open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lëtwa

**Lëtwa** (téż **Lëtewskô**) – państwò w nordowòwestrzédny Eùropie. Stolëcą i nôwikszim gardã je Wilno. Òd nordë grańczi z Łotwą, òd pôłniowégò pòrénkù z Biôłorusą, òd pôłniowégò zôpadu z Pòlską i kaliningradzczim òbwodã (eksklawa Rusje). Mô przistãp do Bôłtëcczégò Mòrza i brzegòwą liniã ò długòscë kòl 99 km. Òd 2004 nôleżi do NATO i Eùropejsczi Ùnie.

## Geògrafiô
### Pòłożenié
thumb|Kôrta Lëtwë
Leżi w nordowòwestrzédny Eùropie, na pòrénkòwim ùbrzegù Bôłtëcczégò Mòrza.
### Wiéchrzëzna
*całownô: 65,300 km²
*wiéchrzëzna lądu: 62,680 km²
*wiéchrzëzna wòdów: 2,620 km²
*môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 124.
### Lądowé grańce
*òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,549 km
*państwa, z jaczima mô grańce: Biôłorus 640 km, Łotwa 544 km, Pòlskô 104 km, Ruskô (kaliningradzczi òbwód) 261 km
### Brzegòwô liniô
99 km (przistãp do Bôłtëcczégò Mòrza)
### Klimat
Klimat przechódny midzë mòrsczim i kòntinentalnym. Strzédnô cepłota òb zëmã sygô minus 4,9 °С, òb lato – 17 °С. Wielëna òpadënków sygô 748 mm òb rok.
### Ùsztôłcenié terenu
thumb|Fizyczno kôrta Lëtwë
Pòwiérzchniã państwa zajimają równiznë ze szlachama dôwnégò zlodowaceniô. Pò kraju rozsónëch je wiele môłëch jezór.
### Wësokòsc terenu
*strzédnô wësokòsc: 110 m. n.r.m.
*nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Bôłt)
*nôwëższi czëp: 294 m. n.r.m. (Aukštojas)
### Gruńtë wedle ùżiwaniô
*rolné gruńtë 44,8 % (w tim 34,9 % òrnëch gruńtów)
*lasë 34,6%
## Lëdze i spòlëzna
### Pòpùlacjô
*wielëna lëdztwa: 2,823,859 (na lëpińc 2017)
*môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 140.
### Etniczné karna
Lëtwini 84.1%, Pòlôsze, 6.6%, Ruskòwie 5.8%, Biôłorusënowie 1.2% (wôrtoscë szacowóné na 2011)
### Jãzëczi
lëtewsczi (òficjalny) 82%, rusczi 8%, pòlsczi 5.6% (wôrtoscë szacowóné na 2011)
### Religijné karna
katolëcë 77,2%, Rusczi Prawòsławny Kòscół 4,1%,  stôroòbrzãdowcë 0,8%, lëtrowie 0,6%
### Ùrbanizacjô
thumb|Widoczi z Wilna
*mieskô pòpùlacjô: 66,5%
*wikszé miesczé westrzódczi: Wilno (stolëca) – 542,990 mieszkańców, Kòwno – 299,466 mieszkańców, Kłajpeda – 155,032 mieszkańców
## Pòliticzny system
*òficjalnô pòzwa: Lëtewskô Repùblika (lët. *Lietuvos Respublika*)
*pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika
*stolëca: Wilno
*czasowô cona: UTC +2
*państwowé swiãto: 16 gromicznika – Dzéń Òdbùdowaniô Lëtewsczégò Państwa (lët. *Lietuvos valstybės atkūrimo diena*)
*nôrodny himn: „Tautiška giesmė” (*Nôrodnô spiéwa*)
Òbrôzk:Tautiška giesme instrumental.oga
### Wëkònôwczô władza
* prezydent Gitanas Nausėda (òd 12 lëpińca 2019) 
* premier Ingrida Šimonytė (òd 11 gòdnika 2020)
### Ùstawòdôwczô władza
jednojizbòwi parlament – Sejm Lëtewsczi Repùbliczi (lët. *Lietuvos Respublikos Seimas*; 141 nôleżników na sztërëlatną kadencjã)

## Rozmajitoscë
Òd 15 do 17 maja 2013 rokù òdbiwało sã zéńdzenié parlameńtarzistów Delegacji Karna Sejmù Repùbliczi Litwë ds. Midzëparlameńtarnëch Kòntaktów z Rzeczpòspòlitą Pòlską i Litewskò-Pòlsczégò Parlameńtarnégò Karna Sejmù RP, òni chcele wiedzec ò ùczbie kaszëbsczégò jãzëka i dwajãzëkòwòsce na Kaszëbach.

## Przëpisczi

## Bibliografiô
*Lëtwa w „The World Factbook”

## Bùtnowé lënczi
* https://web.archive.org/web/20050901162618/http://www.lietuva.lt/

*

Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa
Zôpadnô Pòmòrskô

thumb|280px|Pòmòrsczé państwò òbjimającé wikszi dzél Zôpadni Pòmòrsczi, XVII stolaté
**Zôpadnô Pòmòrskô**, **Wieczórnô Pòmòrsko** abò **Zôchòdnô Pòmòrsko** je historëczny krôj midzë rzékama Lebą a Reknicą, ze stolëcą w Sztetënie. We wczasnym strzédnowiekù zamieszkónô bëła przez Pòłabianów pò zôpadny starnie rzéczi Òdrë, a pò pòrénkòwi starnie przez Pòmòrzanów. Na zôpadze grańczi Zôpadnô Pòmòrsko z Meklenbùrską, na pôłniowim zôpadze z Brambòrską, na pôłni z Lubùską ë Wiôlgòpòlską, na pôłniowim pòrénku z Krajną ë na pòrénku z Pòrénkòwą Pòmòrską.

Do 1637 rokù Zôpadnô Pòmòrskô bëła samòstójnym państwã rządzonym przez dinastëjã Grifitów. Dôwnô prëskô prowincëjô Pòmrë òbjimałô bezlëcha całą Zôpadną Pòmòrską. Aktualno zemie Zôpadni Pòmòrsczi pòdzéloné są midzë nôslédné administracëjné jednostczi:

W Pòlsczi Repùblice:

* Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
* Pòmòrsczé wòjewództwò
* Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò (môłi dzél)
* Lubùsczé wòjewództwò (môłi dzél)
 
W Miemiecczi Federacëjny Repùblice:

* land Meklenbùrskô-Przédné Pòmrë

## Òbaczë téż:
thumb|right|180px|Herb Zôpadny Pòmòrsczi
* Pòmrë
* Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
* Meklenbùrskô-Przédné Pòmrë 
*Hermann Grote: Münzstudien, Akademische Druck- u. Verlagsanstalt 1862 (Cassuben)http://www.google.de/books?id=-jEGAAAAQAAJ&pg=PA582&dq#v=onepage&q=cassuben&f=false

Kategòrëjô:Pòmòrskô
MxPx

**MxPx** (**Magnified Plaid**) je punk rockòwé karno z Bremerton, kòl Waszingtónu w Nordowi Americe. Pòwstało òno w 1992 rokù w z jinicjatiwë Mike'a Herrera (spiôw/basowô gitara), Toma Wisniewsczégò (gitara) ë Andy'égò Husted'a (perkùsëjô).

## Nôleżnicë
* Mike Herrera:  basowó gitara, spiôw
* Tom Wisniewski:  gitara
* Yuri Ruley:  perkùsëjô

## Diskògrafijô
### Sztudijné platë
*1994: *Pokinatcha* (Tooth & Nail)
*1995: *Teenage Politics* (Tooth & Nail)
*1996: *Life in General* (Tooth & Nail)
*1998: *Slowly Going the Way of the Buffalo* (A&M)
*2000: *The Ever Passing Moment* (A&M)
*2003: *Before Everything and After* (A&M)
*2005: *Panic* (Side One Dummy)

### EP
*1995: *On the Cover* (Tooth & Nail)
*1996: *Move to Bremerton* (Tooth & Nail)
*2001: *The Renaissance* (Fat Wreck Chords)
*2004: *AC/EP*

### Platë live, zestôwczi, znowienia
*1998: *Let It Happen* (Tooth & Nail)
*1999: *At the Show* (Live) (Tooth & Nail)
*2002: *Ten Years and Running*
*2002: *Lost in Japan* (Live)

### Filmë
*2000: *It Came from Bremerton* (Polygram Video)
*2004: *B-Movie* (Side One Dummy)

## Bùtnowé lënczi
*MxPx - domôcô starna

Kategòrëjô:Punkòwé karna
Blink-182

images|150px|right
**blink-182** (**Blink**) je punk rockòwé karno z San Diego w Kalifòrnijë. Pòwstało òno w 1992 rokù w San Diego z jinicjatiwë Marka Hoppus'a (spiôw/basowô gitara)Toma DeLonge'a (spiôw/gitara), ë Scotta Raynor'a (perkùsëjô).

## Nôleżnicë
* Tom Delonge: gitara, spiôw 
* Mark Hoppus: basowô gitara, spiôw
* Travis Barker: perkùsëjô 
* Scott Raynor: perkùsëjô (1992-1998)

## Diskògrafijô
### Sztudijné platë
* 1994: *Cheshire Cat* (Grilled Cheese)
* 1997: *Dude Ranch* (MCA)
* 1999: *Enema of the State* (MCA)
* 2001: *Take Off Your Pants and Jacket* (MCA)
* 2003: *blink-182* (MCA)
* 2011: *Neighborhoods*
* 2016: *California*
* 2019: *Nine*
* 2023: *One More Time...*

### Demos
* 1992: *Flyswatter* (EP)
* 1993: *Second Demo*
* 1993: *Buddha* (Grilled Cheese)

### Platë live, zestôwczi, znowienia
* 2000: *The Mark, Tom, and Travis Show: The Enema Strikes Back* (MCA)
* 2005: *Greatest Hits* (MCA)

## Bùtnowé lënczi
* blink-182 - domôcô starna

Kategòrëjô:Punkòwé karna
Pòmrë

**Pòmrë** (miem. *Pommern*) bëłë prowincëją prësczégò państwa. Òbjimałë wikszi dzél Zôpadny Pòmòrsczi ze stolëcą w Sztetënie ë jistniałë w latach 1815-1945. 
Miono mieszkańców prowincëji Pòmrë je Pòmrowie.

Kategòrëjô: Pòmòrskô
Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë

[thumb|Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë (kòl [Bôłtu - czerwiono pòmalowòné)]]
**Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë** (miem. *Mecklenburg-Vorpommern*) - to je związkòwim krôjã w północno-pòrénkòwim dzélu Miemiecczi Federacëjny Repùbliczi. Òbjimô Meczelbòrską *(Mecklenburg)*, wikszi dzél tzw. Przednëch Pòmrów *(Vorpommern)*, a téż skrôwk Brambòrsczi. 

*
Nirvana

**Nirvana** je grunge ë punk rockòwé karno z Seattle, Washington. Pòwstało òno w 1987 rokù w Seattle, Washington z jinicjatiwë Kurt Cobain (spiôw/gitara), Jason Everman (gitara), Krist Novoselic (basowô gitara) ë Chad Channing (perkùsëjô).

## Diskògrafijô
### Sztudijné platë
* 1989: *Bleach* (Sub Pop)
* 1991: *Nevermind* (DGC)
* 1993: *In Utero* (DGC)

### Platë live, zestôwczi, znowienia
* 1992: *Incesticide* (DGC)
* 1994: *MTV Unplugged in New York* (live) (DGC)
* 1996: *From the Muddy Banks of the Wishkah* (live) (DGC)
* 2002: *Nirvana* (DGC)
* 2004: *With the Lights Out* (DGC)

## Bùtnowé lënczi

* Nirvana - domôcô starna

Kategòrëjô:Rockòwé karna
Toy Dolls

[thumb|"Olga" Algar na kòncercé w [Miemieckô w 2005 rokù]]
**Toy Dolls** je funpùnkòwé karno z Anielsczi. Pòwstało òno w  1979 rokù w  Sunderland ë grô do dzysô, chòc skłôd sã co sztërk zmieniwôł, blós le  Michael "Olga" Algar (spiôw ë gitara) òstôł sã z zakłôdôrzów. 
Toy Dolls grô chùtczégò ë melodicznégò  pùnka, jich tekstë sã wiesołi ë czãsto baro banalne, spiéwôné wësoczim głósã. Nôwikszim jich "szladżérã" bëł titel z 1983 rokù "Nellie The Elephant" - dzécnô frantówka jakô w tim czasu bëła na czwiôrtim palcu anielsczi lëstë szladżérów, zrëchtowónô na ôrt funpùnka .

## Skłôd w 1979 rokù
* Pete Zulu (Peter Robson) – spiôw
* Olga (Michael Algar) – gitara 
* Flip (Philip Dugdale) – basowô gitara
* Mr Scott (Colin Scott) – perkùsëjô

## Diskògrafijô (platë)
* 1983 *Dig that groove baby* 
* 1985 *A far out disc* 
* 1986 *Idle gossip* 
* 1987 *Bare faced cheek* 
* 1989 *Ten years of toys* 
* 1989 *Wakey wakey*
* 1990 *22 tunes live from Tokyo* 
* 1990 *Fat bobs feet* 
* 1993 *Absurd ditties* 
* 1995 *Orcastrated* 
* 1997 *One more megabyte* 
* 1999 *On stage in stuttgart* 
* 2000 *Anniversary anthems* 
* 2004 *Our Last Album?* 

## Bùtnowë lënczi
* Domôcô starna

Kategòrëjô: Punkòwé karna
Fòtografijô

[thumb|200px|[Òbiektiw wiôlgòfòrmatowi òdjimkòwi kamerë]]
**Fòtografijô** je proces twòrzeniégò sztabilnëch òbrazów w rozmajitëch technikach z pòmòcą widu. Pòchwôt *fòtografijô* pòchôdô òd grecczich słów: φωτος *(fotos)* - "wid", ë γραφις *(grafis)* - "céchòwac". Òbrazë ùzwëskóné fòtograficznyma strzodkama mianëjemë téż fòtografijama, abò òdjimkama. 

Òdjimczi mògą bëc zapisëwóné na rozmajitëch mediach, np.: òdjimkòwim papiórze, diapozytiwach (tzw. *slajdach*) ôs jakno kòmpùtrowé lopczi.

*
Szpòrt

[thumb|200px|[Bala je jedną z nôpòpùlarniészëch szpòrtowëch discyplinów na swiece]]

**Szpòrt** je zbiérny pòchwôt na rozmajité fòrmë celestny ë môgòwi aktiwnotë jaczé są ùprôwiôné dlô rozwiju fizyczny kòndicëji, pòprôwë zdrowiégò abò dlô dołożnoscë ë szpôsu. Szpòrt mòże bëc ùprôwiôny na amatorsczi abò na warkòwi ôrt. Je mòżlëwé wëapartniwanié registrowónëch szpòrtowëch discëplinów z òficjalnyma reglama (np. Bala) ë rekreacëjnëch fòrmów szpòrtowi aktiwnotë (np. jogging).

## Niechtërne szpòrtowé discyplinë

* Bala
* Figùrowé szrëcowanié
* Kòlarstwò
* Krãgle
* Płiwanié
* Rãcznô bala
* Sécowô bala
* Stołowi tenys
* Szmërga diskã
* Szmërga lancą
* Zemny tenys
* Żeglowanié

*
Pòlitologijô

**Pòlitologijô** je jedną ze spòlëznowëch ùczbów, chtërnô zajimô sã pòlitiką rozmióną jakno całownota dzejaniégò dlô dobëcô, sprôwòwaniô ë ùtrzëmaniô władzë. 
Pòlitologijô zajimô sã téż teòrëją òrganizacëji władzë ôs fùnkcjama ë charakterã państwa.

*
Ekònomijô

**Ekònomijô** je spòlëznową ùczbą jakô badérëje ë òpisëje produkcëjã, distribùcëjã, kònsumpcëjã ë wëmiónã dobrów.
 
Wëapartniwómë **pòzytiwną** ë **normatiwną ekònomijã**. Pòzytiwnô ekònomijô mô za nadôwk òbiektiwno ë ùczbòwò rozwidnic fùnkcjonérowanié gòspòdarzënkù.
Normatiwnô ekònomijô mô starã bédowac kònkretné rozwiązania òpiarté na subiektiwnëch pòzdrzatkach ekònomistów, np.: "rząd mùszôłbë w nym sztóce zwikszëc pòdatczi". 

*
Technika

**Technika** (gr.: τεχνη [techne] - "kùńszt, trim, mésternosc") je prakticznym zastosowanim nôtërnëch ùczbów dlô produkcëji z nieòżëwiony materëji wôrów przëdatnëch człowiekòwi.

thumb|491px|center|Ropny mòtor stosowóny m.jn. w lokòmòtiwach béł przełomòwim wënalôzkã w historëji techniczi

*
Lëteratura

**Lëteratura** je pòchwôtã jaczi òznaczô wszëtczé artisticzné dokôzë zachòwóné w pisóny abò mówiony fòrmie.

Pismenizna dzelëc sã zezwëczôj na trzë lëteracczi zorta. Wedle *[[Ò kùńszcie pòeticczim]]* Aristotelesa: epika, lirika ë dramat. Lëteratura mòże bëc téż dzelonô wedle mòwë, krôju abò kùlturnégò krézu. Do epicczëch ôrtów nôleżą m. jin.: pòwiôstka, nòwela, bôjka, roman, legenda, brawãda. Do liricznich ôrtów nôleżą: satira, himn, òdô, piesniô, sònet, tren, fraszka, elegiô. Do dramaticznëch ôrtów nôleżą: tragediô, kòmédiô ë richtich dramat.

Wëstãpòje téż pòdzôł na lëteracczi cządë, na przëmiar: barok, renesans, romantizm. 

*
Kùltura

mały|Kaszëbsczi wësziwk żukòwsczégò sztélu na torbie
**Kùltura** – (łac. colere 'uprawa, dbac, pielãgnowac, kształcenié'), to wieloznaczeniowi pòchwôt, jaczi je różno interpretowóny w rozmajitëch ùczbach. Kùlturã mòżno w skrodzeniém òpisac jakò òglową lëdzką wërobinã, tak materialną jak i niématerialną (np. kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu). 

W codniowim rozmienim pòchwôt „kùltura” zamanówszë szlachùje za rozmajitima fòrmama kùńsztu: téatrã, mùzyką, filmã. Je to scësnienié tegò pòchwatu, chtëren mô wiele znaczeniów.

Wedle Édwarda Burnetta Tylora kùltura je złożoną całownotą, jakô òbjimô wiédzã, wierzenia, kùńszt, òbëczajnotã, prawa, zwëczi i jiné szëczi i nôłożënczi zwëskóné przez lëdzy jakno nôleżników spòlëznë. W jegò definicji kùltura przërównónô òsta do cywilizacje. 

Wedle Ruth Benedict kùltura je złożoną całoscą, w jaczi zebróné są nônãtë zwënégòwóné przez człowieka jakno nôleżnika spòlëznë.

Bronisłôw Malënowsczi za zestôwné dzéle definicji kùlturë ùznôł nôrzãdza i zjôdné dobra, ùrôbné wskôzë spòlëznowëch karnów, lëdzczé deje i szëczi, a téż wierzenia i òbëczaje.

Wedle Stanisława Òssowsczégò kùltura jest gwësną parłãczą psychicznëch rozrządzënków erbòwónëch w zôkrãżim gwësny wëcmaniznë. Definicja ta dôwô cësk na psychòlogiczny pòzdrzatk w przëswòjiwanim kùlturë – wôżné tuwò są spòsobë ùczeniô sã, fòrmòwaniô kùlturowëch nônãtów, przëjimaniô normów òbrzésznëch w gwësny wespòlëznie. Wedle jegò teòrii kùltura mô wiôldżi cësk na sztôłtowanié jestë człowieka.

## Etimòlogiô pòzwë
Słowò „kùltura” pòchôdô z łacyńsczégò jãzëka: *colo*, *colere*, *colui*, *cultum* – ‘dozerac, chòwac’, chtërno bëło związóné z òbrôbianim rolë: *cultus agri*. Na pòczątkù wic kùltura bëła związónô z gbùrstwã, òznôczała staranié człowieka, chtëren dozérôł swòje pòle. 

## Nôdzë kultùry
###### Problëm nieokreślonóści
Przëdłowò jest sporo nôdzë kultury, czësto różniących sã, a wrëcz sprzecznych. Słowa niemieckiego filozofa Johanna Herdera majã w tym przëdłowò szczególną wagã: Ni ma nic bardzëj nieokreślënogò niż słòwò kultura.
- Johann Gottfried Herder, Myśli ô filozofii dziejówBadacze kulturë twórzëli nowe definicje, w każdóż razie uwzględniając jakżë wycinkowë, konkretne pùnt widzeniô na kulturã. Antropolog kultury, Ralph Linton, tak podsumowôł te starania:Istotą wszëtkôj definicji kultùry jã jest to, że wybiérô pewné aspekty całégò pòjãtô, co oznaczôwô ten termin i kładzie nacisk na nie kosztem innych aspektów. Ten nacisk, a w konsekwencji też wartość definicji, bãdą zalezëć od tego, jôki szczeólnie cél definujący mia ò dłużnie. Jest wiele mòżliwòści definowánia kultùry, a każdô jé użyteczna w zwiãzku z dociekaniami danégò rodzaju.

- Ralph Linton, Kulturowe podstawy osobowości On sãm definëje jô w ten sposôb: „Kùltura to konfiguracjô wyczònycht zachowań i ich rezultataw, czëre składowe elementë sã podzielane i prziwòżone przë członkòw danego społeczeństwa.”Nowë informacyje pò kaszëbskù jôż wkrótce!

## Òbaczë téż
* Kaszëbòpediô

## Przëpisczi

## Bùtnowë lënczi

*
Luksembùrg (gard)

thumb|200px|Dzél Luksembùrga mianowóny ''De Gronn''
**Luksembùrg** (luks. *Lëtzebuerg*, fr. *Luxembourg*, niem. *Luxemburg*) - je stolëcznym gardã ë financowim centróm Wiôldżégò Ksyżestwa Luksembùrga. Wielëna lëdztwa w 2017 – 114 303 personë.

## Przëpisczi

Kategòrëjô:Luksembùrg
Encyklopedijô

[thumb|right|220px|Pierszô starna Diderotowi encyklopedii z [1751 rokù]]
**Encyklopediô** je kòmpendium wiedzbë, spisónym w hasłach ùpòrządkòwónëch alfabétno, rzadzy wedle témów. Pòchwôt pòchôdô òd grecczich słów: ἐγκύκλιος παιδεία *(engkuklios paideia)*, jaczé dosłowno znaczą "zaòkrãglonô, całownô edukacjô".

Pierszą wiôlgą mòderną, òglową encyklopedią bëła frańcëskô *[[Encyclopédie]]*, skùńczonô w 1772 rokù. Ji editorama bëlë pisôrz ë filozófa Denis Diderot ôs jegò wespółrobòtnicë. Aktualno nôwikszą drëkòwóną encyklopedią je brickô *[[Encyclopædia Britannica]]* z 32 tomama ë wicy jak 65.000 artiklów. W swiece miemieckòjãzëkòwim baro achtnionô je encyklopediô wëdôwiznë Brockhaus.

Wedle wielënë artiklów nôwikszą encyklopedią swiata je elektronicznô, anielskòjãzëkòwô Wikipedia z wicy jak 725.000 artiklów, chtërnô równak w ùprocëmnienim do tradicëjnëch encyklopediów je tzw. wòlną encyklopedią ë mòże bëc editowónô przez kòżdégò.

Hewòtny artikel je téż dzélã encyklopedii, w tim przëtrôfkù kaszëbsczi Wikipediji.

## Historiô
Czãsto przińmùje sã, że ùdba ksãdżi skłôdającô sã z alfabétowi ułożonô lëstë artiklów razã z wëczerpny wëjasnienienié jich znaczënkù pòchòdzë òd Johna Harrisa, chtërny w 1704 rokù  òpùblikòwôł swój *Lexicon technicum*, co prôwda terminu *encyklopediô* w znaczënkù „całownota wiadë” pierszi rôz ùżił gò w 1532 rokù François Rabelais. W titlu dzeła słowò *encyklopediô* pòjawiło sã w 1559 r. w robòce chòrwacczégò hùmanistë Pavao Skalicia (*Encyclopaediae seu orbis disciplinarum tam sacrarum quam profanarum epistemon*).

Robòtë ò charakterze encyklopedicznym pòjawiłë sã ju dwa tësące lat temù ë pòstôwałë w dalszich wiekach:

* Mark Terencjusz Warron – *Disciplinarum libri IX* (kòle 50 r. p.n.e.)
* Pliniusz Starszi – *Naturalnô historiô (Historia naturalis)* (I w.)
* *Cesarsczi panorama* (皇覽 *Huanglan*) (Chinë, kòle 220 r.)
* Nonius Marcellus – *De compendiosa doctrina* (pierszô pòłowa IV w.)
* Marcjanus Kapella – *De nuptiis Philologiae et Mercuri* (midzë 410 a 439 r.)
* Izidór z Sewilli – *Etymologiarum seu originum libri XX* (pòczątk VII w.)
* Al-Dżahiz – *Ksãga zwierząt (Kitab al-chajwan)* (arabsczé kraje, IX w.)
* *Semadewa* (Indie, XII w.)
* *Hemadri* (Indie, XIII w.)
* Wincenty z Beauvais – *Wiãkszé* *zdrzadło (Speculum maius)*, XIII w.
* Brunetto Latini – *Skarbc wiedzë (Li livres dou Tresor)*, XIII w.

Kategòrëjô:Encyklopedije
Elżbiéta Pòmòrskô

**Elżbiéta Pòmòrskô** (czes.- *Alžběta (Eliška) Pomořanská*) (1347-14 gromicznika 1392) bëła córką pòmòrsczégò ksyżeca Bògùsłôwa V ë pòlsczi princesë Elżbiétë. 

Na zdënkù 21 maja 1363 w Krakòwie òsta białką rzimsczégò césôrza ë czesczégò króla Karola IV Luksembùrsczégò.  18 czerwińca 1363 òsta w Pradze krónowónô na czeską królewą, a 1 lëstopadnika 1368 bëła krónowónô w Rzimie przez papieża Ùrbana V na césôrzową rzimską. 

Bëła nënką m.jn. Zigmùnda Luksembùrsczégò - czesczégò ë madżarsczégò króla ë rzimsczégò césôrza. 

## Bùtnowé lënczi

* Biògrafijô Elżbiétë Pòmòrsczi (pò czeskù)
* https://web.archive.org/web/20160304103154/http://odroda.kaszubia.com/02-04/vknoll_mojadarga.htm

Kategòrëjô:Ksyżëce Zôpadny Pòmòrsczi
Kategòrëjô:Historëjô Czechów
Suicidal Tendencies

**Suicidal Tendencies** je pôłniowò kalifòrnijsczi hardcore punkrockwòwé karno. Jich mùzyka je, òkòma punka, pòd cëskã hardcoru, metalu ë funk. Karno òstało założoné w 1982 rokù w Venice Beach w mieszkaniowi zrzesznicë, grało wprzód blós na przëjącach ë w malińczich klubach ë halach. Debiutancczi albùm *Suicidal Tendencies* wëdôle w 1983, równak pòpùlôrnotã dôł jima dopiérze wëszły w 1987 *Join The Army*, dzãka niemù nalôzle sã westrzód 100 nôlepszich karnów cządnika Billboard. W tim samym czasu miele zakôz wëstąpów w całi Kalifòrnijë ë bële przez swòje pòliticzne tekstë pòd òbzórką FBI. Na zôczątkù lat 90-tych jidą w trasã z taczima karnama jak Metallica czë Guns'n'Roses, co zwiksziło jich pòpùlôrnotã równak nie ùchroniło karno òd rowziązaniégò w 1994. Jedną z przëczën bëła chãc òderwaniégò sã òd wëdowizne Sony sparłączonô z chãcą wzica całi robòtë nad platama z swòje rãce.

W 1997 rokù warcô sã **Suicidal Tendencies** do mùzyczni dzejnotë. Nie je ju mòżno jich dokôzów pòrówniwac do tich z zôczątkù karierë, òstôle równak westrzód lubòtników punka, harcore punka ë skate punka legendą.

## Diskografijô
* 1983: Suicidal Tendencies
* 1987: Join The Army 
* 1988: How Will I Laugh Tomorrow When I Can't Even Smile Today
* 1989: Controlled By Hatred
* 1990: Lights - Camera - Revolution
* 1992: FNG (Best Of)
* 1992: The Art Of Rebellion
* 1993: Still Cyco After All These Years
* 1994: Suicidal For Life 
* 1997: Prime Cuts (Best Of)
* 1998: Six The Hard Way (E.P.)
* 1998: Friends And Family (Sampler)
* 1999: Freedumb 
* 2000: Free Your Soul...And Save My Mind
* 2001: Friends And Family 2 (Sampler)
* 2005: Welcome to Venice

## Bùtnowé lënczi
*SuicidalTendencies.com Domôcô starna

Kategòrëjô:Punkòwé karna
Dead Kennedys

300px|mały|Dead Kennedys (2019)
**Dead Kennedys** (1978 - 1986) je nordowò-amerikańsczim punkòwim karnã z San Francisco w Kalifòrnijë w USA. Mùzyka jaką gralë bëła sparłączëniem klasycznégò britijsczégò punka z chùtkòscą ë energijã jegò amerikańsczégò zortu. Dôwny spiéwôrz karna  Jello Biafra, ze swòją platową wëdowizną Alternative Tentacles, stôł sã téż wôżnim promòtorã jinszëch karnów.

## Historëjô
The **Dead Kennedys**  pòwstało w czerwińcu 1978 rokù. Zakłôdôrzama bële w tim czasu Jello Biafra (spiéw), East Bay Ray (gitara), Klaus Flouride (basowô gitara) ë Bruce Schlesinger *Ted* (perkùsëjô). Karno wëstąpiwało wprzód blós le w  San Francisco ë wëdało w czerwińcu 1979, w Alternative Tentacles,  pierszi singel  *California Über Alles*. Pò tim  przëszed czas na tourne pò òstowim ùbrzégù USA, jacze òżëwiło baro ji pùnkową spòlëznã.  

W jeseni 1980 rokù wëdôle swojã pierszą dołgogrającą platã *Fresh Fruit for Rotting Vegetables*. Zarô pò tim zachòrzôł perkùsjownik *Ted* ë na jegò plac przëszed D.H. Peligro. Całi 1980 rok dôwało karno Dead Kennedys kòncertë w USA ë Eùropie, bez co dobële swòjima sarkasticznima tekstama wiele lùbòtników westrzód undergroundowi scene.

**Dead Kennedys** dôwôł bôczenié na spòlëczné jiwre ë prowòkòwôł nié le blós tekstama. W 1981 wëchôdô EP *In God We Trust, Inc.* z Jesësã przëbitim do krziżã z amerikansczich dëtków, rok pózdni LP *Plastic Surgery Disasters* z rãką wëgłodniałégò Afrikóna na tołsti ë biôłi rãce.

W 1985  wëchôdô LP *Frankenchrist* jakô òsta òsądzonô ò demòralizacëjô młodzëzne - bëło to sparłączoné z òbrôzkã szwajcarczégò kùństôrza H.R. Gigera na jaczim bëło widzéc m.jin. pénisa. Domôgano sã 2000 dolarów ë rok sôdze sztrafë dlô kôżdegò nôlëżnika karna, do czégò równak nié bëłó doszłi.

Pò wëdaniém *Bedtime for Democracy*, kòl kùńca 1986 rokù,  Dead Kennedys ògłoszëło swojé rozpùscëni. Jello Biafra òstôł dali aktiwni w pùnkòwi rësznoce, dozérôł dali wëdowizne Alternative Tentacles ë spiéwôł m.jin. z hardcorowima karnama jak D.O.A., czë No Means No.

## Diskògrafijô
### Sztudijné platë
*1980: *Fresh Fruit for Rotting Vegetables*
*1982: *Plastic Surgery Disasters*
*1985: *Frankenchrist*
*1986: *Bedtime for Democracy*

### Platë live, zestôwczi, znowienia
*1987: *Give Me Convenience or Give Me Death*
*2001: *Mutiny on the Bay*
*2004: *Live At The Deaf Club* 

### EPs
*1981: *In God We Trust, Inc.*

### Single
*1979: *California Über Alles*
*1980: *Holiday In Cambodia*
*1980: *Kill The Poor*
*1981: *Too Drunk To Fuck*
*1981: *Nazi Punks Fuck Off!*
*1982: *Bleed for Me*
*1982: *Halloween*

### Bootledżi
*1983: *A Skateboard Party*

## Bùtnowé lënczi
*Historëjô Dead Kennedys na starnach Alternative Tentacles
*Wëdowizna Alternative Tentacles

Kategòrëjô: Punkòwé karna
Brusë

thumb|220px|left|Kòscół pw. Wszëtczich Swiãtëch
**Brusë** (we zdrojach: *Brusy*, *Bruski*; *Brusé* (Cenôwa); pòl. *Brusy*, miem. *Bruß*) — miasto w Chònicczim Krézu, w pôłniowim dzélu Pòmòrzczégò Wòjewództwa. Tu dzecë w szkòle i młodzëzna w liceum ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. Miesczé prawa Brusë mają òd 1988 rokù. 2022 rokù - òb lato cuchem "Transcassubia" przëjachelë tu Kaszëbi z rozmajitich strón.

W Brusach mô swój môl jedurné Kaszëbsczé Òglowôsztôłcącé Liceùm, w chtërnym młodzëzna mòże chòdzëc na ùczbë kaszëbsczégò jãzëka i pózni zdôwac z kaszëbsczégò maturã. Mòże tu bãdzé ùczenié młodich lëdzy w dwùch jãzëkach: w kaszëbsczim i w pòlsczim.

W Brusach mieszkô kòl 4500 lëdzy. Wiéchrzëzna Brusów to 5,2 km².

## Bùtnowé lënczi
*Brusy w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
*Òficjalnô stôrna miasta ë gminë
*Stôrna Kaszëbsczégò Liceùm Òglowòsztôłcącégò

Kategòrëjô:Kaszëbë
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gmina Brusë
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò
Gòrãczëno

**Gòrãczëno** (pl. *Goręczyno*) – kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Somònino. Gòrãczëno je pòłożoné nad rzéką Redunią, kòl 8km òd krézowégò gardu Kartuzë. Tu w szkòle miona "Kaszëbsczi Zemi" (*Ziemi Kaszubskiej*) dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka https://web.archive.org/web/20130905082857/http://zsgoreczyno.eu/viewpage.php?page_id=8. Tu ùrodzył sã Alfons Flisykowski. Dlô turistów tu je np. "Kaszubska strzecha"https://web.archive.org/web/20140517213900/http://kaszubskastrzecha.eu/. 

### Bùtnowé lënczi
* ò turistice

Kategòrëjô:Gmina Somònino
Kategòrëjô:Kaszëbë
Bòlszewò

**Bólszewò** (pl. *Bolszewo*) – kaszëbskô wies w Pòlsce, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Wejrowò. Je pòłożoné w pradolënie rzéczi Redë, na pòrénkù greńczi z Wejrowã. Mô kòl 8 tësąców mieszkeńców, w slédnëch latach w Bòlszewie miôł plac zacht rozwij mieszkaniowi bùdowiznë. We wsë dzejô dosc wiele môłëch ë strzédnëch priwatnëch firmów. Tu je znónô Pùblicznô Bibloteka Gminë Wejrowò m. Aleksandra Labùdë.

## Stôrodôwnotë

* Neògòticczi kòscół z 1857 rokù
* Spikrz z 1800 rokù
* Zwón z 1661 rokù
## Bùtnowé lënczi
*Bolszewo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Wejrowò
Kategòrëjô:Kaszëbë
Chònice

**Chònice** (téż **Chòjnice**; w zdrojach: *Chojnica*, *Choynicze* 1454, *civitas Choinice* 1667, *Konicz* kòl 1688 (Marchionatus Brandenburgi et Ducatus Pomeraniae TAbula que est pars Septentrionalis Ciruculi Saxoniae Superioris. . .), *Chogincze* kòl 1688 (Marchionatus Brandenburgi et Ducatus Pomeraniae TAbula que est pars Septentrionalis Ciruculi Saxoniae Superioris. . .);  *Chojnice*; *Chòjnjce* (Cenôwa); pòl. *Chojnice*; miem. *Konitz*) – krézewi gard w pôłniowim dzélu Pòmòrzczégò Wòjewództwa, pòłożony w Tëchòlsczich Bòrach. Tu je Amatorsczi Kaszëbsczi Téater.

## Galeriô

Chojnice Fontanna.jpg|Chònickô fontanna
Poland_Chojnice_-_town_hall.jpg|Chònicczi rénk
Konitz 1572.JPG|mały|right|270px|Chònice


## Historëjô
* 1275 - z negò rokù pòchôdô pierszô zmiónka ò Chònicach

* XIV wiek - gardné prawo

## Partnersczé gardë
* 25px Waalwijk - Néderlandzkô

## Bùtnowé lënczi

* https://chojniczanin.pl/bezplatna-gazeta/
* Chojnice w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
* Òficjalnô starna gardu

Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Chònicczi kréz
Lëzëno

thumb|left|180px|Kòscół
[thumb|left|Tôblëca ò "marszu smiercë" z lagru [Stutthof]]
**Lëzëno** (pòl. *Luzino*, miem. *Lusin*) - to je gminnô wies w zôpadnym dzélu wejrowsczégò krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie. Tu je sëdzba wëszëznów gminë ë w ùrzãdze kaszëbsczi jãzëk to je pòmòcny jãzëk. Lëzëno mô kòl 7 tësąców mieszkańców.

Tu je Gimnazjum miona Kaszëbsczich Runitów, a w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.

## Historëjô
Tu dżinãlë lagrowi w "marszu smiercë" z lagru Stutthof w 1945 rokù. Ófiarów bë bëło wicy, ale Kaszëbi dôwale lagrowim jesc i òni miele miészi głód. 12 lagrowëch je tu pòchòwóné. Téż tu na smãtôrzu je grób Gerarda Labùdë ë szkòła jegò miona.

7 lëpińca 2018 rokù tu béł Midzënôrodny Zjôzd Kaszëbów.

## Bùtnowé lënczi

* Òficjalnô starna gminë Lëzëno
* lagrowi
*Luzino w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
*[VIAF](https://viaf.org/viaf/159637476/#Luzino_(Poland))

Kategòrëjô:Gmina Lëzëno
Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz
Kategòrëjô:Kaszëbë
Chmielno

thumb|left|220px|Ùrząd Gminë i kòscół
thumb|left|220px|

thumb|left|220px|Chmielno je znóny z keramikòwëch wërobinów

**Chmielno** (pòl. *Chmielno*) – to je kaszëbskô gminnô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Chmielno, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô ë Kaszëbsczégò Krôjòbrazowégò Parkù. Tu je kòscół. W 1280r. biskùp Albierz pòcwierdzył nadanié kòscoła sw. Piotra stądka klôsztorowi norbertanków w Żukòwie. Legendë rzeszą z tim Damrokã. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëkahttp://zschmielno.edupage.org/teachers/. Chmielno je nad jezorama: Biôłé ë Kłodno, na zôpôd òd Kartuz. To je wôżny turistny òstrzódk z wiele penzjónatama, wczasowima chëczama ë agrokwatérama. M.jin. tądkã jidze turistny, Kaszëbsczi Szlach. Stądka bëłëhttp://csb.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%92br%C3%B4zk:Zdroje_Raduni.djvu&page=48 i są znóné keramikòwé wërobinë, bò grónkòwniô je tu òd lathttps://web.archive.org/web/20160305114843/http://kulturaonline.pl/w,chmielnie,nie,swieci,garnki,lepia,tytul,artykul,4209.html. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã miészé kòlonie:
* Babino,
* Bùkòwinczi,
* Chmieleńsczé Chróstë,
* Chmielónkò,
* Koszkaniô,
* Lãpa,
* Òsowô Górô,
* Rékòwò,
* Wãgliskò

Dlô turistów tu je np. plac "U Chłopa"http://www.uchlopa.agrowakacje.pl/.
## Bùtnowé lënczi
*Chmielno w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë
Kategòrëjô:Gmina Chmielno
Kategòrëjô:Kaszëbë
Jan Bilot

**Jan Bilot** (ùrodzony 24 séwnika 1898 rokù w Òsłóninie w pùcczim krézu, zdżinął w 1940 rokù w Miednoje) – nordowi kaszëbsczi ùtwórca. 

Pò przëłączenim Kaszëb do Pòlsczi, ùcził sã Jan Bilot w 1920 rokù pòlsczi mòwë w wieczorny szkòle w swòji rodny wsë, pò czim wstąpił do pëdagògiczni szkòłë w Pelplinie. Ùkùńczëł jã w latach 1924/1925 ë miôł bëc szkólnym w porénkòwi Pòlsce, tégò stanowiszcza równak nié przëjął. W 1925 dostôł robòtã  u warszawsczégò pòlitika, dzé dozérôł jegò dzéwczãtów. W Warszawie miôł sã téż pòtkac z kaszëbsczim sztudérã z Czelna w wejrowsczim krézu.

Ùsôdztwo Jana Bilota bëło pòd cëskã Alojzégò Bùdzysza. Pisôł òpòwiôdania ë krótczi kôrbiónczi do gazétów w tim téż do *[[Bënë ë Buten]]* jaką wespółfinancowôł z zarobionëch dëtków. Za swòją aktiwnosc w rozpòmiónowiwanim kaszëbsczi lëteraturë dostôł òd kònserwatiwnégò zôrządu szkòłowiznë cziles òstrzegów, bë w kùńcu òstac sztrafno przeniosłim do pòrénkòwi Pòlsczi na wies. 
Brat Bilota gôdôł, że Jan miôł bëc chłopa ò dobrim charakterze, òddónëm kaszëbiznie ë wrażlëwim na niesprawiedlëwòtã. Jan Bilot miôł dwòje dzécë: knôpa ë dzéwczã.

## Lëteratura
* Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : Instytut Kaszubski w Gdańsku, 2017, s. 127
## Bùtnowé lënczi
* "Bënë ë buten" nr 1, 1930, s. 6
*VIAF

Bilot Jan
Bilot Jan
Głogòwsczi kréz

**Głogòwsczi kréz**, **pòwiat głogòwsczi** (pòl. *Powiat głogowski*) - to je zemsczim krézã w dólnoszląsczim wòjewództwie z sedzbą w Głogòwie. 

## Spòdlowé pòdôwczi
*Lëdztwò: 90 060
*Wiéchrzëzna: 443,06 km²

## Gminë:
*Głogów *Gard*
*Głogów
*Jerzmanowa
*Kotla
*Pęcław
*Żukowice

## Bùtnowé lënczi
*Starna przédnictwa krézu
Kategòrëjô:Dólnoszląsczé wòjewództwò
1800

**1800** / MDCCC – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1800 rokù przëpôdł na niedzelã, ale béł to – jinaczi niżle w gregòriańsczim kalãdôrzu  –  rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała nôprzód 11 dni, a òd 13  strëmiannika wërosła do 12 dni.

Je to 1800 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 800. rok drëdżégò tësąclecô, 100. (i slédny)  rok  XVIII stolatégò, 10. rok 10-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*

1798 « 1799 « **1800** » 1801 » 1802
**Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok**

Kategòrëjô:XVIII stolaté
Death By Stereo

**Death By Stereo** je pôłniowò kalifòrnijsczi  hardcore punkrockwòwé karno. Jich mùzyka je, òkòma punka, pòd cëskã hardcoru (Bad Religion, Dead Kennedys, The Misfits) ë metalu (Iron Maiden, Metallica, Slayer).

## Diskògrafijô
* 1999: *If Looks Could Kill I'd Watch You Die*
* 2001: *Day of the Death*
* 2003: *Into the Valley of the Death*
* 2005: *Death for Life*
* 2009: *Death Is My Only Friend*

## Bùtnowé lënczi
* DeathByStereo.com Domôcô starna 

Kategòrëjô:Punkòwé karna
No Means No

**No Means No** (téż **Nomeansno**) je hardcore pùnkòwé karno z Vancouveru w Kanadzé.

Założëlë je w  1979 rokù braca Rob Wright (basowô gitara ë spiéw) ë John Wright (perkùsëjô, spiéw ë keyboard). W 1983 dorzëszëł do nich Andy Kerr (gitara), na chtëtnegò plac przëszed w 1992 rokù Tom Holliston.

Nôlëżnicë wëstãpiwôją czãsto brëkùjąc pseudonimów, tak je widzëc na platach bracënów Wright jakno *Mr. Right* ë  *Mr. Wrong*, a òsoblëwi w tim je gitarownik Andy Kerr, chtërnegò prôwdzewegò nôzwëska nié je mòżno nalezc na niżódni place, miast tegò pòdiwô  *...Uuuuh...*, *Buttercup* czë *None of your fucking business*.

Sztël mùzyczny karna to  hardcore punk z  funkòwima elementama ë chrakterną ritmiczną sekcëją. Tekstë są sparłączoné z pòlitëcznëma, spòlëcznëma (w tim familëjnëma ë midzëlëdzczëma) témama. 

Wëdiwôjã téż platë jakno The Hanson Brothers.

## Diskògrafijô

### Platë

*1982: *Mama*
*1986: *Sex Mad*
*1988: *Small Parts Isolated and Destroyed*
*1989: *Wrong*
*1991: *The Sky Is Falling And I Want My Mommy* (przë wespółrobòcë z Jello Biafrą)
*1991: *Live and Cuddly* (live)
*1991: *0 + 2 = 1*
*1993: *Why Do They Call Me Mr. Happy?* 
*1993: *Oh, Canaduh* (coverë karnów Subhumans ë D.O.A.) 
*1994: *Mr.Right & Mr. Wrong/One Down & Two To Go* 
*1995: *The Worldhood of the World*
*1998: *Dance of the Headless Bourgeoisie*
*2000: *No One*
*2004: *The People's Choice* (zestôwk)  
*2004: *Mama* (nowé wëdanié z bònusã)

### EPs

*1980: *Look,here come the wormies*
*1981: *Betrayal, Fear, Anger, Hatred*
*1986: *You Kill Me* 
*1988: *The Day Everything Became Nothing* 
*1990: *The Power of Positive Thinking*
*1996: *Would we be alive?*
*1997: *In the fishtank vol.1*
*2001: *Generic Shame*

## Bùtnowé lënczi

Domôcô starna No Means No

Kategòrëjô: Punkòwé karna
Kategòrëjô:Kanada
Slayer

**Slayer** je thrash metalowé karno z Huntington Beach, California. Pòwstało òno w 1981 rokù z jinicjatiwë Tom Araya (spiôw/basowô gitara), Jeff Hanneman (gitara), Kerry King (gitara) ë Dave Lombardo (perkùsëjô).

## Diskògrafijô
### Sztudijné platë
* 1983: *Show No Mercy* (Metal Blade)
* 1985: *Hell Awaits* (Metal Blade)
* 1986: *Reign in Blood* (American Recordings)
* 1988: *South of Heaven* (American Recordings)
* 1990: *Seasons in the Abyss* (American Recordings)
* 1994: *Divine Intervention* (American Recordings)
* 1996: *Undisputed Attitude* (American Recordings)
* 1998: *Diabolus in Musica* (American Recordings)
* 2001: *God Hates Us All* (American Recordings)
* 2006: *Christ Illusion* (American Recordings)

### EP
* 1984: *Haunting the Chapel* (Metal Blade)
* 1996: *T.S.O.L./Slayer Split 7"* (Sub Pop)

### Platë live, zestôwczi, znowienia
* 1984: *Live Undead* (Metal Blade)
* 1991: *Decade of Aggression* (American Recordings)
* 2003: *Soundtrack to the Apocalypse* (American Recordings)

### Filmë
* 1985: *Combat Tour* (Combat Rec.)
* 1991: *Metal Head Vol.5* (BMG Entertainment)
* 1995: *Live Intrusion* (American Home Video)
* 2003: *Live at the Warfield* (American Home Video)
* 2004: *Reign in Blood Live: Still Reigning* (American Home Video)

## Bùtnowé lënczi
* Slayer - domôcô starna

Kategòrëjô:Rockòwé karna
1392

**1392** / MCCCXCII – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Je to 1392 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 392. rok drëdżégò tësąclecô, 92. rok  XIV stolatégò, 2. rok 10-égò dzesãcolecô XIV stolatégò.

### Wëdarzenia
* 

### Ùrodzëlë sã
* 

### Ùmarlë
* 14 gromicznika – Elżbiéta Pòmòrskô

**↓** **Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi)** **↓**
1390 « 1391 « **1392** » 1393 » 1394


Kategòrëjô:XIV stolaté
Lubin

**Lubin** (miem. *Lüben*) - gard w dólnoszląsczim wòjewództwie. Lubin je stolëcą lubinsczégò krézu. Lubin mô apartné ùrzãdë dlô gardu ë wsowi gminë. 

W Lubinie je stolemne kòpôlnictwo kòpru i produkcëjô kòpru od r. 1960. Pòlsczi państwówi Kombinat Górownô-Hëtowë Kòpru, dzys z mionã KGHM Pòlsczi Kòper S. A., ma w Lubinie sedzbã direkcëji. 

Od 1945 r. je tu achtnione karno balôrzów "Zagłębie Lubin". 

Lëdztwò gardu: 79.716 mieszkańców.  

### Òbaczë téż
* Òficjalnô starna Lubina

### Galeriô

Òbrôzk:Lubin_Rynek_Ratusz.jpg|Rôtësz w Lubinie
Òbrôzk:Lubin30.JPG|Kòpôlniô kòpru w Lubinie, KGHM Pòlsczi Kòper
Òbrôzk:Lubin_Baszta_Głogowska.jpg|Głogòwskô Baszta w Lubinie
Òbrôzk:Lubin,_Pałac_Ślubów_-_fotopolska.eu_(232193).jpg|Gardowô biblioteka w Lubinie
Òbrôzk:Cuprum_Arena.jpg|Handlowô galerëjô  "Cuprum Arena" w Lubinie
Òbrôzk:Dialog_arena_3.jpg|Sztadion "Dialog Arena" klubu balôrzów "Zagłębie Lubin"
Òbrôzk:Lubin02.JPG|


## Bùtnowë lënczi

Kategòrëjô:Dólnoszląsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Legnica

thumb|left|250px

**Legnica** (cz. *Lehnice*, miem. *Liegnitz*) - to je gard w dólnoszląsczim wòjewództwie.  Legnica je gardem na prawach krézu ë stolëcą legnicczégò krézu.

Kategòrëjô:Dólnoszląsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Polkowice

**Polkowice** (, miem. *Polwitz*, *Heerwegen*, szl. *Polkowicy*) - to je gard w dólnoszląsczim wòjewództwie. Polkowice je stolëcą polkowicczégò krézu.
Kategòrëjô:Dólnoszląsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Ząbkowice Szląsczé

**Ząbkowice Szląsczé** (pol. *Ząbkowice Śląskie*, miem. *Frankenstein*) - to je gard w dólnoszląsczim wòjewództwie. Gard Ząbkowice Szląsczé je stolëcą ząbkowicczego krézu ë mô apartné ùrzãdë dlô gardu ë wsowi gminë.

Kategòrëjô:Dólnoszląsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
MediaWiki

300px|right|Logo MediaWiki
**MediaWiki** to soft-wôra Wikipedijë. Napisanô w PHP na licencëji GNU GPL, brëkùjącô do bazë dostónków nëkù MySQL.

* **[http://www.mediawiki.org/ Domôcô starna ùdbë]**

Kategòrëjô:Soft-wôra
The Offspring

**The Offspring** je punk rockòwé karno z Garden Grove, California, chtërne charakterizëją socjalno kriticzné jakno ë baro reflesjiné tekstë. Pòwstało òno w 1984 rokù w Garden Grove, California z jinicjatiwë Dexter Holland (spiôw/gitara), Noodles (gitara), Greg K. (basowô gitara) ë Ron Welty (perkùsëjô).

## Diskògrafijô
### Sztudijné platë
* 1989/1995: *The Offspring* (Nemesis, 1989/Nitro, 1995)
* 1992: *Ignition* (Epitaph)
* 1994: *Smash* (Epitaph)
* 1997: *Ixnay on the Hombre* (Columbia)
* 1998: *Americana* (Columbia)
* 2000: *Conspiracy of One* (Columbia)
* 2003: *Splinter* (Columbia)
* 2008: *Rise and Fall, Rage and Grace* (Columbia)

### EP
* 1991: *Baghdad* (Nemesis)

### Platë live, zestôwczi, znowienia
* 2005: *Greatest Hits* (Columbia)

### Filmë
* 1999: *Americana* (Sony)
* 2000: *Huck It* (Sony)
* 2005: *Complete Music Video Collection* (Sony)

## Bùtnowé lënczi
* The Offspring - domôcô starna

Kategòrëjô:Punkòwé karna
Uniejów

**Uniejów** (kasz. *Ùniejów*) - to je gard w łódzczim wòjewództwie.
thumb|left|250px|Uniejów
## Pòłożenié
Geògrafné kòòrdinatë:51°58'12" N 18°48'01" E

## Òbaczë téż
*Domôcô starna gardu

Kategòrëjô:Łódzczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Berlëno

**Berlëno** (miem. *Berlin*) je nôwikszi gard ë stolëca Miemiecczi Federacëjny Repùbliczi na prawie landu, je ùsadłe nad rzéką Sprewą. Leżi blós 70 km òd greńcë z Pòlską. 

## Historëjô
Założony w IX s. òb słowiańsczé plemiona (gard Kòpanica, dzys dzél Berlëna Köpenick) ë òpisóny łacënsczim mionã Berolina. W swòji historëji bëł pôrã razy stolëcą rozmajitëch miemiecczich państw: Branderbùrsczi Marchëji, Królestwa Prus, òd 1864 bëł stolëcą Nordowòmiemiecczé Zrzeszë, a òd 1871 sparłãczonëch Miemiec - piérwi jakò czezerstwa, pózdni repùbliczi.

## Galeriô

Berlin-vom Funkturm-08-Stadt-2006-gje.jpg
Berlin Aussichten vom Dom asv2023-02 img04.jpg
Berlin-Gedaechtniskirche-20-2016-gje.jpg
Berlin-Kurfuerstendamm-226-Kranzlereck-2016-gje.jpg
Berlin-Kurfuerstendamm-130-Nr 29-Udo Walz-2016-gje.jpg
2005-10-26 Brandenburger-Tor.JPG
Berlin-Potsdamer Platz-24-Bahntower nachts-2006-gje.jpg
Berlin-Potsdamer Platz-36-Mauerelement-2016-gje.jpg
Berlin-Reichstag-14-2016-gje.jpg
Berlin-Hauptbahnhof-12-2016-gje.jpg
Berlin-Hauptbahnhof-76-2016-gje.jpg


Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi
Kategòrëjô:Ùzémczi artiklów
Van Halen

**Van Halen** je hard rock karno z Pasadena, California. Pòwstało òno w 1974 rokù z jinicjatiwë David Lee Roth (spiôw), Edward Van Halen (gitara), Michael Anthony (basowô gitara) ë Alex Van Halen (perkùsëjô).

## Nôleżnicë
* David Lee Roth:  spiôw (1974-1985)
* Gary Cherone:  spiôw (1996-2000)
* Sammy Hagar:  spiôw (1985-1996, 2004-)
* Edward Van Halen:  gitara
* Michael Anthony:  basowó gitara
* Alex Van Halen:  perkùsëjô

## Diskògrafijô
### Sztudijné platë
*1978: *Van Halen* (Warner Bros.)
*1979: *Van Halen II* (Warner Bros.)
*1980: *Women and Children First* (Warner Bros.)
*1981: *Fair Warning* (Warner Bros.)
*1982: *Diver Down* (Warner Bros.)
*1984: *1984* (Warner Bros.)
*1986: *5150* (Warner Bros.)
*1988: *OU812* (Warner Bros.)
*1991: *For Unlawful Carnal Knowledge* (Warner Bros.)
*1995: *Balance* (Warner Bros.)
*1998: *Van Halen 3* (Warner Bros.)

### Platë live, zestôwczi, znowienia
*1993: *Live: Right Here, Right Now* (Warner Bros.)
*1996: *The Best of Van Halen* (Warner Bros.)
*2004: *The Best of Both Worlds* (Warner Bros.)

### Filmë
*1986: *Live Without a Net*
*1993: *Live: Right Here, Right Now*
*1996: *Video Hits, Vol. 1*

## Bùtnowé lënczi
*Van Halen - domôcô starna

Kategòrëjô:Rockòwé karna
Na latowiskù

**Na latowiskù** - to je titel pòlsczégò kòmiksu *Na wczasach* Janusza Christë (seria *[[Kajkò i Kòkòsz]]*) w kaszëbsczim wëdanim.

## Bùtnowé lënczi
*''Kajko i Kokosz – Na wczasach''

Kategòrëjô:Lëteratura
Wikimedia

[thumb|right|Logo Wikimedia ùsôdzoné przez [m:User:Neolux|Neoluxa]]
**Fùndacëjô Wikimedia** je òrganizacëją stwòrzoną dlô dozéraniô projektów òpiartëch na deji WikiWiki. Je òrganizacëją ôrtu non-profit, zaregistrowóną wedle prawa krôju Florida, a ji jistnienié òstało òficjalno ògłoszoné przez Jimbo Wales'a 20 czerwińca 2003 rokù. Miono Wikimedia zabédowôł na diskùsjowim karnie Wikipedijë w strumiannikù 2003 rokù Sheldon Rampton. Kąsk pózdni Wikipedista Daniel Mayer zarejegistrowôł domenë http://wikimedia.org/ ë http://wikimediafoundation.org/ na ùżiwk Wikimedijë.

## Bùtnowé lënczi
* Serwis Fùndacëji Wikimedia
* Ogłosë w sprawie Fundacëji Wikimedia (pò anielskù)
* Stowôra Wikimedia Polska (pò kaszëbskù) - wspierô téż kaszëbsczé ùdbë (narô blós le Wikipëdijã)

Kategòrëjô:Wikimedia
Stowôra Wikimedia Polska

90px|right**Stowôra Wikimedia Polska** - to stowôra, jakô mô za zgrôw reprezentacëjã ë wpieranié ùdbów Fundacëji Wikimedia, a téż dzejanie dlô rozwiju spòlëzne sparłączoni wkół tëch ùdbów. Stowôra òstała zaregistrowônô 15 lëstopadnika 2005 rokù w Òbéńdowim Sądze Łódz-Strzódgard ë wpierô téż sztautowò kaszëbską Wikipedijã.

## Bùtnowé lënczi
* ''Wikimedia Polska'' -  Przédnô starna

Kategòrëjô:Wikimedia
R. L. Burnside

[thumb|right|R.L. Burnside na kòncerce w Crystal Ballroom w [Portland, Oregon]]
**R. L. Burnside** (prôwdzéwié: *Robert Lee Burnside*, ùr. 23 lëstopadnika 1926 rokù w Oxford, Mississippi, USA a ùmôrł  1 séwnika 2005 rokù w Memphis, Tennessee) - jeden ze slédnych wiôldzich bluesowëch mùzykańtów z  Deltë Mississippi.

## Biografijô

Burnside ùrodzëł są w rokù 1926  w nordowi  Delce Mississippi. Grac na gitarze ùcził sã m.jin. ù Freda McDowella. Wiôldżi cësk na jegò sztél miele John Lee Hooker, Lightnin' Hopkins ë Muddy Waters. Burnside żëł w Chicago ë Memphis nigle zamieszkôł w 1959 w swòji tatczëznie Mississippi, dze òtemknął karczmã w chtërni grôł swòjegò bluesa. Króm tegò gbùrził, òbrôbiając bawełnã, ë przëdôwôł domôcą Whiskey.

Pierszą platã nagrôł Burnside w 1966 rokù, jak ju bëł 40 lat stôri, zarô pò tim jak pòznôł sã z badérą fòlkloru George'm Mitchell'em . W 1979 miôł swòje pierszé gòstné pòkôzczi, w tim téż w Eùropie. Warkòwim mùzykańtã òstôł dopiérze w 1991 rokù - tedë òprzestôł ju wicy gbùrzëc.

## Diskògrafijô
* 1993 *Bad Luck City*
* 1994 *Too Bad Jim*
* 1994 *Mississippi Delta Blues Vol. 2 - Blow My Blues Away*
* 1996 *A Ass Pocket of Whiskey*
* 1997 *Mr. Wizard*
* 1997 *Acoustic Stories*
* 1997 *Mississippi Blues*
* 1997 *Sound Machine Groove*
* 1998 *Rollin' Tumblin*'
* 1998 *Come On In*
* 1999 *My Black Name A-Ringin*'
* 2000 *Wish I Was In Heaven Sitting Down*
* 2000 *Mississippi Hill Country Blues*  (nagrania z: 1967, 1980 ë 1982 rokù - realizacëjô: 1984, jakno Swingmaster 2201)
* 2001 *Raw Electric 1979-1980*
* 2001 *Giants of Country Blues Guitar - Volume 2*
* 2001 *Well Well Well*
* 2001 *Burnside on Burnside*
* 2003 *Going Down South*
* 2003 *No Monkeys on This Train*, (nagrania z: 1979-1980, 1992 ë 1994)
* 2003 *First Recordings* ( nagrania z 1960-tech lat)
* 2003 *Burnside's Darker Blues*
* 2004 *A Bothered Mind*

## Bùtnowé lënczi
* R.L. Burnside w wëdowiznie Fat Possum

Kategòrëjô:Blues
Fat Possum Records

**Fat Possum Records**  - platowô wëdowizna z Oxford, Mississippi,  założonô w 1992 rokù  przez Matthew Johnson'a.  Specjalizëjë òna sã  òsoblëwié blusã z nordowi Deltë Mississippi. Tuwò wëdiwôlë swòje platë m.jin. R. L. Burnside, Junior Kimbrough  czë T-Model Ford. Z rozwijã wëdowiznë naczãle dochôdac do programë młodzi wëkònôwôczë jak na przëmiôr Heartless Bastards ë The Black Keys.
Platë Fat Possum rozprowôdzô samòstójna platowô wëdowizna Epitaph Records. 

## Film
* 2003 *You See Me Laughin':  The Last of the Hill Country Bluesmen*.

## Bùtnowé lënczi
* Domôcô starna wëdowiznë

Kategòrëjô:Platowé wëdowizne
Kategòrëjô:Blues
Miesądze Kordylewsczégò

**Miesądze Kordylewsczégò** – pichowë blónë, chtërne są w libracëjnych môlach òrbitë Miesądza. Òbiegają òne Zemiã w juwerny czas co Miesądz. Nalôzłé przez pòlsczégò astronóma Kazmiérza Kordylewsczégò w 1961 rokù.
Aùstralëjô (kòntinent)

thumb|250px|Australëjô na karce swiata
thumb|250px|Satelitarni odjimk Australëji
**Aùstralëjô** je nômiészim z kòntinentów Zemi, jegò wiéchrzëzna (razã z Tasmanią ë òstrowama w blëze) je 7,7 mln km2.

## Geògrafné pòdôwczi
* **Pôłnikòwi rozskòczënk:** 3200 km 
* **Równoleżnikòwi rozskòczënk:** 4000 km
* **Wiéchrzëzna:**
** òglowô: 7&nbsp;686&nbsp;850 km²
** ląd: 7&nbsp;617&nbsp;930 km²
** wòda: 68&nbsp;920 km²
* **Długòta strądôw:** 25&nbsp;760 km
* **Nôniższi môl:** Jezero Eyre: -15 m
* **Nôwëższi wëszéńc:** Mount Kosciuszko: 2&nbsp;229 m

## Pòłożenie
Aùstralëjsczi kòntinent je na pôłniowi ë pòrénkòwi półkùglë, midzë 11 ë 39 gradã pôłniowi geògrafny szérzë ë midzë 113 ë 153 gradã pòrénkòwi geògrafny długòtë. Òkrążają gò dwa òceanë: òd nordë ë pòrénkù Spòkójny a òd pôłniô ë zôpadu Jindijsczi. Ni mô sparłãczeniô z jinszima kòntinentama.

Niechtërny do Australëji zarechòwëwają téż drëdżi wedle wiôlgòscë òstrów Nowô Gwinejô (wiéchrzëzna 785 tys. km²), bò je òn téż na nym sómym kòntinentalnym pòdstôwkù.

Z blëze Australëjô wëzdrzi za òwalã, ze chtërnégò wërzniąté są dwa dzéle: Hôwinga Karpentaria ë Australëjskô Wiôlgô Hôwinga. Òs negò òwalu przëkëwô sã wnetka ze Zwartnikã Kòzorożëca.

## Geòlogòwé leżnoscë
Aùstralëjô bëłô przódë dzélã superkòntinentu Gondwanë. Dzysdniowi wëzdrzatk nadała jeji kaledońskô òrogeneza, chtërna sparłãczeła dwa nôstorszë elementë jeji geòlogòwej bùdacëji, pôłniową ë nordową kristalową tôrczã ë hercynską òrogenezã, cziej wëpiãtrzeniu pòddôła sã geòsënklina zdzejóna w paleòzojikù w pòrénkòwim dzélu kòntinentu. Alpejskô òrogeneza sprawiła rësznotã westrzód Wòdodzéłowich Gór. Òbniżenié równi wòdë òceanu w plajstocenie pòzwolëło na przecygã roscëniznë, zwiérzów ë lëdzy z nordy (choc nié bëło lądowëgò sparłãczenia z Azëją), a w rezultace do òddzélenia Nowi Gwineji ë Tasmanii.

Sztrukturalne jednote:
* Zôpôdnoaùstralëjskô Wlëga je w zôpôdnim dzélu kòntinentu. Je ùsadzonô z dwóch wlëg (Wlëga Carnavon ë Wlëga Perth), chtërne mają wiôldżą ùbitosc ùsôdów. Òd Aùstralëjscziej Platformë òddzelô ją systema òbsuwków ò czierënkù nordowo-pôłniowim.
* Nôwikszą ë nôstôrszą sztrukturalną jednotą je Aùstralëjskô Platforma chtërna zajëmô wnetka cawną zôpôdną ë westrzédną Aùstralëje. Skłôdô są òna z cziles kristalowich tôrczów (nôwiksze to Tôrcz Kimberley ë Tôrcz Yilgarn) òddzelonych òd se wlëgama, z chtërnych nôwiksze to Wlëga Cannings ë Wlëga Nullarbor.
* Bùdacëjë Górów Flindersa wzãłë sã zez zjadrzëca w paleòzojikù stôrszich ùsôdnych kamiznów, chtërne zbierałe sã w jistniejącą tuwò wczasni geòsënklina Adelaide.
* Wlëgë Strzédnoaùstralëjsczie są midzë bùdajëcama Wiôldżich Wòdodzélowich Górów a Aùstralëjsczią Platformą ë Bùdacëjama Gór Flindersa. W skłôdze jednote je m.jin. Wlëga Karpentaria, Wiôlgô Artezëjskô Wlëga ë Wlëga Murray. W mezozoikù bëł to môl òbsadzony przez mòrze. Wlëgłe wëdżiãce kamiznowich lég bëło żëczne pòwstowôniu wlëg artëzejsczich wòd.
* Bùdacëjë Wiôldżich Wòdodzélowich Gòròw ë Tasmanii pòddôwałe sã gùbowaóniu w kaledonscziej ë herecynscziej òrogeneze, towarzëłë jima wùlkanowe rzôdzëzne. Zldzënie bëło w karbònie ë permie.

*
Kategòrëjô:Geògrafijô