open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rembrandt

**Rembrandt Garmenszon van Reyn** (felemenkçe *Rembrandt Harmenszoon van Rijn*, [ˈrɛmbrɑnt ˈɦɑrmənsoːn vɑn ˈrɛin]; 15 iyül 1606 (ya da 1607) — 4 oktâbr 1669) — felemenk ressamı, gravüracısı, yarıq ve taldanıñ büyük ustası, felemenk ressamlığınıñ altın derviniñ eñ belli vekilidir.

Öz eserlerinde insan yanıqlarınıñ bütün spektrini Rembrandttan evel güzel sanatlardan habersiz olğan duyğulı toyğunlıqnen canlandırıp oldı.

Rembrandtnıñ eserleri, üslübine köre çeşit-türlüdir, seyircilerge insan yanıqları ve duyğularınıñ vaqıttan tış maneviy dünyasını açar.

Rembrandt, Tevrat süjetlerini añlatmağa başladı, ilk suretler yarattı, atta onıñ bir deñiz manzarası bar («Kontsert» 1626 s., «Aziz Stefannıñ taşlarnen mıhlatıp öldürüvi» 1629 s., «İsa Mesih Emausta», «Deñiz manzarası» 1630 s., «Molbert yanındaki öz portreti» 1628 s.).

Rembrandtnıñ istidadını zengin metsenatlar kördiler. Konstantin Güygens, Oran prinsiniñ kâtibi, öz saibi içün yaş ressamğa resim yaptırdı. Bu zamanda Rembrandt, Barokko devriniñ bediiy eserlerini tedqiq etmege başladı, daa flaman ressamı Rubensniñ yaratıcılığınen meraqlanmağa başladı.

Rembrandtnıñ yaşayışınıñ soñki yigirmi yılı, portret ressamı olaraq eñ müim ve muvafaqiyetli oldı. İmseller, tek ressamnıñ arqadaşları (Nikolas Breyning - 1652 s., Gerard de Leress - 1665 s., Yeremias de Dekker - 1666 s.) degil, belli olmağan askerler ve qart adamlar da edi. Yüzleri ve elleri içki maneviy yarığınen aydınlanır. Ressamnıñ içki inkişafını seyircilerge gizli yanıqlarınıñ dünyasını açqan bir qaç özsureti kösterdi.

Rembrandt 4 oktâbr 1669 s. vefat etti. Faqırlar içün bir mezarlıqta defin etildi ve künlerimizge qadar mezarı saqlanmadı. Tek direkte, dünyanıñ eñ paalı ressamlarından biriniñ raatlığını tapqan yeri mında olğanını köstergen bir cedvel bar.

### Rembrandtnıñ yaratıcılığı
1629 senesinden başlap ve 1669 senesine qadar Rembrandt, tahminen 60 özsuretini yarattı. Ressamnıñ mirası tahminen 600 resim, 300 gravüra ve 200 surettir.

## İhtar
Piter Paul Rubens

**Piter Paul Rubens** (, -{[ˈpe:tər ˈpʌul ˈrybə(n)s]}-; 1577 iyün 28, Zigen — 1640 mayıs 30, Antverpen) — flamand ressamı, diplomatı, kollektsioneri, Barokko devriniñ eñ belli vekillerinden biridir.

Rubensniñ yaratıcılığı, Breygel kerçekçiliginiñ ananelerinen Venedik mektebiniñ muvafaqiyetleriniñ organik bir birleşüvidir. Özüni em tarihiy resimde, em de diniy ve mifologiya mevzuları üzerinde olğan resimde, portret, manzara ve dekorativ resimlerinde de kösterdi. İngliz tarihçı Maykl Caffe (-{Michael Jaffe}-) tarafından cıyıştırılğan Rubensniñ eserleriniñ katalogı, ressamnıñ ustahanesinde yapılğan çoq sayıda kopiyalardan ğayrı 1403 parçadan ibarettir.

Faaliyetiniñ italyan devrinde Rubens, mustaqil yaratıcılığına ıntılmadı. O vaqıt pek az mustaqil eserler yaratıldı, misal olaraq: «Haç inşaatı», «Tikenli tac» ve «Haçqa kerilüv», «Lotnıñ qaçuvı», «İsa Mesih ve Günakâr», «Lazarniñ tirilüvi», «Vakhanaliya» ve «Vakh» ve dig.

Genç ressamnıñ istidadı qayd etildi ve 1607 senesi flamand ressamları aqqında yahşı tanınğan ve flamandlarnen ticaret ve medeniy bağlar çoqtan tüzelgen Cenova şeerine davet etildi. Cenovağa köçmege ve ressam içün anda elverişli sımarışlar almağa, Roma Papasınen para işlerini yapqan ceneviz bankçısı Yakopo Serra teşebbüsçi ve yardımcı oldı. Cenovada Rubens, portretçi olaraq çalışa edi. Yakopo Serra yardımınen Fermo şeerindeki manastır içün bir sunaq sımarışını da aldı.

Rubensniñ soñki on yılı, yaratıcılığınıñ ilk devirleri kibi, semereli edi. Rubensniñ özü ve ailesi içün alğan ve ölümine qadar semereli çalışmağa devam etken Mehelen yanındaki «Sten» adlı küçük bir saray sebebinden, bu devirge sıq-sıq «Sten devri» denilir.

## Tüpyazılar


Piter Paul Rubens Antverpen şeerinde 30 mayıs 1640 s. podagra sebebinden vefat etti.
Tavrlar

**Tavrlar** () - Qırım yarımadasınıñ dağlarında ve cenübiy yalı boyunda yerleşken olğan qadimiy bir halqtır. Olarnıñ yaşağan zamanlarında bu regionğa Tavriya (Tavrida, Tavrika, Tauris) şeklinde isimler berilgen.

Gerodot Tarihında tavrlar cenk ve yağmacılıqnen keçingen adamlar olaraq tarif etilgen. Oña köre tavrlar "Qız tañrıça"ğa tapınğan, yolunı şaşırğan yunanlarnı ve gemisi topraqqa oturğan, qaza keçirgen seyaatçılarnı tañrıçağa qurban etkenler. Herodot tavrlarnıñ coğrafiy olaraq skitlerniñ yaşağan yerlerinde yaşağanlarını, amma skit olmağanlarını bildire.

Soñunda Qırım yalıları, hususan Hersones civarları yunan (ve artından romalı) koloniyalarnıñ akimiyeti astına kirdi. Kene de tavrlar bu yerlerde yunan küçlerine qarşı bayağı küreşken. Esas merkezi olğan Simbolondan (şimdiki Balıqlava) Qara deñizdeki gemilerge qarşı basqın, yağma ve korsanlıq yapqan. M. e. II asırda skit çarı Skilurnıñ ittifaqdaşı oldılar.
Fransisko Goya

**Fransisko-Hose de Goya i Lusyentes** (; 1746 mart 30, Fuendetodos, Saragosa civarları, İspaniya  — 1828 aprel 16, Bordo, Frenkistan) — ispan ressamı ve gravüracısı. 

1774 s. Goya, Fransisko Bayeunıñ qız qardaşı Hosefanen (-{Josefa}-) evlendi (Goya oña «Pepa» dey edi). Bu evlenüv ve Fransisko Bayeunıñ Bediiy sanatlar akademiyasında azalığı (1765 senesinden başlap), Qıral gobelen ustahanesinden bir sımarış almağa yardım etti. Anda 5 yıl devamında 42 resim nümünesini yarattı ve onıñ çoqusı El Eskorial ve Palasio Real de El Prado ispan mutlaqiyetçileri ikâmetgâğınıñ dört taş divarlarını yaraştırmaq içün qullanıldı. 

Goya, -{San Francisco El Grande}- kilsesiniñ mihrabı içün resimler yaratqanı Qıral bediiy sanat akademiyasınıñ azası tayin etilüvine ketirdi.

1783 s. qıral III Karlosnıñ favoriti olğan Floridablanka (-{Floridablanca}-) grafı, Goyağa öz portretini yaratmağa avale etti. 

Goya, ispan zadekânları arasındaki çoq dostlarından sımarışlar ala edi, olar arasında 9-ıncı Osuna gertsogı Pedro de Alkantara Telles-Hiron (-{Pedro de Álcantara Téllez-Girón}-) ve qarısı 13-ünci Alba gertsogı Mariya Hosefa de la Soledad (-{María Josefa de la Soledad}-), markiza Mariya Ana de Pontehos-i-Sandoval (-{María Ana de Pontejos y Sandoval}-) ediler.

Goya, ayatı soñuna yaqınca, terki dünya adamı oldı ve hasta hayal ve çılğınlıqnıñ qorqunçlı ve qayğılı resimlerini yaratmağa başladı. Bu «qara resimler»niñ üslübi ekspressionizmniñ prototipi oldı.

Fransisko-Hose de Goya, 1828 s. 82 yaşında olğanda, Bordo şeerinde vefat etti. Zemaneviy ekimler, boyalarındaki qurşunı, Goyanı zeerlegeninden ve 1792 senesinden soñ sağırlığınıñ sebebi olğanından eminler.

## İhtar
Le Korbüzye

**Le Korbüzye** (, kerçek adı ise — *Şarl-Eduar Jennere-Gri* (; 1887 oktâbr 6 — 1965 avgust 27) — frenk mimarı ve mimarlığınıñ nazariyecisi, aslı isviçrelidir.

Le Korbüzye ilk mimariy leyhasını 18 yaşısından küçük olğanda, ihtisasiy mimarnıñ yardımınen tamamladı. Bu, gravüracı ve Sanat mektebi şurasınıñ azası, Lui Fallo (Fallonıñ evi) içün mesken evi edi. Qurucılıq bitken soñ Le Korbüzye, ilk maarif seyaatını yapıp İtaliyanı ve Avstriya-Macaristan memleketlerini ziyaret etti. Yarım yılğa yaqın Le Korbüzye Viyana şeerinde Şo-de-Fon içün mesken evlerniñ eki yañı leyhasınen oğraşıp, "Viyana setsessionı"nıñ mimarlığını ögrenip, bu şeerde Yozef Hofman kibi yaşağan ressamlar ve mimarlarnen körüşip yaşay edi.

Cenkten soñ Le Korbüzye tarafından qurulğan binalar, bediiy açma oldı. Misal olaraq, Ronşandaki kapella (1950-1955 ss.), Lion yanındaki La-Turett manastırı (1957-1959 ss.), Tokiodaki Ğarbiy Sanat Milliy müzeyiniñ binası (1956-1959 ss.), Kembricdeki (AQŞ) Sanat merkezi (1961-1964 ss.).

Le Korbüzye, 27 avgust 1965 s. Rokbrün-Kap-Marten frenk şeerinde vefat etti.

## İhtar
Albreht Dürer

**Albreht Dürer** (, 1471 mayıs 21 — 1528 aprel 6) — Uyanuv devriniñ alman ressamı ve sanat nazariyecisidir. Sunaq içün resimlerni, gravüralarnı, eks-librislerni (latince -{ex libris}- - kitaplardan) yarata edi.

Kelecek ressamnıñ şekillendirmesine kümüşnen çalışmaq içün bir ustahanege saip olğan babası pek tesir etti. Mektepten soñ Dürer, tsehte babasınıñ zenaatını ögrene edi.

Dürer, 1490 senesinden 1494 senesine qadar sürgen Yuqarı Reyh şeerlerine ilk maarif seyaatını yaptı. Usta unvanı qazanmaq içün bu seyaat mecburiy edi. 1495 s. ise Nürnberg şeerinde Dürer, öz ustahanesini açtı.

1498 s. Nürnberg şeerinde aynı zamanda latin ve alman tillerinde olğan Apocalipsis cum figuris neşiri Dürerge şan ve zenginlik, em de metsenatlıq sistemasından serbestlik berdi. Bundan soñ yaratıcılığında öz mevzularını saylamağa imkânı oldı.

1500 s. Avropanıñ büyük qısmı, mümkün olğan Qorqunçlı makemeni beklegeni içün cıyıntığı rağbetli oldı. Ksilografiyadan ğayrı Dürer gravüralarnı yapmağa başladı. İlk başta bu gravüralar sade edi, lâkin birazdan ustalıqnen tafsilâtlı fonnen parmaq ve yekâne eserler yaratıldı. Olarnıñ arasında «Anasından ve babasından yüz çevirgen ve ahırı qaytıp kelgen oğul» 1496 s., «Deñiz qorqusı» 1498 s., «Nemezis» 1502 s. Bu eserler yardımınen Dürer, Avropanıñ sanat merkezleriniñ baş ressamları arasında nam qazandı.

1528 s. aprelniñ 6-sında Albreht Dürer, 56 yaşında olğanda, sıtma hastalığı sebebinden vefat etti.

## Menbalar
Mırne (Radomışl rayonı)

**Mırne** () - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Radomışl rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 28 kişi.
Qırımtatar halqınıñ soyqırımı qurbanlarınıñ hatıra künü

**Qırımtatar halqınıñ soyqırımı qurbanlarınıñ hatıra künü** — Ukrainada hatıra künü. Er yıl 1944 senesi qırımtatar halqınıñ sürgünligi yıllığında qayd etile. 2015 senesi noyabrniñ 12-de Ukraina Yuqarı Şurasınıñ qararınen başlatılğan.

Ukraina Yuqarı Şurasınıñ aynı qararı ile, qırımtatarlarnıñ Qırımdan sürgün etmesi soyqırım olaraq tanılğan. 

## İhtarlar

# Проект Постанови про визнання геноциду кримськотатарського народу
# ↑ Постанова Верховної Ради України Про визнання геноциду кримськотатарського народу (Відомості Верховної Ради, 2015, № 49-50, ст. 469) / 12 листопада 2015 року, № 792-VIII
Tugozvonovo

**Tugozvonovo** () - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Şipunovo rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1156 kişi.

## İhtar
Belmesövo

**Belmesövo** () - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Barnaul şeer bölgesinda bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 1778 kişi.

## İhtar
Katsusika Hokusay

**Katsusika Hokusay** (, -{*Katsushika Hokusai*}-; 1760 oktâbr 31 — 1849 mayıs 10) — yapon ressamı ve körgezmecisi, ukiyo-e ustasıdır. 

Aldmodern yapon sanatınıñ eñ belli ressamlarından biridir. Hokusay, ayatı boyunca eñ az otuz tahallüsini qullandı. O zamanlarda yaşağan yapon ressamları arasında adiy bir şey olğanına baqmadan, tahallüs sayısına köre diger büyük müelliflerden üstün çıqa. Hokusaynıñ tahallüsleri, yaratıcılığınıñ devirlerini belgilemek içün sıq-sıq qullanıla. 1814 s. «manga» adlı ilk eserler cıyıntığını yarattı. Bundan soñ «manga» sözü yapon komiksleri manasına keldi. Ğarpta Hokusay, «Kanagav deñiziniñ dalğası altında» resminen bellidir.

Hokusay devrinde, kitaplar içün resimler üstünde çalışa edi. Esasen «kibeşçi» («sarı cıltlarnen kitaplar») adlı rağbetli ve paalı olmağan mahsulat edi. Bu neşirlerniñ süjetler baylığı, ressamdan em şeerliler turmuşınıñ körünişlerini tasvirlemege, em de Yaponiya ve Çin tarihlarından resimlerni yaratmağa talap ete edi.

1791 s. Hokusay, naşir Tsutay Cüdzaburo içün bir qaç gravüra yapmağa davet etildi. 1795 s. «Keka Edo murasaki» şiiriy antologiyası içün resimleri dünya yüzü kördi. 1796 ve 1799 ss. arasında Hokusay, defter saifelerinde pek çoq gravüra yarattı. Soñki eserlerine «surimono» adlandırılğan edi ve büyükten-büyük muvafaqiyet qazandı. 1804-1813 ss. Hokusay, belli müellifler Kekutey Bakin ve Rütey Tanehikonıñ «emihon»ları (külkünçli povestler) içün resimler yarattı.

Hakosay, yoqsullıq içinde, talebeler etrafında vefat etti. Ölmezden evel o, "Daa beş yılım olğan olsa, aqiqiy ressam olur edim" dep qaçırıp aytqan edi. Ressam, Edodaki Seykö manastırında defin etildi.

## Menbalar
Frida Kalo

**Frida Kalo de Rivera** (, doğğanda alğan adı *Magdalena Karmen Frida Kalo i Kalderon*; 1907 iyül 6, Koyoakan, Mehiko şeeriniñ civarı, Meksika — 1954 iyül 13, Koyoakan) - kubizm, timsalcilik ve sürrealizm üslüplerini birleştirerek yerli medeniyetni tasvir etken meksikalı ressamdır. Frida, öz portretinen pek bellidir. Lev Trotskiyniñ oynaşı.

Meksika milliy medeniyetinden ilham alıp, sadedil halq sanatı üslübini qullana edi. Meksika cemiyetindeki milliy kimlik, postkolonializmniñ qalımtısı, cınsiyet, sınfiy ve ırq teñsizligi kibi meselelerge diqqat ete edi. Feminizm sanatınıñ parlaq vekilidir. Resimleriniñ çoqusı, öz tercimeiyalınıñ unsurları ve kerçekliknen hayalniñ qarıştırılmasını açıq-aydın kösterir.

Tenqitçiler, Kalonıñ yaratıcılığını sürrealistik, siirbazlı ve kerçekçi olaraq tasnif eterler; Meksika kimligini teşkil etmek maqsadını taşığan memleketteki inqilâptan soñ olğan areketniñ organik parçası olğanına sanırlar. Halqara seviyede ressamnıñ eserleri, Meksika milliy ve yerli ananelerniñ timsali olaraq qabul etilir. Feministkalar, qadınlarnıñ kerçek ve uzlaşuvsız ayatlarını kösterilmesi içün qadrine yeterler.

1954 s. iyülniñ 13-ünde Frida Kalo 47 yaşında olğanda vefat etti.

## Menbalar
Vlasiha (stantsiya, Altay ülkesi)

**Vlasiha** () - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Barnaul şeer bölgesinda bir stantsiya. Ealisiniñ sayısı 57 kişi.

## İhtar
Yujnıy (Barnaul şeer bölgesi)

**Yujnıy** () - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Barnaul şeer bölgesinda bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 19 509 kişi.

## İhtar
Belokuriha

**Belokuriha** () - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Belokuriha şeer bölgesinda bir şeer. Ealisiniñ sayısı 15 128 kişi.

## İhtar
Biysk şeer bölgesi

**Biysk şeer bölgesi** () - Rusiyeniñ Altay ülkesinde bir şeer bölgesi.
## Meskün yerleri
* Biysk
* Javoronkovo
* Nagornıy
* Odintsovka
* Fominskoye
## İhtar
Javoronkovo (Altay ülkesi)

**Javoronkovo** () - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Biysk şeer bölgesinda bir köy. Ealisiniñ sayısı 113 kişi.

## İhtar
Slavgorod şeer bölgesi

**Slavgorod şeer bölgesi** () - Rusiyeniñ Altay ülkesinde bir şeer bölgesi.
## Meskün yerleri
* Aynak
* Andreyevka
* Arhangelskoye
* Ballastnıy Karyer
* Bursol
* Vesöloye
* Vladimirovka
* Danilovka
* Dobrovka
* Yekaterinovka
* Zelönaya Roşça
* Znamenka
* Kuatovka
* Maksimovka
* Novovoznesenka
* Pavlovka
* Panovka
* Pokrovka
* Prigorodnoye
* Raygorod
* Selektsionnoye
* Semönovka
* Slavgorod
* Slavgorodskoye
## İhtar
Ballastnıy Karyer (Altay ülkesi)

**Ballastnıy Karyer** () - Rusiyeniñ Altay ülkesinde Slavgorod şeer bölgesinda bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 140 kişi.

## İhtar
Anri Matiss

**Anri Emil Benua Matiss** (; 1869 s. dekabr 31 — 1954 s. noyabr 3) — frenk ressamı, eykelcisi, grafikacısı, ameliy sanatınıñ ustası, 20 asırnıñ tasviriy sanatınıñ eñ özgün vekillerinden biridir. Matiss, portretler, janr resimleri, natürmortlar, vitraj ve divar kilimi içün kartonlarnı yarata edi.

1896 s. Matiss, Bretan yalısı yanındaki Bel-İl adasında Paristeki qomşu Emil Berinen yaz keçirdi. Anda Anri, Con Piter Rassel adlı bir avstraliyalı ressamnen, Ogüst Rodenniñ arqadaşı olğan eserlerniñ toplamcısı Emil Bernarnen ve Vinsent van Gognen tanıştı. 1896 s. Anriniñ beş resmi Tasviriy sanatlar milliy cemiyetiniñ salonında kösterildi. Olarnıñ ekisi, şu cümleden 1894 s. yaratqan «Oquğan» resmi ve Rambuyedeki Frenkistan prezidentiniñ ikâmetgâhı içün alınğanı devlet tarafından satın alındı. Sergiden soñ, Pyer Püvi-de-Şavannıñ teklifi ile Anri Matiss Tasviriy sanatlar milliy cemiyeti salonınıñ mühbir azası oldı. Eserlerinde yarıq renkler üstün alıp, dünyanıñ tantanalı manzarasını qayd ete. 

Anri Matiss 1954 s. boş ayınıñ 3-de Nitstsada 84 yaşında vefat etti. 

## Ressamnıñ esas resimleri
* Açıq pencere, 1905 s.
* Matis hanımnıñ portreti, 1905 s.
* Ayatınıñ quvançı, 1905-1906 ss.
* Oyun, 1909 s.
* Oyun, 1910 s.
* Muzıka dersi, 1917 s.
* Siyesta
* Altın balıq
* Mikaela
* Ahmaqlıq

## Menbalar
Güzellik

**Güzellik** - memnünlikke uyğan hoşnutlıq duyğusını bağışlağan şey, ğaye, yer ya da canlılar, hususan insannıñ mücerret hususiyetidir. Güzellik, insannıñ dünyanı menimsegeniniñ ayırılmaz qısmı ola. Güzellik, bediyat, içtimaiyat, içtimaiy ruhiyat ve medeniyetniñ bir kategoriyası olaraq ögrenile. Güzel şeylerni yaratuv - sanatnıñ ıntıluvlardan biri ola. 

Güzellikniñ manadaş olğan sözleri - dülberlik ve letafettir. Antonimler ise - beşaretlik, saqatlıq, bozuqlıq.  

Güzellik (ya da estetik) idealı - ayrı bir medeniyette güzellikniñ qabul etüv hususiyetlerine köre ayrette qaldırğan misalidir.

## Güzellik añlamınıñ umumiy hususiyetleri
Güzellik, obyekt, subyekt ya da közetüv esnasında adamğa zevq ve memnüniyetini ketirgen ğayeniñ tavsifi olaraq tayin etile. Türlü adamlar dünyanı türlü menimsep, türlü şeylerden zevq alğanlarına köre, güzellikniñ manası ferdiy ve şahsiy olmaq kerektir. Biri, güzellikni riyaziy şartlı ifadelerde köre, başqasınıñ ise canı sıqılır. Lâkin, bazı şeylerine dair çoqusı adamları ile begenüvi bir kele, bu alda güzellik şeyniñ özüne has olğanını ayta bilemiz. Tamam böyle güzellik, bediyat, içtimaiy ruhiyat ve medeniyet kategoriyası olaraq ögrenile.
Endi Vorhol

**Endi Vorhol** (, doğğan zamanında olğan adı — Endrü Varhola (); 1928 avgust 6, Pittsburg, Pensilvaniya, ABD — 1987 fevral 22, Nyu York, ABD) — umumdünyada belli amerikalı ressam,  ukrain (lemko) aslı, pop-artnıñ temel qoyucılarından biri ve zemaneviy sanatnıñ tarihında umumen aytuvlı ve meşur bir kişidir. Ressam, resimci, dizayncı, eykeltıraş, yazıcı, prodüser, kino rejissörı, naşir, toplamcı olaraq büyük icadiy miras qaldırıp, yaşayış devrinde efsane olğan.

Vorholnıñ anası, mışıqlarnıñ resimini yaparaq, bediiy inkişafına tesir etti. Bazıda olar beraber ya mışıqlarnı, ya da bir-biriniñ portretini yapa ediler. Bu resimlerde Endiniñ bediiy istidadı açıqlandı, mışıqlar ise yaratıcılığında (kitaplarında ve bir çoqa resiminde) öz ifadesini taptı. Kitapları arasında anası ile müellifliginde eki kitabı bar. Bu kitaplar, elbet de, mışıqlarğa bağışlandı («25 Cats Name Sam and One Blue Pussy» (1954 s.) ve «Holy Cats» (1957 s.)).

Endi Vorhol 22 fevral 1987 s. yürekadale telefinden vefat etti.

1960 ss. Kembelz şirketiniñ qutuları ve Koka-Kola şişeleri kibi amerika mahsulları Vorhol resimleriniñ mevzusı oldı.

### Cınsiylik
Vorhol, öz gomoseksualligini açıq bildirgen ilk amerika ressamı oldı. Ressam, yaratıcılığında gomoseksuallik mevzusına sıq-sıq muracaat ete edi. Ressamnıñ cınsiy oriyentatsiyasınıñ tesiri bügünge qadar ayatını tedqiq etken alimler arasında munaqaşa doğura.

## Menbaları
Frenk Lloyd Rayt

**Frenk Lloyd Rayt** (; 1867 iyün 8, Riçlend-Senter — 1959 aprel 9) — XX asırnıñ birinci yarımında Ğarp mimarlığınıñ inkişafına pek tesir etken amerikalı yañılıqçı mimardır.

«Organik mimarlıq»nıñ qurucısı ve açıq plannıñ teşviqatçısıdır.

1900-1917 ss. leyhası etilgen «Preriya evleri» Raytqa bellilik ve naz berildi. «Preriya evleri», organik mimarlığı kontseptsiya çerçivesinde inşaat etildi. Onıñ idealı, bütünlik ve tabiatnen birliktir.

1911 s. öz evi, Taliyesin yaz ikâmetgâğını «Preriya evleri» üslübinde inşaat etti. 

1910 s. Rayt, Almaniyağa yapqan bir seyaatında öz eki cıltlı portfoliosını derc ettirip, eserleri Avropada belli ola.

Frenk Rayt 363 evni inşaat etti. 2005 senesine qadar qurğanı evlerden qararnen 300 ev saqlandı. 1969 s. bir ev, «Kamilla» qasırğası ve 2005 s. eki ev «Katrina» qasırğası neticesinde yoq oldı.

## Galereya

Price tower.jpg|Oklahoma
FLW Gammage Auditorium ASU Tempe AZ 20154.JPG|-{Gammage Auditorium}-
Taliesin600.jpg|Mektep, 1902, ABD
Taliesinpan.jpg|Talisyen Vest eviniñ panoraması
2010-04-10 3000x2000 oakpark nathan g moore house.jpg|İllinoystaki ev
ImperialHotelFacade.jpg|İmperial Hotel (1916)
Ennis House front view 2005.jpg|Los Ancelesteki (Kaliforniya) Ennis Hausnıñ ög tarafı
Rosenbaum House Rear Pano.jpg|Rozenbaumnıñ evi
TaliesinWest03 gobeirne.jpg|Talisyen Vest - 1937
Frank Lloyd Wright - Robie House 2.JPG|Robi evi
Frank Lloyd Wright - Beth Sholom Synagogue 1.JPG|-{Beth Sholom-} sinagogası
Jiyu gakuen myonichikan.JPG|Qızlar içün Ciyu Gakuen mektebi, Tokio, Yaponiya, 1921
Yamamura house07n4272.jpg|Yamamura evi
The Westcott House 2005.jpg|Vestkotnıñ evi (2005)


## Menbalar
Mimar Sinan

**Mimar Sinan** (aqiqiy adı **Abdülmennan oğlu Sinaneddin Yusuf** (); 1489 aprel 15, Agirna, Osmanlı devleti — 1588 fevral 7, İstanbul, Osmanlı devleti) — osmanlı mimarı ve müendisi, aslı ya ermeni ya da yunandır.

1538 senesinden başlap ve ölümine qadar (qararnen 50 yıl) padişa I Suleymannıñ, oğlu Selim ve III Muradnıñ saltanatları zamanında qurucılıq işlerini idare ete edi. Camiler, pekütmeler ve köpürlerniñ mimarıdır. Roksolananıñ belli amamları ve dürbesini inşaat etti. Sinannıñ Sedefkâr Mehmet Ağa adlı talebesi, İstanbuldaki Sultanahmet camisiniñ leyhasını yarattı, başqaları ise Monastırdaki (Bosna ve Hersek) Eski köpürniñ leyhasını yaptılar.

Ayatı boyunca Sinan, qararnen 300 bina inşaat etti, olarnıñ arasında camiler, mektepler, hayriye aşhaneleri, hastahaneler, akveduklar, köpürler, saraylar, amamlar, dürbeler ve çeşmeler bar. Bu binalarnıñ çoqusı İstanbuldadır. Eñ belli binaları: Şehzade camisi, Süleymaniye camisi ve Edirnedeki Selimniñ camisi. 

Mimar Sinan 1588 senesi fevralniñ 7-sinde vefat etti ve Süleymaniye camisiniñ mezarlığında defin etildi. 

Şahzede camisi (türkçe Şehzade Camii) — Mimar Sinannıñ eñ büyük mimariy inşaatlarından ilktir. Fatih adlı bir tarihiy vilâyette bulunmaqtadır.
Diyego Velaskes

**Diyego Velaskes** (, -{[ˈdjeɣo beˈlaθkeθ]}-; 1599 iyün 6, Sevilya, İspaniya — 1660 avgust 6, Madrid, İspaniya) — ispan ressamı, ispan ressamlığınıñ altın zamanlarındaki Madrid mektebiniñ temsilcisi, qıral IV Filipniñ saray ressamıdır.

Velaskesniñ bediiy istidadı genç yaşta ortağa çıqtı. Antonio Palomino tercimeiyalcınıñ bildirgenine köre, 1610 s., 10 yaşına yetişip, Diyego, belli bir Sevilya ressamı Fransisko Erreranıñ ustahanesinde çalıştırıldı. 1643 s. kamerdiner unvanını qazandı, 1642-1644 ss. Aragonğa seferde qıralnıñ müitinde edi.

«Papa X İnnokentiyniñ portreti» (1650 s., Doria-Pamfiliniñ galereyası, Roma) bir ande pek rağbetli oldı. O zamanlar içün tipik bir olmasa da, bu resimniñ pek çoq kopiyası yapıldı. Papa, ressamnı tantanalı tarzda bir altın köstekli papa medalinen mukâfatladı.

1660 senesi avgustniñ 6-sında, 62 yaşında Diyego Velaskes vefat etti. Ertesi künü, Madriddeki Vaftizci İoann kilsesinde (-{Iglesia de San Juan Bautista}-), rıtsar itiramı ile defin etildi. Ölüminden 1 yıl keçken soñ, ressamğa Sant Yago rıtsarı unvanı berildi.

## İhtar
Rafael Santi

**Rafael Santi** (; 1483 mart 28 ya da aprel 6, Urbino — 1520 aprel 6, Roma, İtaliya) — italyan ressamı, grafikacısı, Umbriya ve Roma mektepleriniñ mimarıdır. Uyanuv devriniñ ya da XVI asırnıñ başındaki roma klassitsizminiñ eñ parlaq vekillerinden biridir.

Qısqa ayatı boyunca İtaliyanıñ eñ meşur ve zengin ressamlarından biri oldı. Eserlerinde Rafael Santi, Renessans insaniyetçiliginiñ büyük idealları fikirlerini canlandıra edi. Ayatınıñ soñunda Rafael Romağa köçti. 

## Üç şaheseri
1504 s. ressam o vaqıttaki İtaliya sanatında Uyanuv devriniñ merkezi olğan Floretsiyağa ketti.

Bu devirge yaş ressamnıñ üç küçük şaheseri ait ola:

* «Madonna Konestabile»;
* «Rıtsarnıñ yuqusı»;
* «Mariyanıñ nişanı».

Fayl:Madona del gran duque, por Rafael.jpg|*Büyük gertsognıñ Madonnası*
Fayl:Tempi Madonna by Raffaello Sanzio - Alte Pinakothek - Munich - Germany 2017.jpg|*Madonna Tempi*. 1507.
Fayl:Raphael Madonna of the Pinks.jpg|*Qaranfillernen Mdonna*. 1509-1512. 

Fayl:Raffael 061.jpg|Aristotel
Fayl:Raffael 062.jpg|Diogen
Fayl:Sanzio 01 Raphael.jpg|Öz portreti
Fayl:Raffael 063.jpg|Epikur
Fayl:Raffael 066.jpg|Geraklit
Fayl:Raffael 068.jpg|Pifagor

Fayl:Raffaello, studio per la trasfigurazione 03.jpg
Fayl:Raffaello, studio per la cupola della cappella chigi 02.jpg
Fayl:Raffaello, uomini con alabarda.jpg
Fayl:Raffaello, studio per san tommaso, pala degli oddi.jpg
Fayl:Raffaello, studio per una delle sibille.jpg
Fayl:Raffaello, studio per la trasfigurazione 02.jpg
Fayl:Brogi, Giacomo (1822-1881) - n. 6306a - Milano (Ambrosiana) - Cartone della Scuola, di Atene (particolare) - Raffaello Sanzio.jpg|«Atina mektebi» içün resimler


## Rafaelniñ ölümi
Rafaelniñ ayatı qısqa olğanına baqmadan, o, pek çoq şaheser yarattı. İlimler, Rafaelniñ ölüminiñ sebebi nefes yoruğı hastalığı ve onen bağlı boldurtıcı sıcaq oldı. Rafael, 1520 senesi aprelniñ 6-sında Roma şeerinde vefat etti ve Roma Panteonında defin etildi. Rafaelniñ mezarı, mermerden Loretso Lorentsetto tarafından yapılğan Madonna eykelinen yaraştırıldı.

## İhtar
Abbasiy halifeligi

**Abbasiy halifeligi** () ya da **Bağdat halifeligi** — Yaqın Şarq, Orta Asiya ve Şimaliy Afrikada 750—945 ve 1194—1258 senelerde bar olğan tarihiy musulman devletidir. Devlet başı - halife, ükümran sülâle — Abbasiyler, paytahtı - Bağdat edi. Bugünki arap devletleriniñ topraqları, İran ve cenübiy Orta Asiyanı bu devletniñ topraqları edi. Abbasiyler devletinde ilim, şiiriyet, nesir gür inkişaf etti.

Abbasiy halifeligi 1055 senesinde selçuqlılarnıñ Bağdatnı fetih etkenine qadar mustaqil bir devlet edi. Ondan soñra siyasiy quvet halifelerniñ elinden ketti. IX asırda halifeler türk yalçılarına tabi oldılar. 1258 senesi Hulagunıñ tatarları Bağdatnı alğanınen halifelik tarihı soñuna yetti, halife unvanı Mısırda üküm sürgen memlüklerge keçti.
Morogivka

**Morogivka** () - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Radomışl rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 29 kişi.
Dante Aligyeri

**Dante Aligyeri** (; 1265 mayıs 18 (22) / mayıs 31 (iyün 4), Florentsiya — 1321 sentâbr 13/14, Ravenna) — Uyanuv devriniñ meşur italyan şairi, yazıcısı ve siyasetçisi, «italyan edebiyatınıñ atası»dır.

Edebiy eserlerni latin tilinde degil, halq tilinde (yani italyan tilinde) yazmağa başlağan ilk yazıcıdır.

Dante Aligyeri, edebiy karyerasını ğayet erte başladı ve pek çoq eser yazdı. Lâkin 1290 s. yazmağa başlanğan, 1313 s. yañıdan yazılğan, 1321 s. ise yazmağa bitirilgen, Toskana şivesinde yazılğan «İlâhiy komediya» (-{Divina Commedia}-) Dantege bütün dünyada şan ketirdi. Üç qısımda («Ceennem», «Araf», «Cennet») Dante, Tañrığa seyaatını añlattı.

1321 s. sentâbrniñ 13-14 gecesi sıtma hastalığı sebebinden vefat etti. Gvido da Polenta tarafından azırlağan Ravenna şeerinde bulunğan dülber bir dürbede defin etildi. 

## Eserler
* 1306—1321 İlâhiy komediya — -{Divina Commedia}- (italyanca);
* 1304—1307 Ziyafet — -{Convivio}- (italyanca);
* 1304—1306 Halq belâğatı aqqında, traktat — -{De vulgari eloquentia libri duo}- (italyanca);
* Ekloga — -{Egloghe}- (latince);
* Mektüpler — -{Epistulae}- (latince);
* Çeçek (232 sonetten ibaret) — -{Il fiore}- (italyanca);
* 1310—1313 Mutlaqiyet, traktat — -{Monarchia}- (latince);
* -{Detto d'amore}- (italyanca);
* Suv ve yer aqqında sual — -{Quaestio de aqua et de terra}- (latince);
* 1295 Yañı ayat — -{Vita nuova}- (italyanca);
* -{Rime (Canzoniere)}- (italyanca) Şiirler;
** Florentsiya devriniñ şiirleri:
*** *Sonetler*
*** *Kantsonalar*
*** *Ballada ve stanslar*
** Sürgünlik devrinde yazılğan şiirler:
*** *Sonetler*
*** *Kantsonalar*
*** *Taş hanımı içün şiirler*
* Mektüpler

## Menbalar
Çarlz Dikens

**Çarlz Con Haffem Dikens** (; 1812 fevral 7, Lendport, İnglitere — 1870 iyün 9, Gayem, İnglitere) — ingliz yazıcısı, belli bir siyasiy teşviqatçı, Viktoriya devriniñ eñ rağbetli romancılarından biridir. 

Bazı tenqitçiler, Dikensniñ nesir ustası olğanını aytalar, pek çoq yekâne qaramanlar yaratqanı ve cemiyetniñ parlaq tasvir etkeni içün maqtay; başqaları ise Dikensni, artqaç hassasiyet, fevqulâde vaqialar ve grotesk obrazlar yaratqanı içün qabaatlay ediler.

Dikensniñ eñ meşur romanları: «Pikvik klubunıñ ölüminden soñ tezkereleri», «Oliver Tvistniñ maceraları», «Nikolas Niklbi», «Devid Kopperfild», «Suvuq ev», «Eki şeer aqqında bir povest», «Büyük ümütler», «Bizim ortaq dostumız», «Edvin Drudnıñ sırı».

Ayatınıñ soñ yılları Dikens, paranormal körünişlerinen daa çoq meraqlanmağa başladı, «Hayalet klubu»nıñ azası bile oldı.

1870 senesi iyünniñ 9-ında yazıcı vefat etti. Dikensniñ istegine baqmadan (Roçester katedral kilsesinde defin olmağa istegen), Vestminster abbatlığınıñ Şair köşesinde defin etildi.

## Menbalar
Antonin Dvorjak

**Antonin Leopold Dvorjak** (, -{[ˈantoɲiːn ˈlɛopolt ˈdvor̝aːk]}-; 1841 sentâbr 8 — 1904 mayıs 1) — romantizm devriniñ çeh bestekârı ve dirijorıdır. Bedrjih Smetana peşinden ketken Dvorjak, milliy ananelerini inkişaf ettire ve çeh muzıkası ve muzıka mektebiniñ dünya emiyetini tasdıq etti.

Moraviya ve Bogemiya halq muzıkasınıñ qaydeleri ve unsurlarından ibaret olğan Dvorjaknıñ eserleri vezin ve aenk çeşitligi, nağmeligi, baylığı, aletlendirüvniñ parlaqlığı ve şekilniñ tüzgünliginen farq ete. Stabat Mater (1877 s.), «Slavân oyunları» (1878, 1886), Rekviyem (1890 s.), № 9 Simfoniya «Yañı dünyadan» (1893 s.), «Amerika» telli kvarteti (1893 s.), Orkestrnen violonçel içün kontsert (1895 s.) ve «Suv anası» operası (1900) - Dvorjaknıñ eñ meşur eserleridir.

1891 s. Kembric universitetinde № 8 Simfoniya ve Stabat mater icra etkeni içün Dvorjakqa ilim doktorı unvanı berildi.

1892-1895 ss. Dvorjak, ABDde yaşay ve Nyu Yorkta Milliy kontservatoriyanıñ başı edi. Bostonda müelliflik kontsertlerni bere, Çikagoda dünya sergisinde çıqış yapa edi. ABDde 1893 s. yazğan «Yañı dünyadan» 9-ıncı simfoniyası pek rağbetli oldı. 9-ıncı simfoniyanıñ temeline zenci ve Amerika yelrlileriniñ halq qaydeleri qoyuldı.

1904 senesi mayısnıñ 1-inde Praga şeerinde meşur bestekâr, qanı miyine aquv sebebinden vefat etti. Vışegrad mezarlığında defin etildi.

## Operalar
* Alfred, 1870 s.
* Qıral ve kömürci (-{Král a uhlíř}-), 1871 s. ve 2. versiya - 1874 s.
* İnatlar (-{Tvrdé palice}-), 1874 s.
* Vanda, 1875 s.
* Qurnaz köylü (-{Šelma sedlák}-), 1877 s.
*  Dimitriy (-{Dimitrij}-), 1882s. ve 2. versiya — 1894 s.
* Yakobin (-{Jakobín}-), 1888 s.
* Şeytan ve Papiy (-{Čert a Káča}-), 1899 s.
* Suv anası (-{Rusalka}-), 1900 s.
* Armida, 1903 s.

## Simfonik orkestr içün eserler
* №1 Simfoniya, «-{Zlonické zvony}-», 1865 s.
* №2 Simfoniya, 1865 s.
* №3 Simfoniya, 1873 s.
* №4 Simfoniya, 1874 s.
* №5 Simfoniya, 1875 s.
* №6 Simfoniya, 1880 s.
* №7 Simfoniya, «London», 1885 s.
* №8 Simfoniya, 1889 s.
* №9 Simfoniya, «Yañı dünyadan», 1893 s.
* Simfoniya, «Neptun», 1893 (bitirilmegen)
* Simfonik rapsodiya, 1874 s.
* Orkestr içün simfonik şekiller, 1877 s.
* Slavân rapsodiyası, 1878 s.
* Çeh süitası, 1879 s.
* Efsaneler, 1881 s.
* -{Scherzo capriccioso}-, op. 66, 1883 s.
* -{Vodník}-, simfonik poema, 1896 s.
* -{Polednice}-, simfonik poema, 1896 s.
* -{Zlatý kolovrat}-, simfonik poema, 1896
* -{Holoubek}-, simfonik poema, 1896
* Batır yırı (-{Píseň bohatýrská}-), simfonik poema, 1899 s.
* Slavân oyunları, 1878 s.

## Menbalar
Antonio Vivaldi

**Antonio Luço Vivaldi** (; 1678 mart 4, Venedik, Venedik Cumhuriyeti — 1741 iyül 28, Viyana, Habsburg mutlaqiyeti) — italyan bestekârı, kemanecisi, katolik papazı, 40-tan ziyade opera, kantata, oratoriyalarnıñ müellifi,  solo aletli kontserti janrınıñ yaratıcısıdır. Klassitsizmden evel Barokko muzıkasını inkişaf etmege başlağan bestekârlardan biridir. Ömrü boyu bütün Avropada keniş tanuv kördi. Konçerto grosso adlı ansambl ve orkestr kontsertiniñ ustasıdır. «Yılnıñ dört mevsimi» onıñ eñ belli işlerden biridir, olar «İcat ile uyğundaşlıq qavili» qaytavına kire. 

Kompozitsiyalarından çoqusı «Ospedale della Pyeta» (ital. -{*Ospedale della Pietà*}-) meramet hastahanesi keşişhanesiniñ qadın muzıka ansambli içün yazılğan. Anda o, katolik papazı mertebesine itaf etilip, 1703 senesinden ve 1715 senesine ve 1723 senesinden ve 1740 senesine qadar devirlerinde çalışqan edi. Vivaldiniñ Venedik, Mantuya ve Viyana şeerlerinde operalarınıñ gür sanalaştıruvları de pek muvafaqiyetli keçken. İmperator VI Karlnen tanışıp Viyanağa köçti.

1741 s. iyülniñ 28-inde 63 yaşında vefat etken.

### Eserleriniñ cedveli
Antonio Vivaldi, türlü janrlarda,  yazılğan eserlerniñ, eñ çoq - aletli kontsertlerniñ müellifidir. Onıñ bediiy mirası büyüktir:

* 27 opera: 
** Roland — tasavur etilgen deli (-{*Orlando fiato pozzo*}-, 1714 s., «Sant-Ancelo» teatri, Venedik),  
** Tsezar olğan Neron (-{*Nerone fatto Cesare*}-, 1715 s.),  
** Dariyni taclav (-{*L'incoronazione di Daria*}-, 1716 s.),  
** Aşıqta triumf yapqan yalan (-{*L'inganno trionfante in amore*}-, 1725 s.),  
** Farnaçe (1727 s.),  
** Kunegonda (1727 s.),
** Olimpiada (1734 s.),  
** Grizelda (1735 s., «San Samuele» teatri, Venedik),  
** Aristid (1735 s.),  
** Orakul Messeniyada (1738 s., «Sant Ancelo» teatri, Venedik),  
** Ferasp (1739 s.).

* Oratoriyalar: 
** Musa, firavunnıñ Tañrısı (-{*Moyses Deus Pharaonis*}-, 1714 s.),  
** Triumf yapqan Yudif (-{*Juditha Triumphans devicta Holo-fernis barbarie*}-, 1716 s.)
**Tılsımcılarnıñ temennası.

* 56 lâdiniy (dünyaviy) kantata
* 465 kontsert, şu cümleden:  
** 49 concerti grossi,  
** kemane içün 228 kontsert
** violonçel içün 27 kontsert
** d'amur violası içün 6 kontsert.

## Menbalar
Qırım dağları

**Qırım dağları**&nbsp;— Ukraina ve Qırım yarımadasınıñ cenübinde dağ sisteması. Qara deñiz yalı boyuna cenübiy ğarptan şimaliy şarqqa 180 km-ge uzanıp, Aqyardaki Balıqlava civarında Ayya burnundan Kefedeki İlya burnuna qadar cayıla.  Dağ yolağınıñ keñligi 60 km-ge qadar yete (Aqmescit ve Yalta arasında). Meydanlığı – 10 biñ kvadrat km-ge yaqın (Ukraina mendanlığından 1 faizden az). Çoqusı olğan yükseklikler – 700–1200 m. Bu, büyük Qırım-Kavkaz dağ ülkesiniñ ğarbiy parçasıdır.

## Relyef
Relyefte cenübiy tik ve şimaliy yatıq caplar ile, üç aman-aman muvaziy sıra ayırılıp çıqa:
* Baş sıra (1200–1500 m), eñ yüksek töpe — Roman Qoş (1545 m). Tüz ormansız yaylalar sırasıdır. Eñ yüksek noqtaları Yalta ve Aluşta arasındadır. Baş sıranıñ cenübiy capları Qırımnıñ cenübiy yalı boyuna keçip bite. Baş sıranı terkip etken yaylalar şulardır (ğarptan şarqqa):
** Baydar yaylası
** Ay Petri yaylası
** Yalta yaylası
** Nikita yaylası
** Gurzuf yaylası
** Babuğan yaylası
** Çatır Dağ yaylası
** Demirci yaylası
** Suv Batqan yaylası
** Qarabiy yaylası
* İçki sıra (550–750 m), eñ yüksek töpe — Ağarmış (750 m).
* Tışqı sıra, (250–350 m). Şimalde yavaş-yavaş Şimal Qırım alçaqlığınıñ tüzlügine keçe. Bu sıranıñ içinde Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ paytahtı Aqmescit şeeri buluna.

## Edebiyat

# Атлас світу. // Київ: Міністерство екології та природних ресурсів України. ДНВП "Картографія". - 2002 р. - 192 с.
# Мала гірнича енциклопедія : у 3 т. / за ред. В. С. Білецького. — Д. : Донбас, 2004. — Т. 1 : А — К. — 640 с. — .
# (рос.) *Багрова Л. А., Боков В. А., [[Багров Микола Васильович|Багров Н. В.]]* География Крыма.&nbsp;— К., 2001.
# *Денисик Г. І.* Лісополе України.&nbsp;— Вінниця, 2001.
# Кримські гори // Большая советская энциклопедия : в 30 т. / главн. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : «Советская энциклопедия», 1969—1978. (рос.)
# (рос.) Природа Украинской ССР. Ландшафты и физико-географическое районирование / А.&nbsp;М.&nbsp;Маринич, В.&nbsp;М.&nbsp;Пащенко, П.&nbsp;Г.&nbsp;Шищенко.&nbsp;— К., 1986.
# Горный Крым. Атлас туриста / ГНПП «Картографія», Укргеодезкартографія ; ред.: Д.&nbsp;И.&nbsp;Тихомиров, Д.&nbsp;В.&nbsp;Исаев, геоинформ. подгот. Е.&nbsp;А.&nbsp;Стахова.&nbsp;— К. : ДНВП «Картографія», 2010.&nbsp;— 112&nbsp;с.

## Bağlantılar

* Ukrainanıñ tabiatı.
* Qırım relyefiniñ tasviri.
* Qırım dağlarında kezintiler .
* Qırımnıñ online haritası.
Arabat beli

**Arabat beli** &nbsp;— Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Herson vilâyetindeki Azaq deñiziniñ ğarbiy tarafında yerleşken qumlu bel-yarımada.

## Umumiy malümat
Arabat beliniñ uzunlığı&nbsp;— 115&nbsp;km, keñligi — 270&nbsp;m-den 7,5&nbsp;km-ge qadar. Onıñ özüne has tuzlaq ösümlikleri bar (salicornia, limonium, halocnemum). Rekreatsiya bölgesidir. Cenübiy tarafında Arabat muvaqqat qoruğı yerleşe. Arabat beliniñ şimaliy, daa yüksek ve keniş qısmında ise, Çoqraq ve Geniçesk gölleri yerleşe. Geniçesk gölünde tuz elde etile. 

## Şimdiki zaman
2014 senesi martnıñ 5-de Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeni vaqıt, rus orduları Arabat beline kirip, onıñ cenübiy qısmını işğal ettiler. Bunen beraber, 2014 senesi martnıñ 15-den dekabr ayına qadar, işğalciler Arabat beliniñ tek Qırım tarafını degil, Hersondaki qısmını da nezaret ete ediler. O vaqıt, nezaret sıñırı Herson vilâyetiniñ Çoqraq köyüniñ cenübinde keçe edi. Şimdi belniñ şimaliy topraqları Herson vilâyetiniñ Geniçesk bölgesine, cenübiy topraqları — Yedi Quyu bölgesine ait ola.

## Edebiyat

* Українська радянська енциклопедія : у 12 т. / гол. ред. М. П. Бажан ; редкол.: О. К. Антонов та ін. — 2-ге вид. — К. : Головна редакція УРЕ, 1974–1985.
* Географічна енциклопедія України. Київ, 1989.
* Гійом Левассер де Боплан. Опис України. Київ, 1990.
* Эварницкий. Д.&nbsp;И.&nbsp;Иван Дмитриевич Сирко, славный кошевой атаман войска запорожских низовых козаков. С.-Петербург, 1894.

## Bağlantılar

* Arabat belinde veb-kameralar
Marlen Ditrih

**Marlen Ditrih** (, -{[maɐˈleːnə ˈdiːtʁɪç]}-; 1901 dekabr 27, Berlin, Almaniya — 1992 mayıs 6, Paris, Frenkistan) — alman aktrisası ve yırcısıdır. Ditrih, uzun karyerası devamında er vaqıt yañı taraflarını açıp köstererek pek mot qala edi.

1920 ss. Berlinde sessiz filmlerde oynay edi.

Yozef fon Şternbergniñ «Mavı melek» filminde Lola-Lolanıñ rolü Ditrihke halqara bellilik ketirdi. Bu filmden soñ Ditrih, ABDndeki -{Paramount Pictures}--nen bir kontrakt imzaladı.

«Şanhay ekspressi» ve «İstek» kibi Gollivud filmleri, Ditrihniñ cazibesini populârlaştırdı, şanını pekitti. Ditrih, eñ yüksek ücretli aktrisalardan biri oldı.

1937 s. Ditrih, ABDniñ grajdanlığını elde etti. Ekinci cian cenki devamında Ditrih, faal sürette cebe estrada aktrisası olaraq çalışa edi. Cenkten soñ Ditrih bazıda bir qaç filmlerde oynadı, 1950-1970 senelerniñ çoqusında çeşit şoularda oynayaraq dünya yüzü seyaatlar yapa edi.

1950 senelerniñ başından 1970 senelerniñ ortasına qadar, Ditrih tek yüksek ücretli kabare bir aktrisası olaraq çalışa edi. Bütündünya büyük şeerleriniñ eñ meşur teatrlerinde oynay edi.

1975 senesi sentâbrniñ 29-ında Ditrihniñ şou-biznes karyerası aman-aman soñuna keldi. O kün Avstraliyadaki Sidney sanasında çıqış yapqanda Ditrihniñ ayağı sındı.

1992 senesi mayısnıñ 6-sında Pariste Marlen Ditrih, 90 yaşında olıp, büyrek kemligi sebebinden vefat etti.

1999 s. Amerika kino sanatı institutı, «100 yılda eñ büyük 100 film yıldızı seriyası»nda Ditrihke 9-ıncı yerini berdi.

## Menbalar
Osıçkı (Radomışl rayonı)

**Osıçkı** () - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Radomışl rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 510 kişi.


18-250-0086 003 Ghytomyr reg.jpg
18-250-0086 001 Ghytomyr reg.jpg
Avropa Şurasınıñ Parlamentler Assambleyası

**Avropa Şurasınıñ Parlamentler Assambleyası**, **AŞPA** ()&nbsp;— Avropa Şurasınıñ baş nizamnameli teşkilâtlarınıñ ekisinden biri; bütün aza devletleriniñ parlament temsilcilerinden ibaret olğan mesleatçı teşkilât. AŞPA Avropada parlamentlerara işbirlikniñ eñ eski teşkilât sayıla.

## Terkip
AŞPA azalarını aza devletleriniñ parlamentleri tayin ete. 5 eñ büyük devletniñ AŞPA-da 18 azası bar. Bir devletten eñ az 2 aza olmalı. Milliy delegatsiyağa devletniñ parlamentinde olğan bütün siyasiy fırqalarnıñ temsilcileri kirsetilmeli. Erkek ve qadınlarnıñ sayısı teñ olmalı. Umumen, AŞPA-na 318 aza ve 318 azanıñ «muavini» kire.

Oturışlarda Kanada, Meksika ve İsrail parlamentlerinden 18 közetici de iştirak ete. 

## Vekâletler
Assambleya, millet vekilleri tarafından azırlanğan maruzalarğa esaslanıp, qarar qabul ete. Assambleyanıñ müim vekâletleri arasında Avropa Şurası Baş kâtibiniñ ve onıñ muavininiñ, Avropa insan aqları makemesi makemecileriniñ saylavı, yañı aza devletleriniñ namzetleri aqqında neticelerni qabul etüv, olarğa bergen vazifelerni teşkerüv bar. Ondan ğayrı, Assambleyanıñ sessiyaları, Avropa siyaseti aktual meseleleriniñ muzakere etmek içün forumlarğa çevirile. Forumlarğa muntazam şekilde devlet ve ükümet başlıqları davet etile.

## Edebiyat

* *І. Мінгазутдінов*. Парламентська асамблея Ради Європи // Політична енциклопедія. Редкол.: Ю. Левенець (голова), Ю. Шаповал (заст. голови) та ін.&nbsp;— К.: Парламентське видавництво, 2011.&nbsp;— с.539 ISBN 978-966-611-818-2

## Bağlantılar

* Парламентська асамблея Ради Європи // Юридична енциклопедія : [у 6 т.] / ред. кол. Ю. С. Шемшученко (відп. ред.) [та ін.]. — К. : Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 2002. — Т. 4 : Н — П. — 720 с. — .
* Офіційна сторінка ПАРЄ
* Рекомендація ПАРЄ №&nbsp;190 (1995) щодо вступу України до Ради Європи
* Довідкова інформація про діяльність ПАРЄ на сайті Верховної Ради України
* Путіну треба ставити чіткі умови, інакше він розколе Європу - Ребекка Гармс
* Russia Readmitted To PACE - Crimea Thrown To The Wolves 
* De retour dans l’Assemblée parlementaire du Conseil de l’Europe, Moscou ne cède rien
* Rusiji vraćeno pravo glasa u Vijeću Europe 
* Ukraina bojkottar Europarådet i protest
Ay Petri

**Ay Petri** &nbsp;— Qırım dağlarınıñ bir töpesi. Yüksekligi 1234,2&nbsp;m. Alupkadan şimaline barğanda, Koreiz qasabasınıñ üstünde Ay Petri yaylasında buluna. Onıñ platosında Ohotniçye köyü bar.

## Adnıñ etimologiyası
Yunan tilinden "ayos" «aziz» dep tercime etile, Ay Petri — «Aziz Petrniñ dağı». 

## Geologiya
Ay Petri dağı kireçtaştan ibaret. Onıñ qaleleri yayla üstüne köterilgen qocaman ajderhanıñ tişlerine oşay. Dört qaleniñ yüksekligi 7-19 metrdir, qalğanlarnıñ, nasoy rifli kireştaşlarnı yel alıp ketkende teşkil etkenlerniñ sayısı daa da çoq. Ay Petri — qazılıp yapılğan mercan rifi. Rif kireçtaşlarınıñ terenligi 600 metrdir.

150–160 million yıl evel Ay Petri civarlarında yanardağlar areket ete edi. Olarnıñ qalımtılarını Melas ve Foros köyleri yanında körmek mümkün.

## Ay Petride qobalar (sınıflaştırılğan)

## Galereya

AjPetri01.JPG|Ay Petriden Gaspranıñ körünişi
AjPetri02.jpg|Ay Petride alatlı yol
Alupka - view from palace to Ai-Petri.jpg|Alupkadan Ay Petriniñ körünişi
Gaspra-AiPetri.jpg|2009 senesi yanvar ayında Gaspranıñ körünişi
Ай-петрі.JPG|Ay Petri manzarası
Ai-Petri teeth triangulation 2.jpg|«Zubtsı» töpesi, 1234 m
Ai-Petri teeth cross.jpg|«Zubtsiden» manzara
Ai-Petri buildings.jpg|Radar stantsiyası
АЙ-ПЕТРІ.JPG|Közetici meydançıq
Прогулянка на конях по Ай-Петрінській яйлі.JPG|Ay Petri yaylasında
Ай-петрі10.JPG|Ay Petri töpesinde
Ай-Петрі .JPG|



## Bağlantılar

* Ay Petri // ВУЕ

* «Ukraina qobaları» saytında Ay Petriniñ qobaları
Ceyms Coys

**Ceyms Ogastin Aloişes Coys** (, ; 1882 fevral 2 — 1941 yanvar 13) — irland yazıcısı, XX asırnıñ eñ nufuzlı yazıcılarından biridir. Coys, «Uliss» (1922 s.) adlı abideviy romanı sayesinde umumiy tanuv qazandı. Bundan ğayrı, o, «Dublinliler» (1914 s.) ikâye cıyıntığı, «Cakomo Coys» (1914 s.) psihologik tercimeiyal ikâyesi, «Gençliginde ressamnıñ portreti» (1916 s.) yarım tercimeiyal romanı, em de «Finnegannı añuv merasimi» (1939 s.) adlı eñ sırlı ve çoqifadeli eseri kibi kitaplarnıñ saibidir. 

Coys, yetişken yaşayışınıñ çoqusını vatannıñ tışında keçirgen olsa da, eserleri İrlandiya mevzusınen toludır: bütün vaqialar İrlandiyada olıp keçe, süjetlerniñ çoqusı onen bağlıdır. Coys tarafından yaratılğan Dünya merkezi Dublinde buluna ve onıñ qoranta yaşayışını, vaqialar ve ta mektep çağındaki arqadaşlarını (ve duşmanlarını) tasvir ete. Şunıñ içün Ceyms Coys, ingliz tilinde yazğan eñ kosmopolit ve aynı zamanda eñ maaliy moderncilerden biri oldı.

## Esas eserler

* «Epifaniyalar» (-{Epiphanies}-) 1901—1903 ss.
* «Kamera muzıkası» (-{Chamber Music}-) 1902—1906 ss.
* «Ressamnıñ portreti» (-{A Portret of the Artist}-) 1904 s. yanvar 7
* «Muqaddes kontora» (-{The Holy Office}-) 1904 s.
* «Dublinliler» (-{Dubliners}-) 1904—1914 ss.
* «Yanğıçtan gaz» (-{Gas From A Burner}-) 1912 s., sentâbr
* «Cakomo Coys» (-{Giacomo Joyce}-) 1911—1914 ss.
* «Stiven qaramanı» (-{Stephen Hero}-)
* «Gençliginde ressamnıñ portreti» (-{A Portrait of the Artist As a Young Man}-) 1907—1914 ss.
* «Sürgün olunğanlar» (-{Exiles}-) 1914—1915 ss.
* «Uliss» (-{Ulysses}-) 1914—1921 ss.
* «Şaqalar içün bir penni» (-{Pomes Penyeach}-) 1927 s.
* «Bu, baladır» (-{Ecce Puer}-) 1932 s.
* «Finnegannı añuv merasimi» (-{Finnegans Wake}-) 1922—1939 ss.

## Menbalar
İngmar Bergman

**Ernst İngmar Bergman** (, 1918 s. iyün 14 — 2007 s. iyül 30) — isveç teatr ve kino rejissörı, stsenariycisi, yazıcısı, XX asırnıñ müelliflik kinosınıñ eñ müim yaratıcılarından biridir. İngmar Bergmannıñ eñ meşur filmleri arasında «Yedinci müür» (1957 s.), «Dağ cilegi alançığı» (1957 s.), «Şahıs» (1966 s.), «Fısıltı ve yayğara» (1972 s.), «Fanni ve Aleksandr»dır (1982 s.).

İngmar Bergan, kino ve televizion içün altmıştan ziyade bediiy ve vesiqalı filmni çıqardı, ve bu filmlerniñ çoqusınıñ stsenariylerniñ müellifi edi. Em de 170-ten ziyade teatr sanalaştıruvınıñ yaratıcısıdır. 1953 senesinden başlap kino operatorı Sven Nükvistnen Bergmannıñ çoq yıllıq semereli ortaq işi başladı. İngmar Bergmannıñ filmlerinde sıq-sıq Garriyet Andersson, Liv Ulman, Gunnar Byornstrand, Bibi Andersson, İngrid Tulin ve Maks fon Südov oynay ediler.

İngmar Bergman, «Oskar», BAFTA, «Sezar», «David di Donatello», «Altın globus» kibi mukâfatlarnıñ saibidir.

Bizim terbiyemizniñ temeline güna, tanıma, ceza, afu, meramet, Tañrınen, bala ve ana-baba munasebetleriniñ muayyen faktorları kibi añlamlar qoyulğandır. Bunıñ, biz qabul etken ve añlağanımıznıñ öz mantığı bar edi. 

— İngmar Bergmannıñ hatıraları

İngmar Bergman 30 iyül 2007 s. vefat etti. Soñ qarısınen beraber Fore adasındaki kilsege ait mezarlığında defin etildi.

## Mukâfatlar
* Kann kino festivaliniñ laureatı: 1955, 1957, 1958, 1960, 1972, 1997, 1998
* «Oskar» mukâfatı: 1960, 1961, 1983
* Berlin kino festivaliniñ laureatı: 1957, 1961
* «Sezar» mukâfatı: 1984
* «Altın globus» mukâfatı: 1960, 1961, 1975, 1976, 1978, 1984
* «Altın qoñuz» mukâfatı: 1963 (2 mukâfat), 1966, 1972, 1982 (2 mukâfat), 1992

## Menbalar
Cakomo Puççini

**Cakomo Antonio Mikele Sekondo Mariya Puççini** (; 1858 dekabr 22, Lukka, İtaliya — 1924 noyabr 29, Brüssel, Belçika) — italyan opera bestekârı.

Puççininiñ operaları (Manon Lesko, Bogema, Asretlik, Batterflây hanım, Turandot), italyan belkantonıñ ananelerine irişir, bütün dünya opera teatrleri repertuarınıñ temelidir.

Puççininiñ «Bogema» operası, oña bütün dünyada nam qazandı. «Bogema»nıñ muzıkası sekiz ay içinde yazıldı. 1895 s. «Bogema» operası bitirildi ve 1896 s. fevralniñ 1-inde ilk kere Turin şeerindeki Qıral teatrinde taqdim etildi.

## Eserler
### Operalar
* «Vilalar» (, 1884 s.)
* «Edgar» (, 1889 s.)
* «Manon Lesko» (, 1893 s.)
* «Bogema» (, 1896 s.)
* «Toska» (, 1900 s.)
* «Batterflây hanım» (, 1904 s.; «Çio-Çio-san» adınen de belli)
* «Ğarptan qız» (, 1910 s.)
* «Qarılğaç (, 1917 s.)
* «Turandot» ().

### Vokal-simfonik eserler
* Solocılar, hor ve orkestr içün Credo, 1878 s.
* Orkestrnen dört ses içün messa, 1880 s.
* Solo sesi, hor ve orkestr içün I figli d'Italia bella, 1877 s.
* Solo sesi, hor ve orkestr içün San Paolino içün motet, 1877 s.

### Orkestr içün
* Mi minor orkestri içün prelüdiya, 1876 s.
* Orkestr içün la major simfonik prelüdiya, 1882 s.
* Orkestr içün Adagetto, 1881 – 1883 ss. arasında yaratılğan

### Hor içün
* Dört sesten ibaret olğan hor içün Ecce sacerdos magnus, 1905 s.
* Hor ve organ içün Vexilla regis, 1874 – 1880 ss. arasında yaratılğan

### Kamera-aletli eserler
* Telli kvartet içün Adagio la major, 1881–1882 ss.
* Telli kvartet, re major, 1881 – 1883 ss. arasında yaratılğan
* Telli kvartet içün Crisantemi, 1890 s.
* Organ ve fortepiano içün Pezzi, 1874–1878 (?)
* Telli kvartet içün Fuga Reale, 1883 s.

### Refaqatnen ses içün
* Ses ve fortepiano içün A Te, ma probabilmente composta negli anni Settanta
* Bilinmez operanıñ parçası Seguitiam del reo le impronte, 1882 senesinden
* Ses ve fortepiano içün Storiella d'amore nağmesi, 1883 (?)
* Capriccio Sinfonico, 1883 s.
* Ses ve fortepiano içün E l'uccellino, ninna-nanna, 1899 s.
* Fortepiano içün Scossa elettrica, marcetta brillante, 1899 (?)

### Fortepiano içün
* Fortepiano içün Piccolo Valzer, 1894 s.
* Fortepiano içün Piccolo tango, 1907 ya da 1910 s.
* Fortepiano içün Foglio d'album, 1907 ya da 1910 s.

## Menbalar
Covanni Pyerluici da Palestrina

**Covanni Pyerluici da Palestrina** ( ya da (-{Praenestinur}-); 1525 s., Palestrina, Roma vilâyeti — 1594 s. fevral 2, Roma) — Uyanuv devriniñ italyan bestekârı; roma bestekâr mektebiniñ eñ meşur temsilcisidir. Palestrinanıñ yaratıcılığı kilse muzıkasınıñ inkişafına pek tesir etken, onıñ eserleri de sıq-sıq Renessans devriniñ kilse polifoniyası üslübiniñ kulminatsiyası olaraq qabul etile edi. Aqiqiy adı – Covanni Pyerluyici.

Palestrinanıñ yaratıcılığı büyükten-büyüktir - 104 messa (4-8 ses içün), 370-ğa yaqın motet, 70-ke yaqın ilâiy, 35 magnifikat, 140 madrigaldan ibaret. 1862-1907 ss. Palestrinanıñ ilk cıyıntığı çıqqan, o, 33 cılttan ibaret edi.

Ömrüniñ soñuna qadar Palestrina pek meşur ve pek barlıqlı olğan. 1594 s. fevralniñ 2-sinde Romada aqzar hastalığından vefat etken. Mezar taşında latin tilinde «-{Libera me Domine}-» yazılğan. Palestrina, Aziz Petrus bazilikası yanındaki Yañı Kapellada (-{Capella Nova}-) defin etilgen. 1615 s. Baş kilseni ğayrıdan quruvda Yañı Kapella yıqtırılğan ve Palestrinanıñ lâhiti (anda daa onıñ birinci apayı Lukretsiya, onıñ oğulları ve diger soyları defin etilgenleri) de coyulğan edi.

## Menbalar