Estoniô

**Estoniô** (est. *Eesti*; òficjalnô pòzwa: Repùblika Estonie, est. *Eesti Vabariik*) – państwò w nordowi Eùropie. Òd zôpadu i nordë (przez Fińską Hôwingã) mô przistãp do Bôłtëcczégò Mòrza i brzegòwą liniã ò długòscë kòl 3,794 km. Òd pôłniégò grańczi z Łotewskô a ód pòrénkù – z Ruskô (przez grańczné jezoro Peipus). Stolëcą i nôwikszim gardã je Tallinn. Na teritorium Estonie ò wiéchrzëznie 45,228 km² mieszczą sã 2,222 òstrowë. Etniczni Estończicë są lëdã fińsczégò pòchòdzeniô, kùlturowo blisczim do mieszkańców Finlandie, z chtërną Estoniô grańczi przez Bôłtëcczé Mòrze. 

Òd 2004 Estoniô nôleżi do NATO i Eùropejsczi Ùnie.

## Geògrafiô
### Pòłożenié
mały|Kôrta Estonie
Leżi w nordowò-zôpadnym dzélu Eùropë. Òd zôpadu i nordë (przez Fińską Hôwingã) mô przistãp do Bôłtëcczégò Mòrza. Grańczi z Łotewskô òd pôłniégò i Ruskô ód pòrénkù.

### Wiéchrzëzna
mały|Satelitarny òdjimk Estonii
*całownô: 45,228 km²
*wiéchrzëzna lądu: 42,388 km²
*wiéchrzëzna wòdów: 2,840 km²
*môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 133.

### Lądowé grańce
*òglowô długòsc wszëtczich grańców: 657 km
*państwa, z jaczima mô grańce: Łotewskô 333 km, Ruskô 324 km

### Brzegòwô liniô
3,794 km (przistãp do Bôłtëcczégò Mòrza)

### Klimat
Klimat przechódny midzë ùmiarkòwónym kòntinentalnym i ùmiarkòwónym mòrsczim, z łagódną zëmą i chłodnym latã. Wiôldżi cësk na klimat mają atlanticczé cyklonë. Z przëczënë bliskòscë mòrza sërosc lëftu je wiedno wësokô.

### Ùsztôłcenié terenu
Zdrzącë na ùsztôłcenié terenu, Estoniô je krajem płasczim. Mô baro długą brzegòwą liniã wedle Bôłtëcczégò Mòrza z wiãcy jak 2 tës. òstrowów. Nôwiãkszé z nich to Saaremaa ò wiéchrzëznie 2,673 km²  i Hiiumaa (989 km²). 

### Wësokòsc terenu
mały|Widoczi z górë Suur Munamägi
*strzédnô wësokòsc: 61 m. n.r.m.
*nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Bôłtëcczé Mòrze)
*nôwëższi czëp: 318 m. n.r.m. (Suur Munamägi)

### Gruńtë wedle ùżiwaniô
*rolné gruńtë 22,2% (w tim 14,9% òrnëch gruńtów)
*lasë: 52,1%

## Lëdze i spòlëzna
### Pòpùlacjô
*wielëna lëdztwa: 1,251,581  (na lëpińc 2017)
*môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 158.
### Etniczné karna
mały|Estończicë 
Estończicë 68.7%, Ruskòwie 24.8%, Ùkrajińcë 1.7%, Biôłorusënowie 1%, Fini 0.6%, (wôrtoscë szacowóné na 2011)

### Jãzëczi
estońsczi (òficjalny) 68.5%, rusczi 29.6%, ùkrajińsczi 0.6%

### Religijné karna
prawòsławié 16,2%, lëtërstwò 9,9% (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2011)

### Ùrbanizacjô
mały|Panorama Tallina
*mieskô pòpùlacjô: 67,4% (w 2017)
*wikszé miesczé westrzódczi: Tallinn (stolëca) – 426,538 mieszkańców, Tartu – 93,124, Narwa – 57,130

## Pòliticzny system
*òficjalnô pòzwa: Repùblika Estonie (est. *Eesti Vabariik*)
*pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika
*stolëca: Tallinn 
*czasowô cona: UTC +2
*państwowé swiãto: 24 gromicznika – Dzéń Samòstójnotë
*nôrodny himn: „Mu isamaa, mu õnn ja rõõm” (*Mòja tatczëzno, mòja radosco i szczescé*)
Òbrôzk:US Navy band - National anthem of Estonia.ogg

### Wëkònôwczô władza
* pezydent Kersti Kaljulaid (òd 10 rujana 2016)
* premier Jüri Ratas (òd 23 lëstopadnika 2016)

### Ùstawòdôwczô władza
jednojizbòwi parlament *Riigikogu* (101 nôleżników na sztërëlatną kadencjã)

## Przëpisczi

## Bibliografiô
* Estoniô w „The World Factbook”

## Bùtnowé lënczi