open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Demir Qapı (Hansaray)

**Demir Qapı** - Hansarayda ekinci azbarnıñ kirişine açılğan namlı qapı. 

Bu kiriş, 1503 senesinde Moskvağa kete ekende Qırımda tutulğan İtalyan mimar Alvise Lamberti da Montagnana tarafından yasaldı. Demir Qapı Salaçıqtaki I Meñli Geraynıñ qurdurğan eski sarayından ketirildi.

Mermer portal, qorent başlıqlı payeler, söveler, yarım daire şeklinde bir alınlıqnen ince-ince işlengen kabartma süslemelerinen renessans üslübinde bir eserdir. Alınlıqta Geray sülâlesi ve Qırım Hanlığınıñ timsali Taraq Tamğa ve ortasında kitabe bardır. Kitabede   dep yazılğan.

## Bağlantılar
* Demir Qapı
The Crimean Tatars: the diaspora experience and the forging of a nation

**-{The Crimean Tatars: the diaspora experience and the forging of a nation}-** ("Qırımtatarlar: Diaspora tecribesi ve bir milletniñ ilerlemesi") - Amerikan yazıcı Brayan Glin Vilyamsnıñ (-{Brian Glyn Williams}-) İngliz tilinde yazğan kitabı.

Kitap, Qırımtatar qavmiyatınen (etnologiyasınen) başlay. Daa soñ Qırım Hanlığı, Osmanlı Devleti, Rusiye İmperiyasınıñ terkibine qatılıv, Balqanlarğa ve Türkiyege köçüvler, sürgünlik ve vatanğa qaytuv añlatıla.

Neşir etken: -{BRILL, 2001 ISBN 9004121226, 9789004121225}- 488 saife

## Bağlantılar

*http://books.google.co.uk/books?id=S8YakB12QEUC&printsec=frontcover&hl=tr

-{T|The Crimean Tatars: the diaspora experience and the forging of a nation}-
Demir Qapı

**Demir Qapı** —  Qırım dağları Baş sırasınıñ orta qısmındaki dağ töpesi.

Yüksekligi 1540 metrge qadar,  Roman Qoş dağından soñ (1545) Qırımnın ekinci eñ yüksek noqtasıdır. 

Kireçtaştan ibaret. Capları ve töpesi ormansız, dağ ve çimen otlarınen örtüli. Qırım qoruq ve avcılıq hocalığına aittir.

Dağ töpesi Qırım tabiat qoruğı territoriyasında olğanından sebep, onıñ ziyareti sıñırlanğan. Demir Qapıdan eki kilometr uzaqlığında Qırım dağlarınıñ dörtünci eñ yüksek töpesi olğan Kemal Egerek buluna.
Qazaqlar

:*Bu maqale iç bir devlet idaresine bağlı olmadan üküm sürgen köçebe, maceracı slavân tamırlı qavim aqqında.<br/>Rusiyede yaşağan bir halq aqqında bu maqaleni oquy bilesiñiz — *'ruslar**.<br/>Qazahistanda yaşağan bir halq aqqında ise mında baqıñız — **qazahlar**''
**Qazaqlar** (; ; , ; qazaq — türk sözü, onıñ manası — sıñır adamı) - XV asırnıñ ortalarından soñ, [[Ukraina]]da ve [[Rusiye]]niñ cenüp-ğarbiy betinde yaşağan, iç bir devlet idaresine bağlı olmadan üküm sürgen köçebe, maceracı [[slavânlar|slavân]] tamırlı qavim. Rus qazaqları dep de aytıla. Ukrain eñ belli ve efsaneviy qazaq — **Mamay'''. Kerçekten de, Mamaynıñ kelecek nesilleri Ukraina qazaqlarınıñ şekillenüvinde iştirak ettiler.

Qazaqlarnıñ, bugünki Qazahistanda yaşağan musulman türkiy qazahlarnen alâqaları yoq. Qazaq, eski türk tilinde başına buyruq demek, "qazaq adam" bu manada qullanıla. Qazaqlarnıñ adı da mınavdan türegen.

Moldaviyadan Hazar deñizine qadar uzanğan keniş çöl bölgesiniñ künbatısında Lehistan ve Rusiyeden qaçqan hristian halqlar bar edi. Ükümdarlarnıñ buyruğını tanımay ediler. Çöller devlet idaresinde yaşamaq istemegenlerniñ vatanı edi. Qazaqlar ayatlarnıñ yağmanen sürdüre edi. Bu cenkâver qavim, Lev Tolstoynıñ yazğan "Qazaqlar", Nikolay Gogolniñ yazğan "Taras Bulba", Puşkinniñ "Pugaçov isyanı" ve "Kapitannıñ qızı" kibi roman ve ikâyelerge mevzu oldı. 

Qırım Hanlığınıñ tarihında qazaqlar müim bir yerge saip edi. O vaqıttaki Ukraina topraqları Rusiye, Lehistan, Osmanlı Devleti ve Qırım Hanlığı arasında qalğan bir keçiş bölgesi edi. Qazaqlar bu memleketlernen bazı dost bazı duşman olıp yaşay edi. Olarnıñ eski bayraqlarında haçnen beraber olğan ay, yıldız timsalleri qazaqlarnıñ musulman ve hristian idarelerniñ arasında sıqışıp qalğanını köstere. 1648 senesi Özü qazaqlarınıñ ordusı Toğay beyniñ 4 biñ qırımtatar ile qoltutuvı neticesinde Sarı Suv () özeninde lehlerni yeñdi.

Qazaqlar üç balaban toplulıqqa ayrığan edi. Özü qazaqları ve ya Zaporog qazaqları Özü özeni bosağalarınıñ cenübinde; Don qazaqları Don özeni yalılarında; Terek qazaqları Terek özeni boylarında edi. Özü qazaqları Lehistanğa, digerleri Rusiye çarına bağlı ediler. Bu qazaq toplulıqlarınıñ eñ quvetlisi ve Qırım Hanlığı içün telüke yaratqanı bir getman idaresinde olğan Özü qazaqları edi. Özü qazaqları bugünki ukrainalılarnıñ atalarıdır. 

XVIII asır başlarından soñ bütüninen Rusiye idaresine kirgen qazaqlar bu devletke qarşı mustaqilligini bir vaqıt qorudı. Lâkin çariçe II Yekaterina 1775-te Özü qazaqlarınıñ mustaqilligini yoq etti. Qazaqlarnıñ mustaqiliyetiniñ qollarından alınması bir çoq isyanğa sebep oldı, mınavlardan eñ namlısı 1774-teki Yemelyan Pugaçov ayaqlanması edi. Qazaqlar XX asırnıñ başında bolşevik Qızıl Orduğa qarşı Beyaz Ordunıñ qatında uruştı.
Közyaş Çeşmesi

**Közyaş Çeşmesi** - Hansarayda olğan namlı çeşme. 

Közyaş  çeşmesi 1763 senesinde Qırım Geray Han tarafından Bağçasaraylı bir taş ustasına (kimilerine köre İranlı Ömer ustağa) yasatıldı. Qırım Geray Hannıñ yaş ekende ölgen hanımı Dilâra Bikeçniñ atırasına bu çeşmeni yasatqanı ikâye etile. İkâyege köre Qırım Geraynıñ eleminden “Bu çeşme turğan yerde mendiy toqtamadan ağlasın” degeni aytıla.
Bazı menbalarğa köre de Qırım Geray Han areminde Maria Pototska adlı Leh tamırlı yaş qıznı körer körmez aşıq oğlan. Lâkin qız Hannıñ sevdasına qarşılıq bermey, yaş ekende vefat ete. Han buña pek üzüle, sevdasını añlatması içün taştan ağlağan bir eykel yasalmasını buyura.
 
Çeşme esas yerinde ekende er bir suv tamçısınıñ çıqarğanı ses, akustiginde sebebinen ağlama sesinday çıqıp diñlegenlerge terenden tesir ete eken. II Yekaterina vaqtında çeşme şimdiki yerine avuştırılğan. Közyaş Çeşmesi Hansarayda Demir Qapıdan kirgen soñ Çeşmeli Azbardaki köşelerden birevindedir. Diger köşede de Altın Çeşme bar. Çeşmeniñ ikâyesi körgen ziyaretçilerge terenden tesir etip namını dört bir yaqqa darqalmasına sebep oldı. Çeşme yasalğanı vaqıttan berli Közyaş Çeşmesi dep añıla. O künden berli çeşmeniñ suv hazinesine er kün taşlanğan sarı, qırmızı eki gül bir-birini sevgen bu eki kişini añlata.

1822 senesinde belli rus şairi Aleksandr Sergeyeviç Puşkin çeşmeniñ ikâyesini eşitken soñ, Bağçasaray Çeşmesi () adlı namlı şiirini yazdı.
Bağçasaray çeşmesi

**Bağçasaray çeşmesi** (, Bahçisarayskiy Fontan) - Aleksandr Puşkinniñ namlı şiiri. 
Bağçasaray çeşmesini 1822-de belli rus şairi Aleksandr Sergeyeviç Puşkin sürgünlikte ekende Hansaraydaki Közyaş Çeşmesiniñ ikâyesinden  tesirlenip  yazdı. Şimdiki vaqıtta bu tarihiy çeşmeniñ qatında Puşkin büstü kommunistler tarafında qoyulğan.

## Şiir
Puşkinniñ sürgünlikte yazğan bu şiiri o vaqıt büyük nam salğan, Rusiyede, Avropada er yaqta tuyulğandır. Şiir Qırım Geray Hannı maqtap,  Bağçasaray Çeşmesiniñ ikâyesini añlata. **Bağçasaray selsebili** de denilgen uzun bir şiirdir. Şiirniñ Osman Aqçoqraqlı ve Eşref Şemi-zadeniñ yapqan eki Qırımtatarca tercimesi bar.

**Şiirden bir bölük**

Bağçasaray Çeşmesi
...

Onı şay tez mezarına ne kirsetti?

Bu ümitsiz esirlikniñ qayğısımı?

Hastalıqmı, yoqsa diger bir illetmi?

Kim bile? O bu dünyanı tez terk etti.

Han sarayı titislenip, boşap qaldı;

Qırım Geray kene ketti onı taşlap;

Tümen-tümen askerinen yat illerge,

Yat illerge yolğa çıqtı sefer başlap.

O kene de qasırğalı soğuşlarda

Küskünlenip, qanğa suvsap at oynata,

Lâkin hannıñ yüreginde başqa türlü

Duyğularnıñ alevleri gizli yata.

O ekseriy qızğınlaşqan uruşlarda

Qılıçını birden siltep, tars toqtala

Pek çoq vaqıt şaytip taşday qatıp qala,

Çevresine şaşqın-şaşqın baqıp tura.

Bir şeyden qorqqan kibi benzi ata,

Öz başına söylene ve ara sıra

Köz yaşını toqtamadan aqıttıra.
...

Aleksandr Sergeyeviç Puşkin

(Tercime: Eşref Şemi-zade)

## Balet çevirisi

Bu şiir daa soñra Boris Asafiyevniñ muzıkası,  Nikolay Volkovnıñ librettosı ve Rostislav Zaharovnıñ horeografiyasınen 1934de Moskvada baletke çevirildi.
 
Qırım Geraynıñ aşıq olğanı Lehistanlı prenses Maria areminde esir edi. Han bu aşq yüzünden aremindeki közdesi Zaremağa baqmay. Zarema, Marianı öldüre. Bunı tuyğan Qırım Geray Han Zaremanı öldüre. Maria adına bir çeşme yasata.

## Bağlantılar
* Alem-i Medeniye kitaphanesinde Osman Aqçoqraqlınıñ yapqan "Bağçasaray Çeşmesi"niñ Qırımtatarca tercimesi
Pridnestrovye Moldovan Cumhuriyeti

**Pridnestrovye**, **Dnestr boyu** ya da **Transnistriya**, resmiy adı **Pridnestrovye Moldovan Cumhuriyeti** (, , ) – Turla özeni boyunda Ukraina ve Moldova arasındaki bir tanılmağan memlekettir. Resmen Moldovanıñ parçası, ama aslında mustaqil. Mustaqilligi tek Cenübiy Osetiya, Abhaziya ve Dağlıq Qarabağ (özü tanılmağan ya da qısmen tanılğan devletler) tarafından tanıldı.
Eminek

**Eminek mırza**  - XV asırda Qırım Hanlığına temel qoyğan sülâlelerden Şırın sülâlesiniñ reisi.

XV asırnıñ başlarında Altın Ordudaki taht qavğaları sebebinen bir talay boy - sülâle Deşt-i Qıpçaqtan qaçıp Qırımğa sığına edi. Bu sülâleler zaman içinde Qırımdaki ükümranlıqlarnıñ tayininde quvet qazandı. Bulardan Şırın, Arğın, Qıpçaq, Barın sülâleleri eñ quvetlileri edi. Qırım sülâle meclisinde dört qaraçi degen mınav sülâlelerniñ reisleriniñ olurı olmadan iç bir müim qarar alınamay edi. Bularnıñ içinde eñ quvetlisi 1437 senesinde Qırımğa köçken Şırın sülâlesi edi. Bu sülâleniñ reisi aynı vaqıtta sülâleler meclisinede reislik ete edi.

Cengiz Han tamırından kelgen I Hacı Geraynıñ hanlıq qurması Şırın sülâlesi sayesinde oldı. Eminek mırza Qırımda eñ çoq lafı keçken adam edi. Hanlıqnıñ qurulmasına temel qoyğan Şırın sülâlesinden olğanı içün o munasip körmegen iç kimse tahtqa keçip olamay edi. Eminek mırza I Hacı Geray vaqtında ve onıñ vefatından soñra balaları arasındaki taht qavğalarında müim tesiri bar edi. Nur Devletke qarşı Meñli Gerayğa qol tuttı. 

Eminek mırza, I Hacı Geray han yarlığında Qırım askeriyesiniñ başı dep körüne. Özü Osmanlı padişası Fatih Sultan Mehmedge eki kere mektüp yazıp yiberdi. Devirniñ eñ quvetli ükümranınen doğrudan muhatap ola bilmesi, Eminek Mırzanıñ Qırımda tesirini köstermekte. Mınav mektüplerden ekincisinde Meñli Geraynı Qırımğa yibermesini ve oña özüniñ sözünden çıqmamasını padişadan tenbilemesini istey.

## Menbalar
# A. Melek Özyetgin, Altın Ordu, Kırım ve Kazan sahasına ait yarlık ve bitiklerin dil ve üslup incelemesi, TDK yayınları 1996
# Akdes N. Kurat, IV-XVIII yüzyıllarda Karadeniz kuzeyindeki türk kavimleri ve devletleri. 1972
Huun Huur Tu

**Huun-Huur-Tu** (Tuvaca: Хүн Хүртү - *Hün Hürtü*) - Rusiyeniñ Moğolistan çetinde olğan Tuva Cumhuriyetinden çıqqan çalğı taqımı.

Yırlarnıñ ayırğan hususiyetlerden birevi gırtlaq sesidir. Taqım bundan başqa igil, homus, doşpuluur, tungur (şaman davulı) kibi çalğı aletleri çala.

1992-de Kungurtuk adınen qurulğan taqımnıñ ilk azaları Kaigal-ool Hovalıg, Aleksander Bapa, Sayan Bapa ve Albert Kuvezin edi. Bir vaqıt soñra Huun-Huur-Tu (küneş yaltıravı) adını alğan taqımnıñ yırlarınıñ çoqusı çöl ayatnıñ añlatqan ananeviy Tuva yırlarından meydanğa kele.

## Albomları
* -{60 Horses In My Herd}- (1993) 
* -{The Orphan's Lament}- (1994) 
* -{If I'd Been Born An Eagle}- (1997) 
* -{Where Young Grass Grows}- (1999) 
* -{Live 1}- (2001) 
* -{Live 2}- (2001) 
* -{Best Live}- (2001) 
* -{More Live}- (2003) 
* -{Spirits from Tuva}- (2003) 
* -{Altai Sayan Tandy-Uula}- (2004) 
* Angelite'in Bulgar ezgilerinen :
** -{Fly, Fly My Sadness}- (1996) 
** -{Mountain Tale}- (1998)

## Bağlantılar

* -{hhtmusic}-
Toqtamış

**Toqtamış** (tam adı **Nasıreddin Toqtamış Han**; ; ?-1406) - 1380-96 arasında Altın Ordu hanı. Canike Hanumnıñ babası.

Toqtamış han, Altın Ordu hanlığınıñ temelcisi Batu Hannıñ babası, Cuçi Hannıñ 13-nci oğlu Toqay Timur tamırından kelgen Tuy Ocanıñ oğlu. Aq Ordu hanı Urus Han babasını öldürgen soñ, Samarqandğa qaçıp, Timurnıñ qatına sığındı. Timur Altın Ordu hanlığı özüne bağlı bir devlet olsun dep Toqtamışqa qol tuttı. Onıñ bergen desteginen Toqtamış, evelâ Aq Ordu hanı Timur Melikni 1377 senesinde yeñip şarqiy Deşt-i Qıpçaqqa, daa soñra 1381-de Qalqa uruşında Qıyat Mamaynı yeñip ğarbiy Deşt-i Qıpçaqqa akim oldı. Altın Ordu hanlığınıñ birligini yañıdan tekmilledi. 1382 senesinde Moskvanı zapt etti, rus knâzlarını bergige bağladı. Litvaniya ulu printsini yeñip, akimiyetini qazandı. 

Toqtamış han Altın Ordu hanlığını quvetlendirgen soñ, Timurdan Harezmni Altın Orduğa bermesini istedi. Bu sebepnen Timurnen araları bozuldı. Toqtamış, 1387-de Timurnıñ akimiyetinde olğan Azerbaycanğa kirdi. Ertesi sene Timurnıñ oğlu Ömer Şeyhni yeñip, Timurnıñ topraqlarını yağmaladı. Lâkin, 1491 senesinde Qunduzca uruşında Timurğa yeñildi. Qıpçaq tamırlı, Memlük padişası Berquqqa elçiler yiberip Timurğa qarşı ittifaq qurdı. Şirvanğa basqın etip, şeerni yıqtı. 1395-te Terek uruşında Timurğa yeñilip, Qazanğa qaçtı. Altın Ordunıñ paytahtı Saray Berkeni zapt etken Timur, Toqtamışnıñ yerine Timur Qutluqnı han tayinlep keri qayttı. Timur qaytqan soñ, Toqtamış tahtnı qaytarmaq istese de, quvetli Noğay emirlerinden Edige Mırzanıñ destegini alğan Timur Qutluqqa yeñilip, Litvaniya ulu printsi Vitautasqa sığındı. Litvaniya askeriniñ desteginde ekinci cenkte de yeñilgen soñ, Sibirge qaçtı, anda bir qaç qıpçaq emirniñ qatında qaldı. Edige mırza onı 1406 senesinde tapıp öldürdi.

## Menbalar
# A. Melek Özyetgin, Altın Ordu, Kırım ve Kazan sahasına ait yarlık ve bitiklerin dil ve üslup incelemesi, TDK yayınları 1996
# Mustafa Kafalı, Altın Orda hanlığının kuruluş ve yükseliş devirleri, 1976
Huañ Sânfan

**Huañ Sânfan** (çince :黄現璠/黄现璠, pinyin:-{Huáng Xiànfán}-; 1899 noyabr 13 - 1982 yanvar 18) - çinli tarihçı ve antropolog.

## Tercimeial
Huañ Sânfan 1899 senesi Qusi şeerinde (şimdiki Guañsi), fuqare bir ailede doğdı. İlk mektepke Quside başladı. Fusuide hususiy mektep olğan "Quli Mektep". 1920-de diplom aldı ve babası da muallimlik yapqan Qusi mektebine tayin oldı. Qusi 1,5 sene muallimlik yasadı. 1922-de imtiannen Nanning Muallim Mektebine kirdi ve 1926-de diplom aldı. 1926-da Pekin Muallim Universiteti Tarihiy Coğrafiya Fakulteti Hititologiya bölügine kirdi ve 1935-te diplom aldı. 1935-te Tokio Universiteti Tarihiy Fakultetine kirdi ve 1937-de diplom aldı. 

1938 senesi Guañsi universitetiniñ şarqşınaslıq bölügine işke kirdi. 1941 senesinden repressiyağa oğramasına qadar Sun Yatsen universitetinde çalıştı. 1953 senesine qadar bu fakultte Çin ve Zhuang tarihından dersler berdi. Aynı sene Guañsi Muallim Universiteti Tarihı Professorı içün çağırıldı (1954-1982). 1982 senesi yanvar 18 künü Huañ Sânfan Guañsi Guilin şeerinde vefat etti.

## Kitaplarından bazıları ([[Türk tili]])
### tarihçe
* Çin için Platformu Genel Tarih(co-yazar,I-III,1932-1934)
* Kuzeydoğusunda bir Geçmiş Çalışması (1932)
* Lise Tarih (iki cilt,1933)
* Çiftçi ve hayat Yuan Hanedanı (1933)
* Toplum kısaca Tang Hanedanı (1936)
* Öğrenciler Kurtuluş Hareketi Kuzey Song Hanedanı 

### folklor
* Garip evlilik Moğol Yuan Hanedanı (1941)
* Garip giysi Yuan Hanedanı (1941)
* Tatlı patates dağıtımı (1942)

### Zhuang etüt ([[çin tili|çince]]:壮学)
* Zhuang kişi ve Taiping Ayaklanması devrim (1956)
* Tarihçe Zhuang (1957)
* Şarkı Zhuang (1957)
* Batı Guangxi de Tusi sistemi (1963)
* Nong Zhi Gao(Ölümü sonra Yayınlandı，1983)
* Genel Tarihçe Zhuang (Ölümü sonra Yayınlandı，1988)
* Kritik Biyografi Wei Baqun (Ölümü sonra Yayınlandı，2008)

### tilşınaslıq
* Tercümanlık eski kitap (Ölümü sonra Yayınlandı，2004)

### qavmiyat (etnologiya)
* Guizhou ilgili notlar-Guangxi anket (1946-1947)
* Guangxi Daxin County anket (1957)
* Ulusal anketler ve araştırma 40 yıl (Ölümü sonra Yayınlandı，2007)

## Ayrıca baqıñız
* (Türk tili):Zhuangniñ Genel Tarihı http://tr.wikipedia.org/wiki/Genel_Tarih%C3%A7e_Zhuang 
* (Türk tili):Bagui Okulu http://tr.wikipedia.org/wiki/Bagui_Okulu

## Menbalar
* çince: Çin antropologları - Huang Xianfan.www.china.com.cn/中国网 http://www.china.com.cn/aboutchina/zhuanti/zzfq08/2008-12/08/content_16914964.htm

## Bağlantılar

* çince:Çinniñ Antropoloji. www.people.com.cn/人民网 - 中国政府新闻http://gov.people.com.cn/GB/46728/84059/84063/7228493.html 
* çince: Zhuangniñ tarihçi- Huang Xianfanhttp://www.rauz.net/bbs/dispbbs_32_27494_1.html
Noğay (emir)

**Emir Noğay** (? – 1299) - Altın Ordu devletiniñ 1267-1299 seneleri arasında askeriyesiniñ başı olğan namlı emir.

Altın Ordu devletiniñ ilk musulman hanı olğan Berke han zamanında (1257-1266) Noğay, qazanğan uruşları sebebinen tez yükseldi. Berke handan soñ tahtqa çıqqan Mengü Timur (1266-1280) zamanında Noğaynıñ tesiri arttı. Tuda Mengü vaqtında (1280-1287) Altın Ordudaki içki qarışıqlıqlarda devletniñ idaresine saip oldı. Lâkin babası han olmağanı içün Cengiz qaidelerine köre han unvanını alamadı, emir olıp qaldı.

Emir Noğay qırq senege yaqın Altın Ordu devletiniñ idaresini qolunda tuttı. İstegen vaqtında hanlarnı deñiştirdi. Tışqı memleketlerde Noğaynıñ Rusiyede çar olğanı bile aytılğan edi. Doğrusı o Deşt-i Qıpçaqta tümen başı edi. 

Musulman olmağan Hülagu hannıñ İlhanlı devletinen Kavkazda 1261-1263 arasında yapqan muarebelerde muvafaqiyet qazandı. Memlük devletinen İlhanlı devletine qarşı ittifaq qurdı. Balqanlarğa akim oldı. Bulğar çarı Gregor Terterni tahttan endirip yerine Smileçni tayinledi. 1296-da Sırblarnıñ üstüne barıp, qıral Stefannı itaatqa mecbur etti. Bizans imperatorına istegenlerini qabul ettirdi.

Qaraman beyliginen Selçuq devleti arasındaki muarebede yeñilgen selçuq sultanı II İzzetin Keykavus ve oña qol tutqan 40 türkmen sülâlesini Dobrucağa yerleşmesine qolaylıq kösterdi. Bularnıñ şeyhi olğan Sarı Saltuqnıñ tesiri altında musulmanlıqnıñ Altın Ordu devletinde cayılması içün çoq oğraştı. (Keykavusqa bağlılıqları sebebinen bu sülâleler Keykavus (Gagauz) adını alğan edi. Noğaynıñ vefatından soñ, mınavlarnıñ üstündeki imaye qalqqan içün, bazıları Anadoluğa keri qayttı, qalğanlar da zaman içinde hristian oldı.)

Emir Noğaynıñ tahtqa çıqarğanı Toqta han bir vaqıt soñra oña qarşı kelip, 1299 senesi Terek özeni qatındaki muarebede onı yeñdi. Noğay esir tüşti, başı kesilip öldürildi.

Noğayğa bağlı qabileler, özlerine Noğay dep aytıp başladılar. Aşağı Edil ve Cem (Emba) özenleri yalısındaki noğaylar (manğıtlar) mınavlar edi.

## Menbalar
# Akdes Nimet Kurat Türk Kavimleri ve Devletleri 1972
# Mustafa Kafalı, Altın Orda hanlığının kuruluş ve yükseliş devirleri, 1976
# Halil İnalcık Devlet-i Aliyye
Beşiktaş sport klubu

**Beşiktaş** () - Türkiyeniñ bir sport klubu. 1903 senesi İstanbulda qurulğandır. Qurucıları Mehmet Şamil ve Hüseyin Bereketdir. İlk prezidenti M. Şamil Osmanoğludur. Renkleri qara-beyazdır. Şimdiki prezidenti Yıldırım Demirörendir. Stadionı, İnönü Stadionıdır.

## Tış bağlantılar
* bjk.com.tr
Turbiv

**Turbiv** () - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Vinnıtsâ rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 7013 kişi.
Vinnıtsâ vilâyeti

**Vinnıtsâ vilâyeti** () - Ukrainanıñ bir vilâyeti. Merkezi - Vinnıtsâ şeeri. Şimalinde Jıtomır vilâyeti, şarqında Kiyev, Çerkası ve Kirovograd vilâyetleri, ğarbında Hmelnıtskıy ve Çernivtsi vilâyetleri ile, cenübinde Ades vilâyeti ve Moldova ile sıñırı bar.

## Coğrafya
Vilâyetniñ territoriyası Podolya ve Dinyeper töpelerinde buluna. Vilâyetniñ
üstu dalğalı ovadır.

## İklim
Vilâyetniñ orta qıta iklimi bar. Yanvarniñ orta arareti -6&nbsp;°C, iyülniñ orta arareti +19&nbsp;°C. Yağanaqlarnıñ orta yıllıq derecesi 520-590 mm.

**[[Rayon]]lar:**
* Gaysın rayonı
* Hmilnık rayonı
* Jmerınka rayonı
* Mogıliv-Podilskıy rayonı
* Tulçın rayonı
* Vinnıtsâ rayonı

**[[Şeer]]ler:**
* Bar
* Berşad
* Gaysın
* Gnivan
* Hmilnık
* İllintsi
* Jmerınka
* Kalınivka
* Kozâtın
* Ladıjın
* Lıpovets
* Mogıliv-Podilskıy
* Nemıriv
* Pogrebışçe
* Şargorod
* Tulçın
* Vinnıtsâ
* Yampil

## İhtar
Vinnıtsâ

**Vinnıtsâ** () - Ukrainada bir şeerdir, Vinnıtsâ vilâyetiniñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 365 227 kişi (2009 senesi). Şeer Vinnıtsâ adınen birinci kere 1362 senesi añıldı.
Jmerınka

**Jmerınka** () - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde bir şeer. Jmerınka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 40 300 kişi.
Moldova leyi

**Moldova leyi** (moldovca: teklik - *-{leu}-*, çoqluq - *-{lei}-*) - Moldovanıñ para birlemi. -{ISO}- 4217 kodu - -{MDL}-.
Grivna

**Grivnâ** () — Ukrainanıñ para birlemi, sembol ₴, -{ISO 4217}- kodu&nbsp;— `UAH`.

1 grivnâ = 100 kapik

## Kâğıt para

Fayl:1 hryvnia 2006 front.jpg|1 grivnâ (avers)
Fayl:1 hryvnia 2006 back.jpg|1 grivnâ (ters)
Fayl:Ukraine-2005-Bill-2-Obverse.jpg|2 grivnâ (avers)
Fayl:Ukraine-2005-Bill-2-Reverse.jpg|2 grivnâ (ters)
Fayl:5 hryvnia 2005 front.jpg|5 grivnâ (avers)
Fayl:5-Hryvnia-2005-back.jpg|5 grivnâ (ters)
Fayl:10-Hryvnia-2005-front.jpg|10 grivnâ (avers, 2004)
Fayl:10-Hryvnia-2005-back.jpg|10 grivnâ (ters, 2004)
Fayl:10 hryvnia 2006 front.jpg|10 grivnâ (avers, 2006)
Fayl:10 hryvnia 2006 back.jpg|10 grivnâ (ters, 2006)
Fayl:20-Hryvnia-2003-front.jpg|20 grivnâ (avers, 2003)
Fayl:20-Hryvnia-2003-back.jpg|20 grivnâ (ters, 2003)
Fayl:UAH20-2018-A.png|20 grivnâ (avers, 2018)
Fayl:UAH20-2018-R.png|20 grivnâ (ters, 2018)
Fayl:50 hryvnia 2004 front.jpg|50 grivnâ (avers, 2004)
Fayl:UkrainePNew-50Hryven-2004-donatedoy b.jpg|50 grivnâ (ters, 2004)
Fayl:50-uah-2019-1.png|50 grivnâ (avers, 2019)
Fayl:50-uah-2019-2.png|50 grivnâ (ters, 2019)
Fayl:100 hryvnia 2005 front.jpg|100 grivnâ (avers, 2006)
Fayl:100 hryvnia 2005 back.jpg|100 grivnâ (ters, 2006)
Fayl:100 гривень, 2015 01.jpg|100 grivnâ (avers, 2015)
Fayl:100 гривень, 2015 02.jpg|100 grivnâ (ters, 2015)
Fayl:200 hryvnia 2007 front.jpg|200 grivnâ (avers, 2007)
Fayl:200 hryvnia 2007 back.jpg|200 grivnâ (ters, 2007)
Fayl:200-uah-2020-1.png|200 grivnâ (avers, 2020)
Fayl:200-uah-2020-2.png|200 grivnâ (ters, 2020)
Fayl:Ukraine-2006-Bill-500-Obverse.jpg|500 grivnâ (avers, 2006)
Fayl:500 hryvnia 2006 back.jpg|500 grivnâ (ters, 2006)
Fayl:500 гривень 2015 року (новий зразок) аверс.jpg|500 grivnâ (avers, 2016)
Fayl:500 гривень 2015 року (новий зразок) реверс.jpg|500 grivnâ (ters, 2016)
Fayl:1000 гривень 2019 аверс.jpg|1000 grivnâ (avers)
Fayl:1000 гривень 2019 реверс.jpg|1000 grivnâ (ters)


## Madeniy para

Fayl:Ukraine-1-kopiyka-2008.jpg|1 kapik (avers)
Fayl:Ukraine-1-kopiyka-2008 (1).jpg|1 kapik (ters)
Fayl:Ukraine-2-kopiyky-2008.jpg|2 kapik (avers)
Fayl:Ukraine-2-kopiyky-2008 (1).jpg|2 kapik (ters)
Fayl:Ukraine-5-kopiyok-2003.jpg|5 kapik (avers)
Fayl:Ukraine-5-kopiyok-2003 (1).jpg|5 kapik (ters)
Fayl:Ukraine-10-kopiyok-2019.jpg|10 kapik (avers)
Fayl:Ukraine-10-kopiyok-2019 (1).jpg|10 kapik (ters)
Fayl:Ukraine-25-kopiyok-2006.jpg|25 kapik (avers)
Fayl:Ukraine-25-kopiyok-2006 (1).jpg|25 kapik (ters)
Fayl:Ukraine-50-kopiyok-2006.jpg|50 kapik (avers)
Fayl:Ukraine-50-kopiyok-2006 (1).jpg|50 kapik (ters)
Fayl:1 hryvnia coin of Ukraine, 2018 (averse).jpg|1 grivnâ (avers)
Fayl:1 hryvnia coin of Ukraine, 2018 (reverse).jpg|1 grivnâ (ters)
Fayl:2 hryvnia coin of Ukraine, 2018 (averse).jpg|2 grivnâ (avers)
Fayl:2 hryvnia coin of Ukraine, 2018 (reverse).jpg|2 grivnâ (ters)
Fayl:5 hryvnia coin of Ukraine, 2018 (averse).jpg|5 grivnâ (avers)
Fayl:5 hryvnia coin of Ukraine, 2018 (reverse).jpg|5 grivnâ (ters)
Fayl:10 hryvnia coin of Ukraine, 2018 (averse).jpg|10 grivnâ (avers)
Fayl:10 hryvnia coin of Ukraine, 2018 (reverse).jpg|10 grivnâ (ters)
Çeh korunası

**Çeh korunası** (çehçe *-{koruna česká}-*) - Çehiyanıñ para birlemi. -{ISO}- 4217 kodu - -{CZK}-.
Zlotı

**Zlotı** () - Lehistannıñ para birlemi. -{ISO}- 4217 kodu - -{PLN}-.

## -{The average price of other currencies in PLN}-
Mogıliv-Podilskıy

**Mogıliv-Podilskıy** () - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde bir şeer. Mogıliv-Podilskıy rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 33 000 kişi.

* Official website City



File:Немія, Могилів-Подільський район — церква.jpg|Могилів-Подільський (НЕмійська церква)
File:GFRANQ_A1410833_14335101.jpg|Памятка архітектури 19 ст.
File:Джон_Ленон_в_Могилів-Подільському.jpg|Пам'ятник Джону Леннону (один з 3 в світі)
File:Миколаївська_церква,_центральний_вид.jpg|Миколаївська церква
File:Пам%27ятник_національному_герою_Італії_М._Буянову.jpg|Пам'ятник Національноу герю Італії М.Буянову
File:%D0%9F%D0%B0%D0%BC%27%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%A2.%D0%93.%D0%A8%D0%B5%D0%B2%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D1%83.jpg
File:Памятник_Миколі_Гоголю.jpg|Пам'ятник Миколі Гоголю
File:Торгівельний комплекс (ex), Могилів-Подільський.jpg|Торгівельний комплекс купця
File:Церква_Св._Олександра_Невського_1.jpg|церква Св. Олександра Невського
File:Церква_Св._Олександра_Невського.jpg|Церква Св.Олександра Невського
File:Церква_Св._Олександра_Невського_3.jpg|Цервка Св. Олександра Невського
File:Муз_Школа.jpg|Пам'ятка архітектури
File:Миколаївська_церква,_збоку.jpg|Миколаївська церква
Bar (Ukraina)

**Bar** () - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 17 200 kişi (2005 senesi).

## Bağlantılar
* http://www.mistobar.com/  - şeer saytı
Şargorod

**Şarğorod** () — Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 7 100 kişi (2005 senesi).
Lıpovets

**Lıpovets** () - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 9 406 kişi (2001 senesi).

## Bağlantılar
Lıpovets şeer saytı
Nemıriv

**Nemıriv** () - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 11 700 kişi.

## Bağlantılar
* http://nemirov.at.ua/ - şeer saytı
Tıvriv

**Tıvriv** () - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Vinnıtsâ rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 4 666 kişi (2001 senesi).
Kozâtın

**Kozâtın** () - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 27 700 kişi (2001 senesi).

**[[Şeer şeklinde qasaba]]:**
* Zaliznıçne
Yampil

**Yampil** () - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde cenübiy bir şeer. Ealisiniñ sayısı 16 000 kişi.

## Bağlantılar
* http://www.yampil.com.ua/  - şeer saytı
Murovani Kurılivtsi

**Murovani Kurılivtsi** () - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Mogıliv-Podilskıy rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 5 000 kişi.
Krıjopil

**Krıjopil** () - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde Tulçın rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 8 100 kişi.

## Bağlantılar
* http://krizhopil.at.ua/ - Krıjopil saytı
Hmilnık

**Hmilnık** () - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde bir şeer. Hmilnık rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 27 900 kişi.

## Bağlantılar
* http://hmilnyk.osp-ua.info/ - şeer saytı
Jıtomır vilâyeti

**Jıtomır vilâyeti** () - Ukrainanıñ bir vilâyeti. Merkezi - Jıtomır şeeri.

**[[Rayon]]lar:**
;2020 berli
* Berdıçiv rayonı
* Jıtomır rayonı
* Zvâgel rayonı
* Korosten rayonı

;1923-2020
* Andruşivka rayonı
* Baranivka rayonı
* Berdıçiv rayonı
* Brusıliv rayonı
* Çernâhiv rayonı
* Çudniv rayonı
* Horoşiv rayonı
* Jıtomır rayonı
* Korosten rayonı
* Korostışiv rayonı
* Luginı rayonı
* Lübar rayonı
* Malın rayonı
* Narodıçi rayonı
* Novograd-Volınskıy rayonı
* Olevsk rayonı
* Ovruç rayonı
* Popilnâ rayonı
* Pulını rayonı
* Radomışl rayonı
* Romaniv rayonı
* Rujın rayonı
* Yemilçıne rayonı

**[[Şeer]]ler:**
* Andruşivka
* Baranivka
* Berdıçiv
* Çudniv
* Jıtomır
* Korosten
* Korostışiv
* Malın
* Zvâgel
* Olevsk
* Ovruç
* Radomışl

## İhtar
Jıtomır

**Jıtomır** () - Ukrainada bir şeerdir, Jıtomır vilâyetiniñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 274 biñ (2008 senesi).
Kıyiv vilâyeti

**Kıyiv **ya da** Kiyev vilâyeti** () - Ukrainanıñ bir vilâyeti. Merkezi - Kiyev şeeri.

**[[Rayon]]lar:**
* Bila Tserkva rayonı
* Borıspil rayonı
* Brovarı rayonı
* Buça rayonı
* Vışgorod rayonı
* Obuhiv rayonı
* Fastiv rayonı

**[[Şeer]]ler:**
* Berezan
* Bila Tserkva
* Boguslav
* Borıspil
* Boyarka
* Brovarı
* Buça
* Çornobıl
* Fastiv
* İrpin
* Kagarlık
* Mıronivka
* Obuhiv
*Pereyaslav
* Prıpyat
* Rjışçiv
* Skvıra
* Slavutıç
* Taraşça
* Tetiyiv
* Ukrayinka
* Uzın
* Vasılkiv
* Vışgorod
* Vışneve
* Yagotın

## İhtar
Berdıçiv

**Berdıçiv** () - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir şeer. Berdıçiv rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 83 200 kişi (2007 senesi).
Radomışl

**Radomışl** () - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 15 300 kişi (2001 senesi).
Malın

**Malın** () - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 28 150 kişi.

## Bağlantılar
* http://www.malyn.com.ua/  - şeer saytı
Andruşivka

**Andruşivka** () - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 8 600 kişi (2024).

## Bağlantılar
* http://andrushivka.at.ua/ - şeer saytı
* http://andrushivka.pp.net.ua/ - şeer ve rayon saytı
Olevsk

**Olevsk** () - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 17 000 kişi (2005 senesi).

## Bağlantılar
* http://www.olevsk.org.ua  - şeer saytı
Vışgorod

**Vışgorod** () - Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir şeer. Vışgorod rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 22 867 kişi.

## Tüpyazılar

## Tış bağlantılar
* Историческая информация о селе Вышгород
Skvıra

**Skvıra** () - Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 18 000 kişi.

## Bağlantılar
* http://www.skvira.com/ - şeer saytı
Fastiv

**Fastiv** () - Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir şeer. Fastiv rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 50 500 kişi (2004 senesi).


Гребля на річці Унава, Фастів.jpg
Водонапірна вежа Шухова (Фастів).jpg
Фастівський ліцей-інтернат.jpg
Feast of the Cross Church in Fastiv DSC07163.jpg
Fastiv Kachanovskyi Mashynobudivnyk Stadium 3.jpg
Садибний будинок, Фастів 001.jpg
Памятник Шевченко Фастов.jpg
Музей-вагон объединения УНР и ЗУНР в Фастове.jpg
Вокзал ст. Фастів-1.jpg
Вокзал станції Фастів І 005.jpg


## Bağlantılar
* http://www.fastiv.com.ua/  - şeer saytı
* http://fastiv.at.ua/
Vışneve

**Vışneve** () - Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 34 465 kişi (2001 senesi).

## Bağlantılar
* http://vishneve.ucoz.ua/ - şeer portalı
Bila Tserkva

**Bila Tserkva** () - Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir şeer. Bila Tserkva rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 200 131 kişi (2001 senesi).


Дом, Белая Церковь, 2019-05-09 (3).jpg
Улица, Белая Церковь, 2019-05-09 (1).jpg
Парк Александрия, Белая Церковь, 2019-05-09 (7).jpg
Памятник, Белая Церковь, 2019-05-09 (2).jpg
Дом, Белая Церковь, 2019-05-09 (1).jpg
Bila Tserkva Trudovi Rezervy Stadium 5.jpg
Bila Tserkva Torgova Ploscha Torgovi Ryady ...04 (YDS 6157).JPG
Bila Tserkva B.Khmel'nyts'kogo 13 Budynok 01 (YDS 6177).JPG
Memorial monument in Park Slavy (Bila Tserkva).jpg
MiG-21 Bila Tserkva.jpg
Slavutıç

**Slavutıç** () - Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 20 500 kişi.

## Bağlantılar
* http://www.slavutich.kiev.ua/  - şeer portalı
* http://photo.maket.net/  -Slavutıç foto
Zakarpattâ vilâyeti

**Zakarpattâ vilâyeti** () - Ukrainanıñ bir vilâyeti. Merkezi - Ujgorod şeeri.

**[[Rayon]]lar:**
* Beregove rayonı
* Mukaçeve rayonı
* Rahiv rayonı
* Tâçiv rayonı
* Ujgorod rayonı
* Hust rayonı

**[[Şeer]]ler:**
* Beregove
* Çop
* Hust
* İrşava
* Mukaçevo
* Pereçın
* Rahiv
* Svalâva
* Tâçiv
* Ujgorod
* Vınogradiv

## İhtar
Çernigiv vilâyeti

**Çernigiv vilâyeti** () - Ukrainanıñ bir vilâyeti. Merkezi - Çernigiv şeeri.

**[[Rayon]]lar:**
* Korükivka rayonı
* Nijın rayonı
* Novgorod-Siverskıy rayonı
* Prılukı rayonı
* Çernigiv rayonı

**[[Şeer]]ler:**
* Bahmaç
* Baturın
* Bobrovıtsâ
* Borzna
* Çernigiv
* Gorodnâ
* İçnâ
* Korükivka
* Mena
* Nijın
* Nosivka
* Novgorod-Siverskıy
* Oster
* Prılukı
* Semenivka
* Snovsk

## İhtar
İvano-Frankivsk vilâyeti

**İvano-Frankivsk  vilâyeti** () - Ukrainanıñ bir vilâyeti. Merkezi - İvano-Frankivsk  şeeri.

**[[Rayon]]lar:**
* Verhovına rayonı
* İvano-Frankivsk rayonı
* Kaluş rayonı
* Kolomıya rayonı
* Kosiv rayonı
* Nadvirna rayonı

**[[Şeer]]ler:**
* Bolehiv
* Burştın
* Dolına
* Galıç
* Gorodenka
* İvano-Frankivsk
* Kaluş
* Kolomıya
* Kosiv
* Nadvirna
* Rogatın
* Snâtın
* Tısmenıtsâ
* Tlumaç
* Yaremçe

**[[Qasaba]] (rayonı merkezi):**
* Verhovına

## İhtar
Donetsk vilâyeti

**Donetsk vilâyeti** (, ) - Ukrainanıñ bir vilâyeti. Merkezi - Donetsk şeeri.

**[[Rayon]]lar:**
* Bahmut rayonı
* Volnovaha rayonı
* Donetsk rayonı
* Gorlivka rayonı
* Kalmiuske rayonı
* Kramatorsk rayonı
* Mariupol rayonı
* Pokrovsk rayonı

**[[Şeer]]ler:**
* Amvrosiyivka
* Avdiyivka
* Bahmut
* Bilıtske
* Bilozerske
* Bunge
* Çasiv Yar
* Çıstâkove
* Debaltseve
* Dobropillâ
* Dokuçayevsk
* Donetsk
* Drujkivka
* Girnık
* Gorlivka
* Hartsızk
* Hrestivka
* İlovaysk
* Jdanivka
* Kalmiuske
* Kostântınivka
* Kramatorsk
* Krasnogorivka
* Kurahove
* Lıman
* Makiyivka
* Mariupol
* Maryinka
* Mıkolayivka
* Mırnograd
* Mospıne
* Novoazovsk
* Novogrodivka
* Pokrovsk
* Rodınske
* Selıdove
* Siversk
* Slovyansk
* Soledar
* Snijne
* Svâtogirsk
* Svitlodarsk
* Şahtarsk
* Toretsk
* Ukrayinsk
* Volnovaha
* Vugledar
* Vuglegirsk
* Yasınuvata
* Yenakiyeve
* Zalizne
* Zugres

## İhtar
Çerkası vilâyeti

**Çerkası vilâyeti** () - Ukrainanıñ bir vilâyeti. Merkezi - Çerkası şeeri.

**[[Rayon]]lar:**
* Zvenıgorodka rayonı
* Zolotonoşa rayonı
* Uman rayonı
* Çerkası rayonı

**[[Şeer]]ler:**
* Çerkası
* Çıgırın
* Gorodışçe
* Hrıstınivka
* Jaşkiv
* Kamyanka
* Kaniv
* Korsun-Şevçenkivskıy
* Monastırışçe
* Smila
* Şpola
* Talne
* Uman
* Vatutine
* Zolotonoşa
* Zvenıgorodka

## İhtar
Vasılkiv

**Vasılkiv** () - Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 39 978 kişi.

## Bağlantılar
* Офіційний сайт Васильківської міської ради
* Онлайн карта м.Васильків 
* http://vasylkiv.osp-ua.info/  - şeer saytı
* http://www.vasilkov.com.ua/
* Сторінка Василькова на сайті Київської ОДА 
* Сторінка Василькова на сайті АМУ
Ternopil vilâyeti

**Ternopil vilâyeti** () - Ukrainanıñ bir vilâyeti. Merkezi - Ternopil şeeri.

**[[Rayon]]lar:**
* Kremenets rayonı
* Ternopil rayonı
* Çortkiv rayonı

**[[Şeer]]ler:**
* Berejanı
* Borşçiv
* Buçaç
* Çortkiv
* Horostkiv
* Kopıçıntsi
* Kremenets
* Lanivtsi
* Monastırıska
* Pidgaytsi
* Poçayiv
* Skalat
* Şumsk
* Terebovlâ
* Ternopil
* Zalişçıkı
* Zbaraj
* Zboriv

## İhtar
Stavışçe

**Stavışçe** () - Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 8 200 kişi (2001 senesi).
Çopovıçi

**Çopovıçi** () - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 2272 kişi.

## Bağlantılar
* http://www.chopschool.narod.ru/Index12.html - Çopovıçi tarihı
Hmelnıtskıy vilâyeti

**Hmelnıtskıy vilâyeti** () - Ukrainanıñ bir vilâyeti. Merkezi - Hmelnıtskıy şeeri.

**[[Rayon]]lar:**
* Kamyanets-Podilskıy rayonı
* Hmelnıtskıy rayonı
* Şepetivka rayonı

**[[Şeer]]ler:**
* Derajnâ
* Dunayivtsi
* Gorodok
* Hmelnıtskıy
* İzâslav
* Kamyanets-Podilskıy
* Krasıliv
* Netişın
* Polonne
* Slavuta
* Starokostântıniv
* Şepetivka
* Voloçısk

## İhtar
Borodânka

**Borodânka** () - Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir qasaba.

## Тарих
2022 сенеси Русие Украинагъа уджюм вакътында рус бомбардировкалары эвлерни йыкъты, нетиджеде юзлернен адам ольди. 2022 сенеси апрельнинъ 7-де Владимир Зеленский Бородянкада гуманитар вазиет олюмлернинъ сайысы джеэтинден Бучагъа коре «чокъ дешетли» олгъаныны бильдирди.
Brovarı

**Brovarı** () - Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir şeer. Brovarı rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 92 500 kişi (2007 senesi).

## Bağlantılar

* http://www.brovary.osp-ua.info/  - şeer saytı
Lordi

**-{Lordi}-** - Finlandiyada oturğan bir rok çalğı taqımı.

## Azalar

* -{Mr. Lordi}-
* -{Amen}-
* -{Hiisi}-
* -{Mana}-
* -{Hella}-

## Albomlar
* -{Napalm Market}- (1993)
* -{Bend Over and Pray the Lord}- (1997)
* -{Get Heavy}- (2002)
* -{The Monsterican Dream}- (2004)
* -{The Arockalypse}- (2006)
* -{Deadache}- (2008)
* -{Babez For Breakfast}- (2010)
* -{To Beast or Not To Beast}- (2013)
* -{Scare Force One}- (2014)
* -{Monstereophonic – Theaterror vs. Demonarchy}- (2016)
* -{Sexorcism}- (2018)
* -{Killection}- (2020)
* -{Lordiversity}- (2020)

__NOTC__
Çernivtsi vilâyeti

**Çernivtsi vilâyeti** () - Ukrainanıñ bir vilâyeti. Merkezi - Çernivtsi şeeri.

**[[Rayon]]lar:**
* Vıjnıtsâ rayonı
* Dnister rayonı
* Çernivtsi rayonı

**[[Şeer]]ler:**
* Çernivtsi
* Gertsa
* Hotın
* Kitsman
* Novodnistrovsk
* Novoselıtsâ
* Sokırânı
* Storojınets
* Vaşkivtsi
* Vıjnıtsâ
* Zastavna

**[[Qasaba]] (rayonı merkezi):**
* Kelmentsi

## İhtar
Donetsk

**Donetsk** () — Ukrainada bir şeerdir, Donetsk vilâyetiniñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 988 000 (2008 senesi).
Kamyanets-Podilskıy

**Kamyanets-Podilskıy** () - Ukrainanıñ Hmelnıtskıy vilâyetinde bir şeer. Kamyanets-Podilskıy rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 99 610 kişi (2001 senesi).
Ades vilâyeti

**Ades  vilâyeti** () - Ukrainanıñ bir vilâyeti. Merkezi - Ades şeeri.

**[[Rayon]]lar:**
* Ades rayonı
* Berezivka rayonı
* Bilgorod-Dnistrovskıy rayonı
* Bolgrad rayonı
* İzmayil rayonı
* Podilsk rayonı
* Rozdilna rayonı

**[[Şeer]]ler:**
* Ades
* Ananyiv
* Artsız
* Balta
* Berezivka
* Bilâyivka
* Aqkermen
* Bolgrad
* Çornomorsk
* İzmayil
* Kiliya
* Kodıma
* Podilsk
* Reni
* Rozdilna
* Tatarbunarı
* Teplodar
* Vılkove
* Yujne

## İhtar
Gorodenka

**Gorodenka** () - Ukrainanıñ İvano-Frankivsk vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 9508 kişi.
Kozın

**Kozın** () - Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 3331 kişi.

## Bağlantılar
* http://www.kozin.boom.ru/- Kozın saytı
* http://kozinec.livejournal.com/
Çortkiv

**Çortkiv** () - Ukrainanıñ Ternopil vilâyetinde bir şeer. Çortkiv rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 28 279 kişi (2022 senesi).

## Bağlantılar
* http://www.chortkiv.te.ua/  - şeer saytı
Çernigiv

**Çernigiv** () - Ukrainada bir şeerdir, Çernigiv vilâyetiniñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 299 500 kişi.

## gallery


Image:AX Chernihiv Pyatnytska Church.jpg|1201
Spasopreobrazh-cathedral-chernihiv.JPG|1030
Чернигов. Елецкий монастырь.jpg|
Chernigov red square.jpg|red square
St. Catherine Church.jpg|St. Catherine Church
Kamenka (Moldova)

**Kamenka** (, , ) - aslında mustaqil, lâkin tanılmağan (resmen Moldovanıñ parçası olaraq sayıla) Pridnestrovye cumhuriyetinde bir şeer. Kamenka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 13 biñ.
Prılukı

**Prılukı** () - Ukrainanıñ Çernigiv vilâyetinde bir şeer. Prılukı rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 53 400 kişi (2023 senesi).
Dnipro (şeer)

**Dnipro** () - Ukrainada bir şeerdir, Dnipropetrovsk vilâyetiniñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 1 040 000 kişi (2007 senesi).
Solotvıno

**Solotvıno** () - Ukrainanıñ Zakarpattâ vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 8 956 kişi (2004 senesi).
Gomel

**Gomel** (; ) - Belarusde bir şeerdir, Gomel vilâyetiniñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 522 549 kişi (2014 senesi).
Mogilöv

**Mogilöv** (; ) - Belarusde bir şeerdir, Magilöv vilâyetiniñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 369 200 kişi (2006 senesi).

## Tüpyazılar

## Tış Bağlantılar
* Историческая информация о городе Могилев
Oset tili

**Oset tili** (osetçe *Ирон ӕвзаг*) - İnd-Avropa til ailesiniñ İran gruppasından bir til, Rusiyedeki Şimaliy Osetiya Cumhuriyeti ve Cenübiy Osetiya Cumhuriyetiniñ resmiy tilidir.

## Elifbe
*Baş maqale: [[Oset elifbesi]]*

Şimdiki oset kiril elifbesinde 43 arif bar.
Hust

**Hust** (, macarca *Huszt*) - Ukrainanıñ Zakarpattâ vilâyetinde bir şeer. Hust rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 28 559 kişi.

## Bağlantılar
* http://www.khust.org/ - Hust portalı
Sumı vilâyeti

**Sumı vilâyeti** () - Ukrainanıñ bir vilâyeti. Merkezi - Sumı şeeri.

**[[Rayon]]lar:**
* Konotop rayonı
* Ohtırka rayonı
* Romnı rayonı
* Sumı rayonı
* Şostka rayonı

**[[Şeer]]ler:**
* Bilopillâ
* Burın
* Drujba
* Gluhiv
* Konotop
* Krolevets
* Lebedın
* Ohtırka
* Putıvl
* Romnı
* Seredına-Buda
* Sumı
* Şostka
* Trostânets
* Vorojba

## İhtar
Vınogradiv

**Vınogradiv** (, ) - Ukrainanıñ Zakarpattâ vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 22 500 kişi.

## Bağlantılar
* http://mskifa.narod.ru/vunogradiv.html - Vınogradiv info
Brest

**Brest**, **Berastse** (; ; ; ) - Belarusde bir şeerdir, Brest vilâyetiniñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 344 biñ kişi (2024).
Kaluş

**Kaluş** () - Ukrainanıñ İvano-Frankivsk vilâyetinde bir şeer. Kaluş rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 67 887 kişi.
Vılok

**Vılok** (, ) - Ukrainanıñ Zakarpattâ vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 422 kişi (90% macar).
Beregove

**Beregove** (, ) - Ukrainanıñ Zakarpattâ vilâyetinde bir şeer. Beregove rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 26 050 kişi.
Mukaçevo

**Mukaçevo** (, ) — Ukrainanıñ Zakarpattâ vilâyetinde bir şeer. Mukaçevo rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 95 biñ kişi (2008 senesi).


Мукачево, 2021 год, 12.jpg
Мукачево, 2021 год, 63.jpg
Мукачево, 2021 год, 01.jpg
Мукачево, 2021 год, 18.jpg
Мукачево, 2021 год, 03.jpg
Мукачево, 2021 год, 09.jpg
Мукачево, 2021 год, 22.jpg
Мукачево, 2021 год, 37.jpg
Мукачево, 2021 год, 72.jpg
Мукачево, 2021 год, 21.jpg
Romaniya Qırallığınıñ gimni

**Yaşasın qıral!** () — 1866—1948 senelerinde Romaniya Qırallığınıñ milliy gimni

## Romence metni
-{
:Trăiască Regele
:În pace şi onor
:De ţară iubitor
:Şi-apărător de ţară.

:Fie Domn glorios
:Fie peste noi,
:Fie-n veci norocos
:În război, război.

:O! Doamne Sfînte,
:Ceresc părinte,
:Susţine cu a Ta mână
:Coroana Română!

:Trăiască Patria
:Cât soarele ceresc,
:Rai vesel pământesc
:Cu mare, falnic nume.

:Fie-n veci el ferit
:De nevoi,
:Fie-n veci locuit
:De eroi, eroi.

:O! Doamne Sfinte,
:Ceresc Părinte,
:Întinde a Ta mână
:Pe Ţara Română!}-
Herson vilâyeti

**Herson vilâyeti** () - Ukrainanıñ bir vilâyeti. Merkezi - Herson şeeri.

**[[Rayon]]lar:**
* Berıslav rayonı
* Geniçesk rayonı
* Kahovka rayonı
* Skadovsk rayonı
* Herson rayonı

**[[Şeer]]ler:**
* Berıslav
* Geniçesk
* Gola Prıstan
* Herson
* Kahovka
* Nova Kahovka
* Oleşkı
* Skadovsk
* Tavriysk

## İhtar
Velıkıy Bereznıy

**Velıkıy Bereznıy** () - Ukrainanıñ Zakarpattâ vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 7 700 kişi.
Dolına

**Dolına** () - Ukrainanıñ İvano-Frankivsk vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 20 696 kişi.

## Bağlantılar
* http://www.dolyna.net/  - şeer saytı
* http://www.stejka.com/rus/ivanofrankovskaja/dolina/gorod/
Rahiv

**Rahiv** () - Ukrainanıñ Zakarpattâ vilâyetinde bir şeer. Rahiv rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 17 biñ kişi.

## Bağlantılar
* http://www.rakhiv.com/ - şeer saytı
Zgurivka

**Zgurivka** () - Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 6629 kişi (2001 senesi).

## Bağlantılar
* http://zgurivka.net.ua/
Glevaha

**Glevaha** () - Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 8 835 kişi.

## Tüpyazılar

## Tış bağlantılar
* Историческая информация о селе Глеваха
Seredne

**Seredne** () - Ukrainanıñ Zakarpattâ vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 505 kişi.

## Bağlantılar
* http://www.castles.com.ua/se.html
* http://www.uzhgorod.ws/architecture_castle_seredne.htm
Mıronivka

**Mıronivka** () - Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 11 900 kişi.

## Bağlantılar
* http://myronivka.com.ua/ - şeer ve rayon saytı
Pereyaslav

**Pereyaslav** (, 2019 senesi evel **Pereyaslav--{crh-latn: Hmelnıtskıy; crh-cyrl: Хмельныцькый}-**) — Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 30 biñ kişi.

Pereyaslavda belli yeudi yazıcısı Şolom-Aleyhem doğdı.
Verhovına

**Verhovına** () - Ukrainanıñ İvano-Frankivsk vilâyetinde bir qasaba. Verhovına rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 5 412 kişi.

## Bağlantılar
* http://www.verkhovyna.info/
Kosiv

**Kosiv** () - Ukrainanıñ İvano-Frankivsk vilâyetinde bir şeer. Kosiv rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 8,3 biñ kişi (2001 senesi).

## Bağlantılar
* http://www.kosiv.com.ua/  -şeer saytı
* http://www.kosivart.com/index.cfm/fuseaction/kosiv.history/ - Kosiv tarihı
* http://www.kosivart.com/
* http://kosiv.info/ - Kosiv web-portalı
* http://archive.is/20121225130646/www.umancity.narod.ru/images/albooms/Kosiv/index.html/ - Kosiv foto
Hmelnıtskıy (şeer)

**Hmelnıtskıy** () - Ukrainada bir şeerdir, Hmelnıtskıy vilâyetiniñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 253 994 kişi (2001 senesi).
Nova Borova

**Nova Borova** () - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 5746 kişi (2001).

## Bağlantılar
* http://www.nova-borova.com.ua/histori.php/ - Nova Borova tarihı
Kirovograd vilâyeti

**Kirovograd vilâyeti** () - Ukrainanıñ bir vilâyeti. Merkezi - Kropıvnıtskıy şeeri.

**[[Rayon]]lar:**
* Golovanivsk rayonı
* Kropıvnıtskıy rayonı
* Novoukrayinka rayonı
* Oleksandriya rayonı

**[[Şeer]]ler:**
*Blagovişçenske
*Bobrınets
* Dolınska
* Gayvoron
* Kropıvnıtskıy
* Mala Vıska
* Novomırgorod
* Novoukrayinka
* Oleksandriya
* Pomiçna
* Svitlovodsk
* Znamyanka

**[[Qasaba]] (rayonı merkezi):**
* Golovanivsk

## İhtar
Velıki Korovıntsi

**Velıki Korovıntsi** () - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 2794 kişi.
Delâtın

**Delâtın** () - Ukrainanıñ İvano-Frankivsk vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 7 972 kişi.
Avropa Qırımtatar Medeniyet Merkezi

**Avropa Qırımtatar Medeniyet Merkezi** - Almaniyanıñ Giessen şeerinde 1993 senesi qurulğan cemiyet. Reisligini Rafet Karanlık yapa. Cemiyet Qırımtatar Milliy Meclisiniñ tanıtılmasınen beraber yolbaşçımız Mustafa Abdülcemil Qırımoğlunıñ Avropadaki ziyaretleriniñ ve Qırım içün Qurban Bayramlarında, qurbanlarnıñ öz vatanımız Qırımda kesilmesiniñ teşkil etilmesine sebep oldı.

2000 senesi fevral ayında merkez Almaniyanıñ Essen şeerinde olğan Türkiye Araştırmalar Merkezi ile Berlinniñ 'think tank' teşkilâtı Deutsche Gesellschaft für Auswärtige Politik'de "Bir armoni modeli olarak Qırım" isimli workshopnı teşkil etti. Almaniy Tış İşler Nazirligine yaqın olğan bu teşkilâtnıñ ev saibi olğanı workshopnıñ baş musafiri olaraq Qırımtatar Milliy Meclisi Reisi Mustafa Abdülcemil Qırımoğlu, qonuşmacılar Aleksandr Pramenenko - Berlindeki Ukraina Sefiri, Aleksander Rar - Rusiye lideri Putinniñ Avropa Müşaviri, Ahmet Özay - Qırımtatar Milliy Meclisi Reisiniñ Avropa Müşaviri, Nadir Bekir Qırımtatar Milliy Meclisi Reisiniñ tış işleri Müşaviri qoşuldılar.

Aynı sene teşkilât Avropa Şurası - Strasburg, -{NATO}- - Brüksel ve Felemenk Parlamentinde - Lahey bir talay faaliyet yaptı.

Bunıñ yanında teşkilât sürgünlikte 1980 senesi aprel 22 künü 69 yaşında vefat etken Doktor Mustafa Edige Qırımalnıñ mezarını 2007 senesi mayıs 18 künü, Münhenden avuştırıp, İstanbul üzerinden Bağçasarayğa ketirdi. Böylece, Qırımal Münhende sügünlikte vefatından tam 27 sene soñra öz vatanında İsmail Gasprinskiy mezarınıñ qatına kömüldi.

## Bağlantılar
* Crimean Tatar NGO
* Kırım Tatar Sivil Toplum Kuruluşları 
* http://www.zaman.com.tr/haber.do?haberno=543497&keyfield=61686D657420C3B67A6179 Mustafa Edige Kırımal'ın mezarı Münih'ten Kırım'ın Bağçasaray şehrine getirdi
* Krımskaya Pravda Gazetesine Tepki
Burştın

**Burştın** (, ) - Ukrainanıñ İvano-Frankivsk vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 20 386 kişi.
## Fotolar

File:Бурштин (9).JPG|
File:Burshtyn railway station.JPG|
File:Україна Iвано-Франкiвська обл. мiсто Бурштин.jpg|


## Bağlantılar
* http://www.karpaty.net.ua/articles_16/burshtyn.php
Jaşkiv

**Jaşkiv** () - Ukrainanıñ Çerkası vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 14 995 kişi (2007 senesi).

## Bağlantılar
* http://zhashkiv.info/ - şeer saytı
Uman

**Uman** () - Ukrainanıñ Çerkası vilâyetinde bir şeer. Uman rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 87 850 kişi (2007 senesi).

## Bağlantılar
* http://uman.info/  - şeer portalı
* http://www.humania.com.ua/
Bogorodçanı

**Bogorodçanı** () - Ukrainanıñ İvano-Frankivsk vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 7 464 kişi.

## Bağlantılar
* http://bogolife.at.ua/ - Bogorodçanı portalı
Kutı

**Kutı** (, ) - Ukrainanıñ İvano-Frankivsk vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 4 272 kişi.
Pidvoloçısk

**Pidvoloçısk** () - Ukrainanıñ Ternopil vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 7 977 kişi.

## Bağlantılar
* http://pidwolochysk.org.ua/  - Pidvoloçısk saytı
Voloçısk

**Voloçısk** () - Ukrainanıñ Hmelnıtskıy vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 20 958 kişi (2001 senesi).

## Bağlantılar
* http://www.volochysk.com.ua/ - şeer saytı
Pigattsano

**Pigattsano** () - şimaliy İtaliyada bir şeerdir. Ealisi - 1000 adam (2009 s.). Deñizge nisbeten yüksekligi: 464 m.
Podilsk

**Podilsk** () - Ukrainanıñ Ades vilâyetinde bir şeer. Podilsk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 40 664 kişi.
Makariv

**Makariv** () - Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 11 860 kişi (2001 senesi).

## Bağlantılar
* http://www.makariv.com.ua/ - Makariv saytı
Terebovlâ

**Terebovlâ** () - Ukrainanıñ Ternopil vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 13 660 kişi.

## Bağlantılar
* http://ua.vlasenko.net/terebovlia/index.html/  - Terebovlâ foto