open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Estoniya

**Estoniya**, resmiy adı **Estoniya Cumhuriyeti** () – şimaliy Avropada Finlandiya körfeziniñ cenübiy yalısında bulunğan bir devlet.
Filippinler

**Filippinler**, resmiy adı **Filippinler Cumhuriyeti** () - cenüp-şarqiy Asiyada Filipin adalarında bulunğan bir memleket.
Frenk tili

**Frenk tili** (öz adı -{*français*}-) — bir romans tilidir. Birleşken Milletler Teşkilâtı, Avropa Birligi, Frenkistan, Belçika, İsviçre, Kanada ve bir çoq Frenkistannıñ sabıq müstemlekeleriniñ resmiy tili.
Frenkistan

**Frenkistan**, resmiy adı **Frenk Cumhuriyeti** () – ğarbiy Avropada yerleşken ve dünyanıñ bir çoq yerlerinde deñiz çetindeki topraqlarğa saip olğan memleket. Avropa qıtasında o Belçika, Lüksemburg, Almaniya, İsveçiya, Italiya, İspaniya, Monaco ve Andorra ile sıñırdaş ola. Aq deñizdeki İtaliyanıñ Sardiniya adasından tek 12 km uzaqlıqta yerleşken Körsika adası da Frenkustanğa aittir. Deñiz tışındaki topraqlarında o, Fransız Gvianası vastasınen Brazil ve Surinamnen, Sent-Martin adası vastasınen ise Felemenk Antil adalarınen sıñırlana. Frenkistan La-Manşnıñ yüzü tübünden keçken La-Manş tuneli ile Birleşken Qırallıqqa  bağlanmaqtadır.

Frenkistan, cenüpte Aq deñizden şimalde La-Manş ve Şimaliy deñizge, şarqta Reyn özeninden ğarpta Atlantik okeanğa tarqalğan topraqlarda yer ala. Frenkler, memleketini topraqlarınıñ piçimi içün Altıköşelik olaraq adlandıralar.

Frenkistan — qarışıq idare sisteması qullanğan unitar bir devlettir. Memleketniñ esas ümdeleri İnsan ve vatandaş aqları beyannamesinde açılmaqtadır.

## Istinadlar
Felemenk

**Felemenk**, resmiy adı **Felemenk Qırallığı** () - ğarbiy Avropada bir memleket. Şimal deñiziniñ sailinde yerleşir (sailniñ uzunlığı – 451 km). Almaniya ve Belçikanen qomşudır (sıñırnıñ uzunlığı – 1027 km).

Paytahtı – Amsterdam, ükümetniñ iqametgâhı – Haaga şeeridir.

Diger iri şeerleri Rotterdam – dünyanıñ eñ iri limanı, Utrecht – ülkeniñ demiryol sistemasınıñ merkezi ve Eindhoven.

Felemenk hususiy statusqa malik olğan Aruba adası ve Felemenk Antil adaları ile birlikte Felemenk Qırallığını teşkil eter. Bu vilâyetler arasındaki munasebetler 1954-ci yılda qabul etilgen "Felemenk Qırallığınıñ Statusı" (-{Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden}-) adlı senetnen tertiplenir.

Felemenk konstitutsion monarhiyanen yönetilgen bir Avropa ülkesidir. Felemenk nufus şiddeti fazla olğan bir ülkedir. Ülke topraqlarınıñ şiddeti deñiz seviyesiniñ altındadır. Felemenk Avropa Birligi, NATO, -{OECD}- azasıdır. Felemenk aynı zamanda Schengen Zonası ve Benelüks toplulığınıñ bir parçasıdır. Belçika ve Lüksemburgnen birlikte Benelüks ülkelerini oluştırğan 3 ülkeden biridir. Ayrıca Kyoto Şartnamesini imzalağandır. Ülke Eski Yugoslaviya Halqara Ceza Makemesine, Halqara Adalet Divanına, Halqara Ceza Makemesine ve Europolge ev saipligi yapmaqtadır.

Ülke hususan qaşqavalları, yel degirmenleri, ayaqmaşnaları, lâleleri, Holştayn adı berilgen sığırları ve sotsial aqları ile tanılır. Felemenkte bir cınıslı evlenmeler ruhset etilgendir.
Fici

**Fici**, resmiy adı **Fici Adaları Cumhuriyeti** (ficice *Matanitu Tu-Vaka-i-koya ko Viti*, indce फ़िजी गणराज्य, ) - Okeaniyada memleket.
Gaspra

**Gaspra** (, ) — Qırımnıñ cenübiy yalı boyunda, Yalta regionında, Yaltadan ğarpqa taba 12 km qadar uzaqlıqta bulunğan bir qasabadır. Gaspra terkibinde Qurucılıq şeerçigi (Стройгородок) ve Marat maalleleri bar. Gaspranıñ ğarbiy yanından Koreiz qasabasınen sıñırdaş.

Gaspranıñ adı «aspro» degen yunan sözünden asıl oldı, tercimesi — *aq* (tüs).

Rus edebiyatında Gaspra aqqındaki ilk añma acayip seyaatçı ve naturalist akademik Peter Simon Pallasqa mensüp. O 1793—1794 seneleri Qırım boyunca seyaat etkeni aqqında meraqlı tezkereler yazdı.

Gaspra qasabası şerefine 951 Gaspra isimli asteroid adlandırılğan.

Gaspra — Qırımnıñ yalı boyundaki eñ yahşı kurortlardan biri. Mında bir çoq sanatoriy, pansionat, bağça, tar yolçıq, plâj bar. Gaspra iklimi bütün Ukraina yerlerine köre eñ issi iklimlerden biri (Mishor da böyle).

Gasprada eki mektep bar: Qurucılıq şeerçiginde (1-3 seviyeli) ve Maratta (yalıñız 1-ci seviyeli).

## Naqliye
Avtobus marşrutları:
* 47 marşrut — Koreiz (yuqarı Mishor) Yalta (merkez) ile bağlay, Gaspra içinden keçe.
* 26 marşrut — Simeiz-Yalta (avtovokzal).
* Bundan da ğayrı Gaspra içinden 32 marşrut ve Forosqa barıcı reys avtobuslar keçeler.

## Mahsus itibarğa lâyıq yerler
* Qarılğaç Yuvası (1911-1912 seneleri, mimar — A. Şervud);
* Gaspranen Livadiya bağlağan «Küneşli tar yolçıq»;
* Tavr nekropolleri (milâttan evel V-I asırlar);
* Haraks adlı Roma qalesi (I-III asırlar);
* Ay Todor lampatı.

## Atıflar
Gürcistan

**Gürcistan** ( - *Sakartvelo* ) – ğarbiy Asiyada bir memleket. Qara deñizge çıqışı bardır. Paytahtı Tiflis şeeridir.

## Resim sergisi

Image: DSCN3638.jpg| Dağlar manzarası
Image: Gremi.jpg| Gremi Kilsesi
Image:Ananuridc.jpg| X asırdan qalğan Ananuri Kilsesi
Image: GWS Versuchsweinberge.JPG|Kahetide yüzüm bağları  

Image:Bakuriani Winter.jpg| Gudauri
Image:VittfarneGeorgien 155.jpg| Şimaliy Gürcistan
Image:Kutaisi - Bagrati.jpg|IX asırdan qalğan Bagrat Kilsesi
Image:Shiomgvime Monastery, Georgia2.JPG|Şiomgvime Manastırı
Image:David Gareja (3).jpg|Kahetide VIII asırdan qalğan Davidgareja Manastırı  
Image:Gremi Kakheti01.jpg|Gremi Kaheti
Image:Village Soli.jpg|Soli, Svaneti
Image:Sighnaghi.jpg|Siğnaği, Kaheti


## Istinadlar
Geraylar

**Geraylar** (, , latin urufatında — *Âl-i Cengiz*, mana — Cengiziyler) — Qırım Hanlığını idare etken Cengiz han neslinden kelgen bir sülâle. Resmiy olaraq qullanılğan unvanına köre "Uluğ Ordanıñ ve Uluğ Yurtnıñ ve taht-ı Qırımnıñ ve barça Noğaynıñ ve tağ ara Çerkaçnıñ ve Tat imilen Tavğaçnıñ ve Deşt-i Qıpçaqnıñ ve barça Tatarnıñ uluğ padişahları".

## Geray adı aqqında
Birinciden, qayd etmek kerek ki, "Girey" aytmağa yañlıştır. "Girey" - ruslaştırılğan şekli. "Geray" - Qırım hanlarınıñ sülâle adıdır. "Geray" adı - Qırım hanlığına temel qoyğan I Hacı Geray hanımızdan başlap nesilden-nesilge keçken ve ta 1783 s. Qırım Rusiyege keçkeninece, tahtta Şahin Geray hanğa qadar bu isimni qabul etkenler. Adnıñ peyda olmasına rağmen, alimler arasında eñ keniş tarqalğan fikir - Hacı hannıñ öz adı Geray edi. Bu isim türk dünyasında meşur olıp, onıñ manasını açıqlağan bir qaç söz ve ibareler arasında - "doğru", "adaletli" degen bir mana bardır.  "Geray" adı öyle de tek bir insannı Hacı Geray hannıñ adı qalır edi, lâkin onıñ altıncı oğlu - Meñli - öz adına babasınıñ Geray adını soyadı olaraq qoştı. Meraqlısı şu ki, Meñliden evel olğan 5 ağası bu meselege böyle taraftan yanaşmadılar

## Hanlar cedveli

 Canibek Geray (1624 s.) ve Maqsud Geraynıñ (1771-1772 ss.) saltanatları cedvelde kösterilmegen. Bu hanlar Osmanlı sultanı tarafından resmiy olaraq tasdıqlanğanına baqmadan tahtta yer alıp Qırım Hanlığını idare etmegenler. Aslında bu vaqıtlarda Qırımnı III Mehmed Geray ve II Sahib Geray idare etkenler.

Bazı menbalarda añılğan Şahbaz Geray (1787-1789) ve Baht Geray (1789-1792), 1783 senesi Rusiye tarafından işğal etilgen  Qırım Hanlığını idare etmegenleri içün cedvelge kirsetilmegen.

Arap urufatında Geray ismi ananege binaen  olaraq (yani  yerine  ile) yazılğan edi.
Hatay (il)

**Hatay** - Türkiye Cumhuriyetiniñ cenübiy qısmında Aq deñiz yalısı ve Suriye sıñırı arasında bulunğan bir il (vilâyet). Hatay - Türkiyeniñ eñ cenübiy vilâyetidir. Vilâyetniñ merkezi - Antakya (qadimiy Antiohiya) şeeridir. Vilâyet meydanlığı 5,403 km², ealisi 2000 senesinde toplam 1 253 726 adamdır. Hatay vilâyetinde 12 ilçe (rayon) bar.
Hıdırlez

**Hıdırlez** - qırımtatarlarnıñ eñ sevimli milliy bayramlarından biri. Bereket ve amanlıq bayramıdır. Adetince, mayısnıñ birinci aftası - i̇lk boğday başağı peyda olğan soñ, bayram etile.

Hıdırlez bayramınıñ adı Hıdır ve İlyas evliyalarnıñ adlarından kelip çıqa. Hıdır ve İlyas talmay-toqtamay bütün dünyanı aylanıp, insanlarğa yardım eteler, afatlardan, bahtsızlıqlardan qorçalaylar. Hıdır oñ taraftan kele, İlyas ise sol taraftan kele. Olar körüşken yerde Hıdırlez bayramı keçirile.

Qırımda, ta eski devirlerden başlap, Hıdırlez bayramı mayıs ayınıñ 6-ıncı künü qutlana.

Bayram arfesinde ev bikeleri evlerni temizley. Bayram arefesinde er bir evde aqşamdan qalaqay, kömeç, köbeteler pişirile. Ertesi künü sabadan balalar, qalaqay kömeçlerni alıp, qartlarnen beraber töpelikke çıqalar. Hıdırlez şerefine dualar oqulğan soñ, qalaqaylarnı, kömeçlerni bayırdan aşağı tığırtalar. Eger kömeç, qalaqay üst tarafınen töpege tüşse, demek yıl oğurlı ve bereketli olacaq. Bundan soñ balalar ve büyükler alanlıq yerde oturıp ketirgen yemeklerni aşaylar. Soñra Hıdırlez bayramınıñ şeñlenüv qısmı başlana. Balalar oynay, yırlay, küreşeler, salıncaqlarda sallanalar, çeşit bala oyunlarını oynap zevqlanalar. Bayramnıñ soñunda horan - milliy oyunnen yekünlene.

Hıdırlez bayramında azbarda ve boş yerlerde meyva tereklerini tikmek ve çiçek saçmaq evelden adet oğlan. 


Hıdırellez in Crimea 11.jpg
Hıdırellez in Crimea 15.jpg
Hıdırellez in Crimea 09.jpg
Hıdırellez in Crimea 17.jpg
Hıdırellez in Crimea 21.jpg


## Menbalar
*QIRIM.net 
*Crimeantatars.club
I Qurultay

**I Qırımtatar Qurultayı** ya da **Tatar parlamenti** 1917 senesi keçirildi. İşbu Qurultaynıñ teşkil olunuvı 1918 senesi fevral 23-de şeit ketken Qırım musulmanlarınıñ ilk müftisi, siyasetçi, şair Noman Çelebicihan ile bağlıdır. 1917 senesi noyabr 26-da Bağçasaraydaki Hansarayda üyle namazından soñra, saat 2-de Qurultay öz işini başladı. Hansaraynıñ tışında asker ve halq büyük bir qalabalıq ve eyecan alında Qurultay vekilleriniñ çıqışlarını beklemekte ediler. 
Qurultayda böyle meseleler baqılıp çıqtı:
# Qırımtatarlarnıñ yarımadada yaşağan diger halqlarnen olğan munasebetleriniñ nasıl alda çezilecegi;
# Qırımtatarlarnıñ milliy, diniy, içtimaiy, resmiy, medeniy ve siyasiy ayatlarını belgileycek qanunlarnıñ işlenip çıqılması;
# Qırımtatar halqınıñ diniy, resmiy, medeniy ayatını inkişaf ettirgen saalarda bir sıra esaslı reformalarnı amelge keçirilip başlanması;
# Milliy qanunnı yerine ketirecek organlarnıñ (yani milliy parlament) teşkil etilmesi.
Qurultayda Qırım Halq Cumhuriyetiniñ Esas Qanunını (Konstitutsiyasını) işlep çıqmaq  içün, mahsus  komissiya meydanğa ketirildi. 18 maddeden ibaret olğan Esas Qanun qırımtatar Parlamentiniñ bütün işleriniñ al olunuvını, Qırım yaşayışınıñ siyasiy, medeniy, iqtisadiy ve diger taraflarını qaplap alğan. Qırım Halq Cumhuriyeti bu Esas Qanunğa oñaytlı qanunlar yaratıp, mustaqil devlet olaraq yaşamaq niyetinde edi. Lâkin Rusiye idaresini öz qoluna alğan bolşevikler milliy ükümetni tanımadılar. 1918 senesi yanvar 26-da bolşevikler şiddetli ücümge keçip, qırımtatar ükümetini ayaq astına aldılar. Fevralniñ 23-de ise Birinci Qurultaynıñ reisi sayılğan Noman Çelebicihannı qurşunğa tizdiler, cesedini ise Qara deñizge attılar.

## Menbalar
# Tamila Abduveliyeva "Qırım seyaatları" programması, "Meydan" radiosı, Aqmescit
# Yunus Qandım "Birinci Qurultay. O nasıl edi?"
Hırvatistan

**Hırvatistan**, resmiy adı **Hırvatistan Cumhuriyeti** () - cenübiy Avropada Balqan yarımadasınıñ ğarbiy qısmında bir memleket. Eñ balaban şeeri ve paytahtı Zagrebdir.
I Hacı Geray

**I Hacı Geray** ya da **Melek Hacı Geray** () - ilk Qırım hanıdır.

1428 s. ilk Qırım hanı Hacı Geray han Qırımdaki mustaqil ükümet oğrundaki küreşniñ faal iştirakçisi olıp çıqqan. Qırımnıñ Altın Ordudan azat etilmesi ve serbest siyaset keçirüv meselesi çoqtan berli keskin turmaqta edi. Qırımnıñ mustaqilligi oğrunda küreşte Hacı Geray meşur Qırım sülâleleriniñ  ve beyleriniñ yardımına esaslandı. Amma duşmanlar da bir yerde turmadan, qarşılıq köstergenleri sebebinden bir qaç kere tahttan tüşürildi ve tek 1441 s. tekmil yekâne Qırım hanı oldı ve ta ölgence 1466 s. qadar tahtta bulundı.

Tarihiy elyazmlarda Hacı Geray istidatlı, ikmetli  ve öz halqını tüşüngen ve qayğırağan ükümdar olaraq kösterile. Atta halq arasında oña "Melek" adı berilgen. Hacı Geraynıñ müim ilk deñişmelerden biri – Qırımnıñ devlet merkeziniñ Qırım (şimdiki Eski Qırım) şeerinden Qırq Yerge keçirilmesidir. Neticede, qırımtatar milliy devletçiginiñ mükemmeleşmesinden ğayrı, kelecek onyıllıqlar devamında qırımtatar şeerleri qurulması ve medeniyetiniñ inkişafı ileriledi.

Aynı zamanda, Hacı Geray ile qırımtatar bayrağındaki tamğa-taraq bağlıdır. 

Hacı Geray han 1466 s. vefat etti ve Qırq Yerniñ yanında Salaçıqta defin etildi. 1501 s. ise onıñ qabrinde büyük dürbe qurulğan.

## Menbalar
# Maqaleniñ müellifi - Tamila Abduveliyeva
# Олекса Гайворонский "Созвездие Гераев". Симферополь, 2003.
Iğdır (il)

**İğdır** - Türkiye Cumhuriyetiniñ bir vilâyeti. Merkezi Iğdır şeeri.

## Eali sayısınıñ dinamikası

## Bağlantılar

* Vilâyet memuriyetiniñ resmiy saytı
Kamboçiya

**Kamboçiya**, resmiy adı **Kamboçiya Qırallığı** ( - *-{Preăh Réachéanachâkr Kâmpŭchea}-*) - cenüp-şarqiy Asiyada memleket.
Karabük (il)

**Karabük** - Türkiye Cumhuriyetiniñ bir vilâyeti.

## Tış bağlantılar
* Kardemir '''Karabükspor'''
* Karabük Valiliği
* Karabük Belediyesi
* Karabük Üniversitesi
* Karabük Gazeteciler Cemiyeti
Kastamonu (il)

**Kastamonu** () - Türkiye Cumhuriyetiniñ şimaliy qısmında bir il (vilâyet). Merkezi - Kastamonu şeeridir. Vilâyetniñ şimaliy tarafında Qara deñizge çıqışı bardır. Cenübinde Çorum ve Çankırı, ğarbında Bartın Karabük ve şarqında ise Sinop vilâyetinen sıñırdaş ola. Kastamonu vilâyetinde merkez dail 20 ilçe (rayon) bar.
Kefe şeer şurası

**Kefe şeer şurası** (, ) – cenüp-şarqiy Qırımda bir regiondır.

## Meskün yerler

* **[[Kefe]]**
* **Hafuz qasaba şurası**
** Hafuz (Primorskiy)
* **Kaygador qasaba şurası**
** Kaygador (Orconikidze)
* **Köktöbel qasaba şurası**
** Köktöbel
** Baraq Köl (Nanikovo)
* **Qoran Eli köy şurası**
** Qoran Eli (Beregovoye)
** Stepnoye 
* **Nasipköy köy şurası**
** Nasipköy (Nasıpnoye)
** Bay Buğa (Blijneye)
** Gertsenberg (Pionerskoye)
** Kürey Başı (Vinogradnoye)
** Podgornoye
** Solneçnoye
** Sultan Sala (Yujnoye)
* **Otuz qasaba şurası**
** Otuz (Şçebetovka)
** Aşağı Otuz (Kurortnoye)
** Qızıltaş (Krasnokamenka)

## Qırım haritasında Kefe regionı
Keriç şeer şurası

**Keriç şeer şurası** (, ) – Qırımda eñ şarqiy bir regiondır. Region terkibinde tek bir şeer (Keriç) bar.


## Qırım haritasında Kerç şeeri
Kerçek İsa Kilsesi

**Kerçek İsa Kilsesi** (çince 真耶穌教會) - 1917 senesi Çinniñ paytahtı Pekinde qurulğan mustaqil hristian bir kilsesidir. Bugün 45 memleketten 1 500 000 azası bardır. Kilse XX asırnıñ başında protestantlıqtan ayrılaraq çıqqandır. Kilse Milât ve Pashalyanı qayd etmez.
Kezlev şeer şurası

**Kezlev şeer şurası** (, ) – Qırım ğarbiy yalısında bir regiondır. Region terkibinde dört meskün yer bar: Kezlev şeeri, Novoozörnoye, Yalı Moynaq ve Mirnıy qasabaları.


## Qırım haritasında Kezlev şeeri
Kiribati

**Kiribati**, resmiy adı  **Kiribati Cumhuriyeti** (kiribatice -{*Kiribati*, *Ribaberikin Kiribati*}-; ) - Okeaniyadaki Mikroneziya regionında bir memleket.
Kıyiv

**Kıyiv** (, qırımtatar tarihiy isim **Qıyab**, hazar türk tilinden kele) — Ukrainanıñ paytahtıdır, Şarqiy Avropada eñ eski şeerlerden biridir. 1982 Kıyiv öz 1500 yıllığını toldurdı. Qıyab hazar türkleri tarafından qurulğan edi.

Efsanege köre, Kıyivniñ qurucıları üç ağa-qardaş Kıy Şek ve Horıvdır. Eñ büyük ağasından yañı şeer adın aldı. Bu efsane bizim zamanımızğa XII asırnıñ yılnamesinde kelgendir. 

Şimdiki Kıyiv – Ukrainanıñ eñ büyük şeeri ve iqtisadiy, siyasiy, ilmiy ve medeniy merkezi. Kıyivniñ ealisi 2,5 milliondan ziyadedir, meydanlığı 820 km². Ondan 367 km² – şeer bağçaları.

Kıyivden eñ esas naqliyat yolları keçe, ondan da ğayrı Ukrainanıñ eñ büyük özeni – Özü aqa, ve şeerni eki parçağa böle. Kıyiv – devletniñ siyasiy merkezidir. Mında Prezident, onıñ idaresi, Yuqarı Rada, ve Nazirler Kabineti (ükümet) çalışa.

Kıyiv medeniy merkezi olğanı içün mında çoq müzeyler, Ukrainanıñ ilimler Akademiyası, Milliy ilmiy kitaphane. Eñ büyük ve üner teatrler – Taras Şevçenko adına Milliy opera, İvan Franko adına Milliy akademik dramatik teatri, Lesâ Ukrainka adına rus dramatik teatri. 

Devletniñ paytahtında eñ esas ve ciddiy ilmiy oquv yartları olmaq kerek. Kıyivde eñ belli ali oquv yurtlarından "Kıyevo-Mogılanska akademiya" Milliy universiteti, Taras Şevçenko adına Kıyiv milliy universiteti, Milliy tehnikiy Universiteti birleridir.

Kıyivde 3000-den ziyade tarih, mimarlıq ve medeniyet abideleri bar, olardan eñ belli soylar – Aziz Sofiya katedral kilsesi (Sofiyskıy sobor), Aziz Anrrey kilsesi (Andriyivska tserkva), Kıyevo-Peçerska lavra, Altın Qapı (Zoloti Vorota), Mustaqillik meydanı (Maydan Nezalejnosti). Hreşçatık – Kıyivniñ merkeziy soqağı. Mustaqillik meydanı – şeerin merkeziy meydanıdır.

Kıyivde çoq qavehane ve aşhaneler bar. Olar bütün dünyanıñ aşlarını teklif eteler ve olarnıñ arasında Mustaqillik Meydanındaki "Qırım" adlı qırımtatar milliy qavehanesi bar.

## Resimler

Киев, 2020 (13).jpg
Киев, 2020 (108).jpg
Киев, 2020 (90).jpg
Киев, 2020 (43).jpg
Киев, 2020 (82).jpg
Киев, 2020 (104).jpg
Киев, 2020 (73).jpg
Киев, 2020 (98).jpg
Киев, 2020 (88).jpg


## Bağlantılar
* Kıyiv Qırım cemiyeti 

## İhtar
Irğat Qadır

**Irğat Qadır** (aqiqiy adı **Halil Cemil oğlu Qadırov**) (1905 - 1945 yanvar 22) - qırımtatar yazıcı, II Cian cenki qaramanı. 

Halil Qadırov 1905 senesi Aluşta rayonınıñ Üsküt köyünde doğdı. Babası erte öldi. Anası dört balanen qaldı. Qadırov ırğatlıq yapmağa mecbur oldı. 1921 senesi işçiler fakultetine (rabfak) kirdi. 1928 senesi kommunist fırqasınıñ safına kirdi. 1929 senesi Qırım pedagogik institutına kirip, oqumağa başladı ve şu yılı “Irğatnıñ yırları” serlevalı şiirler kitabını çıqardı. İnstitutnı bitirgen soñ, 1931 senesi “Ücüm” adlı ekinci şiir kitabını çıqardı. ŞSCB Yazıcılar Birliginiñ birinci syezdinde teftiş komissiyasınıñ azası saylandı. 1936 senesi “İsmail” adlı poeması ayrı kitap olaraq basıldı.
Ulu Vatan cenki başlağanınen cebege ketti. Gvardiya üyken leytenantı olıp cenk etti. Dört kere yaralandı. “Vatan cenki” ordeninen mukâfatlandı. 1945 senesi yanvarnıñ 26-da Königsbergni azat eterken qaramanca elâk oldı. Popendorf köyü yanında Pilau degen yerde kömüldi.
Yañı Qapu

**Yañı Qapu** (), Rusiyede **Krasnoperekopsk** () – şimaliy Qırımda bir şeer,  Krasnoperekopsk rayonınıñ memuriy merkezi, lâkin özü rayon terkibine kirmeyip cumhuriyetke boysunğan 11 şeerden birisidir.

## Coğrafiya
Şeer Or boynunıñ cenübiy qısmında buluna. Aqmescitten şimalge taba avtomobil yolunda 124 km qadar uzaqlıqtadır. Yañı Qapunıñ yanında Şimal-Qırım kanalınıñ suvları keçe. Şeerniñ meydanlığı - 2241,98 km².

### İklim
İklim yarım sahralıq, sıcaq, orta yımşaq qışlı. Yanvarniñ orta arareti –1,4°C, iyülniñ +27,3°C. 
Yıllıq yağanaqlar seviyesi — 301 mm.

## Tarih
* 1932 s. — Yañı Bromzavod qasabası meydanğa keldi.
* 1936 s. — Grajdanlıq cenki vaqtındaki Or boynunda olğan Perekop dögüşi şerefine qasabanıñ adı Krasno-Perekopsk dep qoyuldı.
* 1966 s. — Qasabağa şeer statusı berildi.

## Eali
Şeerniñ ealisi - 31 800 kişi (2001 s.), bu cümleden:
* ruslar — 16 561 kişi (50 %);
* ukrainler — 13 602 kişi (41 %);
* qırımtatarlar — 1 121 kişi (3 %);
* başqa millet vekilleri — 6 %.

## Menbalar


## Bağlantılar
* Yañı Qapu şeer şurasınıñ resmiy saytı
Krasnoperekopsk rayonı

**Krasnoperekopsk rayonı** (, ) - şimaliy Qırımda, Or boynunda bulunğan bir rayondır.

## Meskün yerler

* **Adiy Qıyğaç köy şurası**
** Adiy Qıyğaç (Novopavlovka)
** Berdi Bolat (Privolnoye)
** Küçük Mamşaq (Dolinka)
* **Bay Buluş köy şurası**
** Bay Buluş (Orlovskoye)
** Bozğana (Şatrı)
** Novonikolayevka
** Znamenka
* **Filatovka köy şurası**
** Filatovka
** Karpova Balka
* **İşün köy şurası**
** İşün
** Ass (Proletarka)
** Novorıbatskoye
** Tankovoye
* **Mağazı köy şurası**
** Mağazı (Magazinka)
** Bay Sarı (Bogaçovka)
** Cañılar (Novoivanovka)
** Novoaleksandrovka
* **Mırza Qoyaş köy şurası**
** Mırza Qoyaş (Krasnoarmeyskoye)
** Toğun (Nadejdino)
** Smuşkino
* **Pâtiozörnoye köy şurası**
** Pâtiozörnoye (Sovhoznoye)
** Qart Qazaq (Tavriçeskoye)
** Risovoye
* **Poçotnoye köy şurası**
** Poçotnoye
** Pâtihatka
* **Tarhan köy şurası**
** Tarhan (Vişnövka)
** Bosterçi (Utkino)
** Küçük Qıyat (Krepkoye)
** Zelönaya Niva
* **Voinka köy şurası**
** Voinka
** İstoçnoye
* **Yalan Tuş köy şurası**
** Yalan Tuş (Bratskoye)
** Can Saqal Manğıt (Poltavskoye)
** Sultanaş (Svatovo)
* **Yañı Celişay köy şurası**
** Yañı Celişay (İlyinka)
** Qalançaq (Traktovoye)
** Qış Qara (Kurgannoye)
** Vorontsovka

## Qırım haritasında Krasnoperekopsk rayonı
Krasnoperekopsk şeer şurası

**Krasnoperekopsk (Yañı Qapı) şeer şurası** (, ) – şimaliy Qırımda bir regiondır. Region terkibinde tek bir şeer (Krasnoperekopsk) bar.


## Qırım haritasında Krasnoperekopsk şeeri
Kongo Demokratik Cumhuriyeti

**Kongo** (1971–1997 ss. **Zair**), resmiy adı **Kongo Demokratik Cumhuriyeti** () - merkeziy Afrikada bir memlekettir. 2,3 million km² meydanlığı ile Afrikanıñ ekinci büyük memleketidir (tek Cezair daa büyük). 1960 senesine qadar Belçikanıñ müstemlekesi edi.
Kuruv

**Kuruv** () - cenüp-şarqiy Lehistanda bir köydir. O Lüblin voyevodalığında Lüblin (-{Lublin}-) ve Pulavı (-{Puławy}-) şeerleri arasında, Kuruvka (-{Kurówka}-) özeni boyunda buluna. Ealisi - 2782 adam (2006 s.). 

Kuruv - pek qadimiy bir köydir, 1185 senesinden soñ qurğan edi. 1442 - 1870 senelerinde şeer statusı bar oldı.

Lehistannıñ soñki kommunistik lideri general Voytseh Yaruzelski (-{Wojciech Jaruzelski}-) Kuruvda doğdı.
Kuruvka

**Kuruvka** () - cenüp-şarqiy Lehistanda Lüblin voyevodalığında bir özendir, Vislanıñ oñ qolu. Uzunlığı 42,8 km, basseynniñ meydanlığı 395,4 km². Özenniñ başı Pötrovitse Velke (*-{Piotrowice Wielkie}-*) köyü yanındadır, Pulavı (*-{Pulawy}-*) civarında ise Kuruvka Vislağa qoşula. Kuruvkanıñ esas qolları Struga Kuruv (*-{Struga Kurów}-*), Bâlka (*-{Białka}-*) ve Vodna Struga (*-{Wodna Struga}-*) adlı özenlerdir. Özen yalısında Pulavı şeeri, Garbuv, Konskovolâ, Kuruv ve Markuşuv köyleri bar.
Köktöbel

**Köktöbel** (, ) — şarqiy Qırımnıñ Kefeden cenüp-ğarpqa taba 20 km qadar uzaqlıqta Kefe-Aluşta avtoyolunda bulunğan bir qasaba. Qara deñiz yalı boyunda Köktöbel körfezi yalısında Qara Dağ yanındaki şeer.

## Eali
Ealiniñ sayısı — 2841 kişi (2001): rus — 50 %, ukrain — 36 %, bulardan da ğayrı qırımtatarlar, yunanlar, bulğarlar, almanlar ve başqa milletler yaşaylar.

## Naqliyat
Avtostantsiya Aqmescit, Sudaq, Keriç ve Kefe şeerleri arasında köçürüvler eda ete. Marşrut taksiler toqtamadan qatnap tura.

## Tarih
Köktöbel qurulğan doğru tarihı belgisiz. Qasaba yanındaki Tepsen platosında Erte Orta asırlardan berli belli olğan qadimiy meskün yer edi. XIX asırnıñ soñunda Köktöbel ealisi qırımtatarlar ve Qırımğa icret etken bulğarlardan ibaret edi. Şimdiki Köktöbel qasabası Köktöbel köyü, bulğar Baraq Göl, yunan Armutluq, rus Kordon hutorları ve körfez yalısındaki yazlıq evler qasabası birleşkeni neticesinde quruldı.

XIX asırnıñ soñundan berli Köktöbel yazlıq raatlanuv populâr yerine çevirildi. Yazlıq evli Köktöbel temel qoyucı — Eduard Andreyeviç Yunge edi. Köktöbelde başqa-başqa zamanlarda Maksimilian Voloşin, Aleksey Tolstoy, Vikentiy Veresayev ve başqa medeniyet erbapları otura ediler. 1930 seneleri bu künge qadar saqlanıp qalğan Köktöbel adlı yazıcılar yaratıcılığı evi qurulğan edi.

## Şimdiki Köktöbel
Şimdiki Köktöbel — deñiz yanındaki populâr kurort.

Voloşin yaşağan evinde şimdi şair müzeyi çalışa.

Köktöbel yanında Qara Dağ qoruğı buluna.

## Galereya




## Bağlantılar

* "Bizim Köktöbel" adlı Köktöbel internet resursı 
* Köktöbel fotoları ve yañılıqları
* -{Welcome to Coctebel}- 
* Köktöbel haritası 

## Atıflar
Küveyt

**Küveyt**, resmiy adı **Küveyt Devleti** () - ğarbiy Asiyada Basra (Fars) körfezi regionında bir memleket.

## Atıflar
Konskovolâ

**Konskovolâ** () — cenüp-şarqiy Lehistandaki bir köydir. O Lüblin voyevodalığında Lüblin (-{Lublin}-) ve Pulavı (-{Puławy}-) şeerleri arasında, Kuruvka (-{Kurówka}-) özeni boyunda buluna. Konskovolâ köyü Konskovolâ gminasınıñ (yani köy şurası) merkezidir. Ealisi - 2188 adam (2004 s.). 

Köy XIV asırda qurulğan edi. 1532 - 1870 senelerinde şeer statusı bar oldı.

Meşur leh yazıcı Henrık Senkeviç "Ateş ve Qılıçnen" romanında Konskovolânı añdı:

— "(…)Şu Konskovolâda ne de yaramay bira bar! — Zagloba ayttı.(…)"
Laos

**Laos**, resmiy adı **Lao Halq Demokratik Cumhuriyeti** ( - *-{Sathalanalat Paxathipatai Paxaxon Lao}-*) - cenüp-şarqiy Asiyada bir memleket.

## Atıflar
Latviya

**Latviya**, resmiy adı **Latviya Cumhuriyeti** () – şarqiy Avropada Baltıq deñiziniñ yalısındaki bir devlet.

## Atıflar
Lehistan

**Lehistan** (*Poloniya* adı da sıqça qullanıla), resmiy adı **Lehistan Cumhuriyeti** () – merkeziy Avropada bir memleket.

## Eali sayısınıñ dinamikası


ImageSize = width:500 height:400
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
  id:cobar3 value:rgb(1,0.4,0.4)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:40000
ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:left
  bar:1911 from:0 till:22110
  bar:1921 from:0 till:27177
  bar:1931 from:0 till:32107
  bar:1938 from:0 till:34849
  bar:1946 color:cobar3 from:0 till:23930
  bar:1950 from:0 till:25008
  bar:1960 from:0 till:29776
  bar:1970 from:0 till:32642
  bar:1978 from:0 till:35061
  bar:1988 from:0 till:37879
  bar:1995 from:0 till:38610
  bar:2000 color:cobar2 from:0 till:38654
  bar:2005 from:0 till:38191
  bar:2009 from:0 till:38167
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1911 at: 22110 text: 22,1M shift:(-8,5)
  bar:1921 at: 27177 text: 27,1M shift:(-8,5)
  bar:1931 at: 32107 text: 32,1M shift:(-8,5)
  bar:1938 at: 34849 text: 34,8M shift:(-8,5)
  bar:1946 at: 23930 text: 23,9M shift:(-8,5)
  bar:1950 at: 25008 text: 25M shift:(-8,5)
  bar:1960 at: 29776 text: 29,8M shift:(-8,5)
  bar:1970 at: 32642 text: 32,6M shift:(-8,5)
  bar:1978 at: 35061 text: 35M shift:(-8,5)
  bar:1988 at: 37879 text: 37,9M shift:(-8,5)
  bar:1995 at: 38610 text: 38,6M shift:(-8,5)
  bar:2000 at: 38654 text: 38,7M shift:(-8,5)
  bar:2005 at: 38191 text: 38,4M shift:(-8,5)
  bar:2009 at: 38167 text: 38,2M shift:(-8,5)


## İçki bölünüv
* **16 [[voyevodalıq]]:**

:* **379 povât**, bu cümleden
::* 65 şeer povâtı
::* 314 köy povâtı
:::* **2479 gmina**, bu cümleden
::::* 306 şeer gminası
::::* 587 köy-şeer gminası
::::* 1576 köy gminası

## Eñ balaban şeerler

## Coğrafiya

## Istinadlar
Libiya

**Libiya** () resmiy adı **Libiya Devleti** () – Şimaliy Afrikada bir memleket. Aq deñiz yalısında, şarqta Mısır, ğarbta Cezair ve Tunis, cenübte Nigeriya ve Çad, cenüb-şarqta Sudanman qomşu bolan bir Mağribiy ve Şimaliy Afrika ülkesidir. Ülke Trablusğarp, Fizan ve Sirenayka bolmak üzere üç tarihı bölgeden oluşa. Yaqlaşıq 1,8 milyon kilometreqarelik yüz ölçümnen Afrikanıñ dördüncü, dünyanıñ 16. büyük ülkesidir. Eñ fazla qanıtlanğan petrol rezervine saip 10. ülkedir. Paytahtı ve eñ büyük şeeri Trablus ülkeniñ ğarbında yer ala ve yedi milyon Libiyalınıñ üç milyondan fazlası bu şeerde yaşay.

## Tüpbilgiler
Lihtenşteyn

**Lihtenşteyn**, resmiy adı **Lihtenşteyn Prinsligi** () - ğarbiy Avropada İsviçre ve Avstriya arasında bulunğan kiçik bir memleket. 1719 senesi Muqaddes Roma imperiyası içinde meydanğa keldi. 1866 senesi Alman birliginden mustaqil oldı. İsviçre ile gümrük birligi bar.

## Menbalar
Litvaniya

**Litvaniya**, resmiy adı **Litvaniya Cumhuriyeti** () - şimaliy Avropada Baltik deñiz şarqiy yalısında bir devlet.

Inga Ruginienė

## Atıflar
Macaristan

**Macaristan**, resmiy adı **Macar Cumhuriyeti** () – merkeziy Avropada Tuna özeni vadiysinde bir devlet.
Madagaskar

**Madagaskar**, resmiy adı **Madagaskar Cumhuriyeti** (malagasice -{*Madagasikara, Repoblikan'I Madagasikara*}-, ) – Afrikada bir memleket.

## Coğrafiya
Şimaliy Makedoniya

**Şimaliy Makedoniya**, resmiy adı **Şimaliy Makedoniya Cumhuriyeti** () - cenübiy Avropada Balqan yarımadasında bir memleket. Paytahtı Üsküp şeeridir.
Lübnan

**Lübnan** (), resmiy adı **Lübnan Cumhuriyeti** () - ğarbiy Asiyada Aq deñiz şarqiy yalısında bir memleket. 

## Atıflar
Mali

**Mali**, resmiy adı **Mali Cumhuriyeti** () - Afrikada bir memleket. Paytahtı - Bamako. Ealisiniñ sayısı 19 553 397  kişi (2020 senesi).
Malta

**Malta**, resmiy adı **Malta Cumhuriyeti** (; ) – cenüp Avropada Aq deñizdeki Malta arhipelagında bir memleket.


Valletta-24-Dachgarten-Tuerme-1989-gje.jpg|Valletta
Senglea-12-Turm Fort Saint-Michael-Liebespaar-1989-gje.jpg|Senglea
Hagar Qim-12-Orakelloch-1989-gje.jpg|Hagar Qim
Mdina-04-Tor-1989-gje.jpg|Mdina
Rabat-08-Mulikarren-1989-gje.jpg|Rabat
Victoria-02-Zitadelle-1989-gje.jpg|Victoria
Ggantija-02-Portal-1989-gje.jpg|Ggantija
Xlendi-04-Bay-Ort von aussen-1989-gje.jpg|Xlendi
Dwejra-04-Inland Sea-Durchbruch zum Meer-1989-gje.jpg|Dwejra
Malta-150-Wied Hazira-Xewkija-grosse Kuppel-1989-gje.jpg|Xewkija
Mamut Dibağ

**Mamut Dibağ** (1905 - 1942) - qırımtatar yazıcısıdır.

Mamut Dibağ 1905 senesi Bağçasarayda doğdı. Gazeta ve mecmua muarririyetlerinde çalıştı. Edebiyat alemine 1938 senesi yazğan “Kontsert” serlevalı ikâyesinen çıqtı. Bu ikâye Qırım gazetaları, yazıcılar birligi ve Devlet neşriyatı tarafından ötkerilgen edebiy yarışta qayd etildi ve ekinci mukâfatnı aldı. Bundan soñ, Mamut Dibağ “Kökten zembilnen engenler”, “Ferat”, “Taş dudu”, “Musafirniñ peşinden”, “Balqurtlar” kibi ikâyelerni ve “Gizli nişan” pyesasını yazdı. Mamut Dibağ nefislik ceetinden özüne has usulnen pişkin eserler yazıp başlağan istidatlı yazıcı edi.

Ulu Vatan cenki başlağanınen qoluna silâ alıp, cebege ketti, vatanınıñ azatlığı oğrunda küreşti, 1942 senesi Aqyarda elâk oldı.
Maqsud Suleyman

**Maqsud Suleyman** (1909 - 1953) - qırımtatar şairidir.

Maqsud Suleyman otuzıncı yıllarınıñ başında edebiyatqa adım basqan qırırmtatar şairlerinden biridir. O, 1908 senesi Larindorf rayonı Begen köyünde doğdı.

Aqmescit pedagogik institutını bitirdi.

Ulu Vatan cenkinden evel şairniñ eki kitabı çıqtı. “Sıvaş hatireleri” (1935 s.) ve “Şiirler cıyıntığı” (1940 s.). Bu kitaplarğa kirgen eserlerinden başqa gazeta ve mecmua saifelerinde “Millionlarnıñ cevabı”, “Saña selâm”, “Köteril yurtım”, “Partizan Kemal”, “Cenk istemeymiz”, “Körüşüv” kibi bir sıra eserleri basıldı. O cemaat işlerine aktiv iştirak etti. Aqmescit şeer şurasına deputat saylandı. Bir qaç yıl devamında “Sovet edebiyatı” mecmuasınıñ mesül kâtibi olıp çalıştı.

Ulu Vatan cenki vaqtında esirlikke tüşti. Qurtarılğandan soñ Vatanğa hiyanet etüv qabaatlavına oğrap sürgün etildi. 1953 senesi Andican şeerinde ağır hastalanıp vefat etti.
Mardin (il)

**Mardin** - Türkiye Cumhuriyetiniñ bir vilâyeti.Türkmen Oğuz devleti Artuklular Selçuklular Akoyunlular ve Osmanlılar yönetmiştir.Türk Tarihinin eşsiz eserleri bulunmaktadır.

## Dış Bağlantılar
* Güneydoğu Anadolu Bölgesi İlleri
Malayziya

**Malayziya** () - cenüp-şarqiy Asiyada Malay yarımadasında ve Borneo adasında bulunğan bir memleket.

## Atıflar
Maldivler

**Maldivler** ( - *Divehi Racce*), resmiy adı **Maldivler Cumhuriyeti** ( - *Divehi Racceyge Cumhuriyya*) - İnd okeanında Maldiv adalarında bir memleket.

## Atıflar
Marşall Adaları

**Marşall Adaları**, resmiy adı **Marşall Adaları Cumhuriyeti** (marşallca -{*Aolepān Aorōkin M̧ajeļ*}-, ) - Okeaniyadaki Mikroneziya regionında bir memleket.
Mauritius

**Mauritius** – Afrikada bir memleket. Paytahtı Port Lui şeeridir. Meydanlığı 2040 km².  Ealisi - 1 323 483 kişi. Mauritiuste yaşağanlarnıñ 48,5% induistler.

Sagar Shiv Mandir 1.jpg|Sagar Şiv Mandir, Mavritius
Temple vers trou aux biches.JPG|Triolet Mandir
GangaTalaoLake.jpg|Ganga Talaoda Mandir
Mağrip

**Mağrip**, resmiy adı **Mağrip Malikligi** ( – *-{al-Maġrib}-*; المملكة المغربية – *-{al-Māmlaka al-Maġribiya}-*, berberce ⵍⵎⴰⵖⵔⵉⴱ – *-{Lmaġrib}-*; ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ – *-{Tagldit N Lmaġrib}-*) – şimal-ğarbiy Afrikada bir memleket. VII asırda Araplar tarafından fetih etildi. XIX asırda Avropa tesiri altına tüşti ve XX asırnıñ ilk yıllarında memleketniñ eki parçası Frenkistan ve İspaniya protektoratları oldı. 1956 s. mustaqil bir devlet oldı. Eki meclisli qanun çıqarıcı organ 1997 senesi quruldı.
Meksika

**Meksika**, resmiy adı **Meksika Qoşma Devletleri** () - Şimaliy Amerikanıñ cenübiy qısmında bir devlet.
Mikroneziya

**Mikroneziya**
* Mikroneziya - Okeainyada bir region
* Mikroneziya Federativ Ştatları - Okeainyada bir devlet
Monako

**Monako**, resmiy adı **Monako Prinsligi** (; monegaskça *-{Múnegu, Principatu de Múnegu}-*) - ğarbiy Avropada Aq deñiz şimaliy yalısında kiçik bir memleket.
Mennan Camanaqlı

**Mennan Camanaqlı** (aqiqiy adı **Mennan Reşid oğlu Reşidov**; 1916 - 1942) - qırımtatar şairi.

Mennan Reşidov 1916 senesi Camanaq köyünde (şimdiki Aqşeyh rayonı) doğdı. 1934 senesi qurucılıq tehnikumına kirdi. Ağası körümli şair ve alim Kerim Camanaqlınıñ yardımınen edebiyat nazariyesini menimsedi. Gazeta ve mecmua saifelerinde onlarnen şiirler bastırdı. 1938 senesiniñ oktâbr ayında arbiy deñiz flotuna hızmetke çağırıldı. Ulu Vatan cenki başlağanınen eline silâ alıp Aqyarnı qorçalamağa başlay. 1942 senesi Moskva radiosından: "Bizim deñiz yalısındaki bastionımız - Aqyarda, qızğın cenk kete. Siyasiy hadimi (politrabotnik) Reşidovnıñ bölügi şeerniñ er bir evini, er bir soqağını büyük çıdamlıqnen qorçalay"... degen sözler eşitile. Tam olmağan malümatlarğa köre, uruşlarda köstergen yararlıqları içün Mennan Camanaqlı 17 kere mukâfatlana. Şair ve ressam Mennan 26 yaşında Aqyar uruşında elâk oldı.
Montenegro

**Montenegro**, resmiy adı **Montenegro Cumhuriyeti** ya da **Qaradağ Cumhuriyeti** () - cenübiy Avropada Adriatik deñiz yalısında bir memleket.

## Tüpyazılar
Moñğol Ulusı

**Moñğol Ulusı**, **Moğolistan** yada **Moñğolistan** ( – *Mongol uls*) – orta Asiyada bir ulus.

## Atıflar
Mustafa Kemal Atatürk

**Mustafa Kemal Atatürk** () (1881 - 1938 noyabr 10) — Türkiye Cumhuriyetiniñ temelci ve ilk prezidenti, belli türk siyaset ve medeniyet erbabıdır. Mustafa Kemal Atatürk 1881 senesi Selânikte doğdı, 1938 senesi noyabr 10-da vefat etti. 
## Linkler

* Atatürk için kısa tanıtım filmi  
* Belgelerle Atatürk (Osmanlı Arşivleri)  
* OnderAtaturk.com  
* Mustafa Kemâl Atatürk resimleri  
* Ataturk.com 
* atam.gov.tr 
* Ataturkiye 
* Atatürk'ün biyografisi  
* Biyografi.info - Mustafa Kemal Atatürk 
* Genelkurmay Başkanlığı sayfasında hayatı  
* Gazi Mustafa Kemal Atatürk  
* Mustafa Kemal Atatürk resimleri  
* Atatürk portalı  
* Mustafa Kemal Atatürk  
* http://www.kho.edu.tr/atasayfa/index.htm 
* Fotoğraflarla Atatürk 
* ek$i sözlük - Atatürk 
* Nacizane Sözlük - Mustafa Kemal Atatürk
Myanmar

**Myanmar**, resmiy adı **Myanmar Birligi** ( - -{*Pyi-daung-zu Myan-mar Naing-ngan-daw*}-) - cenüp-ğarbiy Asiyada bir memleket.

## Atıflar
Mısır

**Mısır**, resmiy adı **Mısır Arap Cumhuriyeti** ( – *-{Gumhūriyyat Miṣr al-‘Arabiyya}-*, masrice جمهورية مصر العربية – *-{Gumhūriyyet Maṣr el-‘Arabiyya}-*) – şimal-şarqiy Afrikada bir memleket. Mısırnıñ eñ şarqiy regionı – Sinay yarımadası, Asiyanıñ parçasıdır. Ealiniñ çoqusı Nil yalılarında yaşay.
Nauru

**Nauru**, resmiy adı **Nauru Cumhuriyeti** (nauruca *-{Naoero}-*, *-{Ripublik Naoero}-*) - Okeaniyada memleket.
Navrez

**Navrez** – şarq halqlarında Yañı yıl bayramı. *Navrez* sözü eki farsiy sözden ibaret: nav (نو - *now*) – yañı, rez (روز - *ruz*) – kün. Navrez bayramı kün ve gece teñ oğlan mart ayınıñ 21-inci kününe kele. Navrezde yañı yıl başlay ve baar kele. Köylerde topraq işleri başlay. Qırımtatarlarda Navrez bayramını qadimiy devirlerde şereflep başlağanlar. 

Bayram arfesinde qadınlar evlerini, azbarlarını cıyıştıra, yaraştıralar, çeşit qavaltılar, köbete, burmalar pişireler.

Bayram künü qartlar ve esli-başlı adamlar sabadan namazğa baralar, yañı yıl hayırlı ve bereketli olsun dep dualar oquylar. Soñra evlerde bayram sofraları donatıla.

Balalar toplaşıp ev evden yüreler, Navrez yırını yırlap, ev saiplerini hayırlaylar. Olar balalarnı tatlı yemeklernen sıylaylar. 
 
## Navrez aqqında halq yırlar

:::**NAVREZ**

:Keldi baar nur saçıp, 
:Navrez qoquy mor açıp, 
:Yeşerdi çöller, dağlar, 
:Ezan navrezim mubarek.



:Navrez keldi körüñiz, 
:Navrez aqqın beriñiz, 
:Cennet olsun yeriñiz, 
:Ezan navrezim mubarek. 



:Keldi baar turuñız, 
:Bu navrezge baqıñız, 
:Köterilsin başıñız, 
:Ezan navrezim mubarek.



:Evniñ artı bağça, 
:Aqtar-tontar boğça, 
:Balalarğa beş (yımırta) aqça, 
:Ezan navrezim mubarek. 



:Çıqtı çölge batır Alim, 
:Zilfi qara düldüli, 
:Ol Tañrınıñ arslanı, 
:Ezan navrezim mubarek.

## Menbalar
QIRIM.net
Nepal

**Nepal**, resmiy adı **Nepal Federativ Demokratik Cumhuriyeti** ( - *-{Nepāl}-*) - Asiyadaki Gimalay dağlarında İndistan ve Çin arasında bulunğan bir memleket. Paytahtı Katmandu şeeridir. Meydanlığı 147 181 km². Ealisi - 28 982 771 kişi. 81,3% - induistler.

## Resimler

Kathmandu-Durbar Square-10-Pratapamalla-Jagannath-2013-gje.jpg|Kathmandu
Pashupatinath-Mrigasthali-18-Daemon-2013-gje.jpg|Pashupatinath
Bhaktapur-Palastplatz 10 mit Goldenem Tor-Bhupatindramalla-Saeule-Vatsala-gje.jpg|Bhaktapur
Changu Narayan-18-Festwagen-2014-gje.jpg|Changu Narayan
Patan-Palastplatz-12-Tauben-2013-gje.jpg|Patan
Dingboche to Chhukung-50-Riffelkamm-2007-gje.jpg|Himalaya
Mustang-Ghami to Lo Gekar-14-Lhatos-rote Wand-2015-gje.jpg|Mustang
Prithvi Highway-54-Radtouristen-2013-gje.jpg|Transport


## Atıflar
Noman Çelebicihan

**Noman Çelebicihan** () (1885 – 1918) — şeit ketken Qırımtatar milliy qaramanıdır.  Qırım musulmanlarınıñ müftisi, siyasetçi, şair, I Qırımtatar Milliy Qurultayı prezidiumınıñ azası, Qırım Halq Cumhuriyetiniñ ükümet reisi.

Noman Çelebicihan 1885 senesi Or uyezdiniñ Büyük Sunaq köyünde doğdı (bu köy sürgünlikten soñ ğayıp oldı, viranesi Canköy rayonında buluna). Yerli mektepte, soñra Kezlev medresesinde tasil aldı. 1908-1916 seneleri İstanbul ve Sankt-Peterburg universitetlerinde oqudı. Uquq ve tibbiyet fenlerini mükemmel ögrendi. 1908 senesi Cafer Seydamet ve başqa qırımtatar yaşlarınen türk inqilâbında iştirak etti. Aynı zamanda "Qırım Talebe Cemiyeti"ni teşkil etti. Qırımtatar halqınıñ çar ükümetiniñ zulumından qurtulması içün çalıştı.  

1917 senesi mart ayında Qırım müftisi ve soñra Qırım Musulman İcra Komitetiniñ reisi olaraq saylandı. Ükümet başında eken, qırımtatar milletiniñ vaziyetini büs-bütün deñiştirmek ve milliy medeniyetni östürmek içün büyük ğayret ve sebat kösterdi. 

Noman Çelebicihan bolşevik terrorına feda oldı. 1918 senesi yanvar 26 künü onı apis ettiler, ve fevral 23 künü Aqyarda deñizciler onı makemesiz öldürip, cesedini çeriktip Qara deñizge attılar. 

## Yaratıcılıq
Noman Çelebicihan öz şiirlerini yaşlıq çağında yazmağa başladı. Büyük istidat ile yazılğan lirikası felsefiy mizacı ile ayırılıp tura. Bir sıra eserinde teren vatanperverlik duyğuları açıq körüne. “Ant Etkenmen!” şiiriniñ metni şimdi qırımtatar halqınıñ gimnidir. 

“Çoban qızı” (1912), “Bastırıq” (1913), “Tatarlar Yurdu” (1914), “Yolcu Ğarip” (1916), “Sarı Lâle” (1917),Savluqman qal, tatarlıq...” kibi şiirlerinde ince lirikanen yüksek milliy pafos ve azadelik nağmeleri terennüm etile. 

Noman Çelebicihannıñ 1913 senesi yazğan “Qarılğaçlar Duası” ikâyesi aqqında Cafer Seydamet böyle dedi: “Bu ikâye Qırım türkleri edebiyatınıñ ölmez bir parçası olaraq daima quvetini muafaza etecektir!”

## Noman Çelebicihan nutuqlarından

## Noman Çelebicihan şiirlerinden


Fayl:Noman Çelebicihan.png


## Bağlantılar
* Alem-i Medeniye kitaphanesinde Noman Çelebicihannıñ şiirleri 
* Alem-i Medeniye kitaphanesinde Noman Çelebicihannıñ nesiri 
* "Noman Çelebicihannıñ Hatira kününe bağışlana" (Gasprinskiy kitaphanesiniñ saytı)
Norvegiya

**Norvegiya** ya da **Norveç**, resmiy adınen **Norvegiya Qırallığı** (; ) - şimaliy Avropada Skandinaviya yarımadasında bir devlet. Finlandiya, İsveçiya ve Rusiyenen qomşu olğan ülkeniñ ğarbında Atlantik Okeannıñ bir qolu olğan Norveg deñizine yalısı bardır. Yalıları biñlerce fyordnen sızılmaqtadır.

Konstitusiya monarhiyası ile idare etilgen memleketniñ paytahtı Oslodır. 385,207 km² meydanlıqqa cayılğan Norvegiyanıñ, Finlandiyanen 729, İsveçiyanen 1619, Rusiye ile 167 kilometrlik sıñırı bardır ve 21925 kilometrlik pek uzun bir sail yolağı bardır.

Norvegiya Avropa ortalamasınıñ üstünde yaşav standartına ve ekonomik inkişafqa saip olğanı içün Avropa Birligine kirmek istemey. Zira, ülke yalılarındaki neft rezervleriniñ baylığı ve dünya ve Avropa balıqçılıq sektorını qolunda tutuvınen tanıla. Avropa Birligine yaman yaqlaşmalarınıñ bir sebebi de balıqçılıq sektorını yaman tesir etecegi tarafındaki ihtiyatlarıdır. Başqa yandan, Norvegiya, İsviçre, İslandiya ve Lihtenşteyn ile birlikte EFTA (Avropa Serbest Dolaşım Teşkilâtı) azasıdır ve bu teşkilâtnı terk etip AB-ge keçüvni istemey.


Fayl:Halsnoey2006.jpg|) adası, Hordaland vilâyeti, Norvegiya, 2006 senesiniñ yazı
Fayl:Bryggen (6-2007).jpg|Bergen
Fayl:Geiranger2.JPG|Geyranger (-{Geiranger}-)
Fayl:Sognefjord, Norway.jpg|Sognefyord (-{Sognefjord}-)
Fayl:Vippetangen2.jpg|Oslo
Fayl:Vegaoyan.jpg|Ğarbiy Norvegiya yalı
Fayl:Mixed Picea (Spruce) forest from Vestfold county in Norway.jpg| Orman
Fayl:Norway National House.JPG|Ananeviy norveg evi
Fayl:Troll A Platform.jpg|May platform


## Atıflar
Oman

**Oman**, resmiy adı **Oman Sultanlığı** ( - *-{Salṭanat ʿUmān}-*) - ğarbiy Asiyada Arabistan yarımadasında bir memleket.

## Atıflar
Niger

**Niger**, resmiy adı **Niger Cumhuriyeti** () – Afrikada bir memleket. Adını Niger özeninden aldı. Toprağınıñ çoqusı Büyük Sahra ve Sahelden ibaret. Ealiniñ coqusı cenüpte yaşay.
Osman Amit

**Osman Amit** (1910 fevral 18 - 1942 mart 17) - qırımtatar şairidir.

Osman Amit 1910 senesi fevralniñ 28-nde Kezlev uyezdiniñ Deñiz Bayçı köyünde dünyağa keldi.

1923 senesi başlanğıç mektepni bitirgen soñ, Aqmescit nümüneviy Orta mektebinde oqudı. 1928 senesi Aqmescit pedagogik institutına kirdi. Birinci şiir 1925 senesi “Yaş quvet” gazetasında basıldı. 1933 senesi “Birinci barazna” adlı şiirler kitabı çıqtı. 1941 senesi “Menim baarim” adlı ekinci kitabı çıqtı. “Küçük qardaşlarıma” serlevalı üçünci kitabı basmahanede qaldı, dünya yüzü körmedi. Cenk keder etti. Osman Amit “Yaş quvet” gazetasında çalıştı, soñra “Yaş Leninciler”, “Edebiyat ve kultura” mecmualarınıñ mesül sekretarı oldı. Şair Aleksandr Puşkin, Taras Şevçenko, İvan Krılov, Mihail Lermontovnıñ eserlerini qırımtatar tiline tercime etti.

Aktiv cemaatçı, oca ve şair Osman Amit 1939 senesi Qızıl Orduğa hızmetke çağırıldı. 1942 senesi faşist cellâtlarınıñ qolundan telef oldı.
Osman Aqçoqraqlı

**Osman Nuri-Asan oğlu Aqçoqraqlı** (1878 yanvar 3 - 1938 aprel 17) - qırımtatar medeniyet erbabıdır.

Osman Aqçoqraqlı 1878 senesi yanvarnıñ 3-ünde Bağçasarayda doğdı. Babası Aqçoqraq köyünden olğanı içün, soñundan Aqçoqraqlı soyadını aldı.

Osman Aqçoqraqlı 15 yaşınace Bağçasarayda yaşadı. Başlanğıç mektepni ve ruşdiyeni mında bitirdi. O vaqıtları Bağçasarayda yaşağan ve soñunda belli matbaacı ruşdiyeni bitirgen soñ, Aqmescitke ketip, andaki gimnaziyada oqudı. XIX asırnıñ soñunda ve XX asırnıñ başında Sankt-Peterburgda ordu hızmetinde olıp, ştab kâtibi vazifesinde bulundı.

1907 - 1909 senelerinde Osman Aqçoqraqlı İstanbul ve Qairede.

Osman Aqçoqraqlı 1917 senesinden ocalıq faaliyetine başlap, Zıncırlı medresede, Qırım universiteti ve soñra Qırım pedagogika institutında çalıştı. İlmiy işlerde büyük muvafaqiyetlerge nail olğanı içün, 1920 senelerniñ soñunda Ukraina İlimler akademiyasına aza saylandı.

Osman Aqçoqraqlı ilk eserlerini orduda hızmet etkende yazdı. 1899 senesi Sankt-Peterburgda onıñ “Nenekecan hanım dürbesi” povesti ayrı kitap olaraq neşir etildi. Soñra “Krılovdan on qısse” (1900), “Qırım gönceleri” (1906) kibi rus klassiklerinden çevirilgen nazm cıyıntıqları basıldı. 1927 senesi yazğan “Bağçasaray közyaş çeşmesi” pyesası Qırım Devlet teatri tarafından defalarca muvafaqiyetle oynalğan edi.

İlmiy eserlerinden “Qırımnı küçük bir dolaşuv” (1924), “Qart muallim ve yazıcılarımızdan İ. Gasprinskiy” (1925), “Qırımda tatar tamğaları” (1926), “Canmuhammedniñ ‘Toğay bey’ poeması” (1930) ve olarnen digerleri bugün de ayrıca qıymetke lâyıqtır.

Osman Aqçoqraqlı 1938 senesi aprel 17-de “milletçilik”nen qabaatlanıp, qurşunğa oğratıldı.

## Menbalar
# QIRIM.net 

## Bağlantılar
* Alem-i Medeniye kitaphanesinde Osman Aqçoqraqlınıñ eserleri
Osman Asanov

**Osman Asanov** (1923 s. dekabr 24, Yalta, Küçükköy - 2005 s. noyabr, Aqmescit) – belli qırımtatar professional yırcı, calğıcı, artist ve ocadır.

Osman Asanov 1923 senesi dekabrniñ 24-ünde Yalta civarındaki Küçükköyde doğdı.
Oğlançıq yaş ekende babası  bağışlağan eski mandolinanı çalmağa ögrengen Osman mektepke barğanda endi yahşı çalmağa bile edi.

Osman 1939 senesi doquzıncı sınıfnı bitirgen soñ, Aqmescitteki Çaykovskiy adına muzıka oquv yurtuna oqumağa kire. Anda o Y. Boçarov, İ. Çernov kibi professorlardan tasil aldı. Teessüf ki, apansızdan başlanğan cenk Osmannıñ arzu – ümütlerini çil – parça etti. Oquv yurtu qapatıla ve o oquvnı Yalta pedagogika oquv yurtunda devam ettire.

1944 senesi bütün qırımtatar halqı kibi olarnıñ qorantası da Özbekistanğa sürgün etile. Olar Namangan vilâyetiniñ Çust rayonına tüşeler.

1957 senesi Osman Asanov Taşkentte yañı teşkil olunğan qırımtatar oyun ve yır ansambline (soñundan o “Qaytama” dep adlandırıldı) yırcı ve çalğıcı olaraq işke davet olundı. O bu kollektivnen Qazahistan, Kavkaz, Rusiye boylap gastrollerde bulundı.

Osman Asanov "Ural dağı", "Tatarlığım", "Menim adım Seyit oğlu Seydamet" kibi halq yırlarını icra etkende adamlar ağlay ve alğışlay ediler. Onıñ bir sıra yırları gramplastinkalarğa, radio ve televideniye içün yazıp alındı.
 
Soñundan Osman Asanov Namangan muzıka oquv yurtunda oqudı, Taşkent konservatoriyasınıñ vokal bölügini bitirdi.

1964 senesi aileviy sebepten Ferğanağa köçip ketti ve 25 yıl devamında andaki muzıka mektebinde kemane ve muzıka nazariyesinden ders berdi.

Bugün de onıñ talebeleri Avstriya, Almaniya, Belçika, İsrail kibi memleketlerniñ belli orkestrinde çalışalar.

Osman Asanov 1991 senesi Vatanğa köçip  keldi ve mında ömrüniñ soñuna qadar bütün medeniy tedbirlerde ğayet faal iştirak etti. Bunı köz ögüne alaraq oña Ukrainada nam qazanğan artist unvanı berildi.

Soñki yıllarda o bestekâr olaraq özüni kösterdi ve öz eserlerinden tertip etilgen yırlar kitabını çıqardı.

Osman Asanov 2005 senesi noyabrniñ 24-ünde 82 yaşında vefat etti.

Amansız ölüm acayip insannı, büyük istidat saibini aramızdan alıp ketti. Osman Asanovnıñ aydın hatırası onı bilgenlerniñ yüreklerinde ebediy yaşar.

## Menbalar
Osman Batırov

**Osman Batırov** (1910 - 1943) - qırımtatar gazetacı, jurnalist.

Osman Batırov 1910 senesi Aqmescit şeerinde doğdı. Babası Nafe aqay bostancı edi, soñunda Aqmescit yanındaki büyük bir sovhoznıñ – “Krasnıy” sovhoznıñ turşu ustası oldı.

Osman Batırov başlanğıç bilgisini maalle mektebinde aldı, soñ, orta mektepke kirdi, aktiv komsomol oldı, Qırım komsomol komitetiniñ avalesinen pioner işlerinde çalıştı.

O zaman yaşlar, balalar ömürinden yazğan haber ve maqaleleriniñ ciddiyligi, qoyğan meseleleriniñ aktualligi, qaleminiñ keskinligi özüne celp etti. Onı aman “Yaş quvet” gazetasında edebiy hadimlikke aldılar. Osman gazetada da çin komsomollıq ğayreti ve namusınen çalıştı.

Parlaq sımalı Osman ruhiy ceetten de parlaq bir yigit edi.

Ulu Vatan cenki zamanında Osman Batırov, natsitlerge qarşı gizli iş alıp bardı ve bu muqaddes işinde yaqalanıp, 1943 senesi, noyabr 6-da nemseler tarafından öldürildi.

## Atıflar


## Bağlantılar
* Osman Batırov 1943 senesi, noyabr 6-da nemseler tarafından öldürildi
* Osman Batırov – nemseler tarafından qurşunğa tizilgen publitsist (https://www.youtube.com/watch?v=5lLb5A0VuDQ).
* Осман Батыров – публицист, расстрелянный фашистами
* К штыку приравняли перо…
Osmanlı tili

**Osmanlı tili** (osmanlıca لسان عثمانى - *Lisan-ı Osmani*) - Osmanlı Devletiniñ resmiy tilidir. Ğarbiy türkçeniñ Osmanlı Devleti devrinde olğan şekline Tanzimattan soñra berilgen ad, XIV-XIX asırlar türkçesi.
Pakistan

**Pakistan**, resmiy adı **Pakistan İslâm Cumhuriyeti** ( – *Pākistān*, اسلامی جمہوریۂ پاکستان – *Islāmī Jumhūrīyah-e-Pākistān*; ) – Asiyada bir memleket. Cenübinde İnd okeanına çıqışı bar, ğarbında İrannen, şarqında İndistannen sıñırdaştır.

## Resimler

## İhtar
Palau

**Palau**, resmiy adı **Palau Cumhuriyeti** (palauca -{*Belau*, *Beluu er a Belau*}-; ) - Okeaniyada bir memleket.