open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Krãpa (Stôłpskô)

**Krãpa** (pòl. *Krępa Słupska*) - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Stołpskò. Krótkò ti wsë je grodzëskò.

Kategòrëjô:Gmina Stołpskò
Kòzëno

**Kòzëno** (pòl. *Kozin*) - to je kaszëbskô kòlonia w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Czôrnô Dãbrówka. 

Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka
Antón Pòmieczëńsczi

**Antón Pòmieczëńsczi** (pl. *Antoni Pomieczyński* -  ùr. 15 stëcznika 1797 w Swôrzewie  - ùm. 11 zélnika 1876) – to béł katolëcczi ksądz, a ùcził sã m.jin. w klôsztorny szkòle w Wejrowie.  Ksãżé swiãcenia przëjimnął 1820 rokù. Òn béł  profesor w Dëchòwny Seminarëji w Pelplinie. Papiéż Pius IX przëjimnął gò jaknò jednégò z pierszëch Kaszëbów 26 łżëkwiata 1870 rokù 

Kategòrëjô:Kaszëbi
Warbléwkò

**Warbléwkò** (pòl. *Warblewko*) - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Stołpskò.

Kategòrëjô:Gmina Stołpskò
Òsowò Lãbòrsczé

**Òsowò Lãbòrsczé** (pòl. *Osowo Lęborskie*) – to je wies w gminie Céwice w lãbòrsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. 

Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w fòrmie „Òsowò Lãbòrsczé” òsta wprowadzónô 9 łżëkwiata 2019.

## Przëpisczi

## Bùtnowé lënczi
*6.) Osowo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Céwice
Òkalëce

**Òkalëce** (pòl. *Okalice*) – są kòlonią w gminie Céwice, w lãbòrsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. W 1662 rokù miéwcą béł tu Grela. W 2008 rokù tu mieszkało 133 lëdzy.

Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w fòrmie „Òkalëce” òsta wprowadzónô 18 lëpińca 2016.

## Przëpisczi

## Bùtnowé lënczi
*''Okalice'' (kasz. Wókalece) w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

## Lëteratura
*Andrzej Groth: *Rejestr pogłównego generalnego z 1662 roku dla powiatów mirachowskiego, tucholskiego i człuchowskiego*. Acta Cassubiana, 2013, t. XV, s. 220

Kategòrëjô:Gmina Céwice
Bargãdzëno

**Bargãdzëno** - to je kòlonia w gminie Wickò, w lãbòrsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. 

## Bùtnowé lënczi
*''Bargędzino'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Wickò
Kòpóniewò

**Kòpóniewò** - to je kòlonia w gminie Wickò, w lãbòrsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. 

Kategòrëjô:Gmina Wickò
Wilczewò

**Wilczewò** (pòl. *Wilczewo*) – to je kaszëbskô kòlonia w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscérsczim krézu, w gminie Dzemiónë.

Kategòrëjô:Gmina Dzemiónë
Kategòrëjô:Kaszëbë
Krëkùlëce

**Krëkùlëce** - są kòlonią w gminie Wickò, w lãbòrsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. 

Òbrôzk:Rezerwat Przyrody Krakulice, Pomořské vojvodství, Polsko 03.jpg


Kategòrëjô:Gmina Wickò
Mùrowańc

**Mùrowańc** - to je kòlonia w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Główczëce. 

Kategòrëjô:Gmina Główczëce
Mùza

**Mùza** (pòl. *Muza*, miem. *Musa*) - to je kòlonia krótkò Lesniewa w gminie Pùck, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. 

Kategòrëjô:Kaszëbë
Kategòrëjô:Gmina Pùck
Mòczëdła

**Mòczëdła** – są kaszëbską kòlonią w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Szëmôłd. 

Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd
Kategòrëjô:Kaszëbë
Czôłpino

**Czôłpino** - to je kòlonia w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Smôłdzëno, w chtërny je bliza. 

Kategòrëjô:Gmina Smôłdzëno
Stojcëno

**Stojcëno** - tu piérwi bëła wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Smôłdzëno. Tu bële Słowińcë.

Kategòrëjô:Gmina Smôłdzëno
Łąckô Góra

thumb|left|Łąckô Góra
**Łąckô Góra** - to je rësznô duna w gminie Smôłdzëno, w stôłpsczim krézu ò wësokòscë 30 m n. r. m.(nad rówizną mòrza).

## Lëteratura
http://contentdm.lib.byu.edu/cdm/singleitem/collection/GermanyMaps/id/1918
  
Kategòrëjô:Gmina Smôłdzëno
Góra Dónas

thumb|left|Góra Dónas z wieżą
**Góra Dónas** - to je wëszańc w Gdinie ò wësokòscë 206 m w. r. m.

## Lëteratura
  
Kategòrëjô:Gdiniô
Lubléwkò

**Lubléwkò** - to je kòlonia w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Chòczewò. 
 

Kategòrëjô:Gmina Chòczewò
Kùrowò

**Kùrowò** - to je kòlonia w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Chòczewò. 
 
## Bùtnowé lënczi
*''Kurowo'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Chòczewò
Dąbrowsczi Młin

**Dąbrowsczi Młin** - to je kaszëbskô kòlonia w lëzyńsczi gminie, w wejrowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. 

## Bùtnowé lënczi
*''Dąbrowski młyn'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Gmina Lëzëno
Rewòkół

thumb|left|Widzënk na Rewòkół
**Rewòkół** to je grzëpa w pòmòrsczim wòjewództwie, w stôłpsczim krézu, w gminie Smôłdzëno, na chtërny bëło czedës sanktuarium.

## Lëteratura
*Róża Ostrowska, Izabella Trojanowska: Bedeker kaszubski, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1974, s. 363
 
Kategòrëjô:Gmina Smôłdzëno
Wierzchòcëno

**Wierzchòcëno** - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stôłpsczim krézu, w gminie Smôłdzëno. Tu bële Słowińcë.

## Bùtnowé lënczi
*''Wierzchucino'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
Kategòrëjô:Gmina Smôłdzëno
Rzepeckô

**Rzepeckô** - to je kòlonia w lese, w lëzyńsczi gminie, w wejrowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. 

Kategòrëjô:Gmina Lëzëno
Wòjewòda

**Wòjewòda** (*wojewoda*) - je w Pòlsce òrganã państwòwi administracje. Òn zajimô sã m.jin. prawama lëdzy, chtërni gôdają pò kaszëbskù. 

Kategòrëjô:Pòlitologijô
Minysterstwò Nôrodny Edukacji

**Minysterstwò Nôrodny Edukacji** (pòl. *Ministerstwo Edukacji Narodowej*) - je jednym z minysterstwów we Warszawie. Òno je wierã òd 1944 rokù,  a zajimô sã edukacją, m.jin. kaszëbizną.

## Bùtnowé lënczi
* Minysterstwò Nôrodny Edukacji
* http://www.men.gov.pl/index.php/component/search/?searchword=kaszubski&searchphrase=all&Itemid=1

Kategòrëjô:Pòlitika
Kategòrëjô:Pòùczëna
Chilónka

**Chilónka** - to je wòdny rów dłużawë 3,2 km. Òn wpłiwô do Gduńsczi Roztoczi.

Kategòrëjô:Gdiniô
Zôgòrskô Strëga

**Zôgòrskô Strëga** - to je rzéka na Kaszëbach dłużawë 28 km. Òna wpłiwô do Gduńsczi Roztoczi.

Kategòrëjô:Kaszëbë
Trento

thumb|Trento
|thumb|Herb
**Trento** – to je gard i gmina w Italsce. Tu w latach 1545-1563 béł sobór.

Kategòrëjô:Italskô
Jutlandiô

thumb|left|Jutlandiô
thumb|200px|Dunë Jutlandie
**Jutlandiô** - to je wiôldżi półòstrów midzë mòrzama: Bôłtã i Nordowim Mòrzã. Dzél jegò je w Dëńsce a dzél w Miemiecce.
## Bùtnowé lënczi
* http://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Jutland

Kategòrëjô:Dëńskô
Kategòrëjô:Miemieckô
Adiga

thumb|Adiga
**Adiga** (*Adige*) - to je rzéka dłużawë 410 km w nordowi Italsce. Òna wpłiwô do Adriatikù. 

Kategòrëjô:Italskô
Strzébrznô akacjô

thumb|Strzébrznô akacjô
**Strzébrznô akacjô** (*Acacia dealbata*) – to je ôrt roscënë z rodzëznë bòbòwatëch (*Fabaceae*). To mòże bëc drzewò, ale na Kaszëbach gò ni ma. Òna je z Aùstralëje

Kategòrëjô:Bòtanika
Szkòłowi rok

**Szkòłowi rok** – je w Pòlsce ùmòwno òd 1 séwnika do 31 zélnika przińdnégò rokù. Direktor mòże ùcznióm w nim kąsk zmieniac.

## Bùtnowé lënczi
* Dz.U. 2010 nr 186 poz. 1245

Kategòrëjô:Pòùczëna
Kaszëbsczé Parlamentarné Karno

**Kaszëbsczé Parlamentarné Karno** (pòl. *Kaszubski Zespół Parlamentarny*) – karno senatorów i pòsélców òd 2011 rokù we Warszawie.  Jegò spòdlowi cél to m. jin. rozwij kaszëbiznë. Swój zaczątk òno miało w 2006 rokù.

## Bùtnowé lënczi
* Kaszëbsczé Parlamentarné Karno w parlamence 9 kadencje (2019 -)
* Kaszëbsczé Parlamentarné Karno w parlamence 8 kadencje (2015 - 2019)
* Kaszëbsczé Parlamentarné Karno w parlamence 7 kadencje (2011-2015)

Kategòrëjô:Pòlitika
Dzecnica

**Dzecnica** abò **przedszkòlé** – to je institucjô òpieczno-wëchòwnô dlô dzecy, chtërne mają òd 3 lat do czasu szkòłowégò mùszu. Tu dzece mògą bëc ùczoné kaszëbsczégò jãzëka, żele wniosczi w ti sprawie direktor przedszkòla dostôł òd starszich minimùm 7 dzecy. Jak dzecy je miéj direktor mòże zòrganizérowac midzëpartową gromadã. Czej je jich za mało do tich
fòrmów naùczaniô, òrgan prowadzący przedszkòle mô ùtwòrzëc karno midzëprzedszkòlny. Do ùtwòrzeniô karna
trzeba minimum 3 dzecy, chtërnëch starszi zadeklarowelë wòlã nôùczi kaszëbsczégò jãzëka.

## Bùtnowé lënczi
*ò zgòdze starszich
*Nauczanie języków mniejszościowych oraz języka regionalnego

Kategòrëjô:Pòùczëna
Zwëczajny bùksówc

Blätter und Früchte|thumb|Zwëczajny bùksówc
**Zwëczajny bùksówc** (*Buxus sempervirens*) – to je czerz z rodzëznë bùksówcowatëch (*Buxaceae*). Òn biwô sadzony m. jin. na Kaszëbach ë mòże tu kwitnąc.

Kategòrëjô:Bòtanika
Wigòniô

**Wigòniô** (*Vicugna vicugna*) – to je ôrt suska z rodzëznë kamélowatëch (*Camelidae*). Dzëkò òna żëje w górach w Pôłniowi Americe.

Kategòrëjô:Kamélowaté
Splëszczonô swórka

thumb|Splëszczonô swórka
**Splëszczonô swórka** (*Pseudanodonta complanata*) - to je ôrt mitkôcza z rodzëznë *Unionidae*. Òna jesz mòże żëc na Kaszëbach.

Kategòrëjô:Swórczi
Spłôw

thumb|220px|Spłôw
**Spłôw** - to bëło pùszczanie np. drewna z wòdą. 

## Bùtnowé lënczi
* [[Brda]]

Kategòrëjô:Gòspòdarzënk
Piôskòwi zédżier

thumb|Piôskòwi zédżier
**Piôskòwi zédżier** (*Clepsydra*) - to je tip zégra, chtëren mierzi czas przez przesëpòwanié píôskù z górë w dół. Òn béł ju baro dôwno temù na swiece.

Kategòrëjô:Czas
Jezoro Môłé Brodno

**Jezoro Môłé Brodno** (pòl. *Małe Brodno*) - to je jezoro ò wiéchrzëznie 0,71 km² w kartësczim krézu, w Kaszëbsczim Krôjòbraznym Parkù w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô.

Kategòrëjô:Kaszëbsczé jezora
Chronométer

thumb|Taczi zégark mòże bëc chronométer - na nim je napisóné "Chronometer"
**Chronométer** - to je dosc dokładny miérca czasu. Znóny je òkrãtowi chronométer. Òn béł wiele razy zrobiony w Szwajcarsce.

Kategòrëjô:Czas
Zymkòwi mùchôrz

thumb|Zymkòwi mùchôrz
**Zymkòwi mùchôrz** (*Amanita verna*) - to je ôrt grzëba z rodzëznë mùchôrzowatëch (*Amanitaceae*). To je pòtrus. Òn wëzdrzi kąsk jak òwczi pólnica i trzeba òpasowac żebë sã nie zmilëc.

Kategòrëjô:Grzëbë
Wirus

thumb|Wirus Ebola
**Wirus** (*virus*) - je z biôłtka i kwasu nuklajinowégò (RNA abò DNA), ale òn ni mô kòmórkòwi sztrukturë. Òn je jak żëwi kòmórkòwi òrganizm, ale téż jak nieżëwô materiô, to je cëzożiwca w kòmórce. Òd wirusów mòże ù lëdzy bëc np.: kòwid-19, wirusowé zapôlenié wątrobë, wietrzné gòscëje. 

Kategòrëjô:Mikrobiologiô
Mùrowi wątornik

**Mùrowi wątornik** (*Oniscus asellus*) - to je mùszlôk z rodzëznë *Oniscidae*. Òn żëje m.jin. na Kaszëbach. Mùrowé wątorniczi mògą zjadac wieszczórczi. 

## Lëteratura
* Sychta B.: *Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej*, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, s. 104

Kategòrëjô:Mùszlôczi
Gajowi smôrzcz

thumb|Gajowi smôrszcz
**Gajowi smôrszcz** (*Cepaea nemoralis*) - to je smôrszcz z rodzëznë smôrszczowatëch. Ten mitkôcz mô bùdinôszk, a żëje m. jin. na Kaszëbach i tu òb jeséń òn sã zakòpiwô w zemi. 
  	
## Dopisënczi


## Bùtnowé lënczi
*2006r.

Kategòrëjô:Mitkôcze
Chrizantema

thumb|
**Chrizantema** (*Dendranthema* Des Moul) - to je szlach roscënów z rodzëznë astrowatëch (*Asteraceae*). Chrizantema biwô na grobach na Kaszëbach.

Kategòrëjô:Bòtanika
Cemny bòrzón

thumb|right|Cemny bòrzón
**Cemny bòrzón** (*Suillellus luridus*) - to je ôrt grzëba z rodzëznë bòrzónowatëch. Kaszëbi gò nie jedzą.

Kategòrëjô:Grzëbë
Jastrzëbóg

**Jastrzëbóg** – Kaszëbi miele gò za bóżka. Lëdze czedës gôdelë: „W roczicënowim krzu mô diôbeł młodi a w barabónach Jastrzëbóg – biôjta jich szëkac". Piesniodzeja nordowëch Kaszëb – Józef Ceynowa
napisôł dokôz „Jastrzëbóg wëgóniô zëmã”.

 
## Lëteratura
*J. Samp: *Z woli morza : bałtyckie mitopeje*, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1987, s. 11 

Kategòrëjô:Kaszëbskô mitologiô
Jastrzëbiôk

**Jastrzëbiôk** – to są pùstczi kòl wsë Miłoszewò. Mòże ta pòzwa je òd Jastrzëbòga 
.
## Lëteratura
B. Sychta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 86

Kategòrëjô:Kaszëbë
Jezoro Czedrowsczé

**Jezoro Czedrowsczé** (pòl. *Jezioro Kiedrowickie*) - to je jezoro ò wiéchrzëznie 1,041 km² w bëtowsczim krézu na Kaszëbach.

Kategòrëjô:Kaszëbsczé jezora
Cesla

[mały|left|Ceslowie przë robòce, a dwùch z nich żôgùje [Przécznô zôga|przéczną zôgą]]
mały|200px|1850 rok
**Cesla** – rzemiãsnik, chteren zajimó sã zwiksza robieniém kònstrukcji bùdowni. Czedës béł òkrãtowi cesla.

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Rzemiãsné warczi
Wietrzné gòscëje

mały|Wietrzné gòscëje ù dzecka
**Wietrzné gòscëje** (*varicella*) – są chòroscą ù lëdzy, w dzecyjnëch latach. Jich lékarzenié je mòżlëwi. Do chòroscë doprowôdzy wirus VZV. Pò wietrznëch gòscëjach wirus je dali w człowiekù i w starszich latach òn mòże doprowadzëc do różë w pasu. Ta chòrosc je m.jin. na Kaszëbach. 

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Medicyna
Plaskati rąb

thumb|right|120px|Plaskati rąb
**Plaskati rąb** - je robiony np. w żukòwsczim wësziwkù. Wiele nim je wëszëté np.: w pszczółce i mòrsczi gwiôzdze. 

## Lëteratura
* Wzory haftu kaszubskiego : szkoła żukowska. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział Gdański, 2007, ISBN 978-83-925340-0-6
* Barbara Rezmer: Jak haftować po kaszubsku. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział Miejski, 1989, ss. 38 i in.
## Bùtnowé lënczi
*wësziwczi z Kaszëb

## Zdrzë téż
Kaszëbsczi wësziwk

Kategòrëjô:Wësziwanié
Ògardowi szmùlk

thumb|Ògardowi szmùlk
**Ògardowi szmùlk** (*Helix pomatia*) - to je smôrszcz z rodzëznë smôrszczowatëch (*Helicidae*). Ten mitkôcz żëje m. jin. na Kaszëbach i mòże żëc 6 lat. Òne są tu òbjimniãti dzélową òchrónią.  Jak jich bùdinôszk mô ju wicy jak 30 mm tej od 20 łżëkwiata do 31 maja mòże je rãkama zbiérac.

## Lëteratura
* Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 218.
## Bùtnowé lënczi
* s. 81 ''Helix pomatia''
*s. 77 ''Helix pomatia''
* ss. 34 i 41 (''gatunek, którego dotyczy odstępstwo, o którym mowa w § 9 pkt 6'')
Kategòrëjô:Mitkôcze
Hermafrodita

**Hermafrodita** (*Ἑρμαφρόδιτος*) – wedle mitologie bëła grecką bòżëną – dwòjónã. 

Kategòrëjô:Eùropejskô mitologiô
Chirurgiczny wãzeł

**Chirurgiczny wãzeł** - to je apartny wãzeł, chtëren robią np. chirurdzë. Na Kaszëbach mògą gò téż wądkôrze robic. 

Kategòrëjô:Medicyna
Nôrodny Pòlsczi Bank

**Nôrodny Pòlsczi Bank** (*Narodowy Bank Polski, NBP*) - to je centralny bank w Pòlsce z sedzbą w Warszawie. Òn je òd 1945 rokù. Ten bank je wôżny w pòlsczi gòspodarsczi pòlitice. Pòlsczi
pieniądz *złoty* je pòd jego kòntrolą.

## Bùtnowé lënczi
* Nôrodny Pòlsczi Bank
* ùstôw

Kategòrëjô:Banczi w Pòlsce
Droga Krziżewô

mały|STACJÔ XII - Pón Jezës ùmiérô na krziżu
**Droga Krziżewô** (abò **Darga Krziżewô**)– to są w Katolëcczim Kòscele pòspólné mòdletwë przë ji stacjach: 
*STACJÔ I
Pón Jezës na smierc przez Piłata skôzóny
*STACJÔ II
Pón Jezës krziż bierze na remiona
*STACJÔ III
Pón Jezës pierszi rôz upôdô pòd krziża
*STACJÔ IV
Pón Jezës spotikô sã ze Swòją Nôswiãtszą Matką
*STACJÔ V
Szimón z Cyrenë pòmôgô Jezësowi niesc krziż
*STACJÔ VI
Sw. Werónika océrô Twôrz Panu Jezësowi
*STACJÔ VII
Pón Jezës drëdżi rôz upôdô
*STACJÔ VIII
Pón Jezës pòcészô płaczącé niastë
*STACJÔ IX
Pón Jezës trzecy rôz upôdô
*STACJÔ X
Pón Jezës z ruchnów wëzeblokłi
*STACJÔ XI
Pón Jezës przëbiti do krziża
*STACJÔ XII
Pón Jezës ùmiérô na krziżu
*STACJÔ XIII
Pón Jezës zjãti z krziża
*STACJÔ XIV
Pón Jezës do grobù złożony

Przë kòżdi Stacji sã mówi:
*Ksądz (abo Prowadnik): Tobie kłóniómë sã Christe i błogòsławimë Cebie.
*Lëdze: Bò przez swiãti krziż Twój môsz swiat òdkùpiony.
*Të, co renë cerpiôł za nas, Jezë Christe zmiłuj sã nad nama!

Dzysô wiele razy je jesz:
*STACJÔ XV
Pón Jezës zmartwëchwstôł

## Lëteratura
* E. Gòłąbk, E. Prëczkòwsczi: *Më trzimómë z Bògã*, Gduńsk 1998, ss. 83 - 97

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół
Mùskòwô grëżelka

**Mùskòwô grëżelka** (łac. *hypophysis*) – to je gargùla bënë szkeletu czërzepù człowieka i zwierzów. Òna je dosc małô i wôżnô w bënowim wëdzéliwaniu.

Kategòrëjô:Zoòlogijô
Kategòrëjô:Antropòlogijô
Meksyk

**Meksyk** (szp*. México*) je państwã w Nordowi Americe. Je 13. co do wiôlgòscë państwã swiata. Greńczë z Zjednónémi Krajami Americzi na norde, Gwatemalą i Belize na pôłniu. Na pôłniu i zôpôdze ma przëstãp do Spòkójnégò Òceanu, na pòrénku do Meksykańsczej Roztoki i Karaibsczego Mòrza.

## Historiô
lewo|mały|Aztekowie skłôdają òfiara z lëdzi
Przódë bëłë tu cywilizacëjé Olmeków, Tolteków, Zapoteków, Majów i Azteków, chtërë potémù staly sã szpańską kolònią jakò Wicekrólestwò Nowi Szpańsczi. W 1810 naczãła sã wòjna ò samòstójnótã, kùreszcze Meksyk zwëskał jã w 1821. W latach 1876–1911 prezydentem bëł diktator Porfirio Diaz, chtërën òstał òbalonô z przëczënë rewolucëji. W 1927–1929 mioło mol katolëccze pòwstanié *cristeros* procëm antikòscelny politice rządu i prezydenta Callesa, chtërën zôczął też rządy Partii Rewolucëjno-institucëjnej (PRI). W 1938 prezydent Lazaro Cardenas naczął nacjonalizacëje pétrochòwy ropy. W 1968 mioła mol masakra sztudérów na placu Trzëch Kùltur. W 1994 wëbùchło pòwstanié Zapadistów w Chiapas (indiańsczego domôcego lëdztwa). W 1997 PRI stracëła wikszosc w parlameńcie, a w 2000 prezydentem òstał Vicente Fox, z koalicëji Allianza por el Cambio.

## Geografiô
lewo|mały|Wùlkan Orizaba
Wiéchrzëzna: 1 972 550 km². Meksyk to federacëjô, skłôda sã z 31 krôjów (nôwikszi z nich to Chihuahua). W kraju sã wszelejaczé fòrmy usztôłtòwónia terenu, na norde sã piôszczëzny, na pôłniu dżungle i gòrowe swòry, cygnące sã od nordowego zôpôdu na pôłniowy pòrénk, robiące dolënë i płascziwëżë. 

Nôwëjszé górë skłôdają sã z wùlkanów (np. Orizaba znóny też jakò Citlaltépetl). Nôbarżi znónym wùlkanem je Paricutín, chtërën pòwstał w 1943, je nômłodszim wùlkanem Meksyku, jego pòwstanié òbzérał gbùr Dionisio Pulido. Meksyk mo różny klimat, zmianë w wësokòsci prowôdzą do mòcnych wiodrów pògòdy. 

Nôdłëgszô rzekã je Río Bravo. Wikszosc rzek w Meksyku ma swoje zdrzódło w górach Sierra Madre. Nôwiksze jezero to Chapala, leże midze krajami Jalisco i Michoacán.

## Lëdztwò
W 2024 Meksyk mioł 130,739,927 mieszkańców. 62% mieszkańców Meksyku to Metysi, 21% to dzélowo domôce lëdztwò, 7% domôce lëdztwò, zaòstałé 10% to w wikszosci Eùropejczëki.

Na spòdlém pòdôwków z 2023 78% lëdztwa je katolëkami, 10% protestantami, 1,5% wëznaje jinsze religije (w tim judaizm, Swiôdkòwie Jehòwë, mormonizm, islam), 8,1% nie praktikùje żódny religiji, a 2,5% praktikùje nieòpisóné religije.

## Przëpisë

*
Kategòrëjô:Nordowô Amerika
Drãtewniczi

**Drãtewniczi** (*Phasmatodea*) – są rzãdã zwierzãtów z gromadë òwadów (*Insecta*). To dô kòl 3 tësacy ôrtów drãtewników.

Kategòrëjô:Òwadë
Bizantińsczi òbrządk

thumb|right|200px|Eucharisticznô mòdlëtwa w prawòsławny Cerkwi (Düsseldorf)
thumb|right|200px|Swiãto Pańsczégò Chrztu
**Bizantińsczi òbrządk** (**grecczi òbrządk**) – wschòdny liturgiczny òbrządk, jaczi rozwinął sã w stôrożëtnym kònstantinopòlitańsczim patrijarchace i rozkòscerził sã pózni na aleksandrijsczi i antiochijsczi patrijarchat. Słowiónie i Rumùni bizantińsczi òbrządk przëjãlë z Kònstantinopòla.

Bizantińsczi òbrządk òpierô sã na liturgii sw. Jakùba z Jerozolëmë ze zmianama, jaczé wprowadzëlë sw. Bazyl i sw. Jón Chrizostom. Nen òbrządk je ùżiwóny we wszëtczich prawòsławnëch cerkwiach i w grekòkatolëcëzmie. W liturgii można ùżëwac nôrodowé jãzëczi, chòc westrzód słowiańsczich nôrodów rozkòscerzony je przede wszëtczim cerkwiowòsłowiańsczi.

W bizantińsczim òbrządkù wëstãpùje czile pòrządków sprôwianiô liturgii:
* Liturgiô sw. Jakùba – ùżiwónô w dzéń sw. Jakùba i w pierszą niedzelã pò Jastrach;
* Liturgiô sw. Jana Chrizostoma – zwëczajnô prawòsławnô liturgiô;
* Liturgiô sw. Bazyla Wiôldżégò – ùżiwónô w niedzele Wiôldżégò Pòstu (òkróm Palmòwi Niedzelë), a téż we Wiôldżi Czwiôrtk, Wiôlgą Sobòtã, w Wilëjô Gòdów, wilëjô swiãta Pańsczégò Chrztu, dzéń sw. Bazyla Wiôldżégò (to je 1 stëcznika);
* Liturgiô Przedtim Pòswiãconëch Darów – ùżiwónô na ògle w strzodã i piątk òbczas Wiôldżégò Pòstu.

## Bibliografiô
* Шмеман А. Д., *Введение в литургическое богословие*, Париж 1961.

## Bùtnowé lënczi
* Pòlsczé tłómaczenia nôbòżeństwów bizantińsczégò òbrządku ùżiwónëch w prawòsławny Cerkwi

Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò
Katolëcczi Kòscół Armeńsczégò Òbrządkù

thumb|right|200px|Liturgiô w Katolëcczim Kòscele Armeńsczégò Òbrządkù
**Katolëcczi Kòscół Armeńsczégò Òbrządkù** (*Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցի, Hay Kat’oġikē Ekeġec’i*) - to je jedna z chrzescëjańsczich wiarów. Òna je m. jin. w Armenie, Kanadze, a kąsk téż w Pòlsce np. w Gduńskù. W Armenie wôżny dlô tegò kòscoła je 301 rok.
## Bùtnowé lënczi
*''ARMENIAN CATHOLIC CHURCH''
*Katolicki w Rzeczypospolitej Polskiej obrządek ormiański''

Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół
Armeńsczi jãzëk

**Armeńsczi jãzëk** (Հայերեն) - to je ùrzãdny jãzëk w Armenie. Pò armeńskù gôdô kòl 6 miliónów
lëdzy.

Kategòrëjô:Jindoeùropejsczé jãzëczi
Jôdny maniok

thumb|Bùlwë jôdnégò maniokù
**Jôdny maniok** (*Manihot esculenta*) – to je ôrt roscënë z rodzëznë psotnikòwatëch (*Euphorbiaceae*). Òn je z Brazylsczi i nie rosce na Kaszëbach. Jôdny maniok je do jedzeniô.

Kategòrëjô:Bòtanika
Andżelika Cëchòckô

**Andżelika Cëchòckô** (pòl. *Angelika Cichocka*) – ùr. 15 strëmiannika 1988 rokù, to je strzébrznô medalëstka halowëch mésterstwów swiata
http://www.domtel-sport.pl/statystykaLA/personal.php?page=profile&nr_zaw=13971&r=1  Òna biegô wnetka jak skra ògnia, a ùrodza sã w Kartuzach.

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Szpòrt
Kategòrëjô:Kaszëbi
Katolëcczi Kòscół Syrijsczégò Òbrządkù

thumb|right|200px|Patrijarcha Katolëcczégò Kòscoła Syrijsczégò Òbrządkù
**Katolëcczi Kòscół Syrijsczégò Òbrządkù** - to je wëzaniowô zrzesznica, głoszącô regle wiarë ë żëcô zwóné katolëcëzną. W nim są m. jin. Syrijczicë.

Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół
Òliwkòwi pawión

**Òliwkòwi pawión**  (*Papio anubis*) – to je môłpa z rodzëznë makakòwatëch. Òn żëjë w Africe

Kategòrëjô:Susczi
Prostonórt

**Prostonórt** - to je sztëronórt, chteren mô wszëtczé benowé prosté nórtë.

Kategòrëjô:Matematika
Diliżans

**Diliżans** - to bëła wiôlgô zamkłi kòłòwi tërlëka na sztërë abò szesc kòni ùżiwónô do pòłòwë XIX stalata do wòżeniô lëdzy i pòcztowëch przesélków na wëbrónëch trasach pòdług rozłożeniô gòdzyn jazdë.

Kategòrëjô:Kòniowaté
Samòródka

thumb|Samòródka
**Samòródka** (*Sempervivum tectorum* L.) – o je roscëna z rodzëznë grëbòszowatëch (*Crassulaceae*). Òna mòże bëc sadzonô m. jin. na Kaszëbach.

Kategòrëjô:Bòtanika
Lombardiô

right|thumb|200px|Flaga Lombardie
**Lombardiô** (*Lombardia*) - to je krôjna na nordze Jitalsczi. Krótkò ni je Szwajcarskô.

## Òbaczë téż
* Italskô 

Kategòrëjô:Italskô
Swòrka

thumb|Stôwkòwô swòrka
**Swòrka** (*Lymnaea*) - to je szlach smôrzczów z rodzëznë swòrkòwatëch (*Lymnaeidae*). Z nich np. ôrt stôwkòwô swòrka (*Lymnaea stagnalis*) żëje m. jin. na Kaszëbach.
## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Mitkôcze
Żirafa

thumb|Żirafa
**Żirafa** (*Giraffa camelopardalis*) – to je wiôldżi susk z rodzëznë żirafòwatëch. Òna żëjë w Africe.

Kategòrëjô:Susczi
Lëtewka

**Lëtewka** abò **litewka** - jak  ks. Bernat Zëchta  pisôł, òna je pòd szëją zapiãtô i mô jedną régã pãgwiców.  Kaszëbi òd dłùdżégò czasu noszą taczé krótczé płôszcze (lëtewczi). 

## Lëteratura
* Bernard Zëchta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 361.

Kategòrëjô:Òbleczënk
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Centnar

**Centnar** (*centenarius*) - to bëła miara masë, chtërna m. jin. na Kaszëbach mia 50 kg = 50000 gramów. Kaszëbi np. w miechach miele pò 1 centnarze bùlew. 

## Lëteratura

Kategòrëjô:Gbùrzëzna
Stôwkòwô swòrka

mały|Stôwkòwô swòrka
**Stôwkòwô swòrka** (*Lymnaea stagnalis*) - to je ôrt smôrzcza z rodzëznë swòrkòwatëch (*Lymnaeidae*). Òna żëje m. jin. na Kaszëbach.

## Lëteratura
* Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 214.

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Mitkôcze
Anna Rita Del Piano

thumb|Del Piano w 2009 rokù
**Anna Rita Del Piano**, (Cassano delle Murge, ùr. 26 lëpinca 1966) je italską teatrownicą. 

## Bùtnowé lënczi
* Anna Rita Del Piano Web Page

Del Piano, Anna Rita
Kategòrëjô:Italskô
Zwëczajny plëszcz

thumb|Zwëczajny plëszcz

**Zwëczajny plëszcz** (*Cinclus cinclus*) - to je môłi ptôch z rodzëznë plëszczë (*Cinclidae*). Òn mòże żëc m. jin. na Kaszëbach.

Kategòrëjô:Ptôchë
Zwëczajny brzëmielnik

**Zwëczajny brzëmielnik** (*Euonymus europaeus* L.) – to je czerz z rodzëznë *Celastraceae*. Jegò brzôd je widzec òb jeséń i òn je trëjący. Òn rosce m. jin. na Kaszëbach.

## Lëteratura
*J. Trepczyk: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, t. II, s. 265
 

Kategòrëjô:Bòtanika
Kóńsczé òczë

mały|Jedno z kóńsczich òczu
mały|left|
**Kóńsczé òczë** (*Torus carpeus* abò *tarseus*) – to są jakbë bardówczi bez sërzchlë na nogach np. kònia  z rodzëznë kòniowatëch. 

Kaszëbi gôdelë, że jak kóń wléze w wòdã, to òn na te dôwné òczë widzi.

## Lëteratura
* Bernard Zëchta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 197.

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Kategòrëjô:Kòniowaté
Zacmienié Słuńca

[mały|Dzélowé zacmienié Słuńca widzënk z [20 strëmiannika 2015 rokù]]
mały|
**Zacmienié Słuńca** – to je astronomicznô rzôdzëzna, chtërna je jak Miesądz naléze sã midzë Słuńcã a Zemią i temù zacygnie słuneczny wid. Kaszëbi mògle wiedzec dzélowé zacmienié Słuńca 20 strëmiannika 2015 rokù.

## Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Astronomijô
Zajc

thumb|Zajc z 1907 rokù
**Zajc** - to je zwëk m.jin. na Kaszëbach. Jak Kaszëbi gôdają òn w Jastrowi Pòniedzôłk przëchòdzy do gniôzdków z sana abò mechù np. w ògrodze, a niese farwné (malowóné) jôjka dlô dzecy.

Kategòrëjô:Kùltura
Jón Nepòmùcen

thumb
**Jón Nepòmùcen** (*Jan Nepomucký*) (kòl 1345 – 20 strëmiannika 1393 rokù) – prezbiter, mãczelnik, swiãti katolëcczégò Kòscoła z Czechów.

## Kùlt
To je np. patrón kaplëcë na przëklôsztornym smãtôrzu w Żukòwie. 

Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti
Bôrwik (roscëna)

**Bôrwik** (*Vinca* L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë *Apocynaceae*. Na Kaszëbach bôrwik mòże rosc np. w ògródkù, ale biwało, że sadzelë gò na grobach.

## Bùtnowë lënczi
* ''Dusza błądząca''

Kategòrëjô:Bòtanika
Zmieniwny batalión

thumb|Zmieniwné bataliónë

**Zmieniwny batalión** (*Philomachus pugnax*) – to je ôrt strzédnégò wanożnégò ptôcha z rodzëznë bekasowatëch (*Scolopacidae*). Na Kaszëbach mòże òn jesz gdzes biwô.

Kategòrëjô:Bekasowaté
Strzélón

thumb|Strzélón
**Strzélón** (łac. *panaritium*) - to je zariwnô chòrosc pôlca. 

Jak napisôł Bernard Zëchta Kaszëbi nibë tã chòrosc lékarzą przez krzôsanié kamã ò kam nad chòrim pôlcą, tak że skrë strzélają prosto na renã.
### Lëteratura
Bernard Zëchta. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 185

Kategòrëjô:Medicyna
Pelerina

thumb|right|Chłop w pelerinie - 1823 rok
**Pelerina** – to je wierzchné òkrëcé, bez rãkôwów, zarzuconé na remiona i spiãté na piersach abò na remieniu.

## Lëteratura
Jan Trepczik: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, tom II, s. 14.

Kategòrëjô:Òbùca
Gehenna

thumb|200px|Gehenna w 2007 rokù
**Gehenna** (hebr.: גֵיא בֶן־הִנֹּם) - to je dolëzna na pôłnié òd Jerozolëmë gdze czedës skwarzałë sã smiecë; z czasã w religie stała sã synonimã piekła.
## Lëteratura

Kategòrëjô:Azëjô
Zrinka Cvitešić

thumb|Zrinka Cvitešić
**Zrinka Cvitešić**, (ùr. 18 lëpinca 1979) je chòrwacką teatrownicą. 

Kategòrëjô:Film
Kòminowi pòdatk

**Kòminowi pòdatk** - to béł pòdatk òd proga. Téż Kaszëbi mùszele gò płacéc. Òn béł òd 1629 rokù.
### Bùtnowé lënczi

Kategòrëjô:Ekònomijô
Żôłtô ògrôżka

**Żôłtô ògrôżka** (*Febris flava*) - to je chòrosc ù lëdzy. Do chòroscë doprowôdzy wirus. Ta chòrosc je m.jin. w Brazylsce. 

Kategòrëjô:Medicyna
Diôbli pôlc

**Diôbli pôlc** - to je skamiałosc - dzél strzôłczi. Kaszëbi gôdelë: "Ù Paróna!" i mòże czedës z nim béł zrzeszóny diôbli pôlc abò grzmòtny kam.

## Lëteratura
* B. Sychta: *Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej*, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 215
* J. Trepczyk: *Słownik polsko-kaszubski*, Gduńsk 1994, t. I, s. 41 

Kategòrëjô:Etnologiô
Aprél

mały|Fiktiwny biliet na 1 łżëkwiata z 1857 rokù — „ceremóniã mëcô lwów“
**Aprél** - to je stôri zwëk òszukiwaniô 1 łżëkwiata m.jin. na Kaszëbach. Jak chto dô sã tegò dnia zmanic to wòłô sã: Aprél, aprél, sëchi dél! 1 łżëkwiata mòże zwac swiãti zwòdzëjôsz.

Kategòrëjô:Łżëkwiat
Serwal

thumb|Serwal
**Serwal** (*Leptailurus serval*) - to je susk z rodzëznë kòtowatëch. 

Ten zwiérz żëje stronama w Africe.

Kategòrëjô:Susczi
Sekwana

**Sekwana** (*Seine*) - to je rzéka dłużawë 776 km w nordowi Francje. Nad nią je ùsadłi m.jin.Pariz.

Kategòrëjô:Francëjô
Boa dłôwnica

left|thumb|250px|Boa dłôwnica
**Boa dłôwnica** (*Boa constrictor*) – to je ôrt gadzënë z rodzëznë dłôwiôrzów. Òna nie je niebezpiecznô dlô lëdzy. Òna żëje np. w Pôłniowi Americe i je chrónionô.

Kategòrëjô:Gadzënë
Sztinka

thumb|Sztinka
**Sztinka** (*Osmerus eperlanus*) - to je rëba z rodzëznë sztinkòwatëch (*Osmeridae*). Mòże na Kaszëbach jesz są te rëbë.

## Bùtnowé lënczi
*http://www.pivi.de/stint/

Kategòrëjô:Rëbë
Rëkòwiszcze

**Rëkòwiszcze** – to je gòdowi czas ù jeléniów. W tim czasu mòże czëc rëk jelénia.

## Òbaczë téż
* Jeléń

Kategòrëjô:Susczi
Witkòwô wierzba

thumb|Witkòwô wierzba
thumb|Witkòwô wierzba do pôleniô w elektrownie
**Witkòwô wierzba** (*Salix viminalis* L.) – to je drzéwiã abò czerz z rodzëznë wierzbòwatëch. Òna mòże rosc m. jin. na Kaszëbach.

Kategòrëjô:Bòtanika
Marbùrg

thumb|Widzënk z Marbùrga

**Marbùrg** (miem. *Marburg*) - to je gard Miemiecczi Federacëjny Repùbliczi. Tu je ùniwersytet. 
 
Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi
Ùzda

thumb|Ùzda z wãdzëdłã
**Ùzda** – to je wôżny dzél òbsodlënkù abò slë na zwierza z rodzëznë kòniowatëch np. kònia. Òna mòże bëc z wãdzëdłã abò bez niegò.

Kategòrëjô:Kòniowaté
Kóńsczi jiczmiónk

left|thumb|250px|<center>Kóńsczi jiczmiónk
**Kóńsczi jiczmiónk** (*Hordeum murinum* L.) - to je roscëna z rodzëznë *Poaceae*. Kóńsczi jiczmiónk mòże rosc np. kòl drodżi.

## Lëteratura
*J. Trepczyk: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, t. I, s. 221

Kategòrëjô:Bòtanika
Geòrg Wenker

**Geòrg Wenker** (niem. *Georg Wenker*) (ùr. 1852 – ùm. 1911) béł miemiecczi ùczałi. Òn w latach 1879 – 1887 zebrôł tołmaczenie 40 miemiecczich zdaniów m.jin. z Kaszëb, jedno z nich bëło: *Im Winter fliegen die trockenen Blätter durch die Luft herum*. W Strzelnie przetołmaczëlë i zapiselë je tak: Wsimie lötajo sechi läste wleffze. Z jegò materiałów je ksążka: *Dialekty kaszubskie w świetle XIX-wiecznych materiałów archiwalnych : prezentacja i opracowanie kaszubskich materiałów językowych zebranych przez Georga Wenkera w latach 1879-1887* H. Pòpòwsczi-Tabòrsczi, E. Rzetelsczi-Feleszkò (2009).

## Lëteratura
*Jerzi Tréder: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - Gduńsk 2014, ss. 130-131

Kategòrëjô:Miemcë
Òksëwskô Kãpa

thumb|Dzél Òksëwsczi Kãpë - kôrta z 1935 rokù
**Òksëwskô Kãpa** - to je dzél Kaszëbsczégò Ùbrzégù. Òna je wiżawą.

## Lëteratura
* Jan Mòrdawsczi : *Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb*; dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gduńsk 2008, s. 49

Kategòrëjô:Kaszëbë
Roztoka

**Roztoka**, **zatoka** abò **hôwinga** je to dzél brzegù wòdnégò zbiornika, chtërnô wcënô sã w ląd. Są rózné ôrtë roztoków.

Kaszëbsczé słowò *hôwinga* nôleżi brëkòwac blós do pòmòrsczich roztoków, jak Pùckô Hôwinga.
Cedynia

thumb|100px|right|Cedzëńsczi herb
**Cedynia** (we zdrojach: *Cidini* (Thietmarowô kronika), *Zedin* 1187, *Ceden* 1240, *Cedene* 1248, *Zehden*; miem. *Zehden*; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: *Cedzëniô*, *Cediniô*) – gard w gripiewsczim krézu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie.

Lëdztwò gardu: 1.622 (2008)
Wiéchrzëzna gardu: 1,67 km2

## Przëpisczi

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Szari zelińt

thumb|Szari zelińt - samica
thumb|left|Szari zelińt
**Szari zelińt** (*Halichoerus grypus*) - to je rabùszny susk z rodzëznë zelińtów. To żëje m.jin. w Bôłce.

Kategòrëjô:Susczi
Zwëkłi zelińt

thumb|Zwëkłi zelińt
**Zwëkłi zelińt** (*Phoca vitulina*) - to je rabùszny susk z familëji zelińtów. To żëje m.jin. w Bôłce.

## Lëteratura
*Encyklopedia audiowizualna Britannica : zoologia. Cz. 1 / [zespół autorów i tłumaczy Wojciech Bresiński et al.], Poznań : Wydawnictwo Kurpisz, 2006, s. 44

Kategòrëjô:Susczi
Léón Biskùpsczi

**Léón Biskùpsczi** (pòl. *Leon Biskupski*) (ùr. 1848 w Kòscanie – ùm. 1893 w Chònicach) ùcził m.jin. A. Majkòwsczégò w chònicczim gimnazjum. Òn pierszi napisôł nôùkòwą mònografiã mòwë jedny z kaszëbsczich wsów. Jegò je np. *Słownik kaszubski porównawczy* (1891)http://pl.wikisource.org/wiki/Autor:Leon_Biskupski.

## Lëteratura
Jerzi Tréder: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - Gduńsk 2014, ss. 109 i 112

Kategòrëjô:Lingwistika
Zelińtë

thumb|Zwëkłi zelińt

**Zelińtë** (abò téż: **Mòrsczé Psë**) - familiô susków. W Bôłce żëją przede wszëtczim zwëkłi zelińt i szari zelińt.

## Lëteratura
*Encyklopedia audiowizualna Britannica : zoologia. Cz. 1 / [zespół autorów i tłumaczy Wojciech Bresiński et al.], Poznań : Wydawnictwo Kurpisz, 2006, s. 44

Kategòrëjô:Susczi
Zélint

thumb|Zwëczajny zélińt
**Zélint**, **zelińt** abò **mòrsczi pies** — to je szlach rabùsznych susków z rodzëznë *Phocidae*. Zwëczajny zélint żëje m.jin. w Bôłce, ale tu ni ma bestrégò zélinta.

## Lëteratura
* B. Sychta: *Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej*, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, s. 212 

Kategòrëjô:Susczi
Biały Bór

thumb|100px|right|Herb gardu
**Biały Bór** (we zdrojach: *Baldenburg* 1395, *Balle* 1550, *Ballen* 1578, *Balde* 1575 (1579),  *Białobork* 1655, *de Ball. de olde* 1670, *Białembork* 1880, *Bal* (XIX w. Paweł Panske), *Bala* (Cenôwa), miem. *Baldenburg*; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: *Biôłé*, *Bielno*, *Biôłô*) – gard w szczecënecczim krézu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Biôłą Rzéką.

Lëdztwò gardu: 2.209 (2008)
Wiéchrzëzna gardu: 12,82 km2

## Bùtnowé lënczi
*Edward Breza, ''Biały Bór'' 

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Torgelow

thumb|100px|right|Torgelowsczi herb
**Torgelow** (we zdrojach: *in mercia turglowe* 1270, *Turreghlaue*, *Torgelow*; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: *Turzogłowë*, *Turzô Gôłwa*, *Turzô Głowa*) – gard w Krézu Vorpommern-Greifswald w kraju Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë nad Ùkrą. 

thumb|100px|right|Torgelowsczi fana

Lëdztwò gardu: 9.413 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 49,46 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi
Kategòrëjô:Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë
Stepnica

thumb|100px|right|Stepnicczi herb
**Stepnica** (we zdrojach: *Stepenitze*, *Groß Stepenitz*; pòl. *Stepnica*, miem. *Groß Stepenitz*) – gard ë kùrort w goleniowsczim krézu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Òdrzańską Roztoką ë wchòdzącą do ni rzéką Gòwienicą.

Lëdztwò gardu: 2.082 (2009)

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Wòłogòszcz

thumb|left|Wòłogòjsczi rôtësz
thumb|100px|right|Herb gardu
thumb|100px|right|Fana gardu
**Wòłogòszcz** (téż **Wólgast**, miem. *Wolgast*, we zdrojach: *Hologost(a)*, *Ologost*, *Woligost*, *Woligast*, *Wologost*, *Wolegast*, *Wolegust*, *Walagost(um)*, *Walogost(um)*, *Waløgost(um)*, *Waloguslum*, *Walagust*, *Walegusth*, *Walægust*, *Walgust*, *Wolgast*, *Valagust*, *Valegust* – gard w Miemiecczi. Czëdes ten gard miôł stolëczną rolą ksyżëcą - òd rozpadnieniô ksyżestwa na dwa: szczecëńsczé i wòłogòjsczé .

## Bùtnowé lënczi
* ''Wołgoszcz'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

## Przëpisczi

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Ùzémczi artiklów
Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi
Dërłowò

thumb|100px|right|Dërłowsczi herb
**Dërłowò** (téż: **Rëwôłd**; we zdrojach: *in terra Dirloua* 1205, *Dirlov* 1205, *Reyneuelde* 1237, *in civitate nostra Rugenwolde* 1271, *ciuitate Ruyenwolde* 1277, *Thirlou* 1285, *Marquardus dictus Rugenwolt* 1302, *Ruienwolt* 1304, *Rugenwaldt* 1307, *Marquardus Ruyenwold* 1309, *Laurentii de Ruwenwald* 1312, *Ruwenwald* 1312, *Ruyewold* 1315, *Ruyenwold* 1315, *Ruyewald* 1315, *Rugienwalt* 1320, *Rugium in territorio Rygeno* 1324, *Rugenwold* 1348, 1406, 1410, 1443, 1444, 1450, 1452, 1459, 1478, *Růgenwold* 1406, *Růgenwolt* 1406, *de/prope Ruyenwolde* 1411, *Ruyenwold* 1411, 1451, *Rugenwald* 1439, *Hennyngk zilmitze to Rugenwolde* 1493, *Rugenwolde* 1523, 1539, *Rugenwaldt* 1617, *Rugenwalde* 1618, *Rügenwalde* 1628, *Ryuald* 1638, *Dirłow* (Cenôwa), *Ravut* (Cenôwa), *Rygenvałd* (Cenôwa), pòl. *Darłowo*, dólnomiem. *Rügenwoold*, miem. *Rügenwalde*) – gard i kùrort w sławieńsczim krézu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Bôłtã.

## Spòdlowé pòdôwczi
*Lëdztwò gardu: 14.308 (2012)
*Wiéchrzëzna gardu: 20,21 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Jarmen

thumb|100px|right|Jeromińsczi herb
**Jarmen** (we zdrojach: *Germin* 1269, *Jermin* 1277, *Jermyn* 1290, *Jarmen*; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: *Jaromino*, *Jeromino*) – gard w Krézu Vorpommern-Greifswald w kraju Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë.

Lëdztwò gardu: 3.243 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 30,64 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi
Kategòrëjô:Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë
Strzałowò

mały|100px|Strzałowsczi herb
mały|left|Stralsund
**Strzałowò** (we zdrojach: *Stralowe* 1234, *Stralesund* 1240, *in Stralsunde* 1248, *Stralsundt* 1525, *Sunt* 1584 (Ortelius), *Stralsund*; dólnomiem. *Stralsund*; miem. *Stralsund*) - gard, czedës na krézewich prawach, w krôju Meczelbòrzkô-Przédné Pòmrë nad Strzelą. Nen je téż zwóny "Rańską Brómą" temù jëż z niegò jidze bana ë szaséjô na Ranã.

Lëdztwò gardu: 57.778 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 38,97 km2

## Bùtnowé lënczi

* ''Stralsund'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi
Kategòrëjô:Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë
Wkra

thumb|100px|right|Wkrzańsczi herb
**Wkra** (miem. *Ueckermünde*) - garc w przédnopòmòrskò-grifijsczim krézu w Meczelbòrsce-Przédny Pòmòrsce nad ùscém rzeczi Wkrë do Môłégò Zaléwù.

Tu je zoo, môłi pòrt i gòłobrzég.


Lëdztwò gardu: 8.846 (2013)
Wiéchrzëzna gardu: 84,69 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi
Kategòrëjô:Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë
Zofiô Ptôch

**Zofiô Ptôch** (ùr. 1896 – ùm. 1970) bëła wësziwôczką, chtërna ùczëła pòsługiwaniô sã jigłą swòjã sostrã Jadwigã. Òna w 30. latach XX stolata. wprowôdzała w krëjamnoscë wësziwkù dzéwczãta z Żukòwa i òkòlégò. Jak w latach 50. bëlë taczi co nacëskalë, bë szerok wprowadzëc kaszëbsczé wësziwanié w biôłi wersje i tim spòsobã rozrzeszëc sprawã felënkù farwnëch nitków, òna zabrała głos na łamach gazétë „Dziennik Bałtycki” (1953), a pisa m.jin.: „Kaszëbsczé wësziwanié wiedno bëło sétmëfarwny ù
naju w Żukòwie, (…)”. 

## Bùtnowé lënczi
*Kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu
*(pl)
*VIAF

Kategòrëjô:Kaszëbi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Léna Gros

**Léna Gros** (*Helena Gros* ùr. w 1927 r. w Kòkòszkach) - je wësziwôczką, jedną ze slédnych ùczenków sostrów Jadwidżi i Zofie Ptôch. Òna wësziwała ju w piãcdzesątëch latach XX stolata, w prowadzonym przez nie wësziwôrsczim karnie. Òna dobrze pamiãtô wësziwanié òbrëska dlô Francësczi Ambasadë. Ji wësziwôrsczé robòtë to są m.jin.: tôflôczczi, bieżniczi, òbrësczi i pószewczi na pòdëszczi. Ji wësziwk trafił np. do Wiôldżi Britanie. Òna je òdznaczonô Złotim
Krziżã Zasłëdżi Prezydenta RP.
## Bùtnowé lënczi
*Kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu
*''Ludzie haftu''

Kategòrëjô:Kaszëbi
Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura
Dakôrz

thumb|200px|Dakôrz
**Dakôrz** - rzemiãsnik, chteren zajimô sã robieniém abò ùprôwianiém daków. 

## Rozmajitoscë
Czedës m. jin. na Kaszëbach bëłë bùdowóné bùdinczi z dakama ze słomë.

## Lëteratura
Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, ss. 57-58.

Kategòrëjô:Warczi
Młënôrz

thumb|200px|Młënôrz
**Młënôrz** - zajimó sã młocém mączi z zôrna w młinie. Nôprzód we wiele chëczach bëłë żarna i na nich młolë mąkã.

## Rozmajitoscë
Czedës m. jin. na Kaszëbach bëło dosc wiele młinów kòl rzéków. Dzysô młënôrz je tu dosc zabôczonym warkã.

## Lëteratura

Kategòrëjô:Warczi
Smòlôrz

thumb|200px|Smòlôrze
**Smòlôrz** - zajimôł sã robieniém smòłë z drewna. 

## Rozmajitoscë
Czedës na Kaszëbach òni mùszëlë bëc. Dzysô smòlôrz je tu zabôczonym warkã. 

## Lëteratura
*Bernard Zëchta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 100  

Kategòrëjô:Warczi
Kategòrëjô:Zabôczoné warczi
Barwice

thumb|100px|right|Bôrwicczi herb
**Barwice** (we zdrojach: *Barwitz* 1286, *Bertoldswall*, *Berwall*, *Berwoll*, *Beerwolde*, *Bärwalde*, *Bervałd* (Cenôwa); miem. *Bärwalde*; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: *Barwica*, *Bôrwica*, *Berwôłd*) – to je gard w szczecënecczim krézu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie.

Lëdztwò gardu: 3.756 (2008)
Wiéchrzëzna gardu: 7,5 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Gryfino

thumb|100px|right|Herb gardu
**Gryfino** (we zdrojach: *Gryphenhaghen* 1254, *Gryfenhagen* 1270, *Grifenhaghen* 1303, *Griphenhagen* 1330, *Grifenhagen* 1535, *Griffenhagen* 1539, *Greiffenhagen* 1539, *Griffenhagen* 1540, *Grippnhagn* 1570 (Ortelius), *Grippenhag* (Tabula Germaniae emendata recensAutor: Visscher, Claes Jansz. 1586-1652), *Griffenhage* (Georg Braun  &  Frans Hogenberg:  Alten Stettin) 1588, *Greiffenhagen* 1618, *Greiffenhagen* 1789, 1827; dólnomiem. *Gripenhagen*, miem. *Greifenhagen*; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: *Gripiewò*, *Grifëno*) – krézewi gard w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Pòrénkòwą Òdrą.

Lëdztwò gardu: 21.065 (2008)
Wiéchrzëzna gardu: 9,58 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Nina Badrić

thumb|Nina Badrić
**Nina Badrić**, (ùr. 4 lëpinca 1972) je chòrwacką spiéwôrką. 

Kategòrëjô:Mùzycë
Nowe Warpno

thumb|100px|right|Nowòwôrpińsczi herb
**Nowe Warpno** (we zdrojach: **[Nowa] Warpina* lub **[Nowe] Warpino* (Z. Babik), *Nowa Warpe* 1352, *Nie Warpen* 1676 (A Newe Mape of Poland Done into English by I. Speede), *Nienwerpen* 1680 (Danckerts, Theodorus), *Neuwarp*; miem. *Neuwarp*; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: *Nowô Wôrpino*, *Nowé Warpno*) – garc w pòlicczim krézu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad jezorã Warpno .

Lëdztwò gardu: 1.200 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 24,51 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Walczembórg

thumb|100px|right|Walczembòrsczi herb
**Walczembórg** (abò téż: **Walczembórch**; we zdrojach: *Valkenburch* 1312, *Walkenborch* 1349, *Valkenburg* 1364, *Valkenborg* 1570-1780, *Falckeburg* (Nova totius Germaniae Descriptio Teütschland; Merian, Matthaeus, 1593-1650), *Falkiemborg* (wedle: "Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich, 1564-1565" ë: "Roczniki historyczne"), *Falckenborg*, *Falckenburg*, *Falkenburg* (Cenôwa); pòl. *Złocieniec*, miem. *Falkenburg*) - gard we drawieńsczim krézu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Drawą.

Lëdztwò gardu: 13.233 (2010)
Wiéchrzëzna gardu: 32,28 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Kristina Krepela

**Kristina Krepela**, (ùr. 4 séwnika 1979) je chòrwacką teatrownicą. 

## Bùtnowé lënczi
*http://www.imdb.com/name/nm1380606/

Kategòrëjô:Film
Zwëczajny scyżnik

thumb|Zwëczajny scyżnik
**Zwëczajny scyżnik** (*Geum urbanum* L.) - to je ôrt roscënë z rodzëznë różowatëch. Òn rosce m. jin. na Kaszëbach.

## Lëteratura
* Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 116.

Kategòrëjô:Bòtanika
Przëmierze na pòkrok ë przëbùdzenié

**Przëmierze na pòkrok ë przëbùdzenié** (mie. *Allianz für Fortschritt und Aufbruch*) - to je miemieckô partjô, chtërna nie chce retac Greckô ë dëtków Eùro. Ji nôleżnicë są pòjużnomëslnota ë kònzerwatistama. Prowadnik je Bernd Lucke.

Kategòrëjô:Miemieckô
Bùdsłôw

thumb|right|Òdpùst w Bùdsławiu
**Bùdsłôw** (biôłorusczi *Будслаў*) – to je wies w Biôłorusë. Z ni do stolëcë Biôłorusë je kòl 150 km. Tu je sanktuarium Matczi Bòsczi.

## Bùtnowé lënczi
*https://web.archive.org/web/20140202181539/http://www.catholic.by/2/en/belarus/sanctuarium/100262-budslau.html
*Òdpùst

Kategòrëjô:Biôłorus
Dabi István

**Dabi István** (ùrodzył sã w 1942 rokù) - je tołmôcz z Madżarsczi, chtëren tołmacził m. jin. wiérzte  kaszëbsczich pòétów np. Rómana Drzéżdżóna. Na ùniwersytece w Bùdapeszce òn sztudérowôł rusczi, arabsczi i anielsczi. Swégò czasu òn mieszkôł w Gduńskù.

## Bùtnowé lënczi
* http://www.babelmatrix.org/works/de/Dabi_Istv%C3%A1n-1942?literatureLang=lt&translationLang=hu

Kategòrëjô:Madżarskô
Simon Pegg

thumb|right|Simon Pegg
**Simon Pegg**, (ùr. 14 gromicznika 1970) je anielsczim teatrownikem. 

Pegg, Simon
Lancetowatô szczawa

mały

**Lancetowatô szczawa** abò **lëpiéń** (*Rumex hydrolapathum*) - to je wielelatnô roscëna z rodzëznë dërdestowatëch. M. jin. na Kaszëbach òna rosce. 

Kategòrëjô:Bòtanika
Rejina

200px|thumb|''Dahlia pinnata''

**Rejina** (*Dahlia*) – to je szlach roscënów z rodzëznë astrowatëch (*Asteraceae*). Rejina rosce m. jin. na Kaszëbach w ògródkach, ale òna je z amerikańsczich strón.

Kategòrëjô:Bòtanika
Klëfta

**Klëfta** to je szczépioné drewno 0,5–2,6 m dłùżawë. Na Kaszëbach mógł nima pôlëc w piecu.

Kategòrëjô:Lesyństwò
Wòlëń

thumb|100px|right|Wòlëńsczi herb
**Wòlëń** (abò téż: **Wòlëniô**; we zdrojach: *Yuloin* 967, *civitate Livilni* 1012-18, *Yulin* 1124, *civitate Wulinensi* 1140, *Willin* 1140, *Wolyn* 1188, *Wolin* 1195, *Volin* 1216, *Jumneta*, *Wineta*, *Jomsborg*; pòl. *Wolin*, miem. *Wollin*) - garc, a téż kùrort w kamieńsczim krézu w Zôpadnopòmòrzczim Wòjewództwie na òstrowie ò jistnym mionie nad Bôłtã.

Lëdztwò gardu: 4.879 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 14,47 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Usedom

thumb|Herb gardu
thumb|Fana gardu
**Usedom**  – gard ë kùrort w krézu Vorpommern-Rügen w kraju Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë. Leżi na òstrowiu ò jistnym mionie.

## Miono gardu we zdrojach
We zdrojach gard pòzéwóno: *Uznoimia civitas* 1125, *Uznoimi*, *Uznoim* 1175, *Uznam*, *Uznom*, *Uzdem*, *Usedum* 1420.

## Spòdlowé pòdôwczi
*Lëdztwò gardu: 1.880 (2009)
*Wiéchrzëzna gardu: 38,57 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi
Czôrnawi smólsz

mały|Czôrnawi smólsz
**Czôrnawi smólsz** (*Limax cinereoniger*) – to je smôrzcz z rodzëznë smólszowatëch. Òn żëje m. jin. na Kaszëbach. Czôrnawi smólsz mòże jesc grzëbë i bëc do 20 cm dłudżi.

## Lëteratura
* Bernard Zëchta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 100  

Kategòrëjô:Mitkôcze
Trzcińsko-Zdrój

thumb|100px|right|Szémflécczi herb
**Trzcińsko-Zdrój** (we zdrojach: *Sconevlete* 1248, *Schowenfliet* 1281, *ciues de Scowemlith* 1296, *Sconenvlet* 1302, *Schoneflies*, *Schönfließ*; miem. *Bad Schönfließ*; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: *Szémflét*, *Szénflét*) – gard ë kùrort we gripiewsczim krézu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Rurzëcą.

Lëdztwò gardu: 2.466 (2009)
Wiéchrzëzna gardu: 2,33 km2

Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò
Pòlsczé Pétrochòwé Górnictwò ë Gazownictwò

right|200 px|
**Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo (PGNiG)** abò **Pòlsczé Pétrochòwé Górnictwò ë Gazownictwò** – to je znónô firma (wëcmanizna). M.jin. na Kaszëbach mòże òd nich kùpiac gaz. W 2015 rokù òni jesz szukele széfrowégò gazu.

## Bùtnowé lënczi
* http://www.pgnig.pl/

Kategòrëjô:Pòlskô
Ruta

thumb|220px|Rutë w òknie
**Ruta** - to je plaskatô tôfla szkła w òknie. Jak ruta je zaropiałô, to przez nią je lëchò widzec. 

Kategòrëjô:Szkło
Harmonia axyridis

thumb|''Harmonia axyridis''
***Harmonia axyridis*** – to je bączk z rodzëznë gòdzynkòwatëch. Ta gòdzynka żëła w Azëji, ale òd 2008 rokù òna je np. w Gduńskù. Na Kaszëbach mòże bëc z nią jiwer bò nasze gòdzynczi ni mògą z nią wëprzińc.

Kategòrëjô:Òwadë
Lechicczé jãzëczi

**Lechicczé jãzëczi** – to je jedna z gromadów zôchódnosłowiańsczich jãzëków. Do ni słëchają:  
*pòłabsczi jãzëk † 
*kaszëbsczi (kòl 100 tës) 
*pòlsczi (kòl 44 mln)
Pòdzél ti gromadë biwô czasã jinszi.

## Lëteratura
thumb|
* Jerzi Tréder: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie, Gduńsk 2014

Kategòrëjô:Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi