Gdiniô

**Gdiniô** (téż: **Gdinnô**, **Gdina**; we zdrojach: *Gdinam* 1253 (kòpijô); *Gdinno* 1362 (kòpijô); *Gdynyno* 1365; *Gedingen* 1400; *Gdingen* 1414 (kòpijô); *Gdinino* 1534; *Gdigna* 1570; *Gdynina* 1583; *Gdynge* 1749; *Gdingen* kòl 1790; *Gdingen* 1879, *Gdynia* 1879; *Gdynia, niem. Gdingen* 1881; *Gdynia, niem. Gdingen* 1921; *Gdynia Gdingen* 1925; *Gdynia,-i* 1980 ; *Gdinjô* (Cenôwa), *Gdiniô* (Lorentz, Zëchta), *Gdinnô* (Lorentz), *Gdina* (Lorentz); pòl. *Gdynia*, miem. *Gdingen*, 1939-1945 *Gotenhafen*) je dredżim nôwëkszim gardã całowno pòłożonëm na Kaszëbsczéj zëmë. Gard z wiôlgą hôwingą nad sztrądã Bôłtu, pòłożony w Pòrénkòwi Pòmòrsce. Razã z Gduńskã ë Sopòtã twòrzi aglomeracëjã zwóną Trzëgard. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 1.414 lëdzy, w tim gardë, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù.

Je nôwikszim gardã pòlsczim, jaczi nie je stolëcą wòjewództwa.
thumb|250px|Swiãtojańskô
thumb|250px|Fòntana,Kòscuszkòwsczi plac

[thumb|[Sea Towers – drëdżi nôwëższi chmùrnik w nordòwi Pòlsczi]]
## Pòłożenié
Geògrafné kòòrdinatë: szérzô - 54°32' N, dôłgòta - 18°32' E.

Òd 1999-gò rokù Gdiniô mô sztatus gardu na prawach krézu w Pòmòrsczim wòjewództwie.

## Pòdôwczi
* Lëdztwò: 248 767 mieszkańców
* Wiéchrzëzna: 135 km²
* Budżetowé wzątczi (2004 plan): 467,3 mln zł
* Budżetowé wëdôwczi (2004 plan): 469,0 mln zł

## Historëjô

* X stolaté - rëbackô wnôżëna
* 1253 - Pierszô zmiónka o wsë *Gdinam*
* 1637 - Pierszé zaslubinë Pòlsczi z mòrzã w Redłowie na czesc króla Władisława IV ë jegò mòrsczi pòliticzi 
* 10 gromicznika 1926 r. - Nadanié gardnëch prawów
* séwnik 1939 - wzãcé gardu przez Miemców (1939–1945 - *Gotenhafen*)
* w nocë z 18 na 19 gòdnika 1944 rokù anielsczé bómbówce pòtłëkłë bómbama òkrãtowniã i pòrt w Gdinie 
* 28 strëmiannika 1945 r. - Wëzwòlenié gardu
* 11 czerwińca 1987 - Papież Jan Paweł II tu rzekł: „Drodzy bracia i siostry Kaszubi! Strzeżcie tych wartości i tego dziedzictwa, które stanowią o waszej tożsamości” http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/1987/documents/hf_jp-ii_hom_19870611_gente-mare_pl.html. (csb:„Drodżi Bratowie i Sostrë Kaszëbi! Strzeżëta tëch wôrtnotów i ti spôdkòwiznë, chtërné znaczą ò Waji juwernoce”).

## Słôwny lëdze sparłãczëne z gardã
[thumb|250px|[Antón Ôbram, Kaszëbsczi Plac]]
[thumb|250px|Krziże pò [gòdnikù 1970]]

* Antón Ôbram (1869-1923) 
* Baduszkowa Danuta 
* Borchardt Karol Olgierd 
* Brzeski Maciej 
* Cegielska Franciszka
* Dąbek Stanisław 
* Demel Kazimierz 
* Gall Iwo 
* Jastak Hilary 
* Jurkiewicz Kazimierz 
* Krauze Augustyn 
* Kwiatkowski Eugeniusz
* Maciejewicz Konstanty
* Mężnicki Witold
* Marión Mòkwa 
* Jan Mòrdawsczi
* Orlicz-Dreszer Gustaw 
* Justyna Plutowska
* Polkowski Bolesław 
* Prohaska Włodzimierz 
* Radtke Jan 
* Remiszewska Teresa 
* Romanowski Bolesław 
* Rummel Julian 
* Sieradzki Juliusz 
* Sokół Franciszek 
* Stankiewicz Mamert 
* Suchanek Antoni 
* Śmidowicz Jan 
* Teliga Leonid 
* Unrug Józef 
* Wenda Tadeusz 
* Zaruski Mariusz 
* Zegarski Teofil
* Żeromski Stefan

## Stôrodôwnotë

* Westrzódgardzé
** Parafialny kòscół p.w. NMP Królewi Pòlsczi w Gdini, dar. Świãtojańskô 
** Klôsztor Zgromadzeniegò SS. Miłoserdza św. Wincentegò a Paolo, dar. Stôrowiejskô 2
** Bùdink Òbeńdowégò Sądu, pl. Kònstitucëji 5
** Bùdink Pòlsczégò Bankù, dar. 3 Maja 25/10 Gromicznika 22-22
** Ôbram'ów Chëcz, dar. Stôrowiejskô 30
** Szredr'ów Chëcz, dar. Stôrowiejskô 10 a z kòl 1914 r. 
** Chëcz wójta Radtkegò, dar. 10 Gromicznika 2 
** Dworzec Morski, dar. Polska 1
* Kamiannô Góra
** Hotel "Polska Riwiera", dar. Zawiszy Czarnego 1
** Willa "Szczęść Boże", dar. I Armii Wojska Polskiego 6 
* Chiloniô
** Willa z 1931 r., dar. Chylońska 112 a 
* Òrłowò
** Dôwny zajazd Adlerówka, dar. Orłowska 7 
** Dôwny Dom Kuracyjny, dar. Orłowska 2 
** Willa "Weneda", dar. Przebendowskich 1
** Pensjonat "Gryf", dar. Przemysława 6
** Zespół dworsko-parkowy Mały Kack
** Ddôwnô osada rzemieślnicza Mały Kack
** Zespół pałacowo-parkowy Kolibki
* Òksëwié
** Zespół dôwny wsë z kòscołã sw. Michała Archanioła
* Grabówk
** Zespół budynków dawnej Szkoły Morskiej, obecnie Akademii Morskiej
* Wiżawa Sw. Maksymiliana
** Willa, dar. Tetmajera 1
* Wiôldżi Kack
** Zespół dôwny wsë Wiôldżi Kack z kòscołã sw. Wawrzińca

## Partnersczé gardë
Gdiniô je partnersczim gardãhttp://www.gdynia.pl/bip/wspolpraca/5946_6634.html

## Bùtnowé lënczi
* Agùstin Krauze
*https://www.gdynia.pl/spoleczenstwo,7580/dzik-w-wielkim-miescie,527232
*Gdynia w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
*Stôrodôwnotë

## Òbaczë téż

* Gduńsk
* Sopòt
* Òstrzódk Kaszëbskò-Pòmòrsczi Kùlturë
* Kategòrëjô Gdiniô w Katalogù ODP

Kategòrëjô:Kaszëbë
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Gdiniô