open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Krëjamnô Wòjskòwô Òrganizacëjô "Pòmòrsczi Grif"

mały|Bunker zrobiony pòdług stôrégò mòdła
mały|
**Krëjamnô Wòjskòwô Òrganizacëjô "Pòmòrsczi Grif" (''[[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] Tajna Organizacja Wojskowa Gryf Pomorski'')** – to bëła wòjskòwô òrganizacëjô òb czas II Swiatowi Wòjnë. W rësznoce zatôrczënkù òna bëła na Kaszëbach nômòcniészą òrganizacją i bëło w ni wiele Kaszëbów. Z pòczątkù òna zwała sã „Kaszëbsczi Grif”, a pòtemù „Pòmòrsczi Grif”. Ji ùtwórcą béł szkólny Józef Dambek, a prowôdnikã ks. płk Józef Wrëcza. Pò II swiatowi wòjnie z „Pòmòrsczégò Grifa” mógł jidz np. do Òbëwatelsczi Milicje.

Ò ùcemiãgach żëcô i biôtczi Kaszëbów, wcygniątëch do Rzeszë, a chtërny miele - w krótczim czasu - bëc zgermanizowóny, w całoscë zeswiôdczô to, że wiele, żebë retac żëcé, ucékało do Generalnégò Gùbernatorztwa abo bënë Miemców. W òstatnym czãdze wòjnë Kaszëbów òbjimnãłë colemało tragedie sparłãczoné z wmaszérowanim Czerwiony Armie, w nym gwôłtë i wëwôżanié bënë Rusczi, czasã za Ùral, na Sybiriã, skądka wiele ju nie przëszło nazôt. Trôfiało sã to òsoblëwie młodim lëdzóm, w tim téż bëtnikóm rësznotë zatôrczënkù. W 1949 rokù Ùrząd do sprawów Pùblicznégò Bezpiekù w Gdinie jinteresowało co robią dôwny nôleżnicë „Pòmòrsczégò Grifa". 

## Rozmajitoscë
Ò "Grifie" i Stutthofie napisôł Francyszk Grucza tak: "..., czej w akcji "Grifa" szedł w lëft jeden z wòjnowëch
òkrãtów pòdwòdnëch (...). Za to wiele lëdzy pòzamklë."

## Lëteratura
*F. Grëcza: Rëbacczi syn [w]:E. Pryczkowski, "Kaszubski Kordecki. Życie i twórczość ks. prałata Franciszka Gruczy", Banino 2008, s. 145
*G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016.

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota
Rok

**Rok** - to je òdsek czasu midzë dwóma jednaczima pòłożeniama Zemi w ji rësznoce pò òrbice wkół Słuńca.

Kategòrëjô:Astronomijô
Amerikańskô norka

mały|Amerikańskô norka z rëbą
**Amerikańskô norka** (*Neovison vison*) – to je rabùszny susk z rodzëznë łasëczkòwatëch.
Òna je sprowadzonô zza òceanu i ù nas nikwi swòje môlowé notërné òkrãżé, a do tegò chùtkò sã rozrôdzô. Gdze na Kaszëbach pòjôwiô sã amerikańskô norka, tam òna wnetka je baro wôżnym rabùsznikiem, òsoblëwie w òkòlim rzéków ë wòdnëch zbiérników. Tak je np. w Słowińsczim Nôrodnym Parkù. Te norczi w klôtkach zwëskôł lëterackò np. Jerzi Łisk.

## Lëteratura
*Encyklopedia audiowizualna Britannica : zoologia. Cz. 1 / [zespół autorów i tłumaczy Wojciech Bresiński et al.], Poznań : Wydawnictwo Kurpisz, 2006, s. 148.

## Bùtnowé lënczi
*http://magazyn.salamandra.org.pl/m33a11.html

Kategòrëjô:Susczi
Domôcy kóń

thumb|
thumb|Domôcy kóń

**Domôcy kóń** (*Equus caballus* L.) – to je niepôrokòpëtny susk z rodzëznë kòniowatëch (*Equidae*). Miészańcem tegò kònia mòże bëc muła. Kùczer rozmieje sã òbchôdac z kòniama. Czasã kònie np. zaprzãgłé do wòza  mògą sã równak spłoszëc, a tedë je niebezpiek. 

**Przësłowié**: Kóń mô wikszi łep, niech sã jiscy.

Kategòrëjô:Kòniowaté
Zwëczajny twórz

mały|Zwëczajné twòrze
**Zwëczajny twórz** (*Mustela putorius*) – to je rabùszny susk z rodzëznë łasëczkòwatëch. Òn żëje m.jin. na Kaszëbach i chwôtô np. mëszë, a nawetka domôcé kùrë.

Kategòrëjô:Łasëczkòwaté
Benetice

mały|Benetice
**Benetice** je wies w Czesczi Repùblice. Mô kòl 30 mieszkańców.

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Czeskô Repùblika
Concepción (Chile)

left|120px
**Concepción** – gard w pôłniowô Chile.
mały|Fana Concepción
mały|Concepción na karce
[mały|right|320px| Concepción: [http://tools.wikimedia.de/~magnus/geo/geohack.php?language=en&params=36_46_22_S_73_03_47_W 36° 46' 22" S 73° 03' 47" W]](https://csb.wikipedia.org/wiki/%C3%92br%C3%B4zk:Concepcion-Chile%28001%29.jpg)

## Spòdlowé pòdôwczi
* Lëdztwò (2002): 216,061
* Gãscëzna lëdzy: 975.0 sztatur/km²
* Wiéchrzëzna: 221.6 km²
* Pòłożenié: 36° 46' 22" S 73° 03' 47" W
* Czasowô cona: -4 UTC; -3 UTC
* Czerënkòwi numer: (+56) 41
* Administracëjô/ Bùrméster: Patricio Kuhn Artigues

## Bùtnowé lënczi

* Concepcion.cl

Kategòrëjô:Chile
Klëka

**Klëka** (téż: **kòzeł**) – mòcno pałãgòwatô krëczew, colemało jałówcowô, z przëwieszoną do ni kôrtką papiora, w chtërny dôwni szôłtës zwòłiwôł karno na naradã abò pòdôwôł do pùblëczny wiédzë jaczés ògłosë. Kleka bëła znankòwnym przëkładã tradicyjny kaszëbsczi lëdowi kùlturë. 

Dzysô, czej takô krëczew wëszła z ùżëcô, pòzwą „klëka” òkresliwô sã w kaszëbiznie sam ògłos.

„Pomerania” w 2016 pòjinfòrmòwa, że Małgòrzata Wòzniôk, szôłtëska Sławùtowa, wëcmanim z mieszkańcama ti wsë jesz wcyg piastëją stôri zwëk rozkòscérzaniô wiadłów, np. ò pòdatkach, za pòmòcą drzewianégò kòzła.

## Przëpisczi

Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Kaszëbsczé Lëdoznawczé Zrzeszenié

**Kaszëbsczé Lëdoznawczé Zrzeszenié** (*Verein für kaschubische Volkskunde*) - bëło założoné w Kartuzach w 1907 rokù. Załóżcama bëlë m.jin. Izydor Gùlgòwsczi i Friedrich Lorentz - miemiecczi slawista, wôżny badéra jãzëka i kùlturë Kaszëbów, a téż Słowińców. Kaszëbsczé Lëdoznawczé Zrzeszenié wëdôwało pismiono *Mitteilungen des Vereins für Kaschubische Volkskunde*http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/record/2000048828479?query=kaszubski&locale=pl&offset=1060. 

## Bùtnowë lënczi
* Edmund Kizik, Verein für kaschubische Volkskunde w latach 1907–1914. Ludoznawstwo kaszubskie między niemieckością a polskością  s. 31
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Skarszewë

**Skarszewë** (téż: **Skarszewò**; pòl. *Skarszewy*, miem. *Schöneck*) - gard w Pòmòrsczim Wòjewództwie, w Starogardzczim Krézu, 40 km na pôłnié òd Gduńska. Òbczôs Królewsczich Prësów stolëca Pòmòrzczégò Wòjewództwa. Tã mòże nalezc rujinë joannicczégò zómkù jak téż stôrą cerczew z XIII wiekù.

### Miona gardu w zdrojach
Jinsze miona gardu to téż: *Reueninov* (?) 1198, *Rownino* (?)  1290, *Rounino* (?) 1290, *in Schoneck(e)* 1305, *Soneck* 1326; *Sonek* 1334, *Schonekke* 1334, *Schonek* 1334-1335, *Schoneck* 1336, *Scheneck* ib. *Schoneck* 1341, *Schönecke* 1341, *Schoeneck* 1341, *zu Schönecke* 1346, *Schonecke* I pôłwa XV w., *Schonegke*, *Schoneck* *Schonegk* *Schonecke* 1415, 1418, 1420, 1431, 1438, *Skarszewo* <1454,  *Skarschow* 1471, *Skarszowa* 1503, *Skarszewi* 1513, 1521, *Skarszowa* 1526, *Skarssewo* 1534, *Schöneck* 1570, *Skarszewy* 1583, *na miasteczku Skarszewie* 1624, *na tymże miasteczku Skarszewach* 1624, *Schöneck* 1659, kòl 1790, *Skarszowy* 1664, *Skarszewo* 1687, *datum in Karschewy* 1729, *Skarszewo* 1790, 1807, *Skarszewy* 1879, 1889, *Skarszevé* (Cenôwa), *Skarszewë* (Ramułt). 

## Bùtnowé lënczi
*''Skarszewy'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Pòmòrzczé Wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Czôrné

thumb|100px|right|Herb Czôrnégò
**Czôrné** (abò téż: **Hąmersztén**; we zdrojach: *Hamersteyn* 1395, *Hamersteyn* 1466, *Amersthyn* 1493, *Hamersztyn*, *Czarne* (Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich), *Czôrnè* (Cenôwa), *Hômersztin* (Cenôwa);  pòl. *Czarne*; miem. *Hammerstein*) - garc w człuchòwsczim krézu w Pòmòrsczim wòjewództwie.

Lëdztwò gardu: 6.035 (2008)
Wiéchrzëzna gardu: 46,39 km2
## Bùtnowé lënczi
* Czarne w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò
Czôrnô Wòda

thumb|100px|right|Herb Czôrny Wòdë
**Czôrnô Wòda** (pòl. *Czarna Woda*, miem. *Schwarzwasser*) - gard w starogardzczim krézu w Pòmòrsczim wòjewództwie nad Wdą.

Lëdztwò gardu: 3.227 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 27,75 km2

Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò
Frédląd

thumb|left|Frédlądskô panorama
**Frédląd** (téż: **Fréląd**, **Frëdląd**; we zdrojach: *Fredeland* 1346; *Frydland* 1370; *od Freliąda* 1565; *Fredelant* kòl 1688 (Marchionatus Brandenburgi et Ducatus Pomeraniae Tabula que est pars Septentrionalis Ciruculi Saxoniae Superioris . . .), *Frydląd Pruski* 1881, *Frédląnd* (Cenôwa); pòl. *Debrzno*, miem. *Preußisch Friedland*) - garc w człëchòwsczim krézu w Pòmòrsczim wòjewództwie nad Dobrzinką.

* Lëdztwò gardu: 5.377 (2008)
* Wiéchrzëzna gardu: 7,51 km2

## Bùtnowé lënczi
*''Frydląd Pruski'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò
Gméw

mały|center|650px|Panorama Gméwa z krzëżacczim zómkã na prawo
**Gméw** (abò téż: **Gniéw**; gwar. *Gn´yef*, *Gn´eva*, pòl. *Gniew*, miem. *Mewe*) - garc w Dërszewsczim Krézu w Pòmòrzczim Wòjewództwie nad ùscém Wierzësë do Wisłë. Wôżne stôrodôwnotë w Gméwë to krzëżacczi zómk i Palast królowë Marysieńki Sobiesczi. 

### Miona gardu w zdrojach
mały|100px|right|Gméwsczi herb
Jinsze miona gardu i w zdrojach to téż: we zdrojach: *ordinis Gymeu cum tota Wansca* 1229; *Gmewam etiam cum tota Wansca* 1235, fals.; *Gimen*, *Gymeu* 1245, kòpijô z XVII w.; *Mewa* 1258, kòpijô ze XVII w.; *que Gimeo cum tota Wanska vulgariter appellantur* 1262); *guod nos terram nostram Wanzeke alio nomine vocatam Mewe* 1276; *Gymeu* 1279, kòpijô; *Gymev* 1281; *Gymew* 1281, *de Wansk sive de Gmew* 1282, *Mewa* 1282; *Gniew* 1282; *Gmewam sive Wanzeke* 1283, *Gmewa* 1283; *terram Gmewi sive Wanzek* 1283, kopia; *in Wansk* 1283, *Gimew* 1283, fals.; *Gymew* 1283, kopia; *Gmew* ; *Gimea* 1283, kòpijô ; *videlicet Gymea sive Wanzeke* 1284 ; *Gemeve* 1291; *Gemewe*; *Mewam* 1304; *Gmewa* 1312; *Gemewa* 1320, kopia; *Gnieva*; *Mewe* 1328, kòpijô; *Mewa* 1329; *Mewa* 1334, kòpijô ze XVIIw.; *Gmewa* 1334, kopia z XIV w.; *Mewe* 1404; *Gmyew alias Mewe* 1448; *Gnyew* 1456; *Gnyew* 1476; *Mewe* 1495; *Gnyeff* 1495; *Gnyew* 1504; *Mewa* 1534; *Mewe* 1553 ; *Gniew* 1565; *Gniewu* (gen.); *Gniewiem* (instr.); *Gniewem* (instr.); *Mewa* 1570 ; *Gniew* 1583; *civitate Mevensi* 1596; *Gniewie* (loc.); *Mewa* 1596); *Gmewem* (instr.) 1624; *Gimea a. Gniew* 1624; *Gniew* 1682; *Meva* 1749; *Mewe* 1790; *Gniew* 1881; *Gniew*, *niem. Mewe* 1921; *Gniew* 1936; *Gniew* 1980; *Gnjèv* (Cenôwa);

Lëdztwò gardu: 6.759  (2009)
Wiéchrzëzna gardu:  6,75 km2

## Galeriô Gméwa

Gniew_zamek_z_rogu.JPG|Krzëżacczi zómk w Gméwë
Gniew,_pałac_Marysieńki_(obecnie_hotel).jpg|Palast Marysieńki, dzys hotel
Kamienica_w_Gniewie.JPG|Biblioteka w Gméwë
Gniew,_pohled_na_Plac_Grunwaldzski_z_hradu.JPG|Grunwaldzczi plac, z zómku
Ratusz_in_Gniew.jpg|Rôtësz w Gméwë
727864_Gniew_bud._bramy.JPG|Bróma krzëżacczego zómku w Gméwë
Gniew1-1.jpg|
Poland_Gniew_-_castle.jpg


## Bùtnowë lënczi

Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Pòmòrzczé Wòjewództwò
Kategòrëjô:Kòcéwskô
Kãpice

thumb|100px|right|Kãpicczi herb
**Kãpice** (we zdrojach: *Hammermühle* 1784; pòl. *Kępice*, miem. *Hammermühle*) – gard w stôłpsczim krezu w pòmòrsczim wòjewództwie. Kãpice mają jeden ùrząd dlô gardu ë wiesczi gminë.

Lëdztwò gardu: 3.756 (2008)
Wiéchrzëzna gardu: 6,11 km2

Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò
Człuchòwò

**Człuchòwò** (téż: **Człochòwò**, **Człëchòwò**; w zdrojach: *Slochow* 1312, *Slochow* 1344, *Czlochow* 1454, *Słuchów* 1565, *Człuchowo 1614*; pòl. *Człuchów*, miem. *Schlochau*) - to je krézewi gard w pòmòrsczim wòjewództwie nad Rëchnowsczim Jezorã. Tu je Regionalné Mùzeum w Człëchòwie i krzëżacczi zómk.

* Lëdztwò gardu: 13.869 (2017)
* Wiéchrzëzna gardu: 12,48 km2

## Galeriô

2011.07.17_CZŁUCHÓW_(75).JPG|Krzëżacczi zómk w Człëchòwie
Zamek_w_Człuchowie_-_panoramio.jpg|Zómk w Człëchòwie w zëmie
Czluchow_panoramy_from_castle_tower.JPG|Panorama Człëchòwa
Człuchów,_Urząd_Miejski_-_panoramio.jpg|Urz. M. w Człëchòwie
Czluchow,_Poland_-_panoramio_(26).jpg|Kòscół sw. Jakùba w Człëchòwie


## Bùtnowë lënczi

* Człuchowo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò
Czérskò

**Czérskò** (téż: **Czérsk**, w zdrojach: *des dorfis Czirsk* 1330, *czu Czirske* 1350, *Czyrske* 1399-1431, *Czirsk* 1414-38, *Czersk* 1534, *Czersk* 1584, *Czersk* 1648; *Czersko* 1749, *Czersk*, *Polnisch Czersk*; pòl. *Czersk*, miem. *Czersk*, 1942-1945 *Heiderode*) - to je gard w Pòmòrsczim wòjewództwie, we  chònicczim krézu, nad rzéką Czérnicą.

* Lëdztwò gardu: 9.802 (2010) 
* Wiéchrzëzna gardu:  9,73 km2

## Bùtnowé lënczi

* 1) ''Czersk'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
* szkòła

Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò
Wòjcech Czedrowsczi

**Wòjcech Czedrowsczi** (ùr. 22 lëstopadnika 1937 - ùm. 18 łżëkwiata 2011) - to béł jinżinéra i kaszëbsczi spòlëznowi dzejôrz. Jegò òjc Władisłôw béł sãdzą w Gdini, chtëren zdżinął w 1939r. w lasach krótkò wsë Wiôlgô Piôsznica.  Wòjcech Czedrowsczi béł przez wiele lat przédny redaktor "Pomeranii", chtërna je cządnika Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô. W 1959 rokù dwa zestawë spiéwków J. Trepczika bëłë wëdóné przez Karno Sztudérów Kaszëbów "Òrmùzd", z Gduńska, w chtërnym òn béł dzejôrzã. Służbã Bezpiekù swégò czasu prowadza òperacjową sprawã ò kriptonimie „Grif”, chtërny òn béł „figùrantã”, to je òsobą rozprôcowiwóną.  Przëczëną òsoblëwégò nieùbëtkù westrzód fónkcjonariuszów pòliticzny pòlicje „lëdowi” Pòlsczi bëłë lëstë, chtërne krążëłë midzë Rómpsczim a nôleżnikama Òrmùzda. Z aktów wëchôdô, że bëłë òne krëjamno czëtóné przez robòtników esbecczégò Wëdzélu „W” (wëdzéle ò taczi pòzwie zajimałë sã prawie krëjamnym przezéranim lëstów) Wòjewódzczi Kòmańdë Òbëwatelsczi Milicje w Bëdgòszczë. Pózni Wëdzél III ti sami kòmańdë, co zajimôł sã prowadzenim sprawë procëm Rómpsczémù, pòdzelił sã wiadłama, jaczé zwëskôł dzãka tim lëstóm, z Wëdzélã III w Gduńskù. Jeden z nëch lëstów òn napisôł  do Jana Rómpsczégò. Pòchôdôł òn z 19 gromicznika 1959 rokù. W. Czedrowsczi przeprôszôł w nim Rómpsczégò, że nie napisôł gò pò kaszëbskù.
Pòtemù òn béł przédnikiem w Karnie Sztudérów Pòmòraniô.
Z 1987 rokù je redagòwóné przez niegò "Nauczanié w przëpowiôstkach" - skaszëbioné przez E. Gołąbka- wëjimk z Nowégo Testameńtu, a pòdarowóny Janowi Pawłowi II. W Wòjcecha Czedrowsczegò wëdowiznie - "Arkun", a pòtemù "Czëc" bëło wëdónëch wiele wôżnëch dlô Kaszëbów ksążków. Òn przënôlégô do karna lëdzy, chtërny bëlë wëprzédniony przëznôwónym przez Karno Sztudérów Pòmòraniô Medaliã Stolema. Òstatné lata òn mieszkôł w Kartuzach. Na jegò pògrzébie w Kartuzach bëlë: senatorowie, wojewòda, przédnik kartësczégò krézu, a téż wiele przëdónów staniców partów Zrzeszeniô i jinëch lëdzi.
## Lëteratura
* G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 341
## Bùtnowë lënczi
*WorldCat
*Wspòmink pò pòlskù
*s. 49 Kiedrowski

Kategòrëjô:Kaszëbi
Kategòrëjô: Kaszëbskô rësznota
Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema
Nowi Dwór

thumb|100px|right|Nowòdwòrzczi herb
**Nowi Dwór** (pòl. *Nowy Dwór Gdański*, miem. *Tiegenhof*) - to je krézewi gard w Pòmòrsczim Wòjewództwie na Zëławie nad Tugą.

Lëdztwò gardu: 12.459 (2010)
Wiéchrzëzna gardu: 5,06 km2

## Bùtnowé lënczi
*19.) Nowydwór w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò
Skórcz

thumb|100px|right|Skórecczi herb
**Skórcz** (we zdrojach: *Schorcz* 1339, *Scorcz* 1342, *Schortz* 1458, *Skorcz* 1570, *Skurcz* 1596, Skorć *1597*, *Skorc*, *Skorcz* 1598, *Skortcz* 1649, *Skorcz* 1664, *do kościoła skoreckiego*, *Skurcz* 1682, *Skorcz* 1710, *Skurtz* kòl 1790, *Skórcz* 1889, *Skurcz al. Skórcz* 1925, *Skórcz* 1928; pòl. *Skórcz*, miem. *Skurz*) – gard we starogardzczim krézu w pòmòrsczim wòjewództwie na krôju Tëchòlsczich Bòrów.

Lëdztwò gardu: 3.564 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 3,67 km2

Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Kòcéwskô
Berlënkò

thumb|100px|right|Berlënecczi herb
**Berlënkò** (we zdrojach: *Nova Berlyn* 1278,  *Berlyn* 1300, *Nigenberlin* 1364, *Berlin* 1413, *Berlinichen* 1499, *Barlyn* 1508, *Kleinen Berliniken* 1608, *Berlinecken* 1618, *Berlinchen* 1789, *Berlinchen* 1833; pòl. *Barlinek*, miem. *Berlinchen*) - gard w żôłdzëńsczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie.

Lëdztwò gardu: 14.162 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 17,55 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Bersztén

thumb|100px|right|Bersztéńsczi herb
**Bersztén** (we zdrojach: *Berensten* 1290, *Berenstein*, *Barnstein*, *Bernestein*, *Bernstein*; pòl. *Pełczyce*, miem. *Bernstein*) - garc w chòsczeńsczim krézu w Zôpadnopòmòrzczim wòjewództwie.

Lëdztwò gardu: 2.808 (2008)
Wiéchrzëzna gardu: 13,07 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Berwôłd

thumb|100px|right|Berwôłdzczi herb
**Berwôłd** (we zdrojach: 1295 *Berenvalde*, 1298 *Berwalde*, 1317 *Berenwolde*, 1319 *Bernwald*, 1325 *Bernwolde*, 1338 *Bernwalde*, 1348 *Bernwoldt*, 1350 *Berenwaldt*, 1371 *Berinwalde*, 1625 *Bernwalde*, 1630 *Berwalde*, *Berwalt*, do 1945 *Bärwalde*; pòl. *Mieszkowice*, miem. *Bärwalde in der Neumark*) - garc w Gripiewsczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Kùrzecą.

Lëdztwò gardu: 3.562 (2008)
Wiéchrzëzna gardu: 4,73 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Dziwnów

thumb|100px|right|Herb gardu
**Dziwnów** (we zdrojach: **Dziwnowo* abò **Dziwnów* (Z. Babik), *Diuenow* 1243, * Dyuennow*, *Dievenau*; miem. *Dievenow*) – gard w kamieńsczim krézu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Dzywnową.

Lëdztwò gardu: 2.904 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 4,97 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Chociwel

thumb|100px|right|Herb gardu
**Chociwel** (we zdrojach: *Fryenwalde* 1190, *Vredenwalde* 1321, *Vriyenwald* 1321, *Nove Vrigenwalde* 1329, *Wreinwaldis* 1338, *Nygen Vrigenwalde* 1492, *Frienwalde*, *Freyenwalde* 1652, *Frienwolde* 1760 (Ducatus Pomeraniae Citerioris Et Ulterioris Principatibus, Comitatibus, Urbibus Suis Definitiae Nova et Ampla Descriptio geographica), *Freienwalde*; miem. *Freienwalde*; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: *Frinwôłd*, *Friwôłd*) – gard we stôrgardzczim krézu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie.

Lëdztwò gardu: 3.266 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 3,67 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Golczewo

thumb|100px|right|Golczewsczi herb
**Golczewo** (w zdrojach: *Golisowe* 1229, *Gholisowe* 1235, *Golessowe* 1266, *Gvlsowe* 1293, *Gulzov* 1304; *Qulsow* 1315, *Gulsowe* 1315, *Gulzow* 1331, 1539, 1784, *Gülzow*; miem. *Gülzow*) – gard w kamieńsczim krezu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Niemicą.

Lëdztwò gardu: 2.714 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 7,42 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Gościno

thumb|100px|right|Herb gardu
**Gościno** (w zdrojach: *Gostino* 1238, *Jezstyn .. maiorem* 1281, *Yestin, duabus villis ... antiquo et magno* 1296, *utraque villam nostram Iestin* 1329, *Gross Jestin* 1334, *Gestin* 1553, *Gr. Gestin* 1618,  – *Gr. Jestin* 1789, 1836; pòl. *Gościno*, miem. *Groß Jestin*; mòżebné kaszëbsczé miono *Gòscëno*) – gard w kòlbrzesczim krezu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Gościnką.

Lëdztwò gardu: 2.430 (2010)
Wiéchrzëzna gardu: 5,7 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Pluton

thumb|Pluton
**Pluton** – karzełkòwô planéta, plutoid, nôwidniészi òbiekt w Kùiperowim pasie. Òstôł òdkrëti w 1930 przez amerikańsczégò astronoma Clyde'a Tombaugha. Òd czasu odkrëcégò do 2006 béł ùznôwóny za dzewiątą planetã Słuńcowégò Ùstawu. 24 zélnika 2006 Midzënôrodnô Astronomicznô Ùniô òdebrała Plutonowi status planetë. To òznôczô, że Słuńcowi Ùstôw pò prôwdze skłôdô sã z 8 planetów.

Wkół Plutona krążi co nômni 5 ksãżëców, z chtërnëch jeden (Charon) mô strzédnicã leno na pòłowã mniészą òd samégò Plutona.

Pluton pòliczony òstôł pòmidzë karzełkòwi planetë temù, że nie zjiscywô wëmògów nowi definicje planetë, co zrzeszoné je m.jin. z  jegò masą. Wiãkszą masã jak Pluton mają nawetka niechtërne satelitë planetów: Miesądz, Kallisto, Ganimedes, Eùropa, Io, Titan i Tryton. Òd drëdżi stronë Pluton je wiãkszi niż tipòwi transneptunowé òbiektë, a téż wszëtczé planetoidë, chtërne krążą wkół Słuńca.

Kategòrëjô:Astronomijô
Chòsczno

thumb|100px|right|Chòsczëńsczi herb
**Chòsczno** (we zdrojach: *Hoscno* 1234, *Chosczno* alias *Arnsbarg* 1433, *Choszno* 1440, *Arenßwaldaw*, *Choßno*, *Arenswalde*, *Arnswalde*; pòl. *Choszczno*, miem. *Arnswalde*) - krézewi gard w Zôpadnopòmòrzczim wòjewództwie nad jezorã Klukom.

Lëdztwò gardu: 15.765 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 9,58 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Dobrô

thumb|100px|right|Herb Dobri
**Dobrô** (we zdrojach: *Dober*, *Daber*; pòl. *Dobra*, miem. *Daber*) - garc w łobesczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad jezorã Tëczno.

Lëdztwò gardu: 2.336 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 2,37 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Maszoperiô

**Maszoperiô** – to je zrzeszenié mòrsczich rëbôków, chtërno pòspół łowi i dzeli rëbë. Maszopóm, chtërny mògą stawiac secë na całi part tak jak jinym rëbë na partë dzeli szëper. W kòżdi wsë rëbacczi bëło wicy (np. sétme) maszoperëjów.

### Lëteratura
Bernard Zëchta. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1969, tom III, s. 57
## Bùtnowé lënczi
*1886 (pl)

Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Jakùbòwò

thumb|100px|right|Jakùbòwsczi herb
**Jakùbòwò** (we zdrojach: *Iacobshage*, *Jacobshagen*, *Iacopshagen* 1595 (Mercator), *Jakobshagen*, *Jakubowo* (sztót pò II sw. w.); pòl. *Dobrzany*, miem. *Jacobshagen*, *Jakobshagen*) - garc we stôrgardzczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad jezorã Szadzkò.

Lëdztwò gardu: 2.340 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 5,34 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Kamiéń

thumb|100px|right|Kamieńsczi herb
thumb|100px|right|Stôri kamieńsczi herb
**Kamiéń** (we zdrojach: *Chamin* 1124, 1140, *Camin* 1159, *Camyn* 1176, *Steinborg* pòł. XIII w., *Cammin*; pòl. *Kamień Pomorski*, miem. *Cammin in Pommern*) - krézewi gard w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Dzywną.

Lëdztwò gardu: 9.164 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 10,74 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Lëpienié

thumb|100px|right|Lëpieńsczi herb
thumb|100px|right|Stôri lëpieńsczi herb
**Lëpienié** (we zdrojach: *castrum Lipene* 1249, *Lipen* 1265, *terra Lipene* 1269, *Lippene*, *Leppene* 1276, *Lippen* 1290, *Wendenburg*, *Lipenitz* 1303, *Lippen* 1337, *Lippehne*, *Lippeen*; pòl. *Lipiany*, miem. *Lippehne*) - garc we pirzëcczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie.

Lëdztwò gardu: 4.159 (2008)
Wiéchrzëzna gardu: 5,54 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Karlino

thumb|100px|right|Karlińsczi herb
**Karlino**  (we zdrojach: **Chorzelin* (Rymut), *Corlin* 1299, Cornlin 1299; Korlin 1304, *Corlyn* 1342, *Cörlin* 1556, *Corlin* 1618, *Cörlin* 1789, *do Korlina* 1807, *Karlino, -na, karliński* 1946, *Karlino, -na* 1981, *Kòrlin* (Cenôwa), miem. *Körlin*) – gard w biôłogardzczim krezu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie we widłach Pôrsãtë i Radwi.

Lëdztwò gardu: 5.832 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 9,4 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Łobéz

**Łobéz** (, ) (we zdrojach: *Lobis* 1271, *Lobese* 1280, *Lobse* 1285, *Labes*; pòl. *Łobez*, miem. *Labes*) - krézewi gard  w Zôpadnopòmòrzczim Wòjewództwie nad Regą.

Lëdztwò gardu: 10.066 (2019)

Wiéchrzëzna gardu: 12,8 km2

## Lëdztwò

ImageSize = width:460 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11000
ScaleMajor = unit:year increment:11000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1680 from:0 till:800
  bar:1740 from:0 till:1191
  bar:1749 from:0 till:1339
  bar:1831 from:0 till:2443
  bar:1861 from:0 till:4756
  bar:1895 from:0 till:5187
  bar:1925 from:0 till:5994
  bar:1933 from:0 till:6947
  bar:1939 from:0 till:7310
  bar:1945 from:0 till:1710
  bar:1946 from:0 till:4144
  bar:1957 from:0 till:6026
  bar:1970 from:0 till:7355
  bar:1990 from:0 till:10953

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1680 at: 800 text: 0,8 shift:(0)
  bar:1740 at: 1191 text: 1,2 shift:(0)
  bar:1749 at: 1339 text: 1,3 shift:(0)
  bar:1831 at: 2443 text: 2,4 shift:(0)
  bar:1861 at: 4756 text: 4,8 shift:(0)
  bar:1895 at: 5187 text: 5,2 shift:(0)
  bar:1925 at: 5994 text: 6 shift:(0)
  bar:1933 at: 6947 text: 7 shift:(0)
  bar:1939 at: 7310 text: 7,3 shift:(0)
  bar:1945 at: 1710 text: 1,7 shift:(0)
  bar:1946 at: 4144 text: 4,1 shift:(0)
  bar:1957 at: 6026 text: 6 shift:(0)
  bar:1970 at: 7355 text: 7,4 shift:(0)
  bar:1990 at: 10953 text:11 shift:(0)
  
## Spisënk bùrméstrów gardu

## Stôrodôwnotë ë turistné atrakcëje

File:Lobez kosciol kz.jpg| 
File:Kamienica w Łobzie (obok dworca PKP).jpg|
File:Zabytkowa Poczta w Łobzie.JPG|
File:Zabytkowy dom w Łobzie.jpg|
File:Świętoborzec - dworek.jpg|
File:Łobez z lotu ptaka.JPG|


## Bùtnowé lënczi
* Łobez 
* BIP Łobez
* Łobez - You Tube

## Przëpisczi


Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Mòrzëno

thumb|100px|right|Mòrzëńsczi herb
**Mòrzëno** (w zdrojach: *Morin* 1263, 1265, 1306, *Moryn* 1331, 1401, *Mohrin* 1833; pòl. *Moryń*, miem. *Mohrin*) - garc we grifëńsczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad jezorã Mòrzëckò

Lëdztwò gardu: 1.634 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 5,54 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Maszewò

thumb|100px|right|Maszewsczi herb
**Maszewò** (we zdrojach: *Massow* 1253; pòl. *Maszewo*, miem. *Massow*) - garc w gòłonożnym krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Stobnicą.

Lëdztwò gardu: 3.231 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 5,54 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Mizëzdroje

thumb|100px|right|Mizëzdrojsczi herb
**Mizëzdroje** (we zdrojach: *Mysdroje* 1579, *Misdroy* 1579; pòl. *Międzyzdroje*, miem. *Misdroy*) - garc, a téż kùrort w kamieńsczim krézu w Zôpadnopòmòrzczim Wòjewództwie na Wòlënijë nad Bôłtã.

Lëdztwò gardu: 5.502 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 4,50 km2
### Literatura
* ''Międzyzdroje i okolice. Praca zbiorowa, Wydawnictwo Rajd, Polska, 2008.

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Gromadnik

thumb|Gromadniczi
**Gromadnik** (*Armillaria mellea*) - to je ôrt grzëba z rodzëznë *Physalacriaceae*, chtëren rosce na spòri òbéńdze Eùropë. Kaszëbi jedzą m. jin. gromadniczi, ale nôprzód je dobrze 8 mënut je gòtowac we wòdze.

## Bùtnowé lënczi
* ''Armillaria mellea''

Kategòrëjô:Grzëbë
Gãsy pãpk

thumb|Gãsé pãpczi
**Gãsy pãpk** (*Suillus luteus* (L.) S.F.Gray) - to je grzib z rodzëznë krowiélcowatëch (*Suillaceae*). 
Òn rosce m. jin. na Kaszëbach. Kaszëbi jedzą gãsé pãpczi.

Kategòrëjô:Grzëbë
Diôbli pãpk

thumb|Diôbli pãpk
**Diôbli pãpk** (*Boletus satanas* Lenz.) - to je grzib z rodzëznë bòrzónowatëch (*Boletaceae*). Ten pòtrus mòże czedës rosł na Kaszëbach w lasach kòl Cechòléw. 

Kategòrëjô:Grzëbë
Cechòlewë

thumb|Cechòlewë
**Cechòlewë** - są kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Kònôrzënë.  

## Historëjô
Òd 1696 rokù miôł tu majątk A. T. Goetzendorf Grabòwsczi, chtëren jakno rotméster miôł bëtnictwò w pòmòcë wiedeńsczi w 1683 r.

## Bùtnowé lënczi
*Ciecholewy w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

## Òbaczë téż
Chònice

Kategòrëjô:Gmina Kònôrzënë
Kategòrëjô:Kaszëbë
Recz

thumb|100px|right|Recczi herb
**Recz** (w zdrojach: *castri de Rez* 1270, *Rzecz* 1575 (1579), *Rezecz* 1578, *Retz*, *Reez*, *Reetz*; miem. *Reetz*; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: *Recz*, *Rezecz*, *Rzécz*) – gard w chòsczeńsczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Jiną.

Lëdztwò gardu: 2.971 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 12,40 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Pòlëca

thumb|100px|right|Pòlëcczi herb
**Pòlëca** (we zdrojach: *Polyz* 1249, *Poliz* 1249, *Pulitzs* 1253, *Politz* 1253, *Poltze* 1577 (Stefano Bonsignori), *Pölitz*; pòl. *Police*, miem. *Pölitz*) - krézewi gard w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Łarpią ë Domiążą.


Lëdztwò gardu: 34.120 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 37,31 km2

## Bùtnowé lënczi
*''Police'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
*''Poelitz'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Lëpa

thumb|
**Lëpa** (*Tilia*) - to je szlach drzéwiãt z rodzëznë lëpowatëch, chtëren rosce baro wiele lat. Òna rosce w letny conie nordowi półkùgli. To dô kòl 30 ôrtów tëch drzewiãt. To je òzdobnô roscëna, chtërna biwô sadzonô np. w parkach czë 
przë kòscołach. Z ni je wôrtné drewno, mitczé, dobré do òbrôbianiô, ùżiwóny do wërzinaniô, a téż do robieniô 
mùzycznëch jinstrumentów. Z kwiatów lëpë je nektar, a dali miód. Niejedny pierwòszny lëdze
Nordowi Americzi ùznôwalë drewno lëpë (pòpiół z niegò) za za nôlepszé do łëgòwaniô.

Kategòrëjô:Bòtanika
Nowé Dãbé

thumb|100px|right|Nowòdãbsczi herb
**Nowé Dãbé** (w zdrojach: *damme* 1262; *Nytamp* 1282; *Dame* 1337; *Obern Damme* 1460; *Tham* 1540; *Thamb* 1566; *Neudamm*; pòl. *Dębno*, miem. *Neudamm*) - gard w żôłdzëńsczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad rzéką Kòsą ë jezorã Lëpowò .


Lëdztwò gardu: 13.909 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 20 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Përzëca

thumb|100px|right|Përzëcczi herb
**Përzëca** (w zdrojach: *Piriz* 1186, *Puritz* 1186, *Piriz* 1217, *Pirijtz* 1577 (Stefano Bonsignori), *Pyritz*; pòl. *Pyrzyce*, miem. *Pyritz*) - krézewi gard w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie.


Lëdztwò gardu: 12.750 (2008)
Wiéchrzëzna gardu: 38,79 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Pôłczëno

thumb|100px|left|Pôłczëńsczi herb

**Pôłczëno** (we zdrojach: *Poltsin* 1304, *Poltzin* 1337, *Polczin* 1443, *Polczin* 1496, *Polzin*, *Pêłczéno* (Cenôwa); pòl. *Połczyn-Zdrój*, miem. *Bad Polzin*) - garc a téż kùrort we Skwilbëńsczim Krézu we Zôpadnopòmòrzczim Wòjewództwie nad Wògrą.


Lëdztwò gardu: 8.463 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 7,22 km2
## Lëteratura
* G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 213

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Świdwin

thumb|100px|right|Herb gardu
**Swiédwino** (we zdrojach: **Skwi(e)lbin(o)*, *Schiuelben* 1280, *Cchiuelbin* 1291, *terram Schiuelbeyn* 1292, *terram Scyuelbein* 1292, *SCHIVELBEM* 1507, *Sibelbon* 1575 (1579), *Schifilbein*, *Schifelbein*, *Schivelbein*, *Szifelbejn* (Cenôwa); miem. *Schivelbein*) – krézewi gard we Zôpadnopòmòrzczim Wòjewództwie nad Régą.

thumb|left|500px
Lëdztwò gardu: 15.503 (2010)
Wiéchrzëzna gardu: 22,38 km2
## Lëteratura
* G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 213

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Słôwno

thumb|100px|right|Słôwieńsczi herb
thumb|left
**Słôwno** (we zdrojach: *de Slauna* 1200, *Zlawen* 1273, *de Slavna* 1321, *Schlawe*, *Słôvno* (Cenôwa), *Szlôga* (Cenôwa), *Słôwno* (Ramułt); pòl. *Sławno*, miem. *Schlawe*) - krézewi gard w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Wieprzą ë Mòszczenicą. Jaż do XVII stalata mieszkelë w tich stronach wnetka sami Kaszëbi.


Lëdztwò gardu: 13.117 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 15,83 km2

## Bùtnowé lënczi
*Czesław Piskorski. Pomorze Zachodnie, mały przewodnik, Wyd. "Sport i Turystyka" Warszawa, 1980, ss. 240 - 241.
*''Sławno'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Ùszatô sowa

mały|Ùszatô sowa
mały|Pisklã ùszati sowë
mały|Pióra ùszati sowë
mały|''Asio otus otus''
**Ùszatô sowa** (*Asio otus*) – je ôrt ptôcha z rodzëznë *Strigidae*. Òna je wiele wikszô òd klatati sowë, a żëje w lasach z grëbima drzéwiãtama i lubi jiglënowi lasë, kòl zelestrzów, pòlów ë łąków. Ta sowa w dzéń spi, a w nocë jachtuje. Òb wieczorë, czedë dnie są dłudżi, a noce krótczé mòżne ją czasem òbaczëc jak ona niskò zemi lôtô. Tedë òna mòże bëc głodnô abò mô pisklãta do wëkarmieniô. Òna mô wkół òczu pióra, ale do jachtowaniô òb noc barżi je ji pòtrzébny słëch. To co wëzdrzi jak ùszë, wcale nima nie je - to są pióra, chtërné zmieniają ji wëzdrzatk. W dzéń òn ùszati sowë sedzi na ùlubionym drzewie, krótkò pnia. Przez to cażkò gò je ùzdrzec. Jegò farwné piôra są wnetka taczé jak farwa pnia i cążkò gò òbaczëc òsoblëwie jak zamknie òczë. Mòcné drapce ptôcha mòckò chwëtają sã wietwi. Ta sowa mòże ùstawic dwa pôlce do przôdkù, a dwa do tëłu. Przë tim òna mòckò zacyskô drapce na wietwi ë chòc wieje mòcny wiater, nie spadnie, a mòże nawetka tak spac. Jachtuje na brzégach lasa ë na kùczewach, bò tam mòże chùtkò na zwierza trzasnąc. Òna nasłuchùje i ùzérô za môłima suskama (np. mëszama) i czasem ptôchama. Na zwierza spôdô z górë i chwëtô gò drapcama. Ta sowa colemało nie bùduje swòigò gniôzda. Òna niese 4-5 jôj w gniôzdach pò jinëch ptôchach (np. srokach). Ji wiôldżi òczë dobrze widzą przë môłim widze, ale do jachtowaniô òna ùżiwô swòjégò dobrégò słëchù. Sztiwné pióra kòl òczów i dzoba zbiérają fale zwãkòwé i czerują je do ùszów. Dzãka mòżnocë òbrocaniô głowë w kòżdą stronã, sowa mòże łatwò zlokalizowac òfiarã i chùtkò na nią trzasnąc, chòc je cemno.

### Wimiarë
* Długòsc cała: samiec mô kòle 35 cm, samica kòle 37 cm
* Długòsc skrzidłów: samiec kòle. 90-95 cm[3], samica kòle. 100 cm
* Wôga: samiec ok. 260 g, samica ok. 280 g 

## Przëpisë

## Lëteratura
Stonehouse Bernard, Francis John, Zwierzęta naszych lasów, Poznań 2009,s.28.

Kategòrëjô:Ptôchë
Tëczno

thumb|100px|right|Tëczëńsczi herb
**Tëczno** (we zdrojach: *Thuitz* 1266, *Tuczna* 1349, *Thuczna* 1364, *terra Tucznieuiensis* 1390, *Tuczino* 1571 (Ortelius), *Tuczin* 1584 (Ortelius), *Tütz*;*Tuczno* (Cenôwa); pòl. *Tuczno*, miem. *Tütz*) - garc we wôłecczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad jezorã Tëczno.


Lëdztwò gardu: 1.919 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 9,21 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Tëchòwò

thumb|100px|right|Tëchòwsczi herb
**Tëchòwò** (pòl. *Tychowo*, miem. *Groß Tychow*) - to je gard we biôłogardzczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie.


Lëdztwò gardu: 2.487 (2010)
Wiéchrzëzna gardu: 4,10 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Sanowò

thumb|100px|right|Sanowsczi herb
**Sanowò** (we zdrojach: *Canowe* 1276, *Sanowe* 1311, *Sanow* 1333, *Sczanow* 1402,  *Czanaw* 1411, *Czanow* 1411, *Sanouw* 1459, *Zanow* 1402, *Czanowe* 1485, *Zano* 1498, *Tzanow* 1517, *Zahno* 1670, *Canowo* (Cenôwa), *Zanów* 1880-1902, *Canów* 1934, *Czanów *1934; pòl. *Sianów*, miem. *Zanow*) - garc w kòszalëńsczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Pòlnicą.


Lëdztwò gardu: 6.606 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 15,88 km2

## Lëteratura
* Czesław Piskorski, Pomorze Zachodnie, mały przewodnik, Warszawa: Wyd. "Sport i Turystyka" Warszawa, 1980, ss. 236 - 237.

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Płota

thumb|100px|right|Płocczi herb
**Płota** (we zdrojach: **Płota*, *Plote* 1277, *Plate*, *Plathe*, *Platow* 1632; pòl. *Płoty*, miem. *Plathe an der Rega*) - garc w grifiôgórsczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Regą.


Lëdztwò gardu: 4.070 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 4,12 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Trzébiatowò

thumb|100px|right|Trzébiatowsczi herb
**Trzébiatowò** (w zdrojach: *Tribetou* 1180, *Trebetow* 1208, *Trebetowe* 1235, *Treptow*, *Treptow an der Rega*; pòl. *Trzebiatów*, miem. *Treptow an der Rega*) - gard w grifiôgórsczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Regą.


Lëdztwò gardu: 10.165 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 10,25 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Miodnô pszczoła

[thumb|Miodnô pszczoła na [mléczu]]

**'Miodnô pszczoła**' (*Apis mellifica* L., syn. *Apis mellifera* L.) – tó je ôrt ze szlachù pszczoła i rodzëznë prôwdzëwëch pszczołowatëch.

## Wëstãpianié

Hòdowónô przez człowieka ju w starożitnim Egipce. Dôwni wëstãpòwa w Europie, Azji i Africe, a dzysô je na całim swiece. Miodnô pszczoła żëje w familiach zwónëch rojama, chtërné skłôdają sã z robòtnic,samców (trónów)i pszczeli matczi(królewiónczi). Żëją wiedno w wiôldżich rodzëznach, Rój mòże liczëc òd 10 000 do 80 000 òwadów. Zanôléżno òd sprawióny robòtë, maja rozmajitą bùdowniã i ùfarbòwanié.

## Pòzdrzatk i dzejanié
### Robòtnice
Mają długòtã 1,5 cm. Cało tegò òwôda je czôrno-żôłté i prawie całé we włoskach. Mają 12- człónowi różczi. Ji maklënë są dosc krótczé, a skrzidła przezérné. Na tëlnëch òdnogach mają kòsziczczi, chtërne są do przënoszeniô kwiatowégò piszkù. Pszczołë mògą latac òd wczasnégò zymkù tam, gdze są kwiatë z chtërnëch mògą wząc kwiatowi piszk i nektar (kwiatny sok). Zajimajã sã fùdrowaniém królewionczi i pònarwów, bùdowaniém flastra, wërôbianiém miodë i pierzdżi, òchróną gniôzda, zbieraniem nektarë i kwiatowégò piszkù. Òb czas 1 sekundë lôtaniégò robią òd 3 do 6 métrów i walą skrzidłama 190 razë.
### Pszczôlô matka
Mô długòtã 25 mm i nié mô na nogach kòsziczków. Żëje kòle 5 lat i zajimô sã skłôdanięm jajów ( kòl 750 000 w całim zëcim. Larwë wëkluwają sã z jôj, chtërne matka zniosła w wòskòwëch kòmórkach wãdzë. Pònarwë robotnic i trónów fudrowóné są mléczkã przez pierszi 3-4 dni żëcégò, larwë namienioné na króléwiónczi przez całé czas rostë. Rozwij  òd jaja do dozdrzelałégò warô w przëtrôfkù robòtnicë 21 dni, tróna 24 dni, królewiónczi 16 dni.Pszczelô matka mô gargùle żuwaczkòwé, chtërné wëdzelają substancëje hormonalné. Dzãka nima decidëje ò sprôwianim sã robòtnic (bùdowaniô plastrów abò jinszi dzejanié). Felënk matczi zaczinô nieprządk w plecónce i całowny rozprzig pszelégò rojë.
### Trónë
Z niezaòdzónëch jôj wërôstają trôte, to znaczi trónë, chtërne nié mają żągłów. Wëstãpiają blós òd zymkù do lata. Òdbëwają kòpùlacëjã z młodëma matkama, a pózni są wënëkùnë przez robòtnice  za rój i dżiną. 

## Rozmajitoscë
* Baro cekawé je jak pszczołë mògą sã dogadac, swòjima "tuńcama", chtëre mają przekazac, jak dalekò i w jaczi stronie swiata mòże nalézc pòżëtk.
* Ób zëmã pszczołë ókrãżają królewiónkã, bë kòl ni bëło 25 stopni cepła. Żëwią sã te miodã z plôstrów.
* Wëchòwóno wiele zortów pszczół midzë jinima: kaukazką, nordową, italską,ùkrajińską.

## Bùtnowé lënczi
*Dëtczi dlô pszczelarzi
*Pszczelarstwò

Kategòrëjô:Òwadë
Wãgòrzëno

thumb|100px|right|Wãgòrzëńsczi herb

**Wãgòrzëno** (we zdrojach: *Vangheryn* 1338, *Wangeryn* 1414, *Wangerin*; pòl. *Węgorzyno*, miem. *Wangerin*) - garc w łobesczim krézu w Zôpadnopòmòrzczim Wòjewództwie nad jezorã Wãgòrzëno.


Lëdztwò gardu: 3.021 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 6,85 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Frédlądk

thumb|100px|right|Frédlądecczi herb
**Frédlądk** (abò téż: **Frëdlącëk**; we zdrojach: *Prÿdland* 1575 (1579), *Frydlancik*, *Fridlanczik*, *Fridlanzick*, *Frydlandek*, *Fredlądczyk*, *Frydląd*, *Fredland*, *Fridland*, *Nova Fredeland*, *Nuve Fredeland*, *Vredeland*, *Vredelande*, *Vredelant*, *Niegen Friedland*, *Polnisch Friedland*, *Frydland Marchijski*, *Friedlandt*, *Neu Friedland*, *Nig-Friedlandt*, *Fridelant*, *Frydląd Marchijski*, *Märkisch Friedland*; *Frédląncék* (Cenôwa); pòl. *Mirosławiec*, miem. *Märkisch Friedland*) - garc we wôłecczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie.


Lëdztwò gardu: 2.616 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 2,13 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Òwczô pólnica

thumb|Pólnicë
**Òwczô pólnica** (*Agaricus arvensis* abò *Psalliota arvensis*) – to je grzib z rodzëznë pólnicowatëch (*Agaricaceae*). 
## Lëteratura
* Sychta B.: *Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej*, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 122

Kategòrëjô:Grzëbë
Wiodro

**Wiodro** to stón atmòsferë w tim sztërkù.

thumb|Klôtka

## Dzélë wiodra
cepłota, òpôdënczi, zachmùrzenié, wiater, cësnienié.

### Cepłota
Mòżeme mierzëc termòmétrã.

### Òpôdënczi
W pògòdze baro wôżné są òpôdënczi. Pòzwë òpôdënków: deszcz, plësk, sniég, dôka, mżëczka, grôd, kùrzatwa, żłódz, rosa. Kaszëbi rozmajice nazéwają deszcze: mòrsczi, prëczk, mżëczk, krajewi, szlaga, plësk.
thumb|Deszcz

### Zachmùrzenié
Blónë to są kapci wòdë, co wiszą w lëfce. Blónë mògą bëc: biôłé, czôrné,  sniegòwé, drobné, grzmòtowé, wiatrowé, wełniané. 
thumb|Blónë

### Wiater
pòwstôwô z rësznotë lëftu. Mòże òn wiôc z wszelejaczich czerënków i zrozmajitą mòcą. Òd ti mòcë téż mòże zanôlegac jegò miono, mòże òn tedë bëc: dzëwi/*niespodziewany*/, głëchi/*zapowiadający burzę*/, krziżewi/*przeciwny*/, niegòdzëwi/*silny*/, prosti, procemny, sësznik, szôlińc, krãcëszk, zerwańc. 

### Cësnienié

## Znaczenié wiodra w żëcym człowieka
Wiodro je baro wôżné w żëcym człowieka. Òd niégò zanôlégò wiele robòtów i wëpòczink. Z pògòdą parłãczi sã nasze zdrowié i przëòdzéwk. Òd wiodra zanôlégô téż w wiôldżim dzélu nasze zdrowié. Zmianë pògòdë wpłiwają na to, jak człowiek sã czëje.http://pogoda.meteor24.pl/

Òsoblëwie stôri i schòrzałi lëdze baro òstro òdczuwają ji zmianë. Wiele chòrosców, jak to sã gôdô na Kaszëbach, pòwstôwô z „lëftu”. Nasze òbleczenié mòcno zanôlégô òd pògòdë abò niepeleczi.

## Lëteratura
Danuta Pioch, Żëcé codniowé na Kaszëbach, ZK-P, Gdańsk 2007

Kategòrëjô:Wiodro
Metafòra

**Metafòra** (òbraznô wëpòwiesc) - to je sztatura sztëlisticznȏ w jaczi dżinie pierwòszny znaczënk słowów, a zwëskóny je nowi. Metafòra mȏ swój òsoblëwi mȏl w pòétnym jãzëkù. Metafòrą je czasã skróconé przërównanié, w jaczim òminiony òstȏł  przërównawczi zlënk (*spójnik*), np. òczë jak gwiȏzdë – gwiȏzdë òczów. Metafòra hewò wërażenié, w jaczim dochȏdȏ do przesëniãcȏ znaczeniégò. Pȏra abò wicy słowów je bùten szëkù, żlë je rozmiejemë dosłowno. Szëk pòkȏże sã dopiérze czejbë je rozmiȏc razã. 
Taczé sztëlisticzny sztaturë bë brëkòwȏł do plasticznégò òbrazowégò i czëcowégò pòkȏzaniȏ zamkłoscë wëpòwiescë, np. „ …w rézë, chtërnȏ tëlé zemi mùdzy” 

## Lëteratura
Antonim

**Antonim** - to je leksem jaczé mȏ procëmny znaczënk; hewò słowò co òkresliwȏ skrȏwné wȏrtnotë abò jaczis znanczi. Ùkłȏdȏ òn słowiznᾶ w pȏrë ò kòntrastnëch sztëkach, np. snȏżi – brzëdczi ; janiół – diȏbeł ; niebò - piekło ; dac – wząc ; grëbi – zmiarti
Wëapartniwȏ sã dwa zortë antonimów: 
* jednodërżeniowi, np. spòłeczny – aspòłeczny ; lëdzczi – antilëdzczi ; òbëczajny - nieòbëczajny ; lëtoscëwi – bezlëtoscëwi 
* rozmajitodërżeniowi, np. chëra – zdrowié ; gòrzczi – miodny ; stȏri – młodi 
Antonim je wȏżnym sztëlisticznym strzódkã, przërównȏj: „Òdżin stëdnie, blȏsk stȏwȏ sã cemny, Mȏ greńce, Nieskùńczony/ Zgȏrdzony, òkrëti chwȏlbą.” (F. Karpińsczi)thumb | F. Karpińsczi
Antonim je czasã kluczᾶ wiców i szpòrtów, np. cemné rutë sã téj séj widnym cédlᾶ szluńdroscë.
Na antonimie òpiérȏ sã wiele afòryzmów, np. zgòda bùdëje, niezgòda niszczi; Panu Bògù swiéczkᾶ, a diȏbłowi kùrleczkᾶ.

Kategòrëjô:Semantika
Fòlklor

Fòlklor (z anj. *folklore* - wiédza lëdu) to je **òdrãbnô kùltura rozëmòwô lëdu**: zwëczi, òbrzãdë, religijné i lajicczé wierzenia, wszëlejaczé artisticzné zjawiszcza taczie jak piesnie, òracje, bôjczi, lëdowé legendë, òbrazë na binã. 
Materialną kùlturą jinteresëje sã etnografiô.

## Włascewòscë
To, co nôleżi do fòlkloru je:
***leno w gôdce, ùstnym** jãzëkù, dlôtegò synonimama fòkloru są *ùstnô lëteratura* i *òralnô lëteratura* ; kòżdi zôpis fòlkloru je sztëczny, je jak òdjimk, chtëren je zrobiony w chwili wëgłoszeniô,
* **wistępòwanié tekstu w wielu pòstacëjach**, brëkùjë jedny wersjë, chtërną mòglë bë më ùznac za bezbłãdną,
***anonimòwi**, ni mómë niżôdnégò aùtora, wszëtce, chtërny òpòwiadają bôjkã są autorama, to je zbiorowi autor,
* **pòwtarzalny**, kòżdi tekst béł bùdowóny ze znónëch wszëtczim, pòwtôrzającëch sã elementów,
* **spòntaniczny** - jak chtos chcôł, to gôdôł, spiéwôł, nie mòże to bëc zorganizowóné.

## Tipologiô fòlkloru
* **tradicijny fòlklor** - fùnkcjonëją w wielu môlach pòzostałoscë tegò fòlkloru,
* **dzysészi fòlklor**, je to nieoficjalnô starna terny kùlturë, 
* **fòlklor rekonstruowóny ([[fòlklorizm]])** - òbrzãdë i tekstë wyuczoné, òpracowóné stilistycznie.     

Tekstë fòlkloru mùszimë badac razã z kontekstem, w jaczim òstałë wëgłoszóné i zapisóné.

Mòżemë stosowac téż jinszé pòdzéle wedle kriteriów taczich jak:
* Kriterium socjohistoriczné, np. chłopsczi, szlachecczi, miejsczi, 
* Kriterium sparłãczóné z òkòlim, np. żołniersczi, ùczniowsczi,
* Kriterium robòtë, np. rëbacczi, 
* Kriterium regionalné, np. góralsczi, sląsczi, 
* Kriterium situacyjny, np. wòjnowi, strajkòwi, òbòzowi,
* Kriterium etniczné, np. cëgansczi, żëdowsczi,
* Kriterium nôwôżnieszich strzodków wirazu, np. słowny, muziczny.

## Òbôcz téż
Fòlkloristika

Lëdowô kùltura

## Bùtnowé wskôzë
* Fòlklor - tekst w anielsczim jãzëkù
* Cządnik "Kultura Ludowa"
* Starna Zakładu Historii Polsczégò Jãzëka i Dialektologiô UW

## Bibliografiô
# J. Krzyżanowski, *Folklor*, [w:] *Słownik folkloru polskiego*, red. J. Krzyżanowski, Warszawa 1965.
# B. N. Putiłow, *Folklorystyka współczesna i problemy tekstologii*, "Literatura Ludowa" 1973, nr 2.

Kategòrëjô:Fòlklor
Kategòrëjô:Historiô lëteraturë
Kategòrëjô:Teoriô lëteraturë
Skansen

**Skansen** - pòtocznie pòzwa mùzeum na wòlnym lëfcë, chtërnégò célem je zaprezentowanié kùlturë ludowô dóné òkòlë abò téż ekspozycëjô òbiektów stôrodôwnych (archeologowich, bùdownych, etnografnych). Pòlsczi mùzea skansenowsczi zrzeszają sã w *Zrzeszeniu Mùzeów na Wòlnym Lëfcë*.

Nôstarszim skansenem w Pòlsce je ***Kaszëbsczi [[Park]] Etnografny we [[Wdzydze Kiszewsczi|Wdzydzach Kiszewsczich]]***. http://www.muzeum-wdzydze.gda.pl/
Pòzwa tego tipù mùzeów pòchòdzy òd szwedzczi pòzwë własnô, parkù Skansen, ùżëtô dlô òdemkłi w 1891 przez Artura Hazeliusa ekspozycëji 150 przëkłôdów architekturë drewnionô z môlu całégò kraju, na wyspie Djurgården na terenie Sztokhòlmù, gdze pò rôz pierwszi przëgòtowano tego tipù zbiér stôrodôwnotów. Przeniesono tam z rozmajitich môlów kraju apartny dlô nich bùdynczi wiejsczi.
## Ôrte skansenów :
***Skansenë etnografny** : Przenôszi sã do nich tipòwé abò nadzwëkòwé przëkłôdë nôczãscô architekturë ludowô z dóné òkòlë, a wraz z bùdinkama jich wëpòsażenié, statczi, nôrzãdza, wëstrojenié, òbleczënk ludowé i jinszi elementë fòlkloru.
 thumb|Kaszëbsczi Park Etnografny we Wdzydzach

***Skansenë techniczi** : pòzwë ti terô ùżiwô sã téż dlô zebrónych pòd gòłim niebem stôrodôwnych òbiektów technicznych.
***Skansen przerobinë**: stôré czerpiskò i przëgòtowóné do zwanożënié fòrtyfikacëji np. Skansen Fòrtyfikacëjny – Oderstellung – Lesnô Góra, Skansen fòrtyfikacëjny w Dobieszowicach.
***Skansen górowny** : w Zabrzu (ùl. Wòlnoscë) – na môlu założoné w 1791 r. czerpiska kamianégò wãdżiela, w jegò skłôd wchôdają m.jin. dôwné wërobiska Königin Luise Grube (Pò II wòjnie swiatowé i pò zmianie państwowiznë Zabrza pòzwano "Luizã" KWK "Zabrze")
***Skansen pòdzemny** : Stôrodôwny Czerpiskò Kamianégò Wãdżiela "Guido" zrobionô na terenie Zabrza
## Lëteratura
*Małô Encyklopedia Pòwszechnô PWN