open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eumhun

**Eumhun** to òdczëtanié zwãkù (*eum*) ë znaczeniô (*hun*) hanji (chińsczégò znakù). W dzysdniowim kòrejańsczim, czede hanja zjôwiô sã jakò słowò abò jegò dzél, je wiedno òdczëtiwóny ji zwãk. Abë zrozmiec sóm znak, słowôrze ë szkòłowé ùczbòwniczi pòdôjã nie blós zwãk a téż znaczënk. Baro czãsto słowò abò słowa w znaczënkù są słowama kòrejańsczi a nié chińsczi rodowiznë.

Na przëmiôr, znak 愛 w słowôrzach dolmaczony je jakno *sarang ae* (사랑 애 w hangeulu), ga *sarang* òznoczô *lubòta* (znaczënk słowa) a *ae* jegò zwãk. Znak 人 czëtô sã *saram in* (사람 인), ga samò *saram* òznôczô *òsoba* a *in* to zwãk negò znakù. Czede dwa znaczi są razã ë robią jedno słowò 愛人, czëtô sã je *aein* (애인; pò kaszëbskù czëtôj "aj-in"), a òznôczô to mùlka (*lubòta* + *òsoba*).

Kategòrëjô:Kòrejańsczi jãzëk
Szpańskô

**Szpańskô** (*España*) je państwò w Zôpadny Eùropie. Je nôleżnikã Eùropejsczi Ùniji ë NATO. Aùtonomicznëmi dzélami Szpańsczi są Aragoniô, Galicëjô, Katalońskô, Kraj Basków i Kanarijné Òstrowë. Stolëcą Szpańsczi je Madrit. Szpańskô je kònstitucyjną mònarchią, ë królã je Filip VI z dinastii Bùrbònów.

## Bùtnowé lënczi

* Official tourism portal for Spain
* Weather forecast for Spain

Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa
Niemieckô

**Niemieckô**, **Niemcë** abò **Miemcë**, Federalnô Repùblika Niemiec (niem. *Deutschland, Bundesrepublik Deutschland, BRD*) je państwã w zôpadny Eùropie ë dzélã Eùropejsczi Ùniji. 

Miemcë przez stalata bëlë zgrôwny do rozrëmieniô. Ich sparłãczëł w 1871 rokù Otto von Bismarck.

## Historiô

* 843 – traktat w Verdun, pòwstanié Pòrénkòwòfrankijsczégò Państwa
* 962 – król Niemiecczi Otton I òstał kòrónowany na czezera rzimsczégò, pòwstało Swiãté Rzimsczé Césarstwò
* 1226 – polsczi ksążã Kónrôd I Mazowiecczi sprowadza Krzëżôków do Chełmińsczi Zemie.
* 1525 – hołd prësczi, slédny Wiôldżi Méster Albrecht Hohenzollern òstaje ksążã Prës
* 1701 – ksążã Fridrik I je kòrónowany na króla Prës
* 1804 – césôrz Francëszk II Habsburg kòrónuje sã na césarza Aùstrie (czedë Napoleon kòrónowoł sã na césarza Francësczi)
* 1806 – likwidacëjô Rzimsczégò Césarstwa przez Napoleona
* 1815 – pòwstanié Niemiecczégò Związku, pòd kòntrolą Aùstrie, po wòjnach Napoleońsczich
* 1848 – Zymk Lëdów, parlameńt Frankfurcczi chcëł zjednóć Niemcë i wëbrac Fridrika Wilhelma IV na césarza, ale ten òdmówił
* 1866 – wòjna austriacko-prëskô, pòwstaje Związk Nordowoniemiecczi, pòd kòntrolą Prës
* 1870 – wòjna francësko-prëskô, pòwstaje zjednóné Niemiecczi Czezerstwò, czezerem òstał Wilhelm I
* 1914 – Niemcë biorą ùdzél w I swiatowy wòjnie
* 1918 – rewolucëjô lëstopadnikowô, òbalenie césarza Wilhelma II, pòwstanié Weimarsczi Repùbliki
* 1922 – krëjamny ùkłôd midze Ruską a Niemcami w Rapallo
* 1925 – ùkłôd w Locarno z Francëją, Belgijską, Wiôlgą Britaniją i Italską w sprawie nienarëszalnosci zôpadny grańcy Niemiecczégò

* 1933 – Adolf Hitler òstał kanclerzem Niemiecczégò, pòwstanié III Rzeszy, pòwstały kòncentracëjne lagry, pierszy w Dachau
* 1934 – Hitler òstał *Führerem*, wódcą i kanclerzem Rzeszy
* 1938:  
** 12 strëmiannika – Anschluss Aùstrie
** 30 séwnika – ùkłôd w München w sprawie Czechosłowacëji, chtërna mioła òddac Pas Sudetów.
** 10 lëstopadnika – *Noc kriształowa* mòrd Żydów w nocy z 9 na 10 lëstopadnika
* 1939 – zajãcé całej Czechosłowacëji. Pakt Ribbentrop-Mołotow, midze Niemcami a Związkiem Sowiecczim
** 1 séwnika – agresjô na Polskã, zôczątk II Swiatowi Wòjnë.

* 1941 – òperacjô Barbarossa - niemieckô jinwazjô na ZSRR

Pò wiele biôtkach i samòbójstwã Hitlera Niemcë skapitulowały 8 maja 1945.

* 1949 – pòdzôł na Niemieckô Demòkratycznô Repùblikã i Federalnô Repùblikã Niemiec
* 1961 – pòstawienié Berlënsczi scany
* 1989 – ùpôdk Berlënsczi scany
* 1990 – Zjednónie Niemiecczégò

## Przëpisë

## Bùtnowë lënczi

Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa
*
Stôłpsczi kréz

thumb|
**Stôłpsczi kréz** (pòl. *powiat słupski*) – to je nôwikszim zemszczim krezã w zôpadnym parce pòmòrsczégò wòjewództwa z sedzbą w Stôłpsku.
* Wiéchrzëzna: 2303,98 km&sup2;
* Lëdztwò: 92 200
Hanja

**Hanja** (한자, 漢字; "znaczi Han") to kòrejańsczé miono dlô chińsczich znaków (hanzi). Dokładnie, miono to tikô sã blós tëch znaków, chtërne òsta zapòżëczony do kòrejańsczégò jãzëka a jich wëmòwô dopasowónô do kòrejańsczi. W procëmnoce do japòńsczich znaków kanji, hanja nie òsta ùprosconô ë ùtrzimô wëzdrzatk taczi jakno mają zwëkòwe chińsczé znaczi. *Hanja-mal* abò *[[hanja-eo]]* òznôczô słowa, chtërne mògą bëc zapisóne znakama hanja a *hanmun* òznôczô klasykòwe chińsczé pismiono, leno dzysdniowò słowò "hanja" czãsto tikô sã òbuch znaczeniów.

[center|thumb|300px|Słowò '''hanja''' zapisóne znakama hanja ë [hangeul]]

Kategòrëjô:Kòrejańsczi jãzëk
¡No pasarán!

**¡No pasarán!** (szpań. *nie przelezą!*) - parola rzekniãta òb Dolores Ibárruri Gómez (La Pasionara), w radiowi przimòwie 19 lëpinca 1936 rokù, na drëdżi dzéń pò zaczątkù faszistowsczi rëchawë a szpańsczi domòcé wòjnë. Brëkòwana òb czas ti wòjnë w latach 1936 - 1939 a téż dzysdniowò w òkòlim komùnistów ë anarszników.

Kategòrëjô:Szpańskô
Saint-Dié-des-Vosges

80px|left
mały|350px|right|Katédra
**Saint-Dié-des-Vosges** je gardã ë gminą we Francëji.

W 1999 rokù miôł 22 569 mieszkańców.

## Geògrafne pòdôwczi
right|100 px
* Wiéchrzëzna : 46,15 km2
* Pòłożenié : 48° 17'N ; 06° 57'E

## Historëjô
1507 : *Cosmographiae Introductio* (Martin Waldseemüller)

## Stôrodôwnotë ë turistné atrakcëje
* Katédra
* Klôsztor
* Kòscół Saint-Martin
* Kapela Saint-Roch
* Mùzeùm Pierre-Noël

## Infòrmatika
* Institut universitaire de technologie (IUT)

## Znóny lëdze z Saint-Dié-des-Vosges
mały|90 px|Jacques Augustin (1796)
* Vautrin Lud (1448-1527)
* Jacques Augustin (1759-1832)
* Jules Ferry (1832-1893), pòlitikôrz 
* Ferdinand Brunot (1860-1938)
* Fernand Baldensperger (1871-1958) 
* Ivan Goll (1891-1950), pisôrz, pòeta 
* Jacques Brenner (1922-2001)

## Partnersczé gardë
* Arlon (Belgijskô)
* Cattolica (Italskô)
* Crikvenica (Chòrwackô)
* Friedrichshafen (Miemieckô)
* Lowell (USA)
* Meckhe (Senegal)
* Ville de Lorraine (Kanada)
* Zakopane (Pòlskô)

## Bùtnowé lënczi

*  Òficjalnô starna gardu
*  Institut universitaire de technologie

Kategòrëjô:Gardë w Francji
Francëjô

**Francëjô** je państwã w Zôpadny Eùropie. Ji stolëcą je Pariz, ze znónym ùniwersytetem Sorbóna. 

* lëdztwò: 66,746,401 mieszkańców (2026)
* wiéchrzëzna: 547.026 km²

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa
Kategòrëjô:Francëjô
Dolores Ibárruri Gómez

[thumb|right|210px|Dolores Ibárruri Gómez, [1978.]]

**Dolores Ibárruri Gómez** - (ùr. 9 gòdnika 1895 Gallarta, zm. 12 lëstopadnika 1989, Madrit) szpańsczi pòlitik, wespółòrganizatorka Szpańsczi Kòmùnisticzny Partëji.

Je znóna pòd pseudonimã *La Pasionaria* ë bëła ùsôdzcą słôwny rzeczónczi: **[[No pasaran!|¡No pasarán!]]**.

Kategòrëjô:Szpańskô
Òjcze Nasz

### [[Kaszëbsczi jãzëk]]
mały|Jerozolëma, kòscel Pater noster, "Òjcze nasz" pò kaszëbskù
Òjcze nasz pò kaszëbskù
W kòscele *Pater noster* w Jerozolëmie je tôfla, a na ni "Òjcze nasz" pò kaszëbskù.

:Òjcze nasz, jaczi jes w niebie, 
:niech sã swiãcy Twòje miono, 
:niech przińdze Twòje królestwò,
:niech mdze Twòja wòlô jakno w niebie tak téż na zemi. 
:Chleba najégò pòwszédnégò dôj nóm dzysô
:i òdpùscë nóm naje winë, jak i më òdpùszcziwómë naszim winowajcóm.
:A nie dopùscë na nas pòkùszeniô, 
:ale nas zbawi òde złégò. 
:Amen.

### ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα
:Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς
:ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου·
:ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου·
:γενηθήτω τὸ θέλημά σου,
:ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς·
:τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον·
:καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφελήματα ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν·
:καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν,
:ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ.
:ἀμήν.

### Lingua Latina
mały|left|Pater Noster, cant gregorià
mały|400px|Òjcze nasz napisóné chińsczima znakama
:Pater noster, qui es in caelis
:sanctificetur nomen tuum;
:Adveniat regnum tuum. 
:Fiat voluntas tua sicut in caelo et in terra.
:Panem nostrum quotidianum da nobis hodie.
:Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris.
:Et ne nos inducas in tentationem, 
:sed libera nos a malo.
:Amen.

## Bùtnowé lënczi
* [Tôfla w [Jerozolëma|Jerozolëmie]]
* (csb)
* Florión Cenôwa:*Xążeczka dlo Kaszebov przez Wojkasena*, 1850 Gduńsk, s. 4 https://web.archive.org/web/20140811094302/http://www.polona.pl/item/672376/2/

Kategòrëjô:Religijô
Bùłgariô

**Bùłgariô** (téż: **Bùłgarskô**; bùłg. България, òficjalnô pòzwa: Repùblika Bùłgariô, bùłg. *Република България*) – państwò w pôłniowòpòrénkòwi Eùropie. Mô przistãp do Czôrnégò Mòrza. Òd nordë grańczi z Rumùnią, òd pôłniégò z Grecją i Tërëcką, a òd zôpadu z Nordową Macedonią i Serbią. Nôleżi do NATO i Eùropejsczi Ùnie. Stolëcą Bùłgarie je gard Sofia.

## Geògrafiô
### Pòłożenié
Leżi w pôłniowòpòrénkòwi Eùropie, pòmidzë Rumùnią i Tërecką, na pòrénkù mô przëstãp do Czôrnégò Mòrza.
### Wiéchrzëzna
thumb|Kôrta Bùłgarie
*całownô: 110,879 km²
*wiéchrzëzna lądu: 108,489 km²
*wiéchrzëzna wòdów: 2,390 km²
*môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 106.
### Lądowé grańce
*òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,806 km
*państwa, z jaczima mô grańce: Grecjô 472 km, Nordowô Macedoniô 162 km, Rumùniô 605 km, Serbiô 344 km, Tërëckô 223 km
### Brzegòwô liniô
Bùłgariô mô brzegòwą liniã ò długòscë 354 km.
### Klimat
W Bùłgarie wastëje miérny klimat, je cepło i sëchò òb lato, chłodno i sëro òb zëmã.
### Ùsztôłcenié terenu
thumb|Fizycznô kôrta Bùłgarie
Ùsztôłcenié terenu Bùłgarie je zwiksza górzësté, na nordze i pôłniowim wschòdze niżawë.
### Wësokòsc terenu
thumb|Nôwëższi czëp Bùłgarie – Musała (2,925 m. n.r.m.)
*strzédnô wësokòsc: 472 m. n.r.m.
*nôniższô wësokòsc: o m. n.r.m. (Czôrné Mòrze)
*nôwëższi czëp: 2,925 m. n.r.m. (Musała)
### Gruńtë wedle ùżiwaniô
*rolné gruńtë 46,9 % (w tim 29,9% òrnëch gruńtów)
*lasë 36,7% (w 2011)
## Lëdze i spòlëzna
### Pòpùlacjô
*wielëna lëdztwa: 7,057,504 (wôrtoscë szacowóné na lëpińc 2018)
*môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 104.
### Etniczné karna
thumb|Bùłgarzë w nôrodnëch ruchnach
Bùłgarzë 76.9%, Tërcë 8%, Cëgóni 4,4%, Bòsniacë 1.1% (wôrtoscë szacowóné na 2011)
### Jãzëczi
Òficjalnym jãzëkã je bùłgarsczi, rodny dlô 76,8% mieszkańców. Jiné wôżné jãzëczi to (wôrtoscë szacowóné na 2011): tërecczi (8,2%) i romani (3,8%). 
### Religijné karna
thumb|Prawòsławnô katédra Aleksandra Newsczégò w Sofie
Prawòsławié wëznôwô 59,4% lëdztwa, 7,8% lëdztwa to mùzułmanie. 
### Ùrbanizacjô
*mieskô pòpùlacjô: 75% (w 2018)
*wikszé miesczé westrzódczi: Sofia (stolëca) – 1,272,000 mieszkańców (w 2018)
## Pòliticzny system
*òficjalnô pòzwa: Repùblika Bùłgariô (bùłg. *Република България*)
*pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika
*stolëca: Sofia
*czasowô cona: UTC+2
*państwowé swiãto: 3 strëmiannika (Dzéń Wëzwòleniô)
### Wëkònôwczô władza
* pezydent Iliana Iotova (Илияна Йотова) (òd 2026)
* premier Rosen Żelazkow (Росен Желязков) (òd 2025)

### Ùstawòdôwczô władza
Władzã ùstawòdôwczą sprôwiô jednojizbòwi parlament – Nôrodné Zéńdzenié (bùłg. *Народно събрание*), jaczi skłôdô sã z 240 nôleżników wëbiérónëch na sztërëlatną kadencjã.

## Bibliografiô

* Bùłgariô w „The World Factbook”

Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa
Òpòlsczé wòjewództwò

**Òpòlsczé wòjewództwò** (pòl. *Województwo opolskie*) - to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù Pòlsczi Repùbliczi.

Stolëcznym gardã òpòlsczégò wòjewództwa je Òpòle.

## Pòdôwczi
Wiéchrzëzna - 9411,87 km² 
Lëdztwò - 991 161

## Gardë
10 nôwikszich gardów:
Koło

**Koło** – jeden òd nôstarszich gardów wiôlgòpòlsczégò wòjewództwa. Koło je stolëcą kolsczégò krézu ë gardzczi gminë.

Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Warminskô-mazursczé wòjewództwò

right|250px
mały|Turistika
**Warminskô-mazursczé wòjewództwò** (pòl. *Województwo warmińsko-mazurskie*) – to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù Pòlsczi Repùbliczi. 
Stolëcznym gardã warmińskô-mazursczégò wòjewództwa je Òlsztin. Tu rozwijô sã turistika.

## Bùtnowé lënczi

*
Łowicz

thumb|100px|right|Łowicczi herb
**Łowicz** je gard w łódzczim wòjewództwie nad rzéką Bzurą.


Lëdztwò gardu: 28 811 (2016)
Wiéchrzëzna gardu: 23,42 km2

## Òbaczë téż
*Domôcô starna gardu

Kategòrëjô:Łódzczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Nowy Targ

**Nowy Targ** gard w małopòlsczim wòjewództwie. Lëdztwò gardu: 33 460 mieszkańców. Nowy Targ je stolëcą nowotargsczégò krézu. 

## Pòdôwczi
* Lëdztwò gardu: 33 460 mieszkańców
* Wiéchrzëzna gardu: 51,07 km2

## Pòłożenié
Geògrafné kòòrdinatë: szérzô - 49° 28' N, długòta - 20° 01' E.

## Szpòrt
* Podhale Nowy Targ

## Òbaczë téż
* Domôcô starna gardu

Kategòrëjô:Małopòlsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika

**Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika** (kòr. 조선민주주의인민공화국, hanja 朝鮮民主主義人民共和國, MCR. Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk, Nordowô Kòreja, skrodz. KLDR)) je pòrénkòwòazjatëcczim państwã, chtërne pòwsta w nordowim dzélu Kòrejańsczégò Półòstrowa pò II swiatowi wòjnie na òbéńdach zajëmniãtich przez Czerwioną Armijã. Òficjalno je to kòmùnisticznô jednopartijna systema, chtërnej prowôdnikã je Kim Jong-Il. Totalitarną wëszëznã sprôwiô òpiartô na deji dżucze Partëja Ròbòtë Kòreji. Greńczy z Ruską na nordowim pòrénkù, Chinama na nordze, Pôłniową Kòreją na pôłnim. W Chinach a téż w sami Nordowi Kòreji, krôj zwóny je Pukchosŏn ("Nordowi Chosŏn"; 북조선; 北朝鮮). Bukhan ("Nordowi Han"; 북한; 北韓) to òglowé miono westrzód mieszkańców Pôłniowi Kòreji na krôj sąsadów.

## Historëjô
Pò japòńsczi òkùpacëji Kòreji, chtërna skùńczëła sã razã z przegraną Japòńsczi w II swiatowi wòjnie w 1945, Kòreja òsta pòdzélonô na dwa partë zdłużą 38 równoleżnika. Sowiecczi Związk kòntrolowôł nordowi dzél a USA pôłniowi. Kòrejanë z zelgã pòwitôle wëzwòlenié òd Japònów, leno nie chcele zgòdzëc sã na wprowôdzanié cëzëch praw na òbéńdã półòstrowa. Rusczé ë Amerikane nie chcele zôs zgòdzëc sã na wespólne sprôwianié Kòreją. Dotëgòwało to do ùsôdzeniô w 1948 rokù apartnëch rządów w nordowim ë pôłniowim parce, jaczé zarôzkù ògłoszëłë sã jedinyma legalnëma rządama całowny Kòreji.

Narôstającé napiãcé ë greńcowi biôtczi midze òba krôjama doprowôdzëłë do domôcy kòrejańsczi wòjnë. 25 czerwińca 1950 rokù (Nordowô) Kòrejańskô Lëdowô Armija narëszëła 38 równoleżnik abë sparłãczëc òba państwa w jedną pòliticzną systemã pòd swòjim przédnictwã. Wòjna dérała do 27 lëpińca 1953 rokù, czedë òddzélë Zrzëszonéch Nôrodów, Kòrejańsczi Lëdowi Armiji ë Armijô Chińsczëch Dobrowòlników pòdpisale przedspòkój (zgòdã na spòkój) ë ùsôdzëlë Zdemilitarizowóną Conã midze Nordową a Pôłniową Kòreją.

### Przédnicë

Kim Il Sung Portrait-4.jpg|Kim Ir Sen (1972-1994)
Kim Jong il Portrait-2.jpg|Kim Dzong Il (1994-2011)
Kim Jong-un and Vladimir Putin (2023-09-13) 12 (cropped).jpg|Kim Dzong Un (2011-)

## Ùrzãdny pòdzélk
right|thumb|250px|Ùrzãdnô karta Nordowi Kòreji
Nordowô Kòreja pòdzélonô je na dzewiãc prowincjów, trzë specjalnë òbéńdë ë dwa gardë sprôwióny bez rząd (*chikhalsi*, 직할시, 直轄市).

* Czasã pisóné "Yanggang".

; Przédny gardë

* Sinuiju
* Kaesong
* Nampho
* Chongjin
* Wonsan
* Hoeryong
* Hamhung
* Haeju
* Kanggye
* Hyesan

!
Karlstad

**Karlstad**, gard ë stolëca dzysdniowi szwedzczi prowincëji Värmlands län. Założëł gò w 1584 rokù ksąże Karl - pózdze szwedzczi król Karl IX.

* Wiéchrzëzna:1167 km²
* Lëdztwò: 82000 mieszkańców

Kategòrëjô:Szwedzkô
Linux

thumb|right|Linus Torvalds, ùsôdzca Linuksa w 2004 rokù
**Linux** (téż GNU/Linux)- to òperacjowô systema ë jądro (an. kernel). Zôczątk swòj mô Linux w 1991 rokù, ùsôdzëł gò Fina Linus Torvalds. Linux je ùżëczëwóny wedle wòlny licencëji GNU General Public License. Miono systemë je sparłączeniém słów Linus (òd miona ùsôdzcë) ë òperacjowi systemë Unix.

Na òperacjowô systema złożonô je z wielu dzélów ë je rozwijanô przez programistów z całownégò swiata, w tim przez bezzweskòwé òrganizacëje jakno ë priwatné òsobë, jaczé trzëmają tã robòtã jakno hobby. Prakticzno pòwstôwôją z tegò linuksowé distribùcëje, chtërne dôwają pózdni w zestôwkach z różną soft-wôrą wszelejaczé paczétë.

Ùżëcé Linuksa je wieloraczé ë òbjimô w se m.jin brëkùnk jakno desktopë, serwerë, routerë, w kòmórkòwëch telefónach, mùltimedialnëch ùrządzeniach ë superkòmpùtrach. Rozpòmiónowanié Linuksa je tuwò w różnëch òbjimach baro różné ë tak je òn baro pòpùlarny westrzód serwerów, a jakno desktopë ju nié tak baro.

## Bùtnowé lënczi
* Kaszëbsczé starnë wspiarcô dlô Linuksa
* Pòlsczé Karno Brëkòwników Linuksa (PLUG)


Kategòrëjô:Òperacjowô systema
Małopòlsczé wòjewództwò

**Małopòlsczé wòjewództwò** (pòl. *Województwo małopolskie*) - to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù Pòlsczi Repùbliczi. 
Stolëcznym gardã małopòlsczégò wòjewództwa je Krakòwò.

## Pòdôwczi
* Lédztwò: 3 270 400
* Wiéchrzëzna: 15 108 km²

## Gardë
20 nôwikszich gardów:
Mazowiecczé wòjewództwò

**Mazowiecczé wòjewództwò** (pòl. *Województwo mazowieckie*) - to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù Pòlsczi Repùbliczi. 
Stolëcznym gardã mazowiecczégò wòjewództwa je stolëca Pòlsczi Warszawa.

## Pòdôwczi
* Lédztwò: 5 356 838
* Wiéchrzëzna: 35 579 km²

## Gardë
10 nôwikszich gardów:
Konqueror

left|100px
mały|250px|Kaszëbskô wersëjô Konquerora
**Konqueror** to internetowi przezérnik ë menedżera lopków, jaczi je dzélã KDE. Je òn baro rozkòsczerzony westrzód programów brëkòwónëch pòd Linuksã.Miono ti programë, jak ë wiele jinszëch z òkrãża KDE, naczinô sã na lëterã **K**.

Na zôczątkù Konqueror miôł miono **KFM** (**KDE File Manager**) ë bëł brëkòwóny blós do przezéraniô lopków ë sprôwianiô nima. Pózdni przëdónô òstała fùnkcëjô przezéraniô sécë, wëskrzeniéwanié HTML (òpiarté na nëkù KHTML, òstałó òno pózdni zaadaptowóné téż w przezérnikù Safari dlô firmë Apple), aż w kùńcu menedżera lopków stała sã fùlwôrtnëm przezérnikã (zjinaczonô òstôło téż miono na **Konqueror**). Dzãka dodôwnëm do programë plug-insom jakno ë w òparcem KDE o systemã kòmpònentów przistãpnëch je wiele òptacëjów, jak np. przezéranié lopków PDF ë Postscript, sprôwianié CVS czr òbzéranié filmów. Konqueror òbsługiwô téż plug-insë z Netscape'a ë Javã.

## Bùtnowé lënczi
Domôcô starna ùdbë

Kategòrëjô:Internetowé przezérniczi
Religijô

thumb|360px|
thumb
**Religijô** to systema wierzeniów ë praktików, òpisëwôjącëch sparłączenié człowieka z wszelejakò rozmióną sferą swiãtoscë ë sferą bòską. Manifestëje òna sã w doktrinalnym wëmiôrze (doktrina), wierze, w religijnëch dzejaniach (kùlt), w spòleczno-òrganizacëjny sferze (Kòscół, religijnô zrzesznica) ë w indiwidualny sferze dëchòwnosc (m.jin. mistika).
Swina

thumb|100px|right|Swinecczi herb
thumb|100px|right|Stôri swinecczi herb
thumb|100px|right|Swinecczi fana
**Swina** (we zdrojach: *Szvvine* 1182, *Zwina* 1186, *Zwijne* 1577 (Stefano Bonsignori), *Swinemünde*; pòl. *Świnoujście*, dólnomiem. *Swienemünn*, miem. *Swinemünde*) - gard na prawach krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie.

Geògrafné kòòrdinatë: szérzô - 53° 55' N, dôłgòta - 14° 15' E 
Nadanié gardnëch prôw: 1765 
Wiéchrzëzna: 203 km² 
Lëdztwò: 40 883 mieszkańców (2019)

## Òbaczë téż
* Domôcô starna gardu

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Boňkov

right|mały|Boňkov

**Boňkov** je wies w Czesczi Repùblice. Mô kòl 60 mieszkańców.

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Czeskô Repùblika
Ubuntu Linux

mały|300px|Kaszëbsczi Ubuntu 11.04
200px|right
mały|right|Wëbiérk kaszëbsczi klawiaturë w Ubuntu 7.04
**Ubuntu Linux** – fùlwôrtnô distribùcëjô òperacjowi systemë Linux, namienionô òsoblëwié dlô domôcegò ë biurowégò brëkùnkù. Ji spòdlém jë znónô ze sztabilnotë distribùcëjô Debian, a spònsorowónô je òna bez frimã Canonical Ltd.

Słowò **ubuntu** pòchôdô z jãzëków pôłniowò-afrikóńsczich plemión Zulu ë Xhosa ë òznôczô człowieczestwò dlô wszëtczich. Przédnym zgrôwã ti distribùcëji je dôwanié brëkòwniką fùlwôrtny ë òtemkłi systemë, jakô je prostô w òbsłëdze ë równoczasno téż sztabilnô ë mòdernô.

Ubuntu wëchôdô w regùlarnëch rozstãpach, mòżlëwié co 6 ksãżëców. Wersëjô Ubuntu 7.04 "Feisty Fawn" ùkôza sã we łżekawiace 2007 rokù, zamëkô òna ju w se mòżnotą wëbierkù kaszëbsczégò ùstôwù klawiaturë. Kaszëbsczi jãzëk przistãpny je w dzélu òd wersëji 8.04. Numrë wersëjów òznôczają rok ë ksãżëc w jaczim mô sã nôslédnô ùkôzac ë tak n.p. 7.04 òznôczô tëli, że to wersëjô jakô sã pòkôza w 200**7** rokù we łżekwiôce (**04**).

To dô cziles wariantów ti distribùcëji, jinszëch w brëkùnkù sztandardowégò dlô se graficznégò òkrãżégò, czë paczétów soft-wôrë, jak n.p. Kubuntu, Xubuntu czë Edubuntu. Są òne równak ze sobą kòmpatibilné ë je mòżno generalno w kòżdi wersëji brëkòwac kòżdegò graficznegò òkrążą czë soft-wôrë.

## Òbôczë téż
* Kubuntu

## Bùtnowé lënczi

*  Domôcô starna Ubuntu
* Kaszëbsczé karno dolmôczów

Kategòrëjô:Wòlnô soft-wôra
Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje
900

**900** / CM – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Je to 900 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 900. rok pierszégò tësąclecégò, 100. rok  IX stolatégò, 10. rok 10-égò dzesãcolecô IX stolatégò.

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
* 

### Ùmarlë
*

**↓** **Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi)** **↓**
898 « 899 « **900** » 901 » 902


Kategòrëjô:IX stolat%C3%A9
Quintanilla de Onsoña

**Quintanilla de Onsoña** je wsą ë gminą w Szpańsczi.
Lëdztwò wsë: 211 mieszkańców (2005).

## Òbôcze téż

*Quintanilla de Onsoña
*Más Información de Quintanilla

Kategòrëjô:Szpańskô
1410

**1410** / MCDX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Je to 1410 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 410. rok drëdżégò tësąclecô, 10. rok  XV stolatégò, 10. rok 1-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
### Wëdarzenia
* 15 lëpińca - Biôtka pòd Grunwaldã - stolemné dobëcé pòlsczi i lëtewsczi kòronni armie procëm Krzëżôcëm.

### Ùrodzëlë sã
* 

### Ùmarlë
*

**↓** **Kalãdôrz na hewòtny rok (juliańsczi)** **↓**
1408 « 1409 « **1410** » 1411 » 1412


Kategòrëjô:XV stolat%C3%A9
1696

**1696** / MDCXCVI – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1696 rokù przëpôdł na strzodã i béł to tak samò rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 10 dni.

Je to 1696 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 696. rok drëdżégò tësąclecô, 96. rok  XVII stolatégò, 6. rok 10-égò dzesãcolecô XVII stolatégò.

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
* 

### Ùmarlë
*

**↓** **Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok** **↓**
1694 « 1695 « **1696** » 1697 » 1698


Kategòrëjô:XVII stolaté
Jang Yeong-sil

**Jang Yeong-sil** béł kòrejańsczim ùczałim ë astronomã òbczas dinastëji Joseon (1392-1910). Ùrodzëł sã jakno słëga, leno nowô pòlitika króla Sejonga znosënia klasnëch różnic pòzwòliła Jangòwi robic w nôrodny cywilny służbie. Wënalôzczi Janga, jakno deszczomierzôk czë wòdomierzôk pòdczorchniają technologòwé awansowónié dynastëji Joseon.

Kategòrëjô:Kòrejanë
Sejong Wiôldżi

**Sejong Wiôldżi** (7 maja 1397 - 18 maja 1450) - béł czwiôrtim królã kòrejańsczi dinastëji Joseon, rzãdzëł Kòreją w latach 1418 - 1450). Béł ùsôdzcą rodnégò kòrejańsczégò alfabétu hangeula, chtëren wprowôdzëł nimò wiôldżégò protestu ze starnë ùczałëch znającëch hanja.

Seojong je jednym z dwóch władców Kòreji pòsmiertno ùhonorowónëch dodôwkã do miona "Wiôldżi", drëdżim je Gwanggaeto.

Kategòrëjô:Panôrze Kòreji
Sin Ryu

**Sin Ryu** (1619-1680) to generala dinastëji Joseon. Ùrôdzëł sã w rodzëznie z klasë yangban z rézë Pyeongsan Sinów. Pò złożënim wòjskòwégò egzaminu gwageo  w 1645 rokù robił kariérã na państwòwich môlach.  W 1654 òstôł naznaczony kòmańdérã (cheomsa, 僉使) Hyesan w prowincëji Nordowim Hamgyeong.

Sin nôbarżi je znóny z roli jaką òdegrôł w wòjnowim wëkùstrzënkù w Mandżuriji w 1658 procëm barny mòcë Rusczi prowadzony przez Jerofeja Chabarowa Pawłowicza. Kòrejańsczi wòjskò w mòcë 200 òddzélów z Nordowégò Hamgyeong ùbarnione w rącznice sparłãczëłë sã z mniészima òddzélama dinastëji Qing.  Jegò dniewnik z tegò wëkùstrzënkù, je jednym z dwóch jaczé òpisëją tã biotkã.

Kategòrëjô:Kòrejanë
Jikji

**Jikji** – skrodzëna titla bùddijsczégò dokôzu, chtërnégò fùl titel to "Baegun Hwasanga antologiô ùczbów Wiôldżich Ksądzów ò identifikacji dëcha Bùddë w praktikòwanim Seon.", wëdónégò w Kòreji w 1377. Je nôstarszą na swiece, zretaną, przenosną, metalową knéżką. 

Ùczbòwnik nôùk wiôldżich mésterów zen, napisóny bez mnicha bùddijsczégò Paegun Kyŏnghana. Ksãga skłôdalë sã z dwóch tomów – ji pierszi tom uznôwóny je za zaginiony, drëdżi – zapisóny do dzys – trzëmóny je w Francësczi nôrodny ksążnicë. Pierwô wersëjô *Jikji* wëdrëkòwónô kòl ùżëcù czcónczi drzewiany najdiwô sã w zbiérkù Koreańsczi nôrodny ksążnicë.

W 2001 rokù UNESCO wpisëwało *Jikji* na midzënôrodną lëstã dokùmentów ò swiatowi znaczënkù historiczny abò cywilizacyjny *[[Pamiãc Swiata]]*. Òd 2005 UNESCO nadôwô nôdgrôdã co dwa lata Jikji dlô jinstitucji ë priwatnëch òsób, chtërné nôlepi realizëją cele projektu *Pamiãc* *Swiata*. Nôdgrôda fùńdowónô je bez rząd Pôłniowi Kòreje.

## Galeriô

Òbrôzk:Korean book-Jikji-Selected Teachings of Buddhist Sages and Seon Masters-1377.jpg|*Jikji* trzëmónô we Francësczi nôrodny bibliotece. 


## Przëpisczi

Kategòrëjô:Kùltura Kòreji
Repùblika Kòreji

**Repùblika Kòreji** (kòr. 대한민국, hanja 大韓民國, MCR. Taehan Min'guk, skr. 한국; 韓國; Han'guk, Pôłniowô Kòreja, ) – państwò w Azëji, pôłniowim dzélu Kòrejańsczégò Półòstrowa, jaczé pòwsta pò II swiatowi wòjnie na òbéńdze zajëmniãti przez wòjska USA. Pôłniowô Kòreja òficjalnie mô pretensëje do całowny òbéńdë Kòreji.

## Historëjô
W 1910 Japońskô zaanektowała Korejańsczie Czezerstwò. Pòd kùńc II swiatowi wòjnë, amerikańsczé ë sowiecczé wòjska òkùpòwôłe pôłniowi ë nordowi partë Kòreji, dzéląc midze sebie półòstrów zdłużą 38 równoleżnika. Nimò òbiecënkù jednegò ë zrzeszonégò kòrejańsczégò państwa, doprowadzële do pòwstania dwóch apartnëch rządów: kòmùnistny nordë ë demòkratnegò pôłnia. Rusczé zarôzkù ùsôdzelë Kim Il-Sunga jakno prémierã Nordowi Kòreji. Wiele Kòrejanów chcało nôrodnegò wëlowaniô przédnika całownégò państwa, kòmùnistë òdcësnële to rzãdanié ë nie ùmòżebile to blokùjąc greńce Nordowi Kòreji. W demòkratny wëbiérkù przédnikã w Pôłniowi Kòreji òstôł Syngman Rhee. Repùblika Kòreji òsta jedinym rządã Kòreji, jaczé zaaprobòwôła w tim czase Òrganizacëjô Zrzëszonëch Nôrodów.

## Pòlitika
Pôłniowô Kòreja je repùbliką. Kònstitucëjô państwa òsta ùchwalonô w rokù 1988. Ùstawodôwcza wëszëzna przënôlégô do Nôrodnégò Zgromadzeniô. Głową państwa je prezydenta, welowóny w wòlnych wëbòrach. Wëkònawczą wëszëznã mô rząd z premiérã, chtëren je pòwòłiwóny bez prezydenta.

### Partijnô systema
Wielopartijnô systema, nôwikszi cësk mają: Nôrodny Kòngres na rzecz Nowi Pòliticzi (zał. 1995), Wielgô Nôrodnô Partëjô (zał 1990, terné miono òd 1997) a téż Zrzeszenii Liberalni Demòkratowie (zał. 1995).

## Ùrzãdny pòdzélk
thumb|right|300px|Pòdzélk Pôłniowi Kòreji

Pôłniowô Kòreja pòdzélonô je na òsmë prowincëjów, jedną specjalną aùtonomiową prowincëjã, szesc metropòlijów ë jeden gard na specjalnëch prawach. 

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

!
Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa
Kòrejanë

**Kòrejanë** to jedno z przédnëch etnicznëch karnów Pòrénkòwi Azëji. Nôwikszi jich dzél mieszkô na Kòrejańsczim Półòstrowie ë gôdô kòrejńsczim jãzëkã. Lëdztwò Kòreji je etniczno ë jãzëkòwò jednorodne, z niewiôldżima mniészoscama Chińczików ë Japònów w Nordowi ë Pôłniowi Kòreji.
Seul

**Seul** (kor. 서울, Seoul, Sŏul; ) to òd wicy jakno 600 lat stolëca Kòreji. Òd kùńca II swiatowi wòjnë, pò pòdzélënkù Kòreji na dwa państwa, Seul òstôł stolëcã Repùbliczi Kòreji, a P'yŏngyang - Nordowi Kòreji. Òbczas kòrejańsczi wòjnë òb krótczi czas Seul béł zajëmniãti przez kòmùnisticznëch òkùpantów, a stolëca Pôłniowi Kòreji przeniosłô bëła do jińszëgò gardu.

Seul je w wëstrzódno-zôpadnym dzélu Kòrejańsczégò Półòstrowa. Gard pòłożony je krótkò na pôłnié òd zdemilitarizowóne conë (DMZ), nad rzékã Han. Seul je pòlitikòwim, spòlëznym ë ekonomicznym centróm Pôłniowi Kòreji.

Z gsscëzną lëdztwa wicy jakno 15 tys/km² je jednym z nôbarżi zatłoczonych gardów na swiece. Równoczasno mô nôwikszą lëczbã chùtczich sécowych łączów a téż przistãpòwych pùnktów WiFi. W Seulu je téż zaregisterowóné wicy jakno 1 mln mòtorowich wozów.

Blëżô Seulu do DMZ to sprawa zwikszónégò bôczënkù sztrategów. Wedle ekspertów CIA wòjskò kòmùnisticzné nordë w razu zwadë je w stónie w cządze czilu gòdzënów zniszczëc gard brëkùjąc raczétów zemia-zemia. Ùgòda dérô, bò Pôłniowô Kòreja ë USA dają reżimòwi ekonomiczną pòmòc, trzëmająca zniszczoną nordowòkòrejańską gòspòdarkã. Zwada midze Kòrejama słëcha kąsk za zemną wòjną.

Kategòrëjô:Pôłniowô Kòreja
2012

**2012** / MMXII

2010 « 2011 « **2012** » 2013 » 2014

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
* 

### Ùmarlë
*

Kategòrëjô:XXI stolaté
2013

**2013** / MMXIII

2011 « 2012 « **2013** » 2014 » 2015

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
* 

### Ùmarlë
*Józef Chełmòwsczi

Kategòrëjô:XXI stolaté
1794

**1794** / MDCCXCIV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1794 rokù przëpôdł na niedzelã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.

Je to 1794 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 794. rok drëdżégò tësąclecô, 94. rok XVIII stolatégò, 4. rok 10-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*

**↓** **Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok** **↓**
1792 « 1793 « **1794** » 1795 » 1796


Kategòrëjô:XVIII stolaté
Slackware

thumb|Slackware 15.0

**Slackware** je nôstarszą aktiwno rozwijóną linuksową distribùcëją. Pierszô wersjô, 1.00, je wëszłô 17 lëpinca 1993 rokù ë bëła ùsôdzonô na spòdlém dystrybùcëji SLS Linux, a rozprowôdzanô jakno òbrôzë 3,5 calowëch disczétków, przistãpné przez anonimowi FTP.

Slackware, w procemnocë do jinszëch distribùcëjów, taczich jakno n.p. Debian, Ubuntu, Red Hat, Gentoo czë OpenSuse, czérëje sã kąsk jinszą pòlitika wëdôwków. Je mòżno ò ni pisac, że je òna uniksowô, dostarczô blós sztabilné wersëje soft-wôrë, sprôwianié skriptama na ôrt BSD ë felënk dedikòwónëch nôrzãdzów do kònfigùracëji GUI - jaczé mòże nalezc w jinszëch distribùcëjach Linuksa. 

Sprôwianié paczétama je w Slackware prosté ë minimalisticzné. Paczétë to prosté paczczi archiwów tar spakòwóné programą gzip, zamëkającé w se dodôwną wëdowiédzã ò jich zamkłoscë ë òpatacëjny instalacëjny skript.
Na systema òbsługiwô instalacëjã, zaktualnianié ë rëmanié paczétów tak jakno je to w jinszëch distribùcëjach, nie mô równak starë ò to bë pilowac zanôleżnotów co do bibloteków ë programów. Generalno mòże m.jin. ë przez to rzec, że Slackware je czerowóny do barżi awansowónëch brëkòwników, jaczi ledają barżi sómi miec cësk na kòntrolã nad instalowónëma programama. 

Nônowszô sztabilnô wersëjô Slackware 14.1 pòchôdô z lëstopadnika 2013 rokù.

## Distribùcëje òpiarté na Slackware
* AUSTRUMI - Mini-Live-CD
* BackTrack 
* DARKSTAR Linux
* GoblinX - Live-CD
* Klax - Live CD z KDE
* Mutagenix - Live CD
* Easys
* Frugalware
* Hardened Linux
* Puppy Linux
* RUNT - sztartownô z USB-sticka
* SlakbootEBS - Slackware-SDK
* Slackhence - zmienioné Slackware z pkgsrc
* Slackintosh - Slackware dlô PPC
* Slamd64 - Slackware dlô x86-64
* Slack/390 - Slackware dlô S/390
* SLAX - Live-CD z Czesczi
* STUX - Live CD
* TopologiLinux
* Ultima Linux
* Vector Linux
* Zenwalk Linux - przódé "Minislack"
* KateOS - Distribùcëjô ë Live CD

## Bùtnowé lënczi

* Slackware - domôcô starna ùdbë

Kategòrëjô:Wòlnô soft-wôra
Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje
Zenwalk Linux

thumb|Zenwalk 6.0

**Zenwalk Linux** to francëskô linuksowô distribùcëjô, jakô ùsôdzanô je na spòdlém Slackware ë czérëje sã na barżi awansowónëch brëkòwników. Rechli wëdôwôna bëła òna jakno **Minislack**.
Minislack òstôł zainicjowóny jakno 0.1 w maju 2004 rokù. Z tim mionã bëła na distribùcëjô rozwijanô do wersëji 1.1. Zmiana na Zenwalk przëszła razã z wersëją 1.2. W lëstopadnikù 2005 doszłô je do ti ùdbë wersëjô *Zenwalk-core*, jakô wëchôdô bez graficznégò òkrãżô X11 ë graficznëch programów. Te dwie wersëje są rozwijóné paralelno, a w lëpińcu 2006 rozszérzonô je ò LiveCD *ZenLive*.

## Òpis
Zenwalk to distribùcëjô, jakô zamëkô w se blós nóterną soft-wôrã ë przez to ji miara jakno òbrôz ISO je kòł 400 MB wiôlgô, a w wersëji core kòl 230 MB. Doszłé je do tegò prze to, że w kòżdi soft-wôrowi kategòrëji je le jednô programa ë tak n.p. jedinczëm przezérnikã je tuwò Firefox.
Filozofijô ti distribùcëji je dosc zblëżonô do Slackware, kònfigùracëjo je nót w wikszëm dzélu przeprowdzëc rãczno. Paczétë soft-wôrë są tipiczno instalowóné w fòrmace *.tgz. Zenwalk ùżëwô, do zladënkù z sécë ë sprôwdzniô zanôleżnotów, programë *netpkg*, a môlową instalacëjã paczétów robi sã przez installpkg - jakno w Slackware.

## Bùtnowé lënczi
* Domôcô starna Zenwalk Linuksa

Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje
Linuksowô distribùcëjô

[180px|right|Linuksowi [Tux]]
**Linuksowô distribùcëjô** je zestôwkã, jaczi zamëkô w se jądro Linuksa ë soft-wôrã (w przédnym dzélu wòlną soft-wôrã), jaczi dôwô pò winstalowaniém fùlwôrtną ë fardich do brëkùnkù òperacjową systemã. Dzãka różnoscë w distribùcëjach, wnet kòżdi brëkòwnik, mòże wëbrac tã jakô mù nôbarżi òdpòwiôdô, wachlôrz jich je baro szeroczi: òd spartańsczich bez garficznegò òkrãżô, przez mùltimedialné, pò sczérowóné n.p. do mùzyków. 

Dzysdniowé distribùcëje dôwają mòżnotã zladënkù, instalacëji ë deinstalacëji programów, jaczé wëstąpiwôją jakno paczétë (DEB, RPM czë spakòwóné jakno Tar), mògą téż rozwiązëwac zanôleżnotë midzy paczétama .

Zwëczajno distribùcëje instalowóne są na cwiardi place kòmpùtra, chòc dô téż taczé, jaczé mòże zrëszëc prosto z CD czë téż disczétczi (np. Knoppix czë Pocket Linux). Wikszosc z nich je przistãpnô w internece abò rozprowôdzanô na platach CD.

## Lësta linuksowëch distribùcëjôw



ImageSize = width:440 height:250
PlotArea = width:400 height:220 left:20 bottom:20
AlignBars = justify

DateFormat = yyyy
Period = from:1990 till:2010
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1990
ScaleMinor = unit:year increment:2 start:1992

Colors =
  id:Linux        value:gray(0.7)
  id:SLS        value:gray(0.9)
  id:Debian       value:claret

BarData=
 bar:Linux
 bar:SLS
 bar:Slackware
 bar:RedHatLinux
 bar:MandrivaLinux
 bar:SuseLinux
 bar:Debian
 bar:Knoppix
 bar:Ubuntu
 bar:GentooLinux

PlotData=
# width=0.3 

  bar:Linux width:10 color:Linux align:center
  from:1991 till:end text:Linux

  bar:SLS width:20 color:SLS align:center
  from:1992 till:1994 text:SLS
# at:1992 mark:(line,white)

  bar:Slackware width:20 color:SLS align:center
  from:1993  till:2010 text:Slackware
# at:1994 mark:(line,white)

  bar:RedHatLinux width:20 color:SLS align:center
  from:1994  till:end text:Red Hat Linux

  bar:MandrivaLinux width:20 color:SLS align:center
  from:1998  till:end text:Mandriva Linux
 
  bar:SuseLinux width:20 color:SLS align:center
  from:1994  till:end text:OpenSuse

  bar:Debian width:20 color:Debian align:center
  from:1994  till:end text:Debian
# at:2004 mark:(line,white)

  bar:Knoppix width:20 color:Debian align:center
  from:2002  till:end text:Knoppix

  bar:Ubuntu width:20 color:Debian align:center
  from:2004  till:end text:Ubuntu Linux

  bar:GentooLinux width:20 color:Linux align:center
  from:2002  till:end text:Gentoo Linux



### Nôbarżi znóne
* Debian - http://www.debian.org/
* Fedora Core - https://web.archive.org/web/20050731020945/http://fedora.redhat.com/ 
* Gentoo - http://www.gentoo.org/
* Knoppix - http://www.knoppix.net/
* Linspire (przódë *Lindows*) - http://www.linspire.com/
* Mandriva Linux (przódë *Mandrake*) - http://www.mandrivalinux.com/
* MEPIS / SimplyMEPIS - http://www.mepis.org/
* PCLinuxOS - http://www.pclinuxos.com/
* PLD Linux (pòlskô) - http://www.pld-linux.org/
* Red Hat Linux - http://www.redhat.com/
* Slackware - https://web.archive.org/web/20070612083520/http://www.slackware.org/
* SUSE - http://www.opensuse.org
* Ubuntu - http://www.ubuntulinux.org/

*
Pòrtal:Kòreja

__notoc__



**Pòrtal Kòreja**


left|200px|Korea
**Kòreja** to cywilizacëjowô ë geògrafnô òbéńda Kòrejańsczégò Półòstrowa w pòrénkòwi Azëji, greńcząca òd zapôdu z Chinama a z Ruską òd norde ë Japòńską przez Kòrejańską Gardzelëznã. Zwónô je czãsto "Zemią pòrénszégò miru".

To jedna z nôstarszëch cywilizacëji, ji historëja je ju znónô òd kòl 3000 lat. Dłëdżé cządë miru przeczëdóny bëłë pòjedinczëma napadama cëzëch krôjów. W 1905 rokù Kòreja òsta zaanektowónô bez Japòńską ë 5 lat pózdze òsta ji kòloniją. W sztądze II swiatowi wòjne òsta wëzwòlonô bez wòjska Sowiecczégò Związkù ë USA ë pòdzélonô na dwa pòliticzne dzélë, Nordową ë Pôłniową Kòrejã z grańcą midze nima na równoleżnikù 38o.

Nordowô Kòreja je kòmùnistowim państwã, czasã zwónym stalinowsczim ë izolacjowim. Pôłniowô Kòreja to kapitalistnô, liberalnô demokracëja jaka je na 10 môlu w ekònomòwich rankingach.

W òbéńdze Kòreji mieszkô etniczno jednotne karno Kòrejanów, co gôdają jednym jãzëkã zwónym kòrejańsczim a do pisaniô brëkùją apartnegò skriptu hangeul.

Czëtôj wicy ò Kòreji...



!
2011

**2011** / MMXI

2009 « 2010 « **2011** » 2012 » 2013

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
* 

### Ùmarlë
* Wòjcech Czedrowsczi

Kategòrëjô:XXI stolaté
Linux (jądro)

thumb|300px|Linux (jądro)
**Jądro Linux** (an. *Linux kernel*) to nôwôżniejszy, wolny dzél juwerny do uniksa òperacjowi systemë ùsôdzony przez Linusa Torvaldsa w 1991 rokù, a dzysô rozwijóny przez wielu programistów z całownégò swiata.

Na zôczątkù bëło òno ùsôdzoné blós dlô platfòrmë Intel 80386, pózdni òstało równak przeniosłé na wiele jinszëch. Nôwikszy part kòdu napisóny je w jãzëkù C, z gwësnëma rozcygniącëma GCC ë dodôwkama w asemblerze.

Kòd jądra Linuksa je ùżëczëwóny wedle licencëji GNU General Public License.

## Bùtnowé lënczi
* www.kernel.org - The Linux Kernel Archives

Kategòrëjô:Wòlnô soft-wôra
Kategòrëjô:Linux
2014

**2014** / MMXIV

2012 « 2013 « **2014** » 2015 » 2016

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*

Kategòrëjô:XXI stolaté
SLAX

thumb|right|Zdrzucënk ekranë z distribùcëji SLAX
**SLAX** to czeskô linuksowô distribùcëjô jaką mòże zrëszëc prosto z CD. Ùsôdzony je òna na spòdlém nôstarszi aktiwno rozwijóny distribùcëji, jaką je Slackware. Na distribùcëjô je blós kòl 180 MB wiôlgô ë w rozróżnieniém òd jinszëch LiveCD ùsôdzonô je òna z mòdułów, co prowadzy do ji chùtczégò dzéjaniô - ladowóné są òb czas robòtë blós te mòdułë jaczé są do ti nóterné. Je téż mòżnota mòdifikacëji tëch mòdułów, jich rëmanië ë dodôwanié nowëch

Dô cziles ôrtów ti distribùcëji, z różnëma graficznëma òkrãżama ë namienionëch do różnëch celów:

* Standard Edition – sztandardowô wersëja z KDE ë Fluxboksã) jakno nóternëma desktopòwëma programama (biurowi paczét KOffice, Firefox, KMail ëtp.)
* KillBill Edition – sztandardowô wersëja z rozcygniãtô ò nôrzãdza zezwôlającé na zrëszanié aplikacëjów z MS Windowsa (w tim Wine)
* Popcorn Edition – minimalnô wersëjô z Xfce ë le blós z czilema nóternëma programa jaczé dô są razã wstawic na pendrive 128 MB
* Server Edition – wersëjô zamëkôjącô w se serwery: DNS, DHCP, HTTP, FTP, MySQL, SMTP, POP3, IMAP ë SSH.
* Frodo Edition – “asceticznô” wersëjô- blós tekstowé òkrãże

## Bùtnowé lënczi
* Domôcô starna SLAX-a
* MySLAX Creator

Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje
Vector Linux

thumb|Deluxe Soho Edition Desktop 5.9

**Vector Linux** to kanadëjskô linuksowô distribùcëjô, òpiartô na Slackware. Rozwijónô je òna przez Robert S. Lange, jegò białkã Cara Leah Lange ë Darrella Stavem. To kòl 700 MB wiôlgô ë chùtkô distribùcëjô dlô Intela, AMD ë x86 kòmpatibilnëch kòmpùtrów. Programiscë Vector Linuksa pòstawilë sa prosté założenia: ùsôdzanié prosti ë niewiôldżi distribùcëji w jaczi to brëkòwnik mô rozsądzac co ë jak na òperacjowô systema mô robic. Vector Linux mô ùżëcé òd domôcëch desktopów do serwerów. Przez swòje môłe kòmpùtrowé wëmòdżi dô sã òn, juwerno do Damn Small Linux, brëkòwac téż na stôrszëch kòmpùtrach.

## Bùtnowé lënczi
* Domôcô starna Vector Linuxa

Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje
1791

**1791** / MDCCXCI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1791 rokù przëpôdł na strzodã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.

Je to 1791 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 791. rok drëdżégò tësąclecô, 91.  rok  XVIII stolatégò, 1. rok 10-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.
### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*

**↓** **Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok** **↓**
1789 « 1790 « **1791** » 1792 » 1793


Kategòrëjô:XVIII stolaté
BLAG

**BLAG** (blag linux and gnu) to òpiartô na Fedora Core  linuksowô distribùcëjô, rozcygniãtô ò nié Ôpen-Zdrojowé paczétë jaczé felëją w Fedorze (jakno n.p. czérowniczi do graficznëch kartów, kòdë do różnëch medialnëch fòrmatów - jakno n.p. do mp3). 

Blag wëchôdô na jedny CD ë zamëkô w se aplikacëje nóterné do brëkòwniô kòmpùtra jakno domôcegò desktopa plus cziles programów do serwerów. Slédnô wersëjô to BLAG 60000, jaczi spòdlém je Fedora Core 6.

## Bùtnowé lënczi

* Domôcô starna ùdbë

Kategòrëjô:Wòlnô soft-wôra
Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje
Islandëjô

**Islandëjô** (*Ísland*) je państwã w Nordowi Eùropie. Są tu géjzerë, fiordë, a przede wszëtczim stolemné lodowé górë i baro cwiardi nôtëra.

* stoleczny gard: Reykjavík
* lëdztwò: 383,726 mieszkańców (2024)
* wiéchrzëzna: 103.125&nbsp;km²

[mały|left|[Gejzer w Islandie]]

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Islandëjô
Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa
Pòdlasczé wòjewództwò

**Pòdlasczé wòjewództwò** (pòl. *Województwo podlaskie*) - to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù Pòlsczi Repùbliczi. 
Stolëcznym gardã pòdlasczégò wòjewództwa je Białystok.

Pòdlasczé wòjewództwò greńczë z trzema wòjewództwama: warminskô-mazursczim, mazowiecczim ë lubelsczim. Na nordowim pòrénkù greńczë z Lëtewską, a na pòrénkù – z Biôłorëską. Pòdlasczé stanowi bënową (z Lëtewską) i bùtnową (z Biôłorëską) grańcã Eùropejsczi Ùnijé. Pòdlasczé wòjewództwò zajimô 20 187 km i je na 6 môlu w Pòlsce żle to jidze ò wiéchrzëznã (6,4% wiéchrzëznë Pòlsczi). W 2015 w pòdlasczim wòjewództwie mieszkało 1&nbsp;191&nbsp;918 òsób. Pòdlasczé je  wòjewództwã z nômniészą gãstoscą zaludnieniégò – 59 òsób na km (strzédnô dla Pòlsczi wënôszô 123 òsobë). Wòjewództwò rozdzélô sã na 118 gminów i 17 pòwiôtów (w tim 3 gardni krezë: Białystok, Łomża, Suwałki).

Dzysdniowé sprôwné grańce wòjewództwa nie pòkrëwają sã z historëcznyma grańcama Pòdlasza. Terôczasny region òbjimô leno dawné nordowé Pòdlasze, a òkróm niegò dzél Mazowsza, Suwalską Zemiã, a téż skrôwki jinëch historëcznëch òbéńdów. Przed 1999 rokã òbéńdë, chtërné ùtwòrzëlë wespółczasné pòdlasczé wòjewództwò, bëłë pòdzelone midzë trzë ju niejistniejącé wòjewództwa: suwalsczé, łomżyńsczé i białostocczé.

Region charakterizëje sã czekawim wëdrzatkã plónu i strzédnim zalasenim. Nôwôżniészą rzéką je Narew za swòjim wôżnym dopłiwã – Biebrzą. Pôłniowim krajem wòjewództwa płënie Bùg, a w nordowim dzélu wëstãpùje wiele jezorów. Je tuwò téż nôwikszô w Eùropie zgrëpina mòczôr i pùszczów, chtërnë są stosënkòwò nienarëszoné dzejanim człowieka. Wiôlgą przërodną wôrtnotã mają nôrodné parczi: Białowiesczi (wpisóny na lëstã swiatowégò kùlturnégò dzedzëctwa UNESCO), Wigiersczi, Biebrzańsczi.

Pòdlasczé wòjewództwò je mòcno zróżnicowóné z pòzdrzatkù na bëtnosc tuwò różnych nôrodnosców i wëznaniów. Òkróm Pòlôchów nalezc mòże wiele mieszkańców nôleżącëch do rozmajitëch nôrodnëch miészëznów (m.in. Biôłorusënowie, Ùkrajińcë, Lëtwinowie, Tatarowie). Òsoblëwim wëróżnikã wòjewództwa je to, że mieszkô tu zacht lëczba wëznôwców prawòsławny Cerkwi, a w siemiatycczim pòwiece leżi Swiãtô Góra Grabarka – nôwôżniészé sanktuarium pòlsczich prawòsłôwnëch.

## Pòdôwczi

* Wiéchrzëzna - 20 187,02 km² 
* Lëdztwò - 1 187 587

## Przëpisczi
Madonna (spiéwôrka)

thumb|Madonna (2008)
**Madonna** (*Madonna Louise Veronica Ciccone*), (ùr. 16 zélnika 1958) je amerikańską spiéwôrką.

Kategòrëjô:Mùzycë
P!nk

thumb|P!nk
**P!nk** (Alicia Beth Moore), (ùr. 8 séwnika 1979) je amerikańską spiéwôrką. 

Kategòrëjô:Mùzycë
Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi
Fergie

thumb|Fergie
**Fergie**, (Stacy Ferguson), (ùr. 27 strëmiannika 1975) je amerikańską spiéwôrką. 

## Diskògrafijô
* **Solowé albùmë**:
** *[[The Dutchess]]*, 2006

## Bùtnowé lënczi
* Domôcô starna

Kategòrëjô:Mùzycë
Christina Aguilera

thumb|230px|Christina Aguilera
**Christina Maria Aguilera**, (ùr. 18 gòdnika 1980) je amerikańską spiéwôrką. 

## Diskògrafijô
* 1999 - *Christina Aguilera*
* 2000 - *My Kind Of Christmas*
* 2000 - *Mi Reflejo*
* 2001 - *Just Be Free*
* 2001 - *Mi Reflejo* (Bonus Remixes)
* 2002 - *Stripped*
* 2006 - *Back To Basics*
* 2010 - *Bionic*
* 2010 - *Burlesque: Original Motion Picture Soundtrack*
* 2012 - *Lotus*

Aguilera, Christina
Britney Spears

mały|Britney Spears (2009)
**Britney Jean Spears** (ùr. 2 gòdnika 1981) je amerikańską spiéwôrką i aktórką.

## Diskògrafijô
* ...Baby One More Time (1999)
* Oops!...I Did It Again (2000)
* Britney (2001)
* In the Zone (2003)
* Greatest Hits: My Prerogative (2004)
* B in the mix - The remixes (2005)
* Blackout (2007)
* Circus (2008)
* Femme Fatale (2011)
* Britney Jean (2013)
* Glory (2016)

Kategòrëjô:Mùzycë
Rihanna

thumb|right|Rihanna
**Rihanna** (Robyn Rihanna Fenty), (ùr. 20 gromicznika 1988) je spiéwôrką. 

## Diskògrafijô
* *[[Music of the Sun]]*, (2005)
* *[[A Girl Like Me]]*, (2006)
* *[[Good Girl Gone Bad]] , ([[2007]])
* *Rated R , (2009)
* *[[Loud]] , ([[2010]])
* *Talk That Talk , (2011)
*Unapologetic , (2012)
*Anti , (2016)

Kategòrëjô:Mùzycë
Pòrtugalskô

**Pòrtugalskô** je państwã w Zôpadny Eùropie, krôj Eùropejsczi Ùniji.



Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa
*
Kelly Clarkson

thumb|200px|Kelly Clarkson
**Kelly Brianne Clarkson**, (ùr. 24 łżëkwiata 1982) je amerikańską spiéwôrką. 

Clarkson, Kelly
Gwen Stefani

thumb|200px|Gwen Stefani
**Gwen Stefani** (ùr. 3 rujana 1969) je amerikańską spiéwôrką. 

## Diskògrafijô
* **Solowé albùmë**:
** *[[Love. Angel. Music. Baby.]]*, 2004
** *[[The Sweet Escape]]*, 2006
** TBA (2014)  

Stefani, Gwen
Jessica Simpson

mały|Jessica Simpson
**Jessica Simpson**, (ùr. 10 lëpinca 1980) je amerikańską spiéwôrką. 

## Diskògrafijô
* Albùmë:
** *Jessica* 
** *Sweet Kisses*
** *Irresistible*
** *This Is The Remix*
** *In This Skin*
** *Re-Joyce: The Christmas Album* 
** *A Public Affair*

* Single:
** *I Wanna Love You Forever*
** *Where You Are* 
** *I Think I'm In Love With You*
** *Irresistible*
** *A Little Bit*
** *When You Told Me You Loved Me*
** *Sweetest Sin*
** *With You*
** *Take My Breath Away*
** *Angels*
** *These Boots Are Made For Walkin*
** *A Public Affair*
** *I Belong To Me*
** *Fired Up*

Simpson, Jessica
Julia Roberts

thumb|200px|Julia Roberts
**Julia Roberts** (prôwdzëwé miono **Julie Fiona Roberts**), (ùr. 28 rujana 1967) je amerikańską teatrownicą. 

Roberts, Julia
Scarlett Johansson

thumb|right|Scarlett Johansson
**Scarlett Marie Johansson**, (ùr. 22 lëstopadnika 1984) je amerikańską teatrownicą. 

Johansson, Scarlett
Lindsay Lohan

thumb|Lohan w 2012 rokù
**Lindsay Morgan Lohan** (ùr. 2 lëpinca 1986) je amerikańską spiéwôrką ë teatrownicą.

Lohan, Lindsay
Lohan, Lindsay
Lohan, Lindsay
Reese Witherspoon

thumb|right|Reese Witherspoon
**Reese Witherspoon** (Laura Jean Reese Witherspoon), (ùr. 22 strëmiannika 1976) je amerikańską teatrownicą. 

Witherspoon, Reese
Ben Affleck

thumb|Affleck (2015)
**Ben Affleck**, (Benjamin Geza Affleck), (ùr. 15 zélnika 1972), je amerikańsczim teatrownikem. 

Kategòrëjô:Film
11 lëpińca

### Swiãta ë ùroczëznë
* Mionowi dzéń swiãtëją: Benedikt, Kalëna, Òlga, Pelagiô, Pelagiusz i Placyd

### Wëdarzenia
*

### Ùrodzëlë sã
*

### Ùmarlë
*
Piaseczno

**Piaseczno** - gard w mazowiecczim wòjewództwie. 

### Pòdôwczi
Lëdztwò gardu: 47 423 mieszkańców (2017)
 

### Òbaczë téż
*Òficjalnô starna 

Kategòrëjô:Mazowiecczé wòjewództwò