Fliger

thumb|Fliger bracynów Wright pòdczas pierszégò lotu
thumb|Fliger pasażersczi Airbus A380

**Fliger, latawc** – załogòwi abò bezzałogòwi statk pòwietrzny cãższi òd pòwietrza (aerodyna), chtëren trzimô sã w lewce dzãka wytwarzanej sile nosnej za pòmòcą nieruchòmëch, w danëch warunkach wzglãdem statkù, skrzëdeł. Cąg pòtrzebny do ùtrzëmania  prãdkòsci w loce pòzomim wëtwarzany je przez jeden abò wiãcy silników. 

Mòżna wyróżnic dwa ôrte napãdów:
*Smigòwi, w chtërnym moment òbrotowi silnika zamieniany je na cąg za pòmòcą smigła; do takégò napãdu stosuje sã silniki tłokòwi abò turbinowi,
*Òdrzutòwi, w chtërnym cąg wëtwarzany je bezpośrednio w silnikù; zwëkle stosuje sã silniki turbòòdrzutowe, silniki rakietowe wykòrzestëwane są głównie w konstrukcjach eksperymentalnëch abò jakò napãd pòmòcniczi przë starcie.

=**Historëjô fligra**=
Lëdze òd niepamiãtnëch czasów marzëli ò lataniu. Na pòdstawié òbserwacji ptòchów Leonardo da Vinci (1452-1519) zaprojektował pierwszą lotniã. Pionierzë latania, tacy jak Niemiec Otto Lilienthal (1848-1896), ùdowòdnili, że szëbòwiec mòże wnieść człowieka w pòwietrze.

Pòd kuńc XIX w. wielu wënalazców próbòwało skonstruowac fliger, je to szëbòwiec z napãdem. Ùdało sã to dwóm Amerëkanom bracynom Orville’owi (1871–1948) i Wilburowi (1867–1917) Wrightom, chtërnëm zbùdowali fliger pòruszany silnikiem spalinowëm i w 1903 rokù dokònali pierszégò kontrolowanégò przelotu. Trwał òn 12 sekùnd. Tegò samégò dnia braca dokònali pòstapnëch trzëch przelotów, w chtërnëch fliger  przelecał 270 métrów, a nôdłuższi lot trwał 59 sekùnd. Ten rok ùznajé sã za pòczątk erë fligerów. Bracia Wright nie bëli równak pierwszymi, chtërny zasłużyli sã na pòlu bùdowë fligerów. Pierszim człowiekiem, ò chtërnëm mòżna pòwiedzec, że ręzowôł na pòkładze fligera, béł Clément Ader (1841–1925),chtërën wzniósł sã maszëną napãdzaną silnikiem parowëm.

thumb|Dwùpłatowiec Focke-Wulf Fw 44
Pierwszé robòte nad silnikiem òdrzutowëm prowadzono w latach 30. XX stalata. Silniki tłokòwe òkazałë sã niezbyt przydatne przë wilgach prãdkòscach oraz na znacznych wësokòscach, gdze pòwietrze je rozrzedzone. Pòtrzebny béł nowi tëp silnika. Ju w latach 30 brëtëjsczi inżynier Frank Whittle (1907–1996) òpatentował projekt silnika òdrzutowégò, le pierwszim òdrzutowcem béł niemiecczi Heinkel He 178, poddany próbom w 1939 rokù. Brëtëjsczici amerëkańsczi òdrzutowce pòjawiłë sã niedłudżo pòtemù, w czase dredżi wòjny swiatowej. Dzôsiejszé tegò tëpù fligerë mògą pòkònac barierã prãdkòscë dzwiãkù.
Pòlską pòzwa „fliger” wprowadził Władësław Umińsczi. 

=**Cechë kònstrukcëjné fligerów**=

thumb|Cechë kònstrukcëjné fligerów
Òglowò òkreslenié charakterëstëcznëch rozwiązań zastosowanych przë bòdowié òkreslonégò fligera. Mògą dotëczëc midzë jinszima:
*Liczbë płatów – są to fligrë:
**jednopłatowe,
**półtorapłatowe
**dwupłatowe
**trójpłatowe
*umòcowania na kadłubie głównégò płatë – są to fligrë:
**dolnopłatë
**sredniopłatë
**górnopłatë - specjalną òdmianą górnopłatu je płat Pùławskégò pòlskiej kònstrukcji;

*ilosci zamòntowanëch silników- są to Flieger:
**Jednosilnikòwe
**Wielosilnikòwe
***Dwusilnikòwé
***Trójsilnikòwé
***Cztërosilnikòwé
*lëczba  kadłubów – są to fligerë:
**Jednokadłùbòwé
**Dwukadłùbłowé (tzw. latająca rama, belko wiec)
**Bezkadłùbòwé (tzw. latające skrzidło, rzadkò spòtykané)
*Ùmòcowania płatu – są to Flieger:
**Wòlnoscé
**Zastrzałowé
*Ôrte pòdwòza- są to fligerë:
**Z pòdwòzém stałym
**Z pòdwòzém chòwanym
*Przeznaczenia
**Towarowé
**Pasażerské
**Cywilné
**Òsobisté
**Turëstëczné
**Rozpòznawczé
**Patrolowé
**Pòszukiwania òkrãtów pòdwòdnëch
**Szturmòwé
**Walki radioelektroniczné
**Szkòlno – treningòwé
**Sportowé
**Rekordowé
**Ratowniczé
**Sanitarné
**Transpòrtowé
**Bòmbòwé
**Mëslëwskié
***Mësliwcé bòmbardującé
***Mësliwcé przechwytującé
***Mësliwcé przewagi pòwietrznej
***Mësliwcé dzenne
***Mësliwcé nocné
***Mësliwcé wielozadaniowé
**Wielozadaniowé Flieger bòjowé
**Fligerë zwalczaniô òkrãtów pòdwòdnëch
*Spòsobu prowadzenia – są to Flieger:
**Załogòwé
**Bezzałogòwé

*Spòsobù startu i lądowanié
**Konwencjonalnégò startu i lądowanié
**Krótczégò startu i lądowanié
**Krótczégò startu i pionowégò lądowanié
**Pionowégò startu i lądowanié
**Pionowégò startu i konwencjonalnégò lądowanié
**Pionowégò abò krótczégò startu i lądowané
**Startu katapùltowégò i lądowanié konwencjonalnégò abò krótczégò

=**Bibliografia**=
**Telegram from Orville Wright in Kitty Hawk, North Carolina, to His Father Announcing Four Successful Flights, 1903 December 17 - World Digital Library, www.wdl.org [dostęp 2017-11-26] (ang.)*
**Encyklopedia pytań i odpowiedzi (Brian Williams)*
**Janusz Kędzierski: Pod niebem własnym i obcym. Wyd. Min. Obrony Narodowej, 1978, s. 99.*

Kategòrëjô:Technika