Bòżëna Nënka

mały|281x281px|Bòżëna Mòkòszka
**Bòżëna Nënka**, Wiôlgô Bòżëna, Wiôlgô Mac, Nënka Zemia, Królewô Niebios, *Magna Mater* – w wierzeniach mnodżëch kùltur główné (abò jedno z głównészëch) bóżstwò w panteónie. Bòżëna nôczãsti je równô z Zemią (abò je ji patrónkã), w mnodżëch kùlturach bãdącô paralelno królewã niebios﻿ (temù do ji atribùtów dochòdzëła jesz nôdoba). Zazwëczôj dôwôczka wszelaczégò żëcégò, ùòsabiającô płodnosc (kùlt płodnoscë) ë macerziństwò. Czãsto je téż òna nënkã bògów.

## Wëkòpaliska w Çatalhöyük
mały|246x246px|Sedzącô Białka z Çatalhöyük
Midzë 1961 a 1965 James Mellaart prowadzëł seriã wëkòpalisków w Çatalhöyük. Òn widzôł tam wiele figùrów, chtërné Mellaart ùważôł za figùrë Bòżëni Nënki, bãdącą główną bòżëną matriarchalni kùlture. Nalezono sedzącą białkã, òkòlënô tim, co Mellart òpisëwôł jakò lwicë, w zbiérnik na zbòżé; mòżlëwé, eż chroniła òna zbérë ë skłôd zôrna. Ùważôł òn te môlë za sanktuaria. Nalezono téż wiele bezpłcowëch figùrków, chtërné Mellaart ùważôł za òsoblëwé dlô spòlëzni zdominowani przez białki (podczorchnanié seksualnoscé w kùńszce je zwiãzane z chłopsczima pòdskôcënkama ë pragniączkama).

Z ùdbą, eż bëła matriachalnô spòlëzna ë kùlt bòżëni nënki, zgôdzała sã badérka stôrodôwnotë - Marijô Gimbutas. To dało zôczątk terôzniészémù kùltowi Bòżëni Nënki, z kòżdorocznëma pielgrzimkama do Çatalhöyük.

Òd 1993 rokù wznowiono wëkòpaliska, chtërné terô prowadzëł Ian Hodder, a Lynn Meskell bëła w Stanford Figurines Project, chtëren badérowôł figùrki z Çatalhöyük. To karno doszło do jinszëch wniosków niż Gimbutas ë Mellaart. Jeno czilka figùrków zidentëfikòwano jakò żeńsczé ë nalezono jich w przëtrôfkòwëch môlach, czãsto nô smiecëszczach, co sprawiło, eż kùlt bòżëni nënki w tim môle wëdawôł sã mało mòżlëwi.

## Afrikańsczé religije
W egipsczi mitologiji bòżëna nieba Nut bëwô nazewanô "Nënką", bò ùrodzëła gwiôzdë ë bòga słuńca. Wierzëno, eż Nut przëcëgô ùmarłëch do swòjégò nieba pôłnégò gwiôzdów ë òbdarzô ich jestkã ë winã.

W religiji Kongo Niebieskô Nënka, Nzambici, bëła żeńsczim wariantã Niebiesczégò Òjca ë bòga słuńca - Nzambi Mpungu. Na pòczãtwie lëdze pòstrzégalë ich jakò jednégò dëcha, z jedną chłopską pòłową, a drëgą żeńską. Pò wprowadzëniu chrzescëjaństwa do Westrzédni Africzi òpis Nzambi zmienił sã na Bòga Stwórcã, a Nzambici na jegò białkã.

## Hindujizm

## Chrzescëjaństwò
Mimò, eż w chrzescëjaństwie nié mô Bòżëni Nënki, to Katolëcczi Kòscół ë Prawòsławnô Cerkwiô nazewają Dzewicã Marijã Nënką Bòga. Je to przekłôdã titelu *[[Theotokos]]* ë *[[Deipara]]*. Marijô mô ten titel òd efesczégò sobòru, chterën béł w 431 rokù. Ewangelëcczi ùwôgi ò marijnim kùlce bëłë jignorowané. Jinszé titelë Marijô to: Najô Nënka, Błogòsławionô Nënka abò Swiãta Nënka, bò ùrodzëła Jezësa Christusa, a chrzescëjanowie nazewają sebie "Bratama ë Sostrama w Christuse". W chrzescëjaństwie je mnodżé mòdłë do Mariji, na przëmiar: Zdrowas Marijo (jinszô nazwa: Zdrowaska) ë Pòd Twòjã òbronã. Niechtërny lëdze widzą paralelã w nazewaniu Mariji "Naszą Nënką", a Jahwe "Naszim Òjcã". W procëmnosce do pògańsczi bòżëni płodnoscë, Marijô je Wieczną Dzewicą ë Nënką Bòga. Swiãta Marijô w ewangelëcczëch tekstach niga nié bëła nazewanô bòżëną. Òd apòsztolsczëch czasów Kòscół wierzëł, eż Marijô bëła wzãtô żiwcã do nieba ë to sã nazewô Wniebòwzãcé Nôswiãtszi Pannë, a na ósce - Zasnãce Bògòrodzëcë. Niechtërny chrzescëjanowie wierzą, eż Marijô jakò nôwôżnészô swiãtô mòże wpłëwac na swiat przez lëczné òbjawienia, sanktuaria ë nôbòżeństwa.

W przedislamsczi Arabii Kòlërëdianie bëlë chrzescëjańsczim òdłamã, chterën pòdobno tczëł Dzewicã Marijã, składającë całopôlné òfiarë z kùcha. Bëlë òni kritikòwanié przez stôrochrzescëjanów, bò Marijô mòże bëc blós tczonô, a nié adorowanô jakò Bóg-Człowiek.

## Rëch Swiãtëch w Òstatnëch Dniach
W rëchù Swiãtëch w Òstatnëch Dniach, òsoblëwie w Kòscele Jezësa Christusa Swiãtëch w Òstatnëch Dniach, wiele wiérnëch wierzë w Niebieską Nënkã, jakò białkã Bòga Òjca. Òni sã nazewané Niebieskama Rodzëcama. Pòniechtërny wierzą, eż je wiele Niebieskëch Nënków, chtërné sã białkama Niebiesczégò Bòga Òjca ë sã w pòligëniczni łączbie. 

## Nowé religijné rëchë

## Religijô Słowianów
[mały|243x243px|[Wëszëwka z Rusczi Nordë (XIX w.) Jinterpretowané jakò òbrôz Bòżëni Nënki]]
Baro czãsto za słowiańską Bòżënã Nënkã ùważô sã **[[Mòkòszka|Mòkòszkã]]**. Òna patronowała dzałe, tkactwù, strzëżeniã blérwów. Jesz chroniła białczi òbczas pòróda. Mòkoszka pòjawiô sã w "*[[Pòwiesc minionëch lat|Pòwiescë minionëch lat]]*", òna je òpiekùnką białków ë jich kawlów.

Ji wizerënczi przetrwałë głównie nô rãcznikach: bòżëna stoi pòd òdkrëtą kòpùłą swiãtnicë wznosącë rãce kù górze, a nô głowie mô rogatą mùcã. Z òbù stronów Mòkòszczi stoją dwaj jezdnicë nô kòniach. Nô niechtërnëch wëszëwkach pòd kòniama widac swasticzi, czasã mùca bòżëni wëzérô jakò kwitnący czerz.

Mòkòszka bëła jedurną bòżëną, chtërni figùra òstała wzniesonô przez Włodzmiérza Wiôldżégò w jegò panteónie słowiańsczëch bògów na górze w Czijewie.

Wedle wikszoscë badérów Mòkòszka pòjawiô sã w bëlinach ë zamòwach jakò Nënka Serô Zemia.

Jinszą bòżëną nënką ù Słowianów je **[[Żëwô]]**. Ji miono òznaczô: "*ta, chtërna żëje*". Òna pòjawiô sã w  *[[Chronica Slavorum]].* Bëła bòżëną Òbodrëtów. Wiaczesłôw Iwanow ë Władimir Toporow ùważôlë, eż Żiwa je epitetã bòżëni Mòkòszczi (chtërna pò christianizaciji zachòwała sã w pòłabsczëch mionach).

## Psychòlogijô
Mòtiw Bòżëni Nënki baro czãsto pòjawiô sã w mitach. Wedle Carla Gustava Junga nen mòtiw je zwiãzané z archetipã nënki. Je to ùsztôłtowanô struktura w lëdzczi psychice ze wzglãdu na òsoblëwé znanczi nënki. Do klasicznëch fòrm òbjawianiô sã tegò archetipù Jung pòdaje: włôsnô nënka, przëbranô nënka, ale téż: Bòżô Nënka, Kòscół, starka, kôrmica, mòtiw wiôldżi nënki pòchòdzącë z historii religijoznawstwa, przeczuwającô białka, biôłô dama; gard, krôj, niebò, Zemia, mòrze, bòżëna, materiô, Miesądz.

## Dowòdzëzna ò prehistoricznëm matriarchace

## Bòżëna Nënka w różnëch religijach
Za Bòżënã Nënkã ùznawano:

## Dopisczi

Kategòrëjô:Religijô
Kategòrëjô:Pòlitejizm