Dąb

**Dąb** - /z łac. Quercus/-  ôrt lëscastëch drzewów. Drzewò chtërne żëje strzédno w zależnosce òd jegò gatunkù òk. 300-400 nawetka 700 lat. Przënôlégò do rodzënë bùkòwatëch. Przënôleżi do negò òk. 200 zortów spòtikónëch nôczãscy w razny conie na nordowi półkùli  a téż w wëższich dzélach górów tropikòwi conë.  Dąb rozrôstô sã do ògromné miarë. Stôri òkazë są chronioné jakò pomniczi nôtërë.                                                                                                                                                    Tipòwi gatunk to dąb szëpùłkòwi.

thumb|Dąb Chrzescëjanów
thumb|Brzôd dãbù żôłãdze
thumb|Dąb szëpùłkòwi
thumb|Kwiatostónë (Quercus coccinea)
thumb|Lëst  dãbù szëpułkòwégò

## Mòrfòlogiô

	
* Pãczczi – zgrupkòwóné pò pôrã na kùńcu gałãzy
* Lëste – w niechtërnëch zortach òpôdają na zëmã a ù jinszich są prawie na òpak, zëmòzeloné np. dąb kòrkòwi,  dąb òstrolëstowi.  Są téż nawetka  drzéwiãta co mają lëstczi piłkòwóné abò ząbkòwóné.
* Kwiatë – rozdzelnoôrtowé. Roscënë są wiatroparzënowé. Chłopsczi kwiatë są pòzebróny w kòtczi a z białkòwsczégò ôrtu są pòjedinczé. 
* Brzôd – orzechë dãbù są nazwóné żôłãdzama i są ùłożoné w szôlce, gãsto przëkrité łëzgama.

## Zortë dzëkò rosnącé w Pòlsce

* dąb bùrgùndcczi 
* dąb bezszëpùłkòwi
* dąb czerwiony 
* dąb òmszałi 
* dąb szëpùłkòwi

## Zastosowanié

* Òzdobnô roscëna – dłùgòwicznô, aleje dãbòwé
* Léczniczô roscëna – kòra niëchtrnëch zortów je dzélkã zélnëch mieszónków, jesz jinszi są miodnëma roscënama
* Drewno – òd dãbù je cãżczi i cwiardi. Z negò chãtno są przërëchtowùje méble i je szerok wëkòrzëstiwóny  w bùdowiznie; Wëkòrzëstiwóny w bednarstwie.
* Kòra – je wëkòrzëstiwónô do dżerbòwaniô skórów
* Brzôd, żôłãdze – wëkòrzëstiwóné jakno jôda dlô zwierzãtów.
* Magicznô roscëna – wierzenié w lecznicze mòce, co bë ùzdrowic bòlejącé zãbë i gardło /,, Pòwiédz że mi, pòwiédz mój kòchóny dãbie, jaczim spòsobã léczëc zãbë w mòji gãbie”/.

## Kùlturowi  znaczënk
Długòwiecznosc i machtny wëzdrzatk dãbów òd stalatów robiłë na lëdzach wiôldżé wrażenié. Stôré òkazë tczóné bëłë jakno bóstwò bez wikszosc pierwòsznëch lëdów Eùropë. Przódëczasny Rzëmióne i Grecë  wierzëlë, że dąb je sedzbą jich nôwëższich bóstwów –Jowisza i Zeùsa.  Dlôte téż Rzëm wińcowôł swojich nadzwëczajnëch obëwateli za zasłëdżi  /zawdzãczi /wińcã z dãbòwëch lëstów.

Niechtërne lëdë ùwôżałë dãbë za drzewa – przepowiëdzene. Na spòdlim jich pòzdrzatkù przepòwiôdôno òbrodzôj i wiodro. 
Westrzódka germańsczich lëdów, dąb pòswiãcywóno bògù bùrzów – Thornowi. Ù Słowión i celticczich lëdów,  kùltowé môle bëłë kòl starëch dãbòwëch drzewiszczów. Na dodôwk Celtowie wkłôdelë do grobów zmarłëch gałãze tegò drzewa. 
Wiele môlowëch pòzwów  pòchòdzy òd dãbù.

## Dąb w erbach,  òdznaczeniach i na mònetach
Céch żôłãdzów i dãbòwëch wietewków je czãsto w królewsczich i ricersczich erbach òd strzédnowiecza. Stosowóny je téż w wòjskòwëch emblematach. Béł òznaką sëłë, mòcë, sławnoscë i prawòtë.  Dãbòwé lëste są ùmôlnioné na dzysészich, pòlsczich, groszowëch mònetach.
## Znóné dãbë

**Pomniczi nôtërë:**
* Dąb Bartek kòl Zagnańska
* Dąb Barzyńsczégò w Kadënach
* Dąb Beczka w Białowiesczé Pùszczë
* Dąb Bògùsława X w Wkrzańsczé Pùszczë
* Dąb Chrobri kól wsë Piotrowice

**Òbôczë téż**
* Czôrny dąb
* Dąb pamiãcë
* Papiesczi dąb

## Przëpisë

 
# Jan Macků, Jindrich Krejča, Apoloniusz Rymkiewicz: Atlas roślin leczniczych. Wrocław [etc.]: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1989. ISBN 83-04-03281-3.
# Adam Paluch "Zerwij ziele z dziewięciu miedz", Wrocław 1989r., str. 140
# Marek Żukow-Karczewski, Dąb – król polskich drzew, "AURA", nr 9/1988 r.
# Praca zbiorowa: Oxford – Wielka Historia Świata. Cywilizacje Europy. Anglia – Słowianie. Cywilizacje Australii i Oceanii. Papuasi. T. 13. Poznań: Polskie Media Amer.Com, 2006, s. 71-72. ISBN 83-7425-368-1.
# Monety Rzeczypospolitej Polskiej 1923-1939. W: Ilustrowany katalog monet polskich. Warszawa: KAW, 1977, s. 17. Przewodnik do oznaczania roślin
# Józef Rostafiński ,Olga Seidl : Przewodnik do oznaczania roślin, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne,  Warszawa 1962, s. 249,273.
# Harry Garms : Rośliny i zwierzęta Europy-przewodnik, Res Polona, Gdańsk 1995, s. 23. ISBN83-7071-144-8.
# www.drzewapolski.pl

## Bùtnowé linczi

* Puszcza Białowieska – Dęby. 
* Dęb z Kolomeskogo 600 rokow.

Kategòrëjô:Bòtanika