open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pòrénkòwô Pòmòrskô

[thumb|left|300px|Pòmòrskô, a w ni "Caszubia" [Kaszëbskô do 1125 r.]]
[thumb|220px|Sztãpel [Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]]
thumb|220px|Katédra w Òlëwie, môl pòchòwaniô ksyżeców Pòrénkòwi Pòmòrsczi
**Pòrénkòwô Pòmòrskô**, zwónô téż **Gduńsczim Pòmòrzã** (pòl. *Pomorze Gdańskie*, miem. *Westpreußen, Pommerellen*) - to je òkòma Zôpadny Pòmòrsczi jednym z dwùch wiôldżich historëcznëch regionów w Pòmòrsce.

W strzédnowiekù mô sã wësztôłconé pòdzélënk na Pòrénkòwą Pòmòrską ze stolëcą w Gduńskù ôs Zôpadną Pòmòrską ze stolëcą w Sztetënie. Nen pòdzélënk je sparłãczony z pòliticznyma kawlama nëch òbéńdów: w historëji Pòrénkòwi Pòmòrsczi je widzec wikszé pòlsczé wpłiwë, zato w Zôpadny Pòmòrsce nôpierwi wikszé tendencëje do samòstójnoscë a pózni wikszé miemiecczé wpłiwë.

Òbéńda w òkòlim gardów Lãbòrg ë Bëtowò mô dosc skòmplikòwóną historëjã ë czile razë zmienia przënôleżnosc, tak tej grãdo je ją definitiwno zarechòwac do Pòrénkòwi abò Zôpadny Pòmòrsczi. Òd 1999 rokù Lãbòrzkò-bëtowskô Zemia administracëjno pòdlégô pòd Gduńsk.

We wczasnym strzédnowiekù Pòrénkòwô Pòmòrskô zamieszkónô bëła przez Pòmòrzanów, chtërnëch òtrokama są dzysészi Kaszëbi. Òd pòrénkù sąsadowelë òni z Prësama, a greńcą bëła rzéka Wisła. Òd pôłniégò, dze greńczną rzéką bëła Notec, Pòmòrzani sąsadowelë z pòlsczima plemionama. Do nôwôżniészëch gardów Pòmòrzanów na pôłniowi greńcë słëchałë Wëszogard (w òkòlim dzysdniowégò Fordonu) ë Nakło.

Aktualno zacht dzél Pòrénkòwi Pòmòrsczi je w pòmòrsczim wòjewództwie, a môłi skrôwk w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie. Nôwikszima gardama są: Gduńsk, Gdiniô, Dërszewò, Starogarda, Wejrowò.
thumb|320px|Pòmòrsczé regionë

**Òbaczë téż:**

* Pòmòrskô
* Zôpadnô Pòmòrskô
* Lãbòrzkò-bëtowskô Zemia
* Kaszëbskô
* Kòcéwskô
* Gduńsk

Kategòrëjô:Pòmòrskô
Pruszcz

**Pruszcz** (we zdrojach: *Brusicz* 1412-1415, *Prust* 1438, *Prusz* 1504, *Praust* 1553, *Pruszcz* 1583, *Pruscz* 1583, *Prust* 1584, *Pruszcz* 1597-1598, *Praust* kòl 1790, *Pruszcz* 1888, *Pruszcz* (Cenôwa, Ramułt); pòl. *Pruszcz Gdański*, miem. *Praust*) - krézewi gard w pòmòrsczim wòjewództwie. Pruszcz słëchô do gduńsczi aglomeracëji. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.



Pruszcz Kosciol sw Krzyza bok.jpg|Rzimskòkatolëcczi kòscół pw. sw. Krziża w Pruszczu


## Historëjô
* 5 lëpinca 2014 - Midzënôrodny Zjôzd Kaszëbów

## Bùtnowé lënczi
* ''Pruszcz'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gduńsczi kréz
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Wiązarka

thumb|150px|Balkòwi srąb, fardich do wëfùlowaniô 
**Wiãzarka** je ôrtã architektoniczny kònstrukcëji w jaczi drzewiané balczi zagwësniwają srąb (szkelet) bùdinkù. Drzewiany srąb je wëfùlowëwóny mùrã z cegłów, glëniano-słomianym abò gliniano-strzënowim, przë czim balczi òstôwają na wiéchrzù ë mògą bëc dekòracëjnym elemeńtã.

Wiãzarka bëła baro pòpùlarną metodą bùdowaniégò òd póznégò strzédnowiekù do XIX stolatô, przede wszëtczim w krôjach Nordowi Eùropë: w Anielsce, Dëńsce, Miemiecce, Francësce, Pòmòrsce a nawetka we Wiôlgòpòlsce czë Szląskù.

Zwëskã z wiãzarkòwi kònstrukcëji je relatiwno dobré trzëmanié cepła bënë bùdinkù. Wiãzarkòwô architektura je téż ùznôwónô przez wiele lëdzy za baro esteticzną. Felą je pòdajnosc balków na gnicé, zato procëmno do pòpùlarnégò pòzdrzatkù, dobrze zaprojektowóny wiãzarkòwi bùdink nie je barżi pòdajny na zapôlenié jak kònstrukcëje jinëch ôrtów.  

**Przëmiarë wiązarkòwi bùdowiznë:**


Òbrôzk:Gdunsk_1.jpg|Gduńsk, spikrze nad Mòtławą
Òbrôzk:Telowo_1.jpg|Kòscół w Tëłowie
Image:Sjónowò - kòscół.JPG|Kòscół - Sanktuarium Kaszëbsczi Królewi w Sjónowie
Image:Heppenheim_Rathaus.jpg|Rôtësz w Heppenheim, Hesë
Image:Hann muenden 002.jpg|Hann. Münden w Dólnëch Saksach 
Image:Freudenberg Alter Flecken.jpg|Freudenberg, Westfale 
Image:Denmark-odense-fynske landsby-house.jpg|Mùzeùm w Odense, Dëńskô 
Image:Colmar Altstadt.jpg|Stôri gard w Colmar, Alzacëjô 


## Lëteratura
Jan Trepczik: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, tom I, s. 333.

Kategòrëjô:Architektura
Abrazëjô

**Abrazëjô** - je to jeden z erozjowich dzejników. Wëstãpùje na przëtczich, kamistich sztrądach wiôldżich wòdnëch zbérnikòw, taczich jakno òceanë, mòrza ë wiôldżie jezera. Je to zjinaka scéranégò kamiznë òb kamòwe òkrëszënë, chtërne zrëchône sã wòdnima dënëgama. Skùtkã dzejaniô abrazëji je pòwstôwanie klifów ë abrazëjnich platformów.

Kategòrëjô:Geògrafijô
Kategòrëjô:Geòlogijô
Ablacëjô

**Ablacëjô**, **tajanié** - zjinaka zmieszania sã grëpë sniégù ë lodu lodofôłtów, płiwającégò lodu czë sniégòwégò przëkriwkù òb tajanie, sublimacëje czë mechaniczne erozëje, ùsadzone m. jin. przez:
* jinsolacëje (dosłuńcowunie)
* dzéjania cepłich lëftowich grëp
* wiodrowe przekropnosce
* òddôwanie cepła òb kamiste spichë
* dzéjanie lodofôłtiwëch wòd

Ablacëjô mòże bëc przërëchlowóna na wiéchrzëznie lodofôłtu przez òddôwanie cepła òb kamiste spichë ë pichë, chtërne zmiészëwają wësoczé albedo lodu.

Kategòrëjô:Geòlogijô
Akwen

mały|Akwen
**Akwen** - kożderny, równo czej òpisóny dzél wòdny wiéchrzëznë. Je to taczé samò rzeczenié jak môl w tikanim do lądowej wiéchrzëznë.

Kategòrëjô:Geògrafijô
Môl

**Môl** - kożderny, równo czej òpisóny dzél lądowi wiéchrzëznë. Je to taczé samò rzeczenié jak akwen w tikanim do wòdny wiéchrzëznë.

Kategòrëjô:Geògrafijô
Wëżëwienié rzéczi

**Wëżëwienié rzéczi** - je to dotëgówanié wòdë do rzéczi przez zdroje gruńtowich wòdów, a téż wiéchrzëznianich zleniem wòdë z rozceków ë wiodrowëch przekropnosców. 

Kategòrëjô:Geògrafijô
Altocumulus

thumb|Altocumulus òbczôs formòwania, je widac zawirowania ùdostôwane przez waiater
**Altocumulus** (Ac - strzédna bôłdowana blóna) zrobiona z biôłëch czë szarich fôłtów (téż légów). Zesôdzô sã z wòdnëch kroplów, le nié je to òpôdowô blôna. Je na wiżë òd 2&nbsp;400 do 6&nbsp;100 m. 

Kategòrëjô:Geògrafijô
Altostratus

[thumb|Widzënk na [słuńce òb altostratus]]
**Altostratus** (As - strzédna légówa blóna) je w sztôłce grëbi ë gãsti niebiesczéj abò szari lédze òb chtërną słuńce abò miesądz je widac jak przez nieprzezérne skło. Zesôdzô sã z wòdnëch kroplów ë téż krisztalków lodu. Czãsto òbcëgô cawne niebò a czasã wëstãpòwô z ópôdënkã mżëcczi czë sniégù. Je na wiżë òd 2&nbsp;000 do 5&nbsp;000 m.

Kategòrëjô:Geògrafijô
Òstrowina

**Òstrowina** (abò **archipelag** z gr. *Archipélagos* - miono bizantyjsczéj prowincëji òbjimający przédne òstrowë Egejsczégò Mòrza) - karno òstrowów ùsadłich w blëze se, nôczãsczi ò sparłãczonym pòchodzënkù ë taczi sami geòlogòwi bùdacëji. Z pòzdrzatkù na ùkłôd òstrowów mòzemë wëprzédnic karna - ostrowinë zesôdzone z pòzrénowóno rozmiészanych małich òstrowów ôs régë òstrowów, w chtërnych te rozmiészane są régą kòl se.

Kategòrëjô:Geògrafijô
Azymùt

**Azymùt** je nórtã zamkłim midze nordowym dzélem półnika òdnieseniô, a gwësnym czierunkã równiszczë. Wôrtosc azymùtu rechuje sã zgódnie z rësznotã wskôza zédżéra ë wësłowia w nórcowi mierze. Azymùt mòże bëc pòmocny do rozeznania w môlu ë do òrientowania geòdezëjnëch pòmiarów.

Zanôléżno òd prowadzonégò półnika òdnieseniô, je mòżna wëapartnic:
* geògrafny azymùt
* kartografny azymùt
* magnétowi azymùt

Kategòrëjô:Geògrafijô
Prôwdzëwô Cerkwiô Jezësa

thumb|'''Ichthys''' - symbola katolëków i protestantów
**Prôwdzëwô Cerkwiô Jezësa** (chiń: 真耶穌教會) – pòwstałi w Chinach kòscół zelonoswiątkòwi. Jegò doktrina szlachùje za nietrinitarnym pentakòstalizmã. Cerkwiô pòwsta w Pekingù w 1917 r. Aktualno mô kòl 1.5 miliona wëznôwców.

Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò
Kategòrëjô:Chinë
SeaMonkey

**SeaMonkey** je wieloplafòrmòwim paczétã programów, zamëkô w se internetowi przezérnik, e-mailową programã ë jinszi wòlné programë jaczé są rozwijóné wedle  licencëjów: *[[Mozilla Public License]]*, *[[GNU General Public License]] (GPL)* ë *[[GNU Lesser General Public License]] (LGPL)*.

SeaMonkey je dalszim rozwijã Mozillë Fùndacëji Mozilla. Czej fùndacëjô ju nie chca dali robic nad Mozillą, tej nalézle sã dobrowòlnicë jaczé przejąlë dalszi rozwij paczéta programów. Òficjalnym mionã òstało slédné rozwijowé miono Mozillë.

30 stëcznika 2006 rokù ùkôza sã wersëjô 1.0.

## Bùtnowé lënczi
* Domôcô starna ùdbë

Kategòrëjô:Internetowé przezérniczi
Stôłpsk

**Stôłpsk** (téż **Stôłpskò**, **Stôłp**, **Słupszcze**, **Stolpskò**, **Słëpsk**, **Słëpskò**, **Miasto**; we zdrojach: *Stolp* 1180, *Stolpensis* 1180, *Ztulp* 1180, *Stulp* 1180, *Slupsk* 1180, *castellania Slupensis* 1180, *Sulpensis* 1180, *Stolp* 1227, *Slupsko* 1236, *Slupcz* 1236, *Slupc* 1236, *Slupsch* 1238-1248, *Stolp* 1240, *Stolpe* 1243, *Slupe* 1252, *Slupc* 1257, *Slupsc* 1275, *castro Stolpz* 1276, *Slupzk opido* 1277, *Slupsczhe* 1288, *Schlupische* 1288, *Stolpzk* 1294, *Stolptzk* 1295,  *Stolp* 1535, 1539, 1545, 1554, *Stolpen* 1575 (1579), *Stolpin* 1575, *Stolpe* 1618, *Stolp* 1789, *Słupsk* 1889, *Słépsk* (Cenôwa), *Słëpsk* (Lorentz), *Stołpsk* (Kętrzyński); pòl. *Słupsk*, miem. *Stolp*, sz. *Stölpe*) - krézewi gard w Pòmòrsce, stolëca stôłpsczégò gardnégò ë zemsczégò krézu w pòmòrsczim wòjewództwie. Tu w Spòdleczny Szkòle nr 2 dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.

## Historëjô
Ju w IX wiekù béło tu kaszëbsczé sedlëszcze. Kòle 1236 rokù włączony do Pòrénkòwi Pòmòrsczi. Gardné prawa mô ód 1265 rokù òd Swiãtopôłka II.

## Słôwny lëdze
* Anna Łajming

## Stôrodôwnotë
Pòklôsztórny kòscół Dominikanów. Pomnik zamòrdowónëch lagrowich z lagru Stutthof. W jednym kòscele je tu czasem w niedzelã Mszô Sw. dlô Kaszëbów, téj mòże ùczëc kaszëbsczi jãzëk. 

## Jinszô wëdowiédzô
*Tôfla Annie Łajming na wdôr, ùl. *Anny Łajming*
*Mùzeum Westrzédnégò Pòmòrzégò w Słëpskù
*Partnersczima gardama Stôłpska są:Bùchara, miemiecczi Flensbórg i jin.

## Galeriô

Image:Kościół św. Jacka Słupsk.JPG|Kòscół
File:Zamek Ksiazat Pomorskich Slupsk MG 5463.JPG|Zómk
Image:Stolpsk_3.jpg|Stôłpsczi rôtësz
Image:Stolpsk_2.jpg|Stôrodôwny elektrisz


## Lëteratura
*Róża Ostrowska, Izabella Trojanowska: Bedeker kaszubski, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1974, ss. 393 - 395

## Bùtnowë lënczi

* Słupsk w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
* Szkòła

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Rzeszów

thumb|right|Widzënk Rzeszowa
**Rzeszów** je stolëczny gard pòdkarpacczégò wòjewództwa w Pòlsczi Repùblice.

Kategòrëjô:Pòdkarpacczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
ISO 639

**ISO 639** to zestôwk midzënôrodnëch sztandarizacëjów tikającëch równoznacznégò reprezentowaniô mionów jãzëków z pòmòcą krótczich 2 czë 3 lëterowëch merków.

Zacwierdzoné ë wprowadzoné w żëcé są ju dwa sztandardë:
* ISO 639-1:2002 Kòdë 2-lëterowé
* ISO 639-2:1998 Kòdë 3-lëterowé
za tima jidą jesz rozwijóné ISO 639-3 do ISO 639-5
* ISO 639-3:2007 Kòdë 3-lëterowé − *Codes for the representation of names of languages - Part 3: Alpha-3 code for comprehensive coverage of languages*
* ISO 639-4 − *Codes for the representation of names of languages - Part 4: Implementation guidelines and general principles for language coding*
* ISO 639-5 − *Codes for the representation of names of languages - Part 5: Alpha-3 code for language families and groups*
 
Np. pòlsczi jãzëk mô w ISO 639-1 kòd pl, a w ISO 639-2 ë ISO 639-3 kòd pol, a kaszëbsczi jãzëk mô blós trzëlëterowi kòd w ISO 639-2 ë ISO 639-3 csbhttp://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/English_list.php.
SIL International

mały
**SIL International** je niezwëskòwną chrzescëjańską ùczałą òrganizacëją, chtërnej przédnym célã je sztudérowanié ë dokôzowanié mni znónëch jãzëków bë pòszérzac lingwistną wiédzã ò nich, pòdwëszëznowac pimieniznë ë pòmògac w rozwijaniu rzôdczich jãzëków.

Pierwoszne miono òrganizacëji to *Summer Institute of Linguistics* (z an. Latny Lingwistowi Institut). Ji zôczątk je w môłich latnych kùrsach dlô misjónôrzi na témã spòdlów lingwisticzi, antropòlodżi ë dolmaczenia, w 1934 rokù w Arkansas. Ji załórzcą béł William Cameron Townsend (1896–1982), misjónôrz dzejący w Gwatemalji.

SIL òznaczô jãzëczi trzëlëterowama kòdama (SIL code). Wëdôwk 14. z 200 rokù òbjëmał 7148 kòdów, chtërne zwëkòwo nie bëłë juwerne z kòdama ISO 639-2. Wëdôwk 15. z rokù 2005 òbjimô 7299 kòdów jãzëków, wikszim dzélã zgódnëch z ISO 639-2.

## Òbaczë téż
* Jãzëczi swiata

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Lingwistika
Dacczi Słowiónie

**Dacczi Słowiónie** - plemiona słowiańsczé, chtërne w strzédnowiekù òbsydłë môle dzysdniowi Rumùnsczi. Analiza slawizmów w rumùńsczim jãzëkù sugeruje, że bëłë krótko skrewniene z plemionama bùlgarsczimi ë macedońsczimi. Jesz w strzédnowiekù pòddałë sã romanizacëji, a niechtërne mòże bëc, że madżarëzacëji.

Kategòrëjô:Słowiónie
Panóńsczi Słowiónie

**Panóńsczi Słowiónie** - słowiańsczé plemiã, chtërne mieszkało w strzédnowiekù w Panóńsczi Wlëdze. Do kùńca VIII s. bële pòd panowanim Awarów, pòzdni zanôleżni òd Franków. W latach 840-874 nad jezerem Balaton bëło Blateńsczé Ksyżestwò, w chtërnym rządzëlë pòsobicą Pribina ë jegò syn Kocel. W przełomòwim cządze IX ë X s. Panóńską Wlëgã dobëlë Madżarzë ë założëlë w ni swòji państwò. Słowiónie panóńsczi mieszkającë w nordã òd Dunaju, Drawë ë Mùrë do kùńca strzëdnowiekù òstale zmadżarowané.

Kategòrëjô:Słowiónie
Słowackô

mały|Bratislava - stolëca
**Słowackô**, Słowackô Repùblika (sł. *Slovenská republika, Slovensko*) – państwò w westrzédnej Eùropie. Greńczë z Aùstreją (91 km), Pòlską (541 km), Czeską (215 km), Ùkrajiną (90 km) ôs Madżarską (515 km). Stolëcą tegò państwa je Bratisława (słow. Bratislava). Długòta greńców je 1355 km. Słowackô nié mô przistãpù do mòrza. Òd 1918 do 1993 béła w zrzeszë z Czeską w Czechosłowacëji. Òd 2004 r. słëchô do Eùropejsczi Ùniji. Tu je ùrzãdowi słowacczi jãzëk. Dominëjącą religiją w Słowacczi Repùblice je rzimskòkatolëckô wiara.

## Bùtnowé lënczi

* Òficjalnô starna

*
Państwò

**Państwò** to zgòdnie z midzënôrodnym prawem takô jednostka pòliticzniégò pòdzelenkù swiata, chtërnej przëstoji ful samòstójnota, to je nie słëchô niżôdni jinszi pòliticznej jednocë. Na definicëjô nie przëjëmô równak òdnieseniô państwa do jinszich midzënôrodnich òrganizacëji jak na przikłôd ÒZN czë Eùropejsczi Ùniji, a téż z wiãkszima państwama (np. w blokù państw socjalistnich słëchającëch ZSSR).
Pòłabsczi Słowiónie

**Pòłabsczi Słowiónie (Pòlabsczi Słowióni)** - to òglowé miono zôpôdnosłowióńsczich plemión (Òbòdritów np. Drzewiónów, Wagrów, Weletów) żëjących òd VI s. na zemiach midzë Bôłtã, Elbą (Labą), Hawelą ë Òdorą. Òd pòrénkù greńczëlë z Lubùszanama ë Pòmòrzanama, òd zôpôdu z Sasama, òd pôłnia z Łużëczanama (Łużanama). Czãsto, nëch slédnëch rechùje sã do pòlabsczëch Słowiónów.

Kategòrëjô:Słowiónie
Pòmòrzónie

**Pòmòrzanie** – to słowiańsczé plemiã, mieszkającé na pôłniowim sztrądze Bôłtu. Je rechòwóné kòl Përzëczón ë Wòlinión do pòmòrsczich plemionów. Slédnym plemienim, chtërne pòchòdzy òd Pòmòrzanów są Kaszëbi.

Kategòrëjô:Słowiónie
Słowiańsczé plemiona

**Słowiańsczé plemiona** - karno wczasnostrzédnowiekòwich namôlnëch wnożnëch zrzesznic jistniejącëch na òbéńdze zamieszkiwanej òb Słowiónów.

### Lësta słowiańsczich plemion w alfabétowim ùkłôdze

Miona wëmienionëch niżi plemion ùchòwałë sã w historëcznëch zdrojach. Króm nich archeòlodzë wëapartniają téż jinsze plemiona, chtërnëch miona sã nié ùchòwałë.

*Bëtyńcë
*Bieżuńczanie
*Bòbrzanie
*Brzeżanie
*Bùdënowie
*Bulgarzë
*Bùżanie

*Chòrwacë
*Chùdzycë
*Chùtycë
*Chyżanie
*Czesi
*Czrezpenianie

*Deczanie
*Derewlanie
*Doleńcë
*Doszanie
*Dragòwicë
*Drzewiónie
*Dulebòwie
*Dziadoszanie

*Gadczanie
*Glënianie
*Glinianie
*Głomacze
*Głubczëce
*Gòlãszëcë
*Gòplanie

*Hawòlanie
*Hobòlanie

*Jezercë

*Kaszëbi
*Kòledzice
*Krëwicze
*Kùjawianie

*Lãdzanie
*Lemùzi
*Lesicë
*Lëcice
*Lëpianie
*Licicaviki
*Litomierzëcë
*Lubùszanie
*Lupiglaa 

*Łãczëcanie
*Łuczanie
*Łużëczanie

*Mazowszanie
*Milczanie
*Milingòwie
*Moinvinidi
*Mòrawianie
*Mòrzëcë
*Mòrzëczanie

Kategòrëjô:Słowiónie
Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi

**Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi** to je jednô z trzech grëpów słowiańsczich jãzëków (króm pòrénkòwò- ë pôłniowòsłowiańsczich), chtërną gôdô kòl 56 mln lëdzy w Westrzédny Eùropie.

Grëpa zôpadnosłowiańsczich djalektów wëapartniła sã ju w cządze wanodżi lëdów, le dopiérze kòl VII s. mòże mòwic ò jich apartnoce. W cządze òd VII do X s. nastôwô jegò bënowé zjinaczenié na dwie etniczno-jãzëkòwé grëpë: lechicką ë sorbską, a w IX s. doszła jesz grëpa czesko-słowackô (przódë przódcë dzysdniowich Czechów ë Słowaków bëlë w òbremienim pôłniowich Słowiónów, ale òdapartnieni òb przecygã Wãgrów sczérowalë sã w stronã zôpadnych Słowiónów). Czesko-słowackô pòdgrëpa prowadzą dali jãzëczi czesczi ë słowacczi, sorbską — dwa jãzëczi sorbsczé, a lechicką — pòlsczi ë kaszëbsczi. Z negò slédnéj pòdgrëpë wëmiarłë w XVIII s. pòmòrsczé jãzëczi (króm kaszëbsczëgò jãzëka).

----

**Régòwanié zôpadnosłowiańsczich jãzëków:**
:jindoeùropejsczé jãzëczi
::słowiańsczé jãzëczi (kòl 317 mln)
:::*zôpadnosłowiańsczé jãzëczi* (kòl 56 mln)
::::pòłabsczi jãzëk †
::::pòmòrsczé jãzëczi (kòl 50 tys.)
:::::kaszëbsczi jãzëk (kòl 50 tys.)
::::pòlsczi jãzëk (kòl 42,5 mln)
::::sorbsczé jãzëczi (kòl 70 tys.)
:::::dólnosorbsczi jãzëk (kòl 15 tys.)
:::::górnosorbsczi jãzëk (kòl 55 tys.)
::::czesczi jãzëk (kòl 10 mln)
::::słowacczi jãzëk (kòl 6 mln)
::::szląsczi jãzëk (kòl 500 tys.; czãsto klasyfikòwóny jak pòlsczi dialekt)

**Òznôczeniô**:
† — wëmiarłi jãzëk

Zôpadnosłowiańsczé
Pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi

**Pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi** – jedno z trzëch karnów słowiańsczich jãzëków (króm zôpôdno- ë pôłniowòsłowiańsczich jãzëków). Gôdô nima kòl 210 mln lëdzy w Pòrénkòwi Eùropie ë Nordowi Azëji.

----

**Régòwanié pòrénkòwòsłowiańsczich jãzëków:**
:jindoeùropejsczé jãzëczi
::słowiańsczé jãzëczi (kòl 317 mln)
:::**pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi** (kòl 210 mln)
::::jãzëk Krëwiczów &dagger;
::::stôrorusczi &dagger;
::::biôłorusczi (kòl 10 mln)
::::rusczi (kòl 160 mln)
::::ùkrajinsczi (kòl 40 mln)
:::::rusyńsczi

**Òznaczenia**:
&dagger; - wëmarły jãzëk abò dôwnô historëcznô cządnica dzysdniowégò jãzëka

Pòrénkòwòsłowiańsczé
Mionowi dzéń

**Mionowi dzéń** (téż *jimieninë*) to zwëk swiãtecznégò òbchôdzeniô (czasã grzimnégò) dnia swiãtégò (swiãti) abò bògòsławionégò (bògòsławioni) z katolëcczégò kalãdôrza abò jinszégò dnia, zwëkòwò przëpiãtégò do tegò miona. Nen zwëk je òsoblëwie widzały w Pòlsce (nieznóny chùdzy na Górnym Szląskù czë na Kaszëbach), ale téż je w katolëcczich òbéndach np. w Bawarji. Mionowi dzéń je òbchôdzony téż w Grecji, Szwecji, Madżarsczi a czédës w Rusczi. w Szwecji òficjalną lëstã jimienin wëdôwô Królewskô Szwedzkô Akademijô Ùczbów. Zwëkòwò mionowi dzéń je sparłãczeny z żeczbama szczescégò czë gratulacëjama a téż z przëpòdôwanim roczëznikòwëch dôrënkòw.

Kategòrëjô:Kalãdarium
Gregòriańsczi kalãdôrz

**Gregòriańsczi kalãdôrz** – słuńcowi kalãdôrz wprowadzony w 1582 przez papieża Grégòra XIII. Je zrefòrmòwanym juliańsczim kalãdarzã, a ùsôdzcą jegò bëł Luigi Lilio. Do juliańsczégò kalãdôrza dodano pòprôwczi, chtërne miały na ùdbie ùrównanié òpozdzenkù w òdnieseniu do zwrotnikòwégò rokù, narôstałégò òd 46 r. p.n.e. zôs zascyganie jegò pòstôwaniu w przińdnoce. Julijansczi kalãdôrz spózdzał sã 1 dzéń na 128 lat, a gregorijansczi 1 dzéń na kòl 3000 lat. Jinosc midze kalãdarzama juliańsczim a gregòriańsczim je w dwóch sprawach:
* ùsënienié 10 dniów, òd 5 do 14 rujana 1582 rokù co miało na ùdbie pòprôwczi òpozdzenkù,
* wprowadzenié wskôzë, bë lata dzelne òb 100 nié bëłë przestãpne, króm tëch, chtërne dzelne są òb 400 (wic lata 1600 ë 2000 bëłë w gregoriańsczim przestãpne a 1700, 1800 ë 1900 nié)

Kategòrëjô:Kalãdôrze
Jastrë

[thumb|[Prawòsławié|Prawòsławnô jastrowô ikona „Zestąpienié do piekłów”]]
thumb
thumb|Farwné jaja
**Jastrë** – nôstarszé ë nôwôżniészé chrzescëjańsczé swiãta (króm Gòdów) ùwdôrzające smierc ë zmartwëchwstanié Jezësa Christusa. Tidzéń wprzódk, chtëren robi cząd wdôrzaniô nôbarżi wôżnëch dlô chrzescëjańsczi wiarë wëdôrzeniów, zwóny je Wiôldżim Tidzéniem.

## Rozmajitoscë
Niedzela przed Jastrama to Palmòwô Niedzela. Tegò dnia swiãcy sã palmë. Stronama stôrim zwëka gbùr jidze do sąsada i letkò bije rózgã i gôdô: Wierzba bije, jô nie bijã. 

Jastrë zaczinają sã òd Wiôldżégò Czwiôrtkù, czedë w kòscele nie ùżiwô sã zwònów. Wiôldżi Czwiôrtk dlô Kaszëbów je nôlepszim czasã do sadzeniô roscënów i seniô. 

We Wiôldżi Piãtk, jinaczi *Płaczëbóg*, doma robi sã pòrządczi. Dlô Kaszëbów to scësniony pòst, tak mòże jesc sëchi chléb i sëchi bùlwë. 

W Wiôlgą Sobotã w kòscele swiãcy sã jastrową strawã, rozpôliwô sã òdżin, a swiãcy sã wòda i òdżin. Òdżin òdnëkiwô wszëlejaczi złé i zapewniwô dobri òbrodzaj. 

Czedës Kaszëbi wierzelë, że w Jastrë w nocë òsoblëwi mòcë nabiérô wòda i to ùtrzëmùje sã do wschòdu słuńca. Dlôte przed wschòdã słuńca, przed rezurekcyjną Mszą sw., dobrze bëło są ùmëc w rzéce abò strëdze, kò takô wòda mògła cëdowno dzejac.

W Jastrową Niedzelã jidzemë na Mszã Sw. rezurekcëjną (*jastrowô witrzniô*). Pierszi dzéń swiãt je dlô familji.

Jastrowi Pòniedzôłk je zwóny dëgusama. Młodi knôpi zelonyma rózgama abò jałówcã dëgùją dzéwczãta. Za dëgòwanié dostôwajã jaja abò kùcha. W pòniedzôłk przëchodô do dzecë zajc, a przënosy farwne jôjka i bómczi.

## Pòchòdzenié pòzwë swiãta
Kaszëbsczé słowò „Jastrë” (równo jak dólnołużicczé „Jatšy” i  górnołużicczé „Jutry”) pòchôdô òd pragermańsczégò *austrōn (jaczé òznôczało „swit”, „widnica”) i rzeszi sã z praindoeùropejsczim mòrfemã *aus-, jaczi òznôczôł „swiecëc”. Szlachòwną etimòlogijã mô anielsczé słowò „Easter” i miemiecczé „Ostern”.

## Lëteratura
* T.Czerwińska,A. Pająk,L. Sorn: *Z kaszëbsczim w szkòle*, Gduńsk 2009.
* Róża Ostrowska, Izabella Trojanowska: *Bedeker Kaszubski*, Gduńsk 1978.
* Jan Perszon: *Na Jastre*, Lublin 1992.

## Przëpisczi

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Złoty

**Złoty** (*zł*, aktualny kòd ISO 4217 *PLN*; ) — dërżeniowô jednota dëtkòwô w Pòlsce, dzeli sã na 100 groszy. Je wprowôdzoné do òbrotu w 1924 rokù w wëszłoscë dëtkòwi reformë zrobiony przez ministra finansów Władysława Grabsczégò. Òn zastãpił òdwôrtnioną pòlską markã dostaną w spòsobie pò miemiecczim państwie. Nowé dëtczi bëłë spiarté na paritece (równowôrtnoce) złota, wôrtosc 1 złotégò ùstanowiono na równowôrtnotã 0,1687 grama złota. Noczôsny złoty bëł tedë wôrt kòl òsme dzysdniowich.

Westrzód bédowanëch mion nowich pòlsczich dëtków II Repùbliczi Pòlsczi nôwikszą zwëskał "lech", "pol" ë "złoty". W kùńcu wëbrano miono "złoty", chtërne tikało sã historëczniégò miona jednotë dëtkòwi Pòlsczégò Królestwa. Złotym nazywalë W XIV ë XV s. złote zagrańczne dukatë z òbrotã w Pòlsce, chtërne nôprzód òbrechòwane bëłë na 14 groszy. Ùchwôlą sejmù z 1496 rokù ùstanowiono kùrs złotégò na 30 groszy. Z czasã nen kùrs, przez òbzéranié sã na paritet prize złota ë strzébra, zjinaczëł sã. Tedë ùstanowiono òpisënk òbrechùnkòwi jednotë równy 30 groszy (gr) jakno pòlsczi złoty (złp.), zwóny téż florenã (fl). Złoty dukat dostôł miono czerwiony złoty. W XVII s. 1 czerwiony złoty béł wôrt 4-6 złp. Przë dëtkòwi refòrmie króla Stanisława Aùgùsta złoty stôł sã dërżéniową jednotą ò kùrsie 1 złp. = 30 gr. Na propòrcëjô bëłô takô przez cząd Warszawsczégò Ksyżestwa ë Pòlsczégò Królestwa. Warszawskô dëtkòwniô biła złotowe dëtczi do 1841 r.  

Przez òbzéranié sã na hiperinflacëje w pół lat 90. XX w. zdzejano denominacëji złotégò "ò sztërë zera" w propòrcëji 10&nbsp;000 PLZ = 1 PLN. Tedë téż dëtczi të dostałë nowi kòd ISO 4217.

## Pòlsczé nominałë
* mònetë: 1, 2, 5, 10, 20, 50 gr
* mònetë: 1, 2, 5 zł
* banknotë: 10, 20, 50, 100, 200, 500 zł

Kategòrëjô:Pòlskô
Jón Kôrnowsczi

__NOTOC__
**Jón Kôrnowsczi**, (pòl.: Jan Karnowski; ùr. 16 maja 1886 w Czôrnowie kòl Brusów, ùm. 2 rujana 1939 w Krostkòwie kòl Wërzëska) – sãdza, kaszëbsczi pòeta, ideòloga Zdrëszënë Młodokaszëbów. 

W 1908 rokù założił Kòło Kaszëbòlogów we Wëższim Dëchòwnim Seminarium w Pelplinie, chtërno dzejô do dzysô. Pòspół z Aleksandrã Majkòwsczim stworził pismiono „Gryf”  (pełnô pòzwa: *Grif. Pismiono dlô kaszëbsczich sprôw*). Pisôł òn, że zadanim „Grifa” je z jedny stronë „piastowac lëdową kùlturã i zrobic jã spòrą dlô òglowòpòlsczi kùlturë, a z drëdżi stronë terôczasną pòlską kùlturã zrobic kaszëbsczémù lëdowi swójską i przistãpną”. Dzãka jegò staróm òstało przërëchtowóné pòle dlô pòwstaniô pierszi w dzejach Kaszëb regionalny òrganizacji – Towarzëstwa Młodokaszëbów, do czegò doszło 22 zélnika 1912 rokù.  W 1920 rokù Jón Kôrnowsczi robił jakno przédnik sądu.

Wespółczasno je patronã Spòdleczny Szkòłë nr 7 w Chònicach. Jegò pòrtret zajimô wôżny plac, a w regionalny jizbie je pòkôzóny jegò lëteracczi ùróbk. Òb czas szkòłowëch ùroczëznów wëstãpiwô tu dzec­no-młodzëznowé karno „Kaszëbë”.

## Ùsôdztwò (wëjimczi)

* *Nowotné spiéwë*, Pòznań 1910
* *Dr. Florian Ceynowa*, 1917, Gduńsk 1997, Oficyna Czec
* *Muza kaszubska powojenna*, Toruń 1925 w: Mestwin, I / 1925, Nr 1 i 2
* *Gryf powojenny*, Toruń 1927 w: Mestwin, III / 1927, Nr 2
* *Z Piśmiennictwa kaszubskiego*, Bëdgòszcz 1937  w: Dodatek jubileuszowy Dziennika Bydgoskiego, 1937 / Nr 286
* *Nowotné spiéwë i wiersze*, Gdiniô 1958
* *Utwory sceniczne*,Gduńsk 1970
* *Wiersze pierwotne*, Gduńsk 1978
* *Moja droga kaszubska*, Gduńsk 1981
* *Sowizdrzôł u Krëbanów*, Gduńsk 1983
* *Jo bëm leno chcôł...*, Gduńsk 1986

## Przëpisczi

## Lëteratura
Feliks Marszałkowski: *Elementë religijne w pismach Jana Karnowsczigo. Przikładë.* Pomerania 1980 (XVII), nr 2(97), ss. 11-12

## Bùtnowé lënczi
*Artikel Jana Kôrnowsczégò - Gryf. R. 3: 1911. Nr 3-5.
Bibliogr. s. 4
*Pùblikacje Jana Kôrnowsczégò w katalogù WorldCat 

Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze
Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze
Kategòrëjô:Kaszëbi
Słowiańsczé jãzëczi

**Słowiańsczé jãzëczi** są grëpą jãzëków w òbéńdzë indoeùropejsczich jãzëków (bôłtosłowiańskô pòdrodzëzna). Mô w se trzë jãzëkòwë karna: zôpadno-, pòrénkòwò- ë pòłniowòsłowiańsczé. Nôstôrszé rãkòpisë ze słowiańsczima tekstama pòchôdają z X s. Do zapisaniô słowiańsczich jãzëków brëkòwóné bëłë abò są alfabétë: głagòlicã, cërëlicã ë łaceńsczi (w môłim dzélu téż arabsczi). Słowiańsczé jãzëczi pòchôdają òd prasłowiańsczégò jãzëka dôwnëch Słowiónów, chtëren kù resznoce zarabczeniô Słowiónów na Bałkany w VI s., rozbił sã na òbéndowé dialektë.

## Régòwanié słowiańsczich jãzëków
thumb|right|200px|Słowiańsczé jãzëczi
:indoeùropejsczé jãzëczi
::bôłtosłowiańsczé jãzëczi
:::**słowiańsczé jãzëczi** (kòl 317 mln)
::::zôpadnosłowiańsczé jãzëczi (kòl 56 mln)
::::: tzw. lechickô grëpa, czëlë lechicczé jãzëczi
::::::pòłabsczi jãzëk †
::::::pòmòrsczi jãzëk (kòl 50 tys)
:::::::kaszëbsczi (kòl 50 tys)
:::::::słowińsczi † 
::::::pòlsczi (kòl 50 mln)
::::::sorbsczé jãzëczi (kòl 70 tys)
:::::::dólnosorbsczi (kòl 15 tys)
:::::::górnosorbsczi (kòl 55 tys)
::::: czesko-słowackô grëpa
::::::czesczi (kòl 10 mln)
::::::słowacczi (kòl 5 mln)
::::::morawsczi †
::::::knaan †
::::pôłniowosłowiańsczé jãzëczi (kòl 29 mln)
::::: pòrénkòwé karno (kòl 10 mln)
::::::stôro-cerkwiowò-słowiańsczi (stôrosłowiańsczi) †
::::::cerkwiowòsłowiańsczi †*
::::::bùlgarsczi (kòl 9 mln)
:::::::banat-bùlgarsczi (15 tys)
::::::macedońsczi (kòl 1,8 mln)
::::: zôpadné karno (ok. 19 mln)
::::::sloweńsczi (kòl 2 mln)
:::::::prekmùrsczi (80 tys)
:::::::réziansczi (1500)
::::::chòrwacczi (kòl 6,5 mln)
:::::::hradsczi (70 tys)
:::::::molizansczi (3 tys)
::::::bòsniacczi (kòl 2 mln)
::::::serbsczi (kòl 8 mln)
::::pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi (kòl 210 mln)
::::::jãzëk Krëwiczów †
::::::stôrorusczi †
::::::stôrobiôłorusczi †
::::::biôłorusczi (kòl 10 mln)
::::::rusczi (kòl 160 mln)
::::::ùkrajinsczi (kòl 40 mln)
::::::rusyńsczi
::::sztëcznë słowiańsczé jãzëczi
:::::nordowòsłowiańsczé jãzëczi (fikcëjné)
::::::lydnevi
::::::nasika
::::::sievrøsku
::::::slaveni
::::::slavisk
::::::wozgijsczi (vuozgašchai)
:::::jine
::::::midzësłowiańsczi jãzëk
:::::::glagolica
:::::::mežduslavjanski
:::::::nowoslowiańsczi jãzëk
:::::::slovianski
:::::::sloviosczi
::::::proslava
::::::slovio
:::::::ruslavsk (szlach jãzëka slovio)

**Òznaczenia**:

† - wëmiarłi jãzëk abò dôwnô historëcznô cządnica dzysdniowégò jãzëka

†* - dôwny jãzëk, ale ùtrzëmóny zwëkòwò w liturgiji, nôbòżnëch, filozófowëch abò ùczałëch tekstach

## Òbaczë téż
* Jãzëczi swiata

*
Pôłniowòsłowiańsczé jãzëczi

**Pôłniowòsłowiańsczé jãzëczi** – jedno z trzëch karnów słowiańsczich jãzëków (króm zôpôdno- ë pòrénkòwòsłowiańsczich jãzëków). Gôdô nim kòl 28 mln lëdzy przédnëm môlu w Balkanach.

----
mini|right|350px|'''Pôłniowòsłowiańsczé jãzëczi''':

**Régòwanié pôłniowosłowiańsczich jãzëków:**
:jindoeùropejsczé jãzëczi
::słowiańsczé jãzëczi (kòl 317 mln)
:::**pôłniowosłowiańsczé jãzëczi** (kòl 34 mln)
::::stôro-cerkwiowò-słowiańsczi (stôrosłowiańsczi) †
::::cerkwiowòsłowiańsczi †*
::::sloweńsczi (kòl 2 mln)
:::::prekmùrsczi (80 tys)
:::::réziansczi (1500)
::::serbsczi (kòl 9 mln)
::::chòrwacczi (kòl 7 mln)
:::::hradsczi (70 tys)
:::::molizansczi (3 tys)
::::bòsniany (kòl 2 mln)
::::macedońsczi (kòl 1,8 mln)
::::bùlgarsczi (kòl 9 mln)
:::::banat-bùlgarsczi (15 tys)

**Òznôczenia**:
†* - dôwny jãzëk, ale ùtrzëmany zwëkòwò w liturgiji, nôbòżnëch, filozófowich czë ùczałich tekstach

## Bùtnowi lënczi

Pôłniowòsłowiańsczé
Mežduslavjanski jezik

**Mežduslavjanski jezik** - sztëczny jãzëk ôrtu nôtërnëgò, ùsôdzony w latach 1954 - 1958 òb karno czechosłowacczich interlingwistów pòd prowadzënkã Ladislava Podmele. Projekt òbjimôł wëcmanowe gramaticzne ë słowiznowe ùstôwë słowiańsczich jãzëków.

## Próbka tekstu

*V meždunarodnich jezikach dlužno stvorit taki cennosti, ktori budu značit veliki prinos v oblasti nauk, izučenia jezikov, techniki, umenij itd. Jasno, če znanie jezika ne jest cel usilia ludi, če znanie jezika jest v praktike toliko posredek, da bi čitatel mog poznat taki dela i soderžanie del, ktori važni dle jego raboti...*

## Òbaczë téż
* Midzësłowiańsczi jãzëk, Slovio

Kategòrëjô:Sztëczné jãzëczi
Glagolica

**Glagolica** - sztëczny słowiańsczi jãzëk, jegò ùjimniãce òpierô sã na rozwicém ë dopasowanim protosłowiańsczégò jãzëka, tak bë mógł òn sprôwiac rolã dzysdniowégò ë pòchwôtnegò jãzëka dlô wszëtczich Słowionów.

## Òbaczë téż
*Jinformacëje ò glagolicë w anielsczim jãzëkù

Kategòrëjô:Sztëczné jãzëczi
Proslava

**Proslava** je sztëcznym ë ùprosconym słowiańsczim jãzëkã ùsadzonym w òprzënk ò cerkwiowòsłowiańsczi jãzëk.

**Òbaczë téż**
* Starna ò jãzëkù proslava (w anielsczim jãzëkù)

Kategòrëjô:Sztëczné jãzëczi
Japòńskô

**Japòńskô** (日本 – Nihon abò Nippon; 日本国 – Nihon-koku abò Nippon-koku) je państwò w Westrzédni Azëji, w òstrowinie Japòńsczich Òstrowòw, z chtërnëch nôwiksze są: Honshū, Hokkaidō, Kyūshū ë Shikoku. Z miészich òstrowów nót je wëmienic téż Okinawã.

## Miona Japòńsczi
Słowò *Japòńskô* pisane znakama kanji (日本) mô dwa òdczëtania: Nihon (にほん) ë Nippon (にっぽん). Pierszé je brëkòwany w codniowim jãzëkù, drëdżé - w òficjalnëch stojiznach. Znaczi ne dolmaczë sã jakno: Kraj Wschodzącégò Słuńca (日 – słuńce; 本 – kòrzéń; pòchòdzenié). Òpisënk nen pòchòdzy z Chin ë tika sã geògrafnégò pòłożeniô Japòńsczi wedle kòntinentowi Azëji: Chińczikom zda sã, że słuńce co dzéń przëchòdzi z Japòńsczich Òstrowów. Przédnym mionem Japònsczi, jesz przed łaczbą z Chinami, nadaną òb môlowé lëdztwò bëło *Yamato* (大和). W Chinach zemie te w cządze Trzëch Królestw zwóne bëłë *Wa* (倭). Przed 1946 r. òficjalnym mionã Japòńsczi bëło *Dai Nippon Teikoku* (大日本帝国 – Czezerstwò Wiôldżi Japòńsczi). Miono ne je zwëczajno ùżiwôny na òpisënk japòńsczégò państwa w cządze òd Òdnowinë Meiji (明治維新, Meiji-ishin) do kùńca wòjnë na Pacyfikù, ale òficjalnô miona negò brëkòwac zaczële w 1936 r. Òd 1946 òficjalnym japòńsczim mionã kraju je *Nippon-koku* abò *Nihon-koku* (日本国), co dosłownié òznôczô Japòńsczé Państwò (国 – kraj, państwò).

W eùropejsczich jãzëkach miono *Japòńskô* zjôwiô sã dzãka wanożnikòwi Marco Polo, chtëren zapisał wëmòwã mandarińsczégò òpisënkù tich zem: *Ciapangu*. Równak dzysdniowe miono Japòńsczi je mést z kantońsczégò *Jatbun*. W malajsczim jãzëkù nen kantońsczi òpisënk przëbrôł sztôłt *Japang* ë tak òstał zaimpòrtowóny do Eùropë òb pòrtugalsczich kùpców. W 1577 r. piérszi rôz napisano ne słowo jakno *Giapan*.

## Pòlitika
Japòńskô je kònstitucjową mònarszëją. Nôwëższim òrganã ùstôwcowi władzë je dwajizbòwi parlament (国会 – Kokkai, dokładno: Nôrodni Zgromadzenié), w chtërnym je Ùstôw Reprezentantów (衆議院 – Shūgi-in, niszi ùstôw) ë Ùstôw Rôdców (参議院 – Sangi-in, wëższi ùstôw). W niższim ùstôwie je 480 lëdzy, a jich kadencëjô déruje 4 lata, a w wëższim 242 lëdzy welowónych na 6 lat. Welacëje są òglowe ë krëjamne.
Jello Biafra

**Jello Biafra** (prôwdzëwié *Eric Boucher*), ùrodzëł sã 17 czerwińca 1958 w Boulder, Colorado. Znôny nordowo-amerikańsczi mùzyk ë spòlëczny dzëjôrz, wòkalista punkòwegò karna Dead Kennedys zakłôdzôrz platowi wëdowiznë Alternative Tentacles. Pò rozwiązaniém w  1986 karna Dead Kennedys robił dali jaknò solësta, wëdiwôjąc wiele "gôdônëch" albùmów, aktiwno angażowôł sã w ùdbë jinszëch mùzëcznëch karnów jak np. No Means No, D.O.A.

Kategòrëjô: Punk
Serbòchòrwacczi jãzëk

thumb|300px|Ethno-political variants of the Serbo-Croatian language or Serbo-Croatian diasystem (as of 2006)
**Serbòchorwacczi jãzëk** - dzysdniowò je to kontrowërsëjne miono na karno krótko sparłãczonych ze sobą sztandardowich jãzëków ë dialektów (diasystema), chtërne są dzélã pôłniowégò karna słowiańsczich jãzëków. Jãzëczi ne ë dialektë brëkòwane są w Chòrwacëji, Bòsni ë Hercegòwinie a téż w Serbsczi ë Czôrni Górze a téż bez serbsczé ë chòrwacczé miészizne w Sloweńsczi, Aùstrëjacczi, Madżarsczi ë Rumùńsczi. Nym jãzëkã gôdô kòl 21 milionów lëdzy.

## Dialektë
Na òbéńdze serbòchòrwacczi diasystemy mòznô wëapartnic trzë wiôldżie dialektë (abò grëpë dialektów): sztokawsczi, kajawsczi ë czakawsczi. Sztokawsczi dialekt Hercegòwinë je pòdspòdlã dla wszëtczich trzëch sztandardowich jãzëków: serbsczégò, chòrwacczégò ë bòsnianégò. Mùszi sã pòstrzéc, że nierównosce w brëkòwanim dialektów ë jich zjinakach zanôléżne są geògrafnie, a nié etnicznie. Lëczba nierównoscë je na tëli wiôlgô, że nie wszëtczé dialektë są midze sobą rozmióne.

Sztokawsczim dialetktã gôdô sã w Serbsczi ë Czôrni Górze, Bòsniji ë w wikszi òbéńdze Chòrwacczi. Równoznaczëzną słowa "co" je "što". Pòrénkòwô abò ekawskô zjinaka sztokawsczégò, chtërną gôdô sã na wnetka całim môlu Serbsczi é na pòrénkòwich kùńcach Chòrwacczi, òddôwô prasłowiańsczi zwãk *ě (jać) przë pòmòcë "e". Zôpôdnô abò jekawskô zjinaka òddôwô *ě jakno "je" abò "ije". Gôdô sã tak w Chòrwacczi, Bòsni ë Czôrnogòrze a téż w niechtërnëch òbéndach zôpôdniej Serbsczi. Je téż ikawskô zjinaka, dze *ě je dzysdniowò reprezentowóna bez "i".

Kajawsczi dialekt je rozpòmiónowóny w nordowi Chòrwacczi. Słowò "co" je òddôwóne bez "kaj". Je òn juwerny do westrzédnych sloweńsczich dialektów, nié mô równak dëbeltné lëczbë. Jać je òddôwanô jakò "e".

Czakawsczim dialektã gôdô sã z zôpôdné Chòrwacczi, òsoblëwie w Istrëji ë Dalmacczi. Słowò "co" je òddôwanë bez "ča". W nym dialekce je wiele makaroniznów (zapòżëczeń z italsczégò).

## Alfabetë

Jãzëczi z serbòchòrwacczé diasystemy mòżno zapisac łacëńsczim alfabetã abò cërylicã. Sztandardowi wersëje serbsczégò ë bòsnianégò brëkùją òbù alfabetów, a chòrwacczi blós łacëńsczi. W òbù przëpôdkach zapisënk je wnetka taczi sóm, a kôżderny znak w jednym alfabece mô swoją równoznaczënã w drëdżim (w łacënce je përznã dwaznaków). Szlach cërylicy brëkòwana w serbòchòrwacczim òstał ùsôdzony w XIX s. òb Vuka Stefanovica Karadžicia, a szlach łacëńczi òb Ljudevita Gaja.

 A a B b C c Č č Ć ć D d Dž dž Đ đ E e F f G g H h I i J j K k
 А а Б б Ц ц Ч ч Ћ ћ Д д Џ  џ  Ђ ђ Е е Ф ф Г г Х х И и Ј ј К к

 L l Lj lj M m N n Nj nj O o P p R r S s Š š T t U u V v Z z Ž ž
 Л л Љ  љ  М м Н н Њ  њ  О о П п Р р С с Ш ш Т т У у В в З з Ж ж

## Òbaczë téż
* Serbòchòrwackô Wikipedijô
* Ùczbë serbòchòrwacczich dialektów pò kaszëbskù

Kategòrëjô:Słowiańsczé jãzëczi
Serbsczi jãzëk

mały|Serbsczi jãzëk (2006)
**Serbsczi jãzëk** (cрпски, srpski) to jedna z ùrëchtowónëch wersëji sztokawsczégò dialektu, brëkòwóny bez Serbòw ë Czôrnogòrców w Serbsczi, Czôrni Gòrze, Bòsni ë Hercegòwinie ë jinëch krajach.

## Òbaczë téż
* Serbòchòrwacczi jãzëk

## Przëpisë

Kategòrëjô:Słowiańsczé jãzëczi
Chòrwacczi jãzëk

**Chòrwacczi jãzëk** mô sztatus apartnégò jãzëka òd 90-tech lat XX stalata. Rëchli, w czasach Jugosławiji òn béł trzimóny blós za sztokawsczi dialekt, nôbarżi brëkòwóny òn je przez Chòrwatów.

## Alfabét ë kôrta

400px|center
thumb|250px|Pòlé, dze chòrwacczi jãzëk je gôdôwóny (stón 2006)

## Jinszé jãzëczi

Kategòrëjô:Słowiańsczé jãzëczi
Interlingua

**Interlingua** (łac. *inter* = 'midze' + łac. *lingua* = 'jãzëk'), je zwóna téż *Interlingua de IALA*, je sztëcznym jãzëkã nôtërnegò zortu, ùsadzony w latach 1924 - 1951 w Eùropie ë USA òb karno lingwistów zrzeszonch w International Auxiliary Language Association (IALA), cziérowónëch w slédnym cządze òb miemiecczégò germanistã, dr. Aleksandra Gode.

Òficjalny datum inaùguracëji jãzëka je 15 stëcznika 1951 rokù - dzyń wëdaniô słowôrza *Interlingua-English Dictionary*.

Pòwstôł w zatôrczënim ò łacenã, anielsczi ë dzysdniowe romańsczé jãzëczi ë mô w se zbiérną słowiznã greckò-łacëńsczi rodowizne ë zbiérną baro òprosconą gramatikã. Je, króm esperanto, nôczãsczi brëkòwanym sztëcznym jãzëkã swiata. Je prosto rozmiona, bez rëchleszi naùczi, przez nômni dzesãtczi milionów lëdzy, gôdôjącëch romańsczima jãzëkama.

Przëmiôr tekstu (mòdlëtwa *[[Òjcze Nasz]]*):

 Nostre Patre, qui es in le celos,
 que tu nomine sia sanctificate;
 que tu regno veni;
 que tu voluntate sia facite
 super le terra como etiam in le celo.
 Da nos hodie nostre pan quotidian,
 e pardona a nos nostre debitas
 como nos pardona a nostre debitores,
 e non duce nos in tentation,
 sed libera nos del mal.

Przëmiôr tekstu (reklama *Union Mundial pro Interlingua*):

 Lingua natural e musical
 de parolas international
 e un grammatica minimal.
 Comprensibile facilemente
 per personas intelligente.
 Le medio de communication
 adequate pro le solution
 del confusion de Babylon.

## Bùtnowi lënczi
* Ùczbownik interligwë

Kategòrëjô:Sztëczné jãzëczi
Żagań

**Żagań** (miem. *Sagan*, czes. *Záhaň*) je gardã ë gminą w żagańsczim krézu w lubùsczim województwù. Na pôłnie òd gardu rozcëgają sã Dolnoszląsczé Borë, skądka wëpłëwają ë wpôdają do rzéczi Bóbr jegò lewòstarnowe dolecënë: Kwisa ë Czerna. Na zôpôd òd Żagania są Żarsczé Wëszawë, a na pòrénkù gard grańczë z Dalkòwsczima Rzmóma. W latach 1975 - 1998 Żagań ùrzãdno słëcha zelonogórsczémù wòjewództwù.

### Pòdôwczi
Wedle pòdôwków z 2002 rokù, Żagań mô wiéchrzëznã 32,86 km², w tim:
* rólné ùżëtczi: 26%
* asowé ùżëtczi: 44%

Gard je na 3,53% wiéchrzëznié krézu.

### Lëdztwô

Pòdôwczi z 30 czerwińca 2004:

Wedle pòdôwków z 2002 rokù, strzédny wzątk na mieszkańca béł 1146,32 zł.
Katowice

**Katowice** (miem. *Kattowitz*, szl. *Katowicy*, cz. *Katovice*)  - to je stolëczny gard szląsczégò wòjewództwa w Pòlsczi Repùblice.
thumb|left|250px|

Kategòrëjô:Szląsczé wòjewództwò
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
The Oppressed

**The Oppressed** je skinheadowim ë punkòwim karnã z Waliji. Mùzykã jaką gra ne karno òpisëje sã mionem oi!. The Oppressed są wiôldżima procëmnikama rasizmu òd czasu pòwstaniô ë są mòcno sparłãczeni z rësznotã SHARP (*Skinheads Against Racial Prejudice* - Skinheadowie Procëm Rasowim Ùrëchlenim).

## Diskògrafijô
* *Oi! Oi! Music* (1984)
* *Music for Hooligans* (2000)
* *More Noize for the Boys* (2001)
* *We Can Do Anything* (2002)
* *Live 1984* (2002)

## Bùtnowé lënczi
* Òficjalnô starna karna

Kategòrëjô:Punkòwé karna
Mad Sin

**Mad Sin** to miemiecczé karno psychobilly / rockabilly, pòwstałe w 1987 rokù.

## Diskògrafijô
**Chills and Thrills in a Drama of MAD SIN and Mystery* (1988)
**Distorted Dimensions* (1990)
**Amphigory* (1991)
**Break the Rules* (1992)
**A Ticket into Underworld* (1993)
**God Save the Sin* (1996)
**Sweet & Innocent? ...Loud & Dirty!*(1998)
**Survival Of The Sickest* (2002)
**Dead Moon's Calling* (2005)

## Bùtonwé lënczi
*Òficjalnô starna Mad Sins

Kategòrëjô:Rockabilly
Słowacczi jãzëk

**Słowacczi jãzëk** – jãzëk z zôpôdnosłowiańsczégò karna słowiańsczich jãzëków.

Słowacczi jãzëk je krótko krewny z czesczim. Słowacczé dialektë zacht so jinaczą midze sobą. Wëapraniô sã 3 karna dialektów:
* **pòrénkòwòsłowacczi** (nôblëższi pòlsczémù jãzëkòwi),
* **westrzédnosłowacczi** (mô wiele wëcmanowich céchów z pòłniowòsłowiańsczima jãzëkama, òsoblëwie z sloweńsczim),
* **zôpadnosłowacczi** (nôblëższi czesczémù jãzëkòwi).

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi
* Kashubian-Slovak
* Môłi kaszëbskò - pòlskò - słowacczi słowôrz
* http://fripoinheffer.free.fr/album/europe/arles_gallery/imagepages/image64.html

Kategòrëjô:Słowiańsczé jãzëczi
Kategòrëjô:Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi
Rockabilly

**Rockabilly** je wczasną fòrmą Rock 'n' Rolla. Nen sztél pòwstôł w pòłowie 50-tëch lat, pò tim jak młodi mùzykańcë z pôłniowëch stónów Nordowi Americzi naczãlë na swój ôrt interpretowac na znónëch se instrumentach czôrnegò Rhythm & Bluesa. Wëszłé je z tegò sparłączenié różnëch sztélów, w tim: Bluesa, Hillbilly, Boogie, Bluegrassu ë Country.

Na zôczątkù mùzyka na nie miała swòjegò jednegò miona, bëła klasyfikòwónô pòd Pop, Country czë tëż Rhythm and Blues ë nie wëszła za grańce pôłniowëch stónów. Kòl 1956 rokù niechtërni mùzykancë pòdjãlë sã próbë wińdzëniô za te ë ò òderwanié sparłączeniô tegò sztélu mùzyczi z gbùrzeniém. Miono Rockabilly zaczãło sã pòmalińkù przëjimac, chòc zamëkało òno w se kąsk samòironiczny wëzwãk - sparłączënié z Hillbilly pòdsztëchiwôło prowicjonalné ë gbùrsczégò pòchòdzeniô tegò sztélu.

Wikszô pòpùlarnota Rockabilly przëszła w 80-tëch latcha razã ze swegò ôrtu òdrodzeniém. Do dzysô dô na całim siwece wile môlëch kùlturów Rockabilly, òd Eùropë - tuwò nôwikszô je gwës w Anielsce)- pò Azëjô, a tuwò òsoblëwié w Japòńsce.

## Karna Rockabilly
*Hasil Adkins
*Ace Andres and *The X-15s
*Belmont Playboys
*Big Sandy and the Fly-Rite Boys
*Dion
*Blacktop Rockets
*Buddy Holly
*Br5-49
*Cacti Widders
*Cari Lee and the Saddle-ites
*Cave Catt Sammy
*Cigar Store Indians
*Charlie Feathers
*Chuck Berry
*Dagmar and the Seductones
*David Vanian and the Phantom Chords
*Dead Man's Hand
*Deke Dickerson
*Dragstrip 77
*The Dempseys
*Eddie Clendening
*Frantic Flattops
*High Noon
*Hillbilly Hellcats
*Hillbilly Moon Explosion
*Hot Rod Lincoln
*Jack Knife and the Sharps
*Johnny Knox and High Test
*Johnny Mercury
*Josie Kreuzer
*Kim Lenz
*Lee Rocker
*Marti Brom
*The Raging Teens
*Reverend Elvis & Undead Syncopators
*Rocket 350
*Rusty and the Dragstrip Trio
*Sasquatch & The Sick-A-Billys
*Social Distortion
*Sonoramic Commando
*The Caravans
*The Memphis Morticians
*The Living End
*The Mighty 18 Wheeler 
*The Pistoleers
*The Tremors
*The Reverend Horton Heat
*The Stray Cats
*This Train
*Three Bad Jacks
*Turbopotamos
*The Young Werewolves
*Thirteen Stars
*Th' Legendary Shack Shakers
*Wayne "The Train" Hancock

Kategòrëjô:Rockabilly
Skinheads Against Racial Prejudice

**SHARP** (an. **S**kin**H**eads **A**gainst **R**acial **P**rejudice - *Skinheadowie Procëm Rasëznowim Ùrëchlenim*) je dzélã subkùlturë skinheadów, jaczi pòwstôł je w 1987 rokù w Nowim Jorkù z antirasëzmòwëch òrganizacëji.

Karno SHARP rozwinãło sã z czasã do lózëch midzënôrodówków z partama w wiele krôjach, w tim eùropejsczich. Na zôczątkù w Wiôldżi Britanijë, pùzdni w Miemcach ë Pòrtugalijë. Skinheadów SHARP parłączą deje artirasëzmòwé, mają òni starã ò to, bë sã klôrowno dëstansowac nazëstowsczëch karnów. 

"*Niżóden Skinheada ni mòże bëc rasëstą, bò bë mùszôł zatrzéc swòje czôrné darzénié*" - Roddy Moreno, nôlëżnik skinhead punk rockòwégò karna *[[The Oppressed]]* z Walëji, zwóny tribùnã rësznotë SHARP.

## Bùtnowé lënczi
*[Rësznota SHARP w [Sztokholm|Sztokhòlmie] ]
*[Rësznota SHARP w [Toronto], Kanada]

Kategòrëjô:Spòlëzna
Oi!

**Oi!, street punk** (dosłowno: *darżëcowi punk*) – pòdgatunk w mùzyce punk, chtëren mô zaczątk w Wiôldżi Britaniji pòd kùńc lat 70. XX s. Je to téż òpisënk młodzéżowi subkùlturë z ną muzyką sparłãczony, rzeszący narôzkù pùnków ë skinheadów.

Oi! sformòwôł sã jakno ôrt procëmnotë do artistnëch doswiôdczënków dzélu punkowich karnów, a téż zbyt wiôldżi pòliticzni sztarturë jinëch. W ùdbie miôł pòdtrzëmòwac prosti, "darżëcowi" kòrzénie punkrocka ë skôzac na wëcmaniznã ti subkùlturë z wiôlgòmiastowima robòtnikama, z chtërnëch sã wëprowadzëlë. Zrzësz ną pòdczorchiwało same miono *street punk*, wëpiarti pùzdni przez *Oi!* To drudżé w robòtniczi gwarze òznôczo cos niespòdzajnegò, a téż pòzdrówk. Pierszi raz brëkòwôł gò mùzyczny gazétnik Garry Bushell we wczasnych latach 80 XX s., pòdskôcóny sztëczkã karna The Cockney Rejects: "Oi! Oi! Oi!".

## Bùtnowé lënczi

* Oriental

Kategòrëjô:Punk
Esperanto

120px|border|right|Esperanto
**Esperanto** je midzënôrodnym pòmòcnym jãzëkã, zdzejanym w 1887 rokù przez pòlsczégò òkùlistã Ludwika Zamenhofa. Ùsôdzca jãzëka z piersza nazwôł gò prosto *lingvo internacia*. **Esperanto** (to je *chtos chto mô nôdzejã*) było nôprzód pseudonimem Ludwika Zamenhofa.

## Bùtnowé lënczi
* Esperanto - Prezentacja języka
* Esperanto - Zwięzła gramatyka
* Esperanto - Kursy

Kategòrëjô:Sztëczné jãzëczi
Kòrejańsczi jãzëk

**Kòrejańsczi jãzëk** (한국말/조선말) je ùrzãdnym jãzëkã òbëdwóch Kòrejów: Pôłniowi ë Nordowi. Je téż jednym z dwóch òficjalnëch jãżëków w prowincëji Yanbian w Chinach. Na całownym swiece je kòl 78 milionów lëdzy, chtërni gôdôją w nym jãzëkù, wrechòwując w to wiôldżé grëpë w Rusczi, Chinach, Aùstralëji, USA, Kanadze, Brazylëji, Japòńsczi a slédnio téż na Filipinach.

Genealogòwi régòwanié kòrejańsczégò je dzysdniowò diskùtowane. Wiele mòwòùczałich daje nen jãzëk do grëpy ałtajsczich jãzëków, jinszi do jãzëków izolowónëch. Kòrejańsczi je aglunatiwny w mòrfologiji ë òrtu SOV w syntakse. Czile słów bëło wimpòrtowónëch z chińsczégò jãzëka abò zrobionëch na ôrt chińsczich słów.

## Miona
Kòrejańsczé miono jãzëka wëprowadzô sã òd miona Kòreji brëkòwónej w gwësnëch òbéndach negò kraju. Tedë w Nordowi Kòreji, jãzëk zwie sã *Chosŏnmal* (조선말), abò *Chosŏnŏ* (조선어) a w Pôłniowi nôczãsci zwie sã *Hangungmal* (한국말), abò *Hangugeo* (한국어) czë *Gugeo* (국어, nôrodowi abò domòcy jãzëk). Czasã zwëczajno zwie sã gò *Urimal* ("naji jãzëk"; 우리말 jakò jedno słowò w Pôłniowi Kòreji, 우리 말 ze spacją w Nordowi).

!
Jotacëjô

**Jotacëjô** to pòwtôrzne pòjôwienié sã spółzwãkù *j* w gwësnëch foneticznëch pòłożeniach (np. *Ewa* - *Jewa*), jaczé wëstãpòwô w słowiańsczich jãzëkach (chòc nie le blós). Jotacëjowi spółzãczi są zwóne mitczima spółzwãkama przez lëdzy, chtërni ùżëwają wiele z tëch jãzëków, a sóm proces zwóny je téż zmitczanim.

Kategòrëjô:Lingwistika
Hangeul

**Hangeul** (kòr.: 한글, *hangeul*) je apartym alfabétã kòrejańsczégò jãzëka, procëmno do systemy pisma hanja, zapòżëczonej z Chin.

Chòc hangeul wëzdrzi kąsk za chińsczima znakama, je taczim samym alfabétem jakno łacëńsczi. Zgrupòwóny je w szlabizowe związczi (bloczi), a kożderny taczi blok zamëkô w se nômni dwie z 24 lëter (*jamo*): przënômni pò jedni z 14 spółzwãkôw ë 10 samòzwãków.

## Jamo
**Jamo** (자모; 字母) abò jinaczi *nassori* (낱소리) to nômnisze dzéle z jaczich skłôdô sã alfabét hangeul. *Ja* òznôczô lëterã abò znak a *mo* mëmkã. *Jamo* wchòdzą w złożënã szlabizogramów, czëlë sparłãczeniô spółzwãkòwich ë samòzwãkòwich lëter dającëch jedną szlabizã.

Je 51 jamo, z czegò 24 to równoznaczënë lëter łacëznianegò alfabétu. Dalszi 27 jamo to złożenia dwóch abò czasã trzech z tëch lëter. Z nëch 24 dërżeniowich jamo, 14 to spółzwãczi (ja-eum 자음, 子音 "dzecne zwãczi") a 10 to samòzwãczi (mo-eum 모음, 母音 "mëmczine zwãczi"). 5 z dërżeniowich spółzwãków są zdëbeltnione ë robią dalszich piãc spółzwãków, a néżne 11 są zrobione z dwóch jinëch spółzwãkiwich lëter. 10 samòzwãków robi 11 diftongów.

* 14 dërżeniowich spółzwãkòwich lëter: ㄱㄴㄷㄹㅁㅂㅅㅇㅈㅊㅋㅌㅍㅎ, plus dôwne (dzyso nie brëkòwóne ㅿㆁㆆㅱㅸㆄ
* 5 zdëbeltowanëch lëter: ㄲㄸㅃㅆㅉ, plus dôwne (dzyso nie brëkòwóne) ㅥㆀㆅㅹ
* 11 złożeń spółzwãkòwich: ㄳㄵㄶㄺㄻㄼㄽㄾㄿㅀㅄ, plus dôwne (dzyso nie brëkòwóne) ㅦㅧㅨㅪㅬㅭㅮㅯㅰㅲㅳㅶㅷㅺㅻㅼㅽㅾㆂㆃ, ë téż nie brëkòwóne ju pòtrójne złożenia ㅩㅫㅴㅵ
* 6 dërżeniowich samòzwãkòwich lëter: ㅏㅓㅗㅜㅡㅣ, plus dôwne (dzyso nie brëkòwóne) ㆍ
* 4 dërżeniowich jotacjowich samòzwãków: ㅑㅕㅛㅠ
* 11 diftongów: ㅐㅒㅔㅖㅘㅙㅚㅝㅞㅟㅢ, plus dôwne (dzyso nie brëkòwóne) ㆎㆇㆈㆉㆊㆋㆌ

## Szlabizowe bloczi
thumb|right|290px|Słowò ''hangeul'' pisóne w hangeulu ë jegò transkripcëjô
Króm czile gramaticznëch mòrfemów w dôwnëch tekstach, niżódna lëtera ni mòże sama jedna reprezentowac elementu pisma kòrejańsczégò jãzëka. Miast tegò, *jamo* są grupòwóne w szlabizowe bloczi, w chtërnëch je 2 abò wicy lëter: spółzwãk, abò grëpa spółzwãków zwóne *pòczątkòwima* (ang. *initial*, kòr. 초성, 初聲, *choseong*), samòzwãk abò diftong zwóny *strzédnym* (ang. *medial*, kòr. 중성, 中聲 *jungseong*), a téż, òptacëjno, spółzwãk abò grëpa półzwãków na kùńc szlabizë, zwóne *kùńcowima* (ang. *final*, kòr. 종성, 終聲 *jongseong*). Czéde szlabiza nié mô wstãpnegò samòzwãkù, brëkùje sã pùstégò zaczątkù ㅇ *ieung* (nie brëkùje sã gò na kùńcu). Dlôte, szlabizowi blok mô nie mni nigle dwie *jamo*.

## Przëpisë


Kategòrëjô:Kòrejańsczi jãzëk