk mô wiôldżé zjinaczenié wiże. Razã z ji rostã òpôdô wiżô temperaturë lëftu, a zwikszô sã sëma atmòsferowëch òpadów. Długò mòże tu leżëc sniég.

Nôtërné roscëznowé ruchno sparłãczoné je z wiele dzejnikama, westrzód chtërnëch do nôwôżniészich nôleżi zarechòwac klimat, òksëpòwy spódk, ùsztôłcenié wiéchrzëznë i wòdné òdnieseniô. Dzysdniowé roscëznowé ruchno pòkôzywô mòcny zrzeszënk z gòspòdarzczim dzejanim człowieka.
Nôczãscé spòtikónym drzewã òpisywóny òbéńdë je sosna, rosnącô abò w jednorodnëch drzéwiãcëznach (bòrë sosnowé) abò miészónëch - z bùkã abò daną. Òsoblëwò czãsto spòtikómë jã na piôszczëstëch òbéńdach sandrowëch. Corôz czãscy spòtikóny je skòwrónk, colemało sadzony w lasowym zbiérkù z bùkã, dãbã i sosną. Znóné są bùkòwé lasë kòl Szimbarka.
Zdłużą strëgów i nad jezorama wëstãpywają łãdżi. Tu pierszima drzewama są: szarô òlszô, wierzba (jerzbina) i papla.

Tipòwym roscëznowym zbiérkã sparłãczonym z fùchtnym spódkã są nisczé torfòwiszcza, pòdskôcóné gruńtowëma wòdama. Pòrôstają je pierszim dzélã strzënë, charzt i mechë. Tamsam wëstãpywają wrzosowiszcza pòrosłé czerzkama, chtërnëch nôwôżniészim elementã są wrzosë, jak téż wielelatné roscënë, trôwë, mechë i narwë. Môlama spòtikómë tu sosnë, brzozë i jałówce.
Grad lasowatoscë je tu wiôldżi, òsoblëwie na sandrowëch òbéńdach. Mało lasów mô wsowô gmina Chmielno i miasto Żukòwò.

W ùprawach wërazno panëją tu żëto, pszéńżëto i bùlwë. Bëlną wiéchrzëznã zabiérają téż pôsné roscënë.
Chòwa bëdła je nôbarżi rozwitô na terenach bòkadnëch w łączi i pastwiszcza, swiniô chòwa je za to sparłãczonô z ùprawą bùlew i spòsobã zdobëcô relatiwno tónëch kôrmów socznëch. Ta òbéńda je znónô z plantacji pòtrôwniców ("kaszëbsczich malënów"). 
Tu warô zasedzałi òd wieków kaszëbsczi lud, chtëren mô swój jãzëk i zwëczi. Je téż kaszëbskô lëteratura. Tu w Kartuzach je Kaszëbsczé Mùzeum miona Frãcëszka Trédra.

## Lëteratura
* Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, ISBN 83-04-00363-5
* Encyklopedia powszechna PWN, Warszawa 1974, s. 433
* Pojezierze Kaszubskie, Baranowski, Jerzy (teksty Donald Tusk) - Warszawa : Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1985, Wyd. 1. 
* Pojezierze Kaszubskie / Piotrowska H., Sławomir Kadulski S. Warszawa : "Wiedza Powszechna", 1985. ISBN 83-214-0376-X

## Bùtnowé lënczi

* Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IX (pl)
* agris.fao.org (en)

Kategòrëjô:Kaszëbë
Kaszëbsczi Ùbrzég

**Kaszëbsczi Ùbrzég** ògranicziwô òd nordë i wschòdu Bôłt, òd pôłnia - Kaszëbsczé Pòjezerzé, òd zôchòdu - Damnickô Wëżawa. Są tu ùsadłi m.jin. taczé môle, jak: Gdiniô, Rëmiô; na wëżawach - wëżi ùsadłé dzéle miasta Gdini, Żelëstrzewò, Gniéwino itp.
Krótkò Chòczewa, Strzebielëna, Wiôldżégò Bòżégò Pòla, Òdargòwa i Tëłowa wëstãpywają dardżi łësënowëch mòren, dochôdającë w swòji kùlminacji (179 m n.r.m.) na Wësoczi Grzëpie (kòl Łãczinka). Na pôłnié òd rënë Żarnowsczégò Jezora wëstãpywô sandr Piôsznicë.
Na Kaszëbsczim Ùbrzegù apartné fòrmë rzezbë wëstãpywają na ùbrzeżim Bôłtu. W môlach, dze dochôdają do niegò wëżawë dnowy mòrenë, ùsôdzają sã - pòd cëskã niszczącégò dzejaniô mòrzczich wałów - klifë: w Rozewiu, Rzucewie, Gdini-Òksëwim, Gdini-Redłowie itd.
Na załómaniach brzegòwy linii pòwstôwają sztremlëznë zbùdowóné z òksëpòwégò materiału przenoszónégò przez wałowanié, przëbrzégòwé żochë i wiater, np. Hélskô Sztremlëzna i Szpërk w Rewie.

Kategòrëjô:Kaszëbë
Mòłdawiô

**Mòłdawiô** (téż: **Mòłdawskô**) – strzódlądowé państwò w pòrénkòwi Eùropie, jaczé na zôpadze grańczi z Rumùńską, a òd pôłniégò, nordë i pòrénkù z Ùkrajiną. Stolëcą Mòłdawsczi je gard Kiszëniów.

## Geògrafiô
### Pòłożenié
thumb|Kôrta Mòłdawie
Leżi w pòrénkòwi Eùropie, na nordowi pòrénk òd Rumùnie.
### Wiéchrzëzna
*całownô: 33,851 km²
*wiéchrzëzna lądu: 32,891 km²
*wiéchrzëzna wòdów: 960 km²
*môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 140.
### Lądowé grańce
*òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,885 km
*państwa, z jaczima mô grańce: Rumùniô 683 km, Ùkrajina 1,202 km
### Brzegòwô liniô
0 km (państwò strzódlądowé)
### Klimat
miérny òb zëmã, cepło òb lato
### Ùsztôłcenié terenu
thumb|Fizycznô kôrta Mòłdawie|link=Special:FilePath/MoldRelief.jpg
pòfałdowóny step, nachilony w pôłniowim czerënkù (w stronã Czôrnégò Mòrza)
### Wësokòsc terenu
thumb|Krôjòbrôz Mòłdawie – rzéka Dniestr
*strzédnô wësokòsc: 139 m. n.r.m.
*nôniższô wësokòsc: 2 m. n.r.m. (rzéka Dniestr)
*nôwëższi czëp: 430 m. n.r.m. (Dealul Bălănești)
### Gruńtë wedle ùżiwaniô
*rolné gruńtë 74,9% (w tim 55,1% òrnëch gruńtów)
*lasë 11,9%
## Lëdze i spòlëzna
### Pòpùlacjô
*wielëna lëdztwa: 3,474,121 (wôrtosc szacowónô na lëpińc 2017)
*môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 131.
### Etniczné karna
Mòłdawióni 75.1%, Rumùni 7%, Ùkrajincë 6.6%, Gagaùzowie 4.6%, Rëskòwie 4.1%, Bùłgarzë 1.9%, jinszi 0.8% (wôrtoscë szacowóné na 2014)
### Jãzëczi
Mòłdawsczi/rumùńsczi 80.2% (òficjalny) (56.7% ùwôżô swój rodny jãzëk za „mòłdawsczi”, chtëren z pòzdrzatkù lingwisticzi je tim samim jãzëkã, co rumùńsczi; 23.5% ùwôżô swój rodny jãzëk za „rumùnsczi”), rusczi 9.7%, gagaùzczi 4.2%, ùkrajińsczi 3.9%, bùłgarsczi 1.5%, romani 0.3% (wôrtoscë szacowóné na 2014).

### Religijné karna
90,1% prawòsławié (wôrtoscë szacowóné na 2014)
### Ùrbanizacjô
*mieskô pòpùlacjô: 45,2% (w 2017)
*wikszé miesczé westrzódczi: Kiszëniów (stolëca) – 725,000 mieszkańców (2015)
## Pòliticzny system
*òficjalnô pòzwa: Repùblika Mòłdawiô (mòłd. i rum. *Republica Moldova*)
*pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika
*stolëca: Kiszëniów 
*czasowô cona: UTC+2
*państwowé swiãto: 27 zélnika – Dzéń Samòstójnotë
*nôrodny himn: „Limba noastră” (*Nasza mòwa*)

### Wëkònôwczô władza
* pezydent Maia Sandu (òd 24 gòdnika 2020)
* premier Natalia Gavrilița (òd 6 zélnika 2021)
### Ùstawòdôwczô władza
jednojizbòwi parlament (101 nôleżników na sztërëlatną kadencjã)

## Bibliografiô

* Mòłdawiô w „The World Factbook”

Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa
Józef Chełmòwsczi

**Józef Chełmòwsczi** (ùr. 26 gromicznika 1934 rokù w Brusach, ùm. 6 lëpinca 2013 rokù) – artista malôrz, rzezbiôrz i wënalôzôrz. W swòjim ùsôdztwie nawlékôł do fòlkloru rodnëch Kaszëb. Jegò robòtë wëstawióny są m. jin. w Zôpadno-Kaszëbsczim Mùzeùm w Bëtowie. Òn béł wëprzédniony za swòją robòtã m. jin. medalã „Zasłużony Kùlturze *Gloria Artis*”(w 2006) i Medalã Stolema (w 1996).

## Lëteratura
* Dzieje Brus i okolicy : praca zbiorowa / pod red. Józefa Borzyszkowskiego ; [aut. Krzysztof Walenta et al.].Chojnice ; Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1984, ss. 495 - 496.

## Przëpisczi

## Bùtnowé lënczi
* nôdgroda m. Òskara Kòlberga
* Òdjimczi robòtów
* Film ò artisce na starnie ninateka.pl
* Rzezba „Praca na wsi'”
* Józef Chełmòwsczi VIAF

Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Kategòrëjô:Kaszëbi
Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema
Łódź

**Łódź** (miem. *Lodz* [lot͡ʃ], *Lodsch* [lotʃ], 1940–1945 *Litzmannstadt*) - to je gardã w Pòlsce, je stolëcą ë nôwikszim gardã łódzczégò wòjewództwa. Łódź mô sztatus gardu na prawach krezu. 

## Lëdztwò

## Galeriô

Òbrôzk:Aleja Piłsudskiego Łódź.jpg|Aleja Piłsdusczégò
Òbrôzk:Архитектура г. Лодзь (автор Стоялов Максим.jpg


## Przëpisë


## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Łódzczé wòjewództwò
Đồng Hới

thumb|left|200px|Đồng Hới
**Đồng Hới** je gardã ë gminą w Wietanmsczi.
Lëdztwò gardu: 103.988 mieszkańców (2006)
right|200px|

Kategòrëjô:Wietnam
Szëmòn Krofej

mały|Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik ...
**Szëmòn Krofej** (ùr. kòl 1550 w Dąbiu, ùm. wierã przed 1590) – ewanielicczi pastor, ùtwórca pierszégò pòmòrsczégò lëteracczégò jãzëka.

Béł rodã z Dąbia. Nôpierwi, jak domerkiwô Zygmùnt Szultka, młodi Krofej mógł ùczëc sã w łacyńsczi szkòle w Słëpskù. W 1567 wëjachôł na sztudia do Wittemberdżi. Wspiarcé na to dostôł wierã òd bëtowsczégò starostë Bartłomienia Swawe. Na niemiecczi ùczelnie lepi pòznôwôł lëterską doktrinã a przë lëżnoscë jinëch Słowianów, jaczi wprowôdzelë swòje jãzëczi do protestancczégò kòscoła (Czechów, Słowaków, Chòrwatów, Serbòłùżëczanów i Pòlôchów). Pò wrócenim w rodné stronë, wierã w 1569, Krofeja zgòdzëlë w Bëtowie na miesczégò pisôrza i rektora miesczi szkòłë. Robił téż za drëdżégò kaznodzejã (diakòna) w lëtersczi gminie. Je mòżlëwé, że òstôł téż zómkòwim kapelanã ksãca Barnima II, chtëren dosc czãsto zazérôł do Bëtowa, a tedë mieszkôł na zómkù. W 1574 na pôrã miesąców Krofej pòjachôł na ùniwersytet do Królewca, jaczi w tim czasu béł centrum drëkòwaniô religijny pismieniznë, w tim pòlsczi. Zetkanié z nią mògło bëc dlô Krofeja pòdskacenim, żebë dlô słowiańsczich protestancczich wiérnëch na Pòmòrsce przërëchtowac ksążczi w zrozmiałi dlô nich mòwie. W 1586 Krofej wëdôł we Gduńskù w drëkarnie Jakùba Rhodégò *Duchowne piesnie Doktora Martina Luthera y ynszich naboznich męzów. Z niemieckiego w slawięsky jęzik wilozone*. Dzysô to nôstarszi zabëtk pierszi pisóny pòmòrsczi lëteracczi mòwë, w jaczi ùsadzenim swój dzél miała XVI-wiekòwô kaszëbizna. Nie je gwës, czë Krofej przetłómacził na swój pòmòrsczi jãzëk téż *Môłi  Katechizm* Môrcëna Lëtra. Wedle prof. Szultczi wëdôł gò razã ze spiéwôrzã w 1586 we Gduńskù.

## Ùpamiãtnienié
W czerwińcu 1992 bëtowsczi part Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô òdsłonił tôflã na wdôr Krofeja. Na plac dlô tôflë wëbrelë cerczew sw. Jerzégò (w ti stôri lëtersczi swiãtnicë wnet trzë wieczi òdprôwielë kaszëbskò-pòlsczé nôbòżeństwa dlô miestnëch Kaszëbów i nazéwelë ją „kòscół na górce” abò „kaszëbsczi kòscół”).

Miono Krofeja mają téż darżëce w Gdinie i Wejrowie.

## Ùsôdztwò
**Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea, sluge slova Bozego w Bytowie*. Drukowano w Gdainsku przez Jacuba Rhode, Roku Pańskiego 1586.

## Przëpisë

## Bibliografiô
**Ò pastorze z Bëtowa trzë dekadë pózni*, „Pomerania” 2022 nr 6, s. 31-33.

Kategòrëjô:Pòmòrzani
Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze
Zôpadné Prësë

thumb|left|Herb
**Zôpadné Prësë** (pòl. Prusy Zachodnie, miem. Westpreußen) – historicznô prowincëjô prësczégò państwa jakô pòwsta z pierszégò ë drëdżégò pòdzelënkù Pòlsczi. Òna bëła w latach 1773–1824 i 1878–1919/20. Ji stolëcą béł òd 1793 rokù Gduńsk. Dzél jich béł dali kaszëbsczi, a téż katolëcczi. Òd 25 gromicznika 1947 rokù ni ma prësczégò państwa.

Kategòrëjô:Kaszëbi
Jan Bùgenhagen

mały
**Jón Bùgenhagen** (miem. *Johannes Bugenhagen, Doctor Pomeranus*) (1485 - 1558) béł jednym z przédnëch refòrmatorów, téż na miarã nordowëch Miemców, nie leno Pòmòrza. Òn - wspiéróné przez ksyżãt i z pòczątku téż kamiéńsczégò biskùpa, pòstrzégającégò pòtrzébnotã refòrmë Kòscoła - szerzwił deje refòrmacji. Zgódno z wòlą ksyżëca òn ùsadzył „Òrdinacjã kòscelną” (wëd. 1535 r.), chtërna stała sã kònstitucją lëterzczégò Kòscoła na Pòmòrzu. Wspiéróné przez Bògùsława X w 1518 r. napisôł òn w swòjim dokôzu „Pomorania” ò jãzëkòwëch zmianach w rodnym kraju taczé słowa: „Czëż nié chùtkò pò przejimniãcym chrzescëjańsczi wiarë pòmòrzczé miasta, zaniedbiwającë słowiańsczi jãzëk, zaczãłë sã stawac teùtońsczé i germańsczé tak, że ne [miasta], chtërné za Kòszalënã jaż do Pòlsczi òstałë słowiańsczé, zaczãłë miec òdraza do swòjich bracy Pòmòrzónów, ju Miemców.” Czëtającë „słowiańsczé”, trzeba rozmiec „kaszëbsczé”. 

## Lëteratura
mały
*G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 172

## Bùtnowé lënczi
* Johannes Bugenhagen
* Dodóm Bugenhagena w Wittenberdze 
* Pommersche Evangelische Kirche Rok Bugenhagena

Kategòrëjô:Pòmòrzani
Kategòrëjô:Miemiecczi pisarze
Kategòrëjô:Miemcë
Jan III Sobiesczi

thumb|right|Jan III Sobiesczi
[thumb|left|Óbrôz ''Jana Matejki'' ò pòmòcë wiedeńsczi w [Watikanie]]
**Jan III Sobiesczi** (ùr. 17 zélnika 1629, ùm. 17 czerwińca 1696) - Tërce zwôle gó "Lew z Lechistanu". Òn béł pòlsczim królem òd 1674 rokù. Tëdë bëłë wòjnë pòlskò-tërecczi, a òsoblëwie pòmòc wiedeńskô w 1683 r. Mielë w ni téż bëtnictwò szlachcëce z Kaszëb, a i chłopi. Tej téż wiele kaszëbsczi szlachtë zaczãło sã identifikòwac z Pòlską. Niechtërny doszlë nawetka do równiszcza tipòwégò dlô panownégò òkrãżô, dochôdającë do pòczestnotë senatorów Pòlsczi i wòjewòdów w Królewsczich Prësach. Zwësk z apartnégò prawa z 1677 rokù òd tego króla béł cygniãti np. w Kãpinie.

Kategòrëjô:Włodarze Pòlsczi
Kaszëba (pòmòrsczé wòjewództwò)

thumb|left|250px|
**Kaszëba** (pòl. *Kaszuba*. miem. *Kaszuba*) - to je wies kaszëbskô w gminie Brusë.
## Bùtnowé lënczi
*http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/904

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Brusë
Kaszëbsko-Pòmòrsczé Mùzeùm

thumb|Pòlskòjãzëkòwô wëdowiédnô tôblëca ò Kaszëbsko-Pòmòrsczim Mùzeùm w Sopòce
**Kaszëbsko-Pòmòrsczé Mùzeùm** bëło w Sopòce òd 1913 rokù. Òno dzejało tu do 1914 rokù. Béł to bëlny ôrt rozkòscérzaniô kaszëbiznë midzë lëdzama z bùtna Kaszëb. Wiele zrobił w nim dr Aleksander Majkòwsczi.

Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Towarzëstwò Młodokaszëbów

**Towarzëstwò Młodokaszëbów** (pòl.: *Towarzystwo Młodokaszubów*) to bëła kaszëbskô òrganizacëjô założónô w zélnikù 1912 rokù we Gduńskù. Sekretarzã ji béł dochtór Aleksander Majkòwsczi. Jakno spòdlowi cél Towarzëstwò miało òcucenié w Kaszëbach swòji nôrodowi swiądë ë podwëszënié wiedzë ò nich, jakno téż wrechowanié jich w strzôl òglowòpòlsczégò żëcô. Młodokaszëbi wëdôwali w cządnikù "Gryf". Jich parola bëła *Co kaszëbsczé, to pòlsczé* – òddôwali przez to mëslã, że nimo jãzëkòwi jinoscë nié są òni apartnym dzélã òd Pòlôchów wedle parłãczni historëji, kùlturë ë wiarë.
## Zdroje


Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota
Załôkòwò

**Załkòwò** (pòl. *Załakowo*) – kaszëbskô wies w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce. Wies je kòl wôżny dardżi.

## Bùtnowé lënczi
* Nazwy w językach mniejszości wpisane, na podstawie art. 12 ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym (Dz. U. Nr 17, poz. 141, z późn. zm.), do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości. Stan na 30 marca 2018 r. (Dodatkowe kaszubskie nazwy miejscowości w województwie pomorskim), s. 35
*Załakowo

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Serakòjce
Wejrowskô Kalwarëjô

**Wejrowskô Kalwarëjô** - je zbùdowónô w latach 1649–1655 kòl Wejrowa. Òpiekùją sã nią òjcowie Frãcëszkanie. To je to baro wôżny pielgrzimkòwi môl sparłãczony m.jin. z  pòbòżnotą westrzód Kaszëbów. Prawie przez bëtnosc w Wejrowie Kalwarëji nazëwóny je nen gard *Dëchòwą Stolëcą Kaszëb*. Wiele młodszô je Wielewskô Kalwariô na pôłniu Kaszëb.


Òbrôzk:Poland Wejherowo - calvary chapel.JPG
Òbrôzk:Kalwaria Wejherowska - Kaplica "Pałac Piłata" 4.jpg
Òbrôzk:Kalwaria Wejherowska - Kaplica "Podjęcie Krzyża" 5.jpg
Òbrôzk:Poland Wejherowo - calvary chapel4.JPG

Tu ks. Walãti Dąbrowsczi - probòszcz z Wejrowa miôł pò kaszëbskù kôzania. Na to òn miôł zezwòlenié z Pelplina.

## Lëteratura
*Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : Instytut Kaszubski w Gdańsku, 2017, s. 21
*Kult Matki Bożej na Kaszubach i Pomorzu : studia nad kulturą religijną Kaszubów i Pomorzan : materiały z sympozjum mariologicznego w Wejherowie, 17-18 maja 1999 r. / [red. Gaudenty A. Kustusz, Borys J. Soiński]. Wejherowo : Urząd Miasta ; Poznań : Prowincja św. Franciszka z Asyżu Zakonu Braci Mniejszych, 1999, s. 141
*Kaszubi : kultura ludowa i język / Friedrich Lorentz, Adam Fischer, Tadeusz Lehr-Spławiński. Toruń : Wydaw. Instytutu Bałtyckiego ; Warszawa : Skł. gł. Kasa im. Mianowskiego - Instytut Popierania Nauki, 1934, s. 80.

## Bùtnowé lënczi
* ''Kalwaria Wejherowska''

Kategòrëjô:Wejrowò
Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz
Gryf (cządnik)

**Gryf** (pełnô pòzwa „*Gryf. Pismo dla spraw kaszubskich*”; kasz. „*Grif. Pismiono dlô kaszëbsczich sprôw*”) – jedno z nôwôżniészich pismionów w dzejach kaszëbsczi rësznotë, stwòrzoné w 1908 rokù w Kòscérzënie. Cządnik nen miôł wiôldżi cësk na przińdny rozwój kaszëbsczi lëteraturë i spopularizowanié kaszëbsczi dëchòwi i materialny kùlturë. Załóżcama pismiona bëlë Aleksander Majkòwsczi i Jón Kôrnowsczi. Ùdało sã jima ùdostac –  na zôczątkù niewiôldżé  – karno zdrëszonëch z nima lëdzy, rëchtëjącë pòle dlô pòwstaniô pierszi w dzejach Kaszëb regionalny òrganizacji – Towarzëstwa Młodokaszëbów, do czegò doszło 22 zélnika 1912 rokù.
 
Cządnik béł adresowóny przede wszëtczim do młodégò pòkòleniô pòmòrsczi jinteligencje. Przedstôwiôł z całą òstroscą zagróżbã germanizacji spòlëznë (tikało sã to téż szkólnëch i dëchòwnëch) i wskôzywôł, że mòżna procëmdzejac wënôrodnieniu, retëjącë spôdkòwiznã, rozkòscérzającë i rozwijającë kaszëbską kùlturã. Jón Kôrnowsczi pisôł, że zadanim Grifa bëło z jedny stronë „piastowac lëdową kùlturã i zrobic jã spòrą dlô òglowòpòlsczi kùlturë, a z drëdżi stronë terôczasną pòlską kùlturã zrobic kaszëbsczémù lëdowi swójską i przistãpną”.  

## Przëpisczi

## Bùtnowé lënczi
*Numrë pismiona w cyfrowi wersje na stronie Gduńsczi Cyfrowi Biblioteczi

Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota
Lãbòrskò-bëtowskô Zemia

**Lãbòrskò-bëtowskô Zemia** historicznô krôjna w òkòlém Lãbòrga i Bëtowa. To béł kaszëbsczi dzél Zôchódnégò Pòmòrzô, chtëren zwëskôł w miemiecczi lëteraturze miono mòdrégò krajikù, ùskarnienia swiata kùlturë i nôtërnégò wiodra jegò mieszkeńców. W latach 1637 - 1657 tu bëło pòlsczé przédnictwò. Tã Zemiã dodelë do Królewsczich Prës, a w drobnotach do pòmòrsczégò wòjewództwa.
Czedës pò słëpsczi szkòle w prësczi armii zjawiło sã wiele òficérów, nawet generałów mającëch nôzwëska znónëch do dzys w Pòlsce kaszëbsczich rodów, pòchôdającëch przédno z ti zemi abò z Gôchów.

## Lëteratura
*Marian Biskup, Andrzej Tomczak:Mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w. : rozmieszczenie własności ziemskiej, sieć parafialna, Toruń ; Warszawa : Państwowe Wydaw. Naukowe, 1955, str. 132 http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=26287&from=publication
*J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999, ss. 38 - 39
*G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 170.
* Reinhold Cramer: *Geschichte der Lande Lauenburg und Bütow*. E. J. Dalkowski, Königsberg 1858.
** Band 1: *Die Geschichte.* http://books.google.de/books?id=Cc8AAAAAcAAJ 
** Band 2: *Urkunden.* http://books.google.de/books?id=EM8AAAAAcAAJ

## Zdrzë téż
Bernardus Scultetus
Kategòrëjô:Kaszëbë
Kategòrëjô:Pòmòrskô
Mechòwa

[thumb|left|[Mechòwsczé grotë]]

**Mechòwa** to je wies w gminie Pùck, w pùcczim krézu. We wsë je wiązarkòwi kòscół z 1742 rokù.

## Bùtnowé lënczi
*Mechowo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Kaszëbë
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Pùck
Eùgeniusz Prëczkòwsczi

**Eùgeniusz Prëczkòwsczi** (ùr. 7 lëpinca 1969 rokù w Wejrowie) – ùkùńczył sztudia na Politechnice Gduńsczi w 1994 rokù. Je redaktorã telewizyjnégò magazynu “Rodnô Zemia”. Prowadzy téż pismiono “Norda” ë wëdowizna “Rost”. Dokôzë lëteracczé drëkòwôł midzë jinszima w “Tatczëznie”, “Gazéce Kartësczi”, “Zsziwkù”, “Pomeranii” ë “Nordze”.
Przërëchtowôł antologiã prozë “Dërchôj królewiónkò” (1996). Je wespółautorã mòdlëtewnika “Më trzimómë z Bògã” (1998, wespół z Eugeniuszã Gòłąbkã), knédżi z kaszëbsczima wicama “Bëlny szport wiele wôrt” (2000) i jin. Je wespółautorã "Oratorium Swiónowsczégò" (2009). Napisôł téż "Leksykon Ziemi Żukowskiej" (2012). Je laureatã òglowòpòlsczich kònkùrsów: miona Jóna Drzéżdżona (1996) ë Mieczisława Strijewsczégò (1998, 2000). W 1998 dostôł midzënôrodné wëróżnienié Polcul Foundation, a w 1999 rokù Medal Stolema. Je w Radzëznie Kaszëbszégò Jãzëka. 

## Bùtnowé lënczi
*VIAF

Kategòrëjô:Kaszëbi
Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze
Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema
Eùgeniusz Gòłąbk

Eugeniusz Gòłąbk|thumb|Eùgeniusz Gòłąbk

**Eùgeniusz Gòłąbk** (ùr. 26 zélnika 1949 rokù w Gduńskù-Òsowi, òd czilenôsce lat mieszkô we Chwaszczënie.  Z zawòdu technik - elektrik, z pasji pisôrz kaszëbsczi i znôwca kaszëbiznë. Mô szeroczi kréz zajinteresowaniów, m.jin. historiô, lëteratura, mùzyka. Je autorã czile ksążków kaszëbsczich, m.jin. "Rozmówków pòlskò-kaszëbsczich" (wëdónëch w 1992 r.), „Wskôzów kaszëbsczégò pisënkù” (1997), "Kaszëbsczégò słowôrza normatiwnégò" (2005). Przetołmacził na kaszëbsczi jãzëk "Swiãté Pismiona Nowégò Testamentu" (wédóné w 1993r.), "Psalmë" (1999), a téż fragmentë ksãgów Stôrégò Testamentu, jaczé weszłë w skłôd lekcjónôrza "To je Słowò Bòżé" (2007), zbioru czëtaniów mszalnëch na niedzele i swiãta òbczas rokù, jaczégò E. Gòłąbk je autorã. Z lekcjónarza kòrzëstają ùczãstnicë corôz to barżi pòpùlarnëch Mszi swiãtich z liturgią w jãzëkù kaszëbsczim.

E. Gòłąbk wespółrobił z E. Prëczkòwsczim w twòrzenim mòdlëtewnika "Më trzimómë z Bògã" (1998). Zajimôł sã téż redakcją ksążków kaszëbskòjãzëcznëch, m.jin. B. Jażdżewsczégò "Wspòmnienia kaszëbsczégò gbùra" (1999) i tegòż autora "Jôrmark w Bòrzeszkach" (2003), H. Derdowsczégò „Ò panu Czôrlińsczim, co do Pùcka pò séce jachôł (2007), H. Hewelta „Nie òdéńdã bez pòżegnaniô” (1996), J. Bertélczi „Pielgrzymki morskie” (1999), A. Chrabkòwsczégò „Jak jô bëł bògati” (2007). Przez wiele lat (w latach 1980.-90.) pisywôł pò kaszëbskù do czasopisma „Pomerania” (felietóne “Przëscyganié czasu”), redagòwôł téż biuletin ZG ZK-P “Wid”. Béł téż dzejôrzã Kaszëbskò - Pòmòrsczégò Zrzeszeniô. Je téż muzykańtã-amatorã, graje na czile jinstrumentach, m. jin. saksofonie, trąbie, gitarze basowi, a téż na jinstrumentach klawiszowich.

W zélnikù 2010 r. ùkôzała sã òbszernô ksążka E. Gołąbka pt. *Dzieje okolic Gdańska i Gdyni*. Jak wskôzywô titel, opisóné są w ni dzeje miescowòsców, jaczé leżą w pòbleżim Trójmiasta, na terenie òbjãtim szeroczim łãkã òd  Chilonii, pò òkolé Kartuz i jaż do Pruszcza Gduńsczégò – z pòminiãcym starszi, zwiarti zabùdowë Gduńska, Wrzeszcza, Òléwë, Sopòtu i Gdini. Jinfòrmacje, jaczé nalazłë sã w ti ksążce pòchòdzą w czãscë òd nôstarszich mieszkańców òpisywónëch miescowòsców, a téż z òprôcôwaniów historycznëch: W. Heidna (1965 r.) – kartësczi kréz, F. Schulza (1907 r.) – wejrowsczi kréz, J. Muhla (1938 r.) – dôwny kréz *Wyżyny Gdański* (autorów niemiecczich) i z mònumentalnégò *Słownika geograficznego Królestwa Polskiego* S. Arnolda i ks. Fankidejsczégò.

Òd czile lat E. Gòłąbk robi nad wiôldżim słowôrzã pòlskò-kaszëbsczim (zawiérającym wiele przëkładów frazeòlogii), z jaczégò mdze wëdzélony mniészi, prakticzny słowôrz. Gòtowé fragmenté słowarza są ùdostãpnioné na stronie www.kaszubi.pl/.

## Bùtnowé lënczi
*Dokôzë E. Gòłąbk pg BN
* Index Translationum
*VIAF
*Worldcat
*(pl)

Kategòrëjô:Kaszëbi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze
Kategòrëjô:Tołmôcze Biblii
Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze
Friedrich Lorentz

**Friedrich Lorentz** (ùr. 18 gòdnika 1870 rokù w Güstrow, ùm. 29 strëmiannika 1937 rokù w Sopòce) - miemiecczi slawista, wôżny badéra jãzëka i kùlturë Kaszëbów ë Słowińców. Òd 1894 rokù doktor, chtëren kaszëbiznã rozdzelił wedle 21 dialektalnëch gromadów z 76 gwarama. Mieszkôł w: Gduńskù, Wejrowie, Kartuzach i Sopòce. W 1907 rokù założëlë w Kartuzach, m.jin Izydor Gùlgòwsczi ë òn Kaszëbsczé Lëdoznawczé Zrzeszenié *Verein für kaschubische Volkskunde*, chtërno wëdôwało pismiono *Mitteilungen des Vereins für Kaschubische Volkskunde*. Lorentz je ùsôdzcą: *Die kaschubischen Ortsnamen nebst Ableitungen, Slovinizische Grammatik, Slovinizische Texte, Slovinizisches Wörterbuch, Teksty pomorskie, Zarys ogólnej pisowni i składni pomorsko-kaszubskiej, Zarys etnografii kaszubskiej, Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskim, Kaschubische Grammatik, Gramatyka pomorska* i jin., a wespółautorã *Kaszubi : kultura ludowa i język*. Nôùkòwé dzejanié tegò meklembùrzczégò lingwistë miało znaczënk dlô szerszégò pòdjimniãcô przez młodą inteligencjã deji F. Cenôwë.
W 1919 rokù jegò kaszëbsczi alfabét béł taczi:

A Ą B C Č D E É Ë F G H I J K L Ł M N Ń O Ó Ô Œ Ǫ P R Ř S Š T U V W Z Ž

## Lëteratura
*Jerzi Tréder: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - Gduńsk 2014, s. 35

## Bùtnowé lënczi
*''Archiv für slavische Philologie''
*Kaszubi : kultura ludowa i język
*''Mitteilungen des Vereins für Kaschubische Volkskunde'' 1908
*Teksty pomorskie czyli słowińsko-kaszubskie. Z. 2, Pomorszczyzna południowa: A. Kaszubszczyzna Południowa, B. Dyalekty przejściowe kaszubsko-zaborskie / zebrał F. Lorentz, 1914

Kategòrëjô:Lingwistika
Jón Walkùsz

mały|Jón Walkùsz (2014)
**Jón Walkùsz** (ùr. 27 maja 1955 w Klëkòwi Hëce) – rzimskòkatolëcczi ksądz, pòeta i ùczałi, wëkładowca Katolëcczégò Lubelsczégò Ùniwersytetu.

Sztudérowôł w Wëższim Dëchòwnym Seminarium w Pelplinie, dze òb sztërë lata béł przédnikã („królã”) Klubù Sztudérów Kaszëbów. W 1980 béł wëswiãcony
na ksãdza. W 1990 òstôł doktorã. Òd 2010 je profesorã zwëczajnym.

Jesz w seminarium jegò wiérztë trafiłë na kònkùrs lëteracczi ògłoszony przez Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié. Dobéł wnenczas drëdżi plac i dzãka temù w 1977 pòetickò
zadebiutowôł w „Pomeranii”.

Je aùtórã wiãcy jak 700 pùblikacjów, w nym 31 ksążków. Wëdôł m.jin. taczé pùblikacje, jak *Kańta nôdzeji* (zbiérk kaszëbsczich wiérztów, 1981), *Jantarowi pôcerz – Jantarowy pacierz* (wiérztë kaszëbsczé z gwôsnyma pòlsczima dolmaczeniama, 1991), *Fotografia Pana Boga* (1992), *Sztrądë słowa* (1996), *Piastun słowa. Ks. Bernard Sychta 1907–1982* (1997), *Piórem i słowem. Aktywność literacka polskiego duchowieństwa katolickiego na Pomorzu Nadwiślańskim, Warmii i w Wielkopolsce w latach 1848–1939* (2003), *Przez okno czasu* (2014). W 2021 wëdôł zbiérk kaszëbskòjãzëkòwëch hòmiliów *Wiertle Bòżégò widu*.

W 1997 dostôł Medal Stolema. Je téż dobiwcą Kaszëbsczi Lëteracczi Nôdgrodë za 2022 rok.

## Bibliografiô
**Lëterackô nôdgroda dlô ks. Walkùsza*, „Pomerania” 2022 nr 11, s. 12-13.

## Lëteratura
* Dërchôj królewiónkò. Antologia dzysdniowi prozë kaszëbsczi. Zebrôł i òprôcowôł E. Prëczkòwsczi, Gdiniô 1996, s. 195-196

Kategòrëjô:Kaszëbi
Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze
Gmina Wiôldżé Trąbczi

**Gmina Wiôldżé Trąbczi** je wieską gminą w gduńsczim krézu w pòmòrsczim wòjewództwie.

Kategòrëjô:Gduńsczi kréz
Gmina Przëwidz

**Gmina Przëwidz** (pòl. *Gmina Przywidz*) je wieską gminą w gduńsczim krézu w pòmòrsczim wòjewództwie. W latach 1975–1998 gmina pòłożonô bëła w gduńsczim wòjewództwie.

W skłôd gminy wchòdzi 18 **[[Szôłtëstwò|szôłtëstw]]**: Przëwidz, Baruta, Czãstocënò, Dólnô Hëta, Sztãgwôłd, Kiérzkòwò, Kòziô Góra, Marszéwskô Gòra, Marszewskô Kòloniô, Michalënò, Miłowò, Przëwidzkô Nowô Wies, Olszônkô, Górné Piekło, Pòmlewò, Stôrô Hëta, Sëchô Hëta, Trzepòwò.

Sedzëba gminë to Przëwidz.

Wedle pòdôwków z 30 czerwińca 2004 gminã Przëwidz zamieszkiwałò 5061 lëdzi, 31 gòdnika 2010 rokù – 5311 lëdzi, w kùńcu 2011 rokù – 5334 òsobë, a w kùńcu 2015 rokù – 5653.

Gmina wespółpracëje z Gminą Burghaslach we Frankònii.

Kategòrëjô:Gduńsczi kréz
!
Jerzi Stachùrsczi

**Jerzi Stachùrsczi** (ùr. 9 strëmiannika 1953 we Gduńskù) – pòéta, kòmpòzytor, aùtór dokazów na binã i pedagóga. 

Przińdny pòéta wëchòwôł sã we Gduńskù i w Kłosowie. W latach 50. i 60. w jegò òtoczenim gôdało sã blós pò kaszëbskù, tej wiedno czuł òn ten jãzëk, téż òd starka, z chtërnym béł baro mòcno zrzeszony. Òkróm tegò młodi Stachùrsczi brôł ùdzél w rozmajitëch kaszëbsczich òbrzãdach. Kaszëbskô codniowòsc, a z drëdżi starnë pòswiãtnosc, miała wiôldżi wpłiw na jegò ùtwórstwo.

Sztudérowôł jaż sédmë czerënków, z czegò skùńcził piãc. Òkróm PWSM (Państwòwô Wëższô Mùzycznô Szkòła) we Gduńskù skùńcził téż m.jin. etnografiã i pòdiplomòwé sztudia w Wëższi Szkòle Gazétnictwa w Gdini.

Ju w liceùm pisôł mùzykã do piãc téatrów pòézji. Òd 1979 rokù napisôł mùzykã dlô warkòwëch téatrów do sto trzëdzescë przedstôwków, a téż – jak sam gôdô– kòl trzësta-sztërësta tekstów ò rozmajitëch témach dlô solëstów, estradowëch karnów, spiéwôków i dzôtków. Ùłożił pôrãnôsce szkòłowëch himnów, midzë jinszima dlô szkòłów z Bòrkòwa, Wiôldżi Wsë, Kartuz, Dzerżążna, Niestãpòwa, Przedkòwa, Czéczéwa, Wiela.

Je autorã czile tomików wiérztów w pòlsczim i kaszëbsczim jãzëkù:
**Té pokazëją na mnie* (1980);
**Droga* (1984);
**Gwiazdki* (1985);
**Procesje* (1997);
**Naczynia połączone mowy. Sparłãczoné statczi mòwë* (2005).

Swój pierszi zbiérk „Té pokazëją na mnie” (1980) napisôł kaszëbizną zblëżoną do ti, jaką pisôł Aleksander Labùda, chòc tematowò i pòétno tomik je czësto jiny, priwatny, jakno np. wiérzta *Z Guczowim Mackem przë jednym stole*, chtërna je òkôzanim tczë Labùdze. Stachùrsczi je téż aùtorã słów i nótów wiele piesni i kòlãdów, m.jin. zapisónëch na kasétach i platkach.

Òd lat 90. Jerzi Stachùrsczi wespółrobił z regionalną prasą (*Gazeta Kartuska*, *Głos Kaszub*, *Kurier Kartuski*). 

Dobiwca wielu nôdgrodów, z jaczich wôrt wëmienic Medal Stolema (w 1993), Pòmòrską Artisticzną Nôdgrodã czë Medal Nôrodny Edukacji za regionalną robòtã z dzôtkama. 

## Przëpisczi

## Bùtnowé lënczi
*Pùblikacje Jerzégò Stachùrsczégò w katalogù BN

Kategòrëjô:Kaszëbi
Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze
S
Józef Ceynowa

**Józef Ceynowa** (1905-1991) z Pôłczëna.  W II swiatowi wòjnie òn béł w lagrze dlô òficérów II-C *Woldenberg*. Dozérôł pòezjã zaangażowóną i prozã, np. *Urënamle. Powiôstczi z komudnëch lat* (1982), m.jin. dlô dzôtk i młodzëznë, np. *Skarb i moc. Bajki puckie* (1975) i jin. Pisôł téż pò pòlskù.

## Bùtnowé lënczi
*LC
*VIAF
*Worldcat

Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze
Kategòrëjô:Kaszëbi
Wanda Lew-Czedrowskô

**Wanda Lew-Czedrowskô** (pòl. *Wanda Lew-Kiedrowska*) – szkólnô kaszëbsczégò jãzëka, jedna z pionierów w gałãzë ùczbë rodnégò jãzëka na Kaszëbach. Pòétka, jinicjatorka kaszëbsczich òrtograficznëch diktandów. W pierszi kadencje Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka (do 2008) bëła kòòrdinatorką ji Edukacjowi Kòmisje . 

Założiła i przez czile lat prowadzëła dzecné kaszëbsczé karno „Niezabôtczi” w Stãżëcë. Przez czile kadencjów òbjima téż fùnkcjã przédniczczi stãżëcczégò partu Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô. W 1998 nalôzła sã w karnie pierszich 12 szkólnëch z ùprawnieniama do ùczbë kaszëbsczégò w szkòle. W slédnym czasu szkólnô w I Òglowòsztôłcącym Liceùm w Kòscérznie.

Aùtorka zbiérkù *Jich troje... Wiersze wybrane* (1993; do grëpë z Dorotą Ùlenberg i Janã Szutenbergã). Wiérzta Czedrowsczi *Naji chléb* je pòétnym szkicã historii lëteraturë. 

W 1996 wëprzédniònô Medalã Stolema za długòlatné promòwanié i naùczanié kaszëbszczégò jãzëka westrzód dzecë i szkòłowi młodzëznë. Wanda Lew-Czedrowskô je téż nôdgrodzônô midzë jinyma Perłą Kaszëb.

Je recenzentã taczich ùczbòwników do nôùczi kaszëbsczégò jãzëka D. Pioch jak: 
* Kaszëbë : zemia i lëdze : podręcznik języka kaszubskiego z ćwiczeniami. Cz. 1, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Zarząd Główny, 2005; Wydanie III popr.
* Żëcé codniowé na Kaszëbach : ùczbòwnik do nôùczi kaszëbsczégò jãzëka. Dzél 2, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko Pomorskie, 2005; Wydanie II.
* Najô domôcëzna : ùczbòwnik z cwiczënkama do nôùczi kaszëbsczégò jãzëka. Dzél 3, Banino-Pelplin, 2005.
* Òjczëstô mòwa : ùczbòwnik do nôùczi kaszëbsczégò jãzëka w I klase gimnazjum. Gduńsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Zarząd Główny, 2007.

## Przëpisczi

## Bùtnowé lënczi
*VIAF

Kategòrëjô:Kaszëbi
Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze
Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema
Rozłazëno

**Rozłazëno** to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Łãczëce. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã wse ë mniészé kòlonie Wiôlgô Dãbrowka (lëdztwò: 41), Jéżéwò (lëdztwò: 108), Nowé Rozłazëno i Redëstòwò (lëdztwò: 44). Tu je stôri kòscół.

## Bùtnowé lënczi
*Rozłazin w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Łãczëce
Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz
Kategòrëjô:Kaszëbë
Wiôldżi Kack

260px|thumb|Wiôldżi Kack - dzél Gdinie, czerwòno zamalowóné na kôrce
**Wiôldżi Kack** to bëła kaszëbskô wies, a dzys je dzél gardu Gdini. Ks. Agùstin Hildebrand rodã z ti wsë, w swòjim dokôzu „Wiadomości niektóre o dawniejszym archidiakonacie pomorskim”, wëdónym pò pòlskù i pò miemieckù w Pelplinie w 1856 r., w dzélu II pt. „O wschódnym Pòmòrzu, tj. pòlsczim” napisôł ò Kaszëbach.

## Bùtnowé lënczi
*Kac w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Dzéle Gdini
Prãgòwò

** Prãgòwò** (pòl. *Pręgowo*) - to je wies w gminie Kòlbùdë w gduńsczim krézu, w Pòmòrsczim wòjewództwie. Tu je stóri kòscół. W nim òdprôwiónô je czasem w niedzelã Mszô Sw. z liturgią słowa w kaszëbsczim jãzëkù.

## Bùtnowé lënczi
*Prągowo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Kòlbùdë
Òksëwié

260px|thumb|LÒksëwié - dzél Gdini, czerwòno zamalowóné na kôrce
**Òksëwié** (pòl. *Oksywie*, niem. *Oxhöft*), przódë stôrô kaszëbskô wies; dzysô dzél gardu Gdini. Tuwò je nôstarszi gdińsczi kòscół, chtëren mô pòczątk w czasach Swiãtopôłka II, Przë tim kòscele - na smãtôrzu - pòchòwóny je kaszëbsczi dzéjôrz Antón Ôbram.

## Bùtnowé lënczi
*Oksywie w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Dzéle Gdini
Kategòrëjô:Gdiniô
Anna Łajming

mały|Ana Łajming
**Ana Łajming** (1904–2003) – kaszëbskô i pòlskô pisôrka. Z dodomù Żmùda-Trzebiatowskô. Ùrodzëła sã w 1904 r. w Przëmùszewie, w pòwiece chòjnicczim. Przed wòjną robiła jakò ùrzãdniczka Sądu Pòwiatowégò w Sãpólnie, pòtém jakò sekrétôrka w pòwiece tczewsczim, a pózni jakò ksãgòwô w redakcji "Gòńca Pòmòrsczégò". Dopiérze pòd kùńc lat piãcdzesątich  ùjawniła swój pisarsczi trim. W 1958 r. ji debiutancczi skecz pt. *Parzyn* béł wëróżniony na kònkùrsu lëteracczim w Kòszlënie. 
Ana Łajming twòrziła przede wszëtczim krótczé pòwiôstczi prozatorsczé. W 1959 r. òpùblikòwa w kaszëbsczim jãzëkù "Szczescé".  Pòtemù bëło òpùblikòwóné *Szczescé ; Spotkanié na półmackù ; Gdze je Balbina* (2005).
W ji doróbkù nalézemë *Miód i mlékò*, *Symbol szczęścia*. Nôwikszim dokôzã je biograficznô trilogiô *Dzieciństwo*, *Młodość*. ... Znanką ji pisarstwa są kaszëbsczé dialodżi westrzód pòlsczi narracji. Je jedną z zasłużonëch dlô Kaszëb lëdzy, chtërny bëlë ùhònorowóny przëznôwóną przez Karno Sztudérów Pòmòraniô Medalã Stolema (1974).

## Lëteratura
* Dzieje Brus i okolicy : praca zbiorowa / pod red. Józefa Borzyszkowskiego ; [aut. Krzysztof Walenta et al.].Chojnice ; Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1984, ss. 497 - 498.

Kategòrëjô:Kaszëbi
Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze
Aleksander Hilferding

thumb|Aleksander Hilferding
**Aleksander Hilferding** (1831-1872) béł rusczim ùczałim, slawistim i fòlkloristą. Òn wiele zrobił dlô kaszëbsczégò jãzëka, bò napisôł ksążkã *Остатки славян на южном берегу Балтийского Моря*, Sankt-Petersburg (1862) - „Nëdżi Słowianów na pôłniowym brzegù Bôłtu”. 

Òb lato 1856 rokù òn i Florian Cenôwa jachale òd Gduńska przez Wejrowò i Lãbòrg do Główczëc i do Bëtowa. Stądka Ceynowa òdjachôł, a Hilferding sóm robił badania na Kaszëbach. Òn òpisôł téż Słowińców.  

Hilferding w pòłowie XIX stalata pòdzelił kaszëbiznã „pôłnikòwò” na: 

1. gwarã pòmerańsczich Słowińców i Kaszëbów: a) Słowińców, np. Wiôlgô Gardna, Klëczi, Smôłdzëno; b) Kabôtków, np. Główczëce, Rowë; dzys ji ju ni ma;

2. gwarã pòmerańsczich Kaszëbów: 2.1) nad jez. Łebskò, np. Jizbica i Łeba, 2.2) za Jezorem Łebsczim, np. Charbrowò, Sôrbsk, Òseczi, c) w Bëtowsczém, np. Bëtowò, Grzmiącô; slédnô dzélã je zachòwónô, np. w Czôrny Dąbrowie i Rekòwie;

3. gwarã kaszëbską w Zôpadnëch Prësach, np. Żarnówc, Swôrzewò, Chałëpë, Wejrowò, Kartuzë, Stãżëca, Kòscérzëna, Lésno i Skarszewò.

## Ùsôdztwò (wëjimk)

* * Sankt-Petersburg 1862 (wyd. polskie Resztki Słowian na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego, tłum. Nina Perczyńska, oprac. Jerzy Treder, Gdańsk* 1989, ISBN 83-85011-57-9
*''Die Ueberreste der Slawen auf der Südküste des baltischen Meeres'' Zeitschrift für slavische Literatur, Kunst und Wissenschaft, 1862 ; Google
*О сродстве языка Славянского с Санскритским. Санктперербург, 1853 (*Ò rëdze słowiańsczégò jãzëka z sanskrytem*)
*История балтийских славян (*Historiô bôłtëcczich Słowión*) 1855
*Борьба славян с немцами на Балтийском поморье в средние века (*Wòjnë Słowión z Miemcama na ùbrzegù bôłtëcczim w strzédnowiekù*) 1861

Kategòrëjô:Lingwistika
Kategòrëjô:Kaszëbisce
Władisłôw Szulëst

**Władisłôw Szulëst** (ùr. 22 rujana 1936 rokù w Skòrzewie - ùm. 8 gòdnika 2022 r.) - béł ksądz, dzejôrz i badéra kaszëbsczi. Òn sztudérowôł w Dëchòwny Seminarëji w Pelplinie. Tùwò pò pôrã latach dożdôł sã ksãżëch swiãceniów, chtërne przëjimnął 12 lëpińca 1959 rokù. Wôżny dlô niegò je kaszëbsczi dzélëk w kùlturze swiata. Biwôł w Kanadze ë jinëch państwach. Òn w kaszëbsczim jãzëkù òdprawiôł dzél Mszë sw. w kòscele katolëcczim.

## Ùsôdztwò (wëjimk)
* Kaszubi kanadyjscy : okres pionierski i dzień dzisiejszy, „Arkun” Gdańsk 1992.
* *Genealogy and reminiscences : facts and notes* Gdańsk 2002
* Kaszubi w Ameryce : Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005 http://lccn.loc.gov/2005475137.
* Przeszłość obecnych obszarów diecezji pelplińskiej w latach 1939-1945, Gdańsk 2011.

## Bùtnowé lënczi
*scholar.google
*Worldcat
*''ks. Władysław Szulist''
*''ks. Władysław Szulist /Lipusz/''

Kategòrëjô:Kaszëbi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Cecenowò

thumb|200px|right|Kòscół w Cecenowie
**Cecenowò** to je stôrô wies kaszëbskô w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Główczëce. Tu bëlë zjinaczony jãzëkòwò i kùlturowò Kaszëbi - Kabôtkòwie. Òni w parafiach: Cecenowò i Główczëce gôdalë gwarą kabôcką.

## Bùtnowé lënczi
*''Cecenowo'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Stôłpsczi kréz
Kategòrëjô:Gmina Główczëce
Michôł Pontanus

mały|
**Michôł Pontanus** (1583–1654) – to béł pastor rodem ze Słëpska. To Smôłdzëno bëło jegò parafią, a tu mieszkalë Kaszëbi. Òn pòmógł wëdac: Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko Wándalski ábo Słowięski/ to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwion y ná jáwnosc wydan/ Z Przydatkiem Siedm Psálmow Pokutnych krolá Dawida y inβych Potrzebnych rzeczi: osobliwie Historiy Passiy náβego Páná Jesusa według Ewángelistá Mattheuβá/ y niektorych Piesn duchownych. Drukowány w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá/ Roku Pańskiego 1643. Ten katézmùs béł wëdóny jesz dwa razë: w 1758 i 1828 rokù. Przë wëdaniu z 1828
rokù pòmógł Krësztof Celestin Mróngòwiusz.

## Lëteratura
* G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, str. 173 - 175

## Bùtnowé lënczi
*Mostnik, Michał - VIAF
*Pontanus ss.132-133
*w: ''Dritter Jahresbericht der Gesellschaft für Pommersche Geschichte des Alterthums''. Stettin 1828, ss. 132 -.

Kategòrëjô:Pòmòrzani
Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze
Smôłdzëno

thumb|left|Stôrô kôzalnica w kòscele w Smôłdzënie
thumb|left|Smôłdzëno
**Smôłdzëno** to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stôłpsczim krézu, w gminie Smôłdzëno, w chtërny czedës mieszkalë Słowińcë. Òd 1622 rokù to béł spòsób ksyżënë Anë Croy. Tu je kòscół òd 1632 rokù. W lëtersczim dzélu Pòmòrsczi bëł brëkòwóny w liturgiji téż kaszëbsczi jãzëk (Michôł Pontanus- Mały Catechism Niemiecko Wándalski abo Slowięski, Smołdzyńsczé perykòpë, Strôrokaszëbsczi spiéwnik).  Catechism "Wándalski" mògło miec lëchi znaczënk, a "Slowięski" mogło dac pòczątk pòzwie Słowińcë. Zôpôdnopòmòrsczi biskùpi, czerëjącë sã rësznotą christianiznową i parłãczącë jã z wnożëną nachôdającégò lëdztwa - kòlonizacją na miemiecczim prawie - pierszëznã dôwelë równak miemczëznie. 

## Lëteratura

Aleksander Hilferding, Остатки славян на южном берегу Балтийского Моря, Sankt-Petersburg 1862 (wyd. polskie Resztki Słowian na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego, tłum. Nina Perczyńska, oprac. Jerzy Treder, Gdańsk 1989, ISBN 83-85011-57-9) 
## Bùtnowé lënczi
*2.) ''Smołdzino'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Smôłdzëno
Stãżëca

**Stãżëca** (*Szlacheckô Stãżëca* ë *Kroléwskô Stãżëca*, pòl. *Stężyca*, miem. *Stendsitz*) – to je kaszëbskô wies w kartësczim krézu, w Pòmòrsczim wòjewództwie, w gminie Stãżëca. Ta wies je nad Górnym Reduńsczim Jezorem. Tu je kòscół z 1706 rokù.

## Bùtnowé lënczi
*Stężyca w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Stãżëca
Kategòrëjô:Kaszëbë
Swôrzewò

**Swôrzewò** (pl. *Swarzewo*) – to kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Ùbrzega, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w pùcczim krézu, w gminie Pùck. Tu je znóny kòscół, a w nim òbrôz na délu z 1648 rokù z historią sztaturë Matczi Bosczi Swôrzewsczi. Tu dzece w szkòle ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.

## Bùtnowé lënczi
*''Swarzewo'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
*szkòła
## Lëteratura
*Morze w malarstwie polskim / Krystyna Fabijańska-Przybytko ; tł. Peter Senn ; red. Elżbieta Rusak.Gdańsk : Wydawnictwo Morskie, 1990, s.15
Kategòrëjô:Gmina Pùck
Kategòrëjô:Kaszëbë
Charbrowò

**Charbrowò** to wies w gminie Wickò w lãbòrsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu dlô lëterzczich Kaszëbów bëłë jesz w XIX w. głoszoné kôzania pò kaszëbskù. Aleksander Hilferding pisôł ò Kaszëbach w ti parafiji.
## Lëteratura
* Reinhold Cramer: *Geschichte der Lande Lauenburg und Bütow*. Teil I, Königsberg 1858, s. 183.

Kategòrëjô:Gmina Wickò
Kategòrëjô:Lãbòrsczi kréz
Jizbica

**Jizbica** to je wies w gminie Główczëce, w stołpsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Aleksander Hilferding pisôł, że tu bëło gôdónë gwarą pòmerańsczich Kaszëbów.

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Stołpsczi kréz
Jan L. Perkowski

**Jan Louis Perkowski** (29 gòdnika 1936, Perth Amboy, New Jersey) – to je amerikańsczi profesor słowiańsczich jãzëków i lëteraturë, chtëren zajimôł sã kaszëbizną w Zjednónëch Krajach Americzi i wnożënie Wilno w prowincje Ontario. 

Pisôł tekstë namienioné kaszëbsczémù „idiolektowi”.  Jegò  ksążka *A Kashubian Idiolect in the United States* skòncentrowónô je przede wszëtczim na mòwie Kaszëbë Stevena (Szczepana), ùrodzonégò w stanie Minnesota, starszi chtërnégò, Józef i Agùstina, wëjachelë do Americzi pòd kùńc XIX stalatégò.

## Ùsôdztwò (wëjimk)
* 1969: ''A Kashubian Idiolect in the United States''
* 1972: *Vampires, Dwarves and Witches Among the Ontario Kashubs*. Ottawa, Ontario, Canada : 1972
* 1976: *Vampires of the Slavs*. Cambridge, Massachusetts, USA : Slavica, 1976. ISBN 0-89357-026-5
* 1978: *Gusle and Ganga Among the Hercegovinians of Toronto*. Ann Arbor, Michigan, USA : University Microfilms International, 1978. ISBN 0-8357-0321-5
* 1982: *The Romanian Folkloric Vampire". *East Europe Quarterly*, September 1982. Reprinted in *The Vampire: A Casebook*, Alan Dundes, ed. (University of Wisconsin Press, 1998) ISBN 0-299-15924-8
* 1989: *The Darkling: A Treatise on Slavic Vampirism*. Columbus, Ohio, USA : Slavica, 1989. ISBN 0-89357-200-4 [http://slavica.com/litfolk/lf53.html]
* 2000: *Linguistic History Engraved in Gold and Silver: Legends on the  Coins of St. Vladimir*.
* 2006: *Vampire Lore: From the Writings of Jan Louis Perkowski''. Slavica, 2006. ISBN 0-89357-331-0

## Przëpisczi

Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Ùdorp

**Ùdorp** to je kaszëbskô wies w gminie Bëtowò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë 
Kategòrëjô:Gmina Bëtowò
Ferdinand Neureiter

**Ferdinand Neureiter** (1928–2007) – slawista z Aùstrie, znajôrz dzejów kaszëbsczi lëteraturë.

## Ùsôdztwò (wëjimk)
* [''Kaschubische Anthologie'', [Mnichòwò] 1973].
* *Geschichte der Kaschubischen Literatur. Versuch einer Zusammenfassenden Darstellung*, Otto Sagner Verlag Mnichòwò 1978 i 1991.
* [''Historia literatury kaszubskiej. Próba zarysu.'' Pòlsczi dolmaczënk Maria Boduszyńska-Borowikowa, Wydawnictwo Morskie, [Gduńsk] 1982].
* oclc 822806711 ’’Weissrussische Anthologie. Ein Lesebuch zur Weissrussischen Literatur (mit deutschen Übersetzüng)’’, München 1983. 
* *Recepcja literatury kaszubskiej na niemieckim obszarze językowym, [w:] Kaszubszczyzna w świecie.* Materiały z konferencji naukowej Pilëce 1-2 X 1993, Wejrowò 1994.

## Lëteratura
* Z Kaszub do Austrii : korespondencja literatów kaszubskich do Ferdynanda Neureitera / materiały przygotowała, opracowała i wstępem opatrzyła Adela Kuik-Kalinowska ; tłumaczenie listów niemieckich Joanna Flinik ; tłumaczenie listu angielskiego Monika Jones. Gdańsk ; Słupsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie = Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié, 2017

## Bùtnowé lënczi
* Worldcat

Kategòrëjô:Kaszëbë
Kategòrëjô:Aùstriô
Lésno

**Lesno** kaszëbskô wies pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Brusë. W 1570 rokù w tich stronach bëło wicy jak 20 pszczélków. Tu w 1938 rokù urodzył sã
Władisłôw Côrnowsczi.
## Bùtnowé lënczi
*''Władysław Czarnowski''
*nawôłnica 2017

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Brusë
Chałëpë

thumb|160px|left|Kòscół
thumb|150px|right|Wiôlgòwiesczi herb
[thumb|right|160px|Kraj [Bôłt|Bôłtu]]

**Chalëpë** abò **Chałëpë** (pl. *<span lang="pl">Chałupy</span>*) - môlowòsc w gminie Wiôlgô Wies. Òna je nad Bôłtã na Kaszëbach, w pòrénkòwi Pòmòrsce. Administracëjnô słëchô do pùcczégò krézu. Òb lato tu òrganizowóné są "Kaszëbsczé Bôtë pòd Żôglama". Dosc krótkò Chalëpów je Kùsfeld.

## Bùtnowé lënczi
*Cejnowa w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
*Tablice z kaszubskimi nazwami miejscowości ...
*www.chalupy.pl

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Wiôlgô Wies
Kategòrëjô:Kaszëbë
Wiôlgô Piôsznica

thumb|"Intelligenzaktion" w latach 1939 - 1940

**Wiôlgô Piôsznica** to je wies w gminie Pùck, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Krótkò ni w lasach Miemcë - w II swiatowi wòjnie (w latach 1939 - 1940) - pòmòrdowalë wiele Kaszëbów i jinëch lëdzy. To bëła mùżdżówka - pòzabicé w trón - m. jin. kòl 2 tësący Kaszëbów.

## Pismienizna
*Barbara Bojarska, Piaśnica - miejsce martyrologii i pamięci: z badań nad zbrodniami hitlerowskimi na Pomorzu, Wejherowo* 2001, ISBN 83-914705-0-4

328pxZabijanié lëdzy i grobë w lasu kòl Wiôldżi Piôsznicë, a w nich wiele pòmòrdowónëch

## Bùtnowé lënczi
*1.) ''Piaśnica Wielka'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
* https://web.archive.org/web/20160307040531/http://www.miejscapamieci.org/mapa-polski/mpc/Memorial/mpa/show/mp-place/wejherowo-obelisk-i-tablice-pamiatkowe-ku-czci-ofiar-masowych-egzekucji/
* http://groby.radaopwim.gov.pl/grob/11958/

Kategòrëjô:Kaszëbi
Kategòrëjô:Gmina Pùck
Gmina Kòscérzna

**Gmina Kòscérzna** (pòl. *Gmina Kościerzyna*) – to je wieskô gmina w kòscérsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Stolëcą ti gminë je Kòscérzna.

!
Kategòrëjô:Kòscérsczi kréz
Skòrzewò

**Skòrzewò** (pòl. *Skorzewo*, miem. *Skorschewo*)) - to je kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscersczim krézu, w gminie Kòscérzna. Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi 25px. Tu je kòscół ë szkòła. Tu bëła stôrô chëczhttp://csb.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%92br%C3%B4zk:Zdroje_Raduni.djvu&page=50 i ùrodzony je ksądz Władisłôw Szulëst, a béł ùrodzony Antón Zdrojewsczi ùmarłi we Francëji.
## Bùtnowé lënczi
*''Skorzewo'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna
Kategòrëjô:Kaszëbë