open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vladimir Konstantinov

**Vladimir Andreyeviç Konstantinov** (, ) - qurucılıq saasında erbap, siyasetçi, Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurasınıñ reisi.

## Tercimeial

1956 senesi noyabrniñ 19-da Moldaviya SSC Slobodzeya rayonınıñ Vladimirovka köyünde doğdı. 

1973 senesinde Bağçasaray rayonındaki Nauçnıy qasabasında umumtasil mektebini oqup bitirdi. Emek faaliyetini 1973 senesi sentâbr ayında Aqmescit ş. "*Qırımqurucmalzeme*" trestiniñ Alminskiy qurucılıq malzemeleri kombinatınıñ taş kesici maşnanıñ aydayıcı yardımcısı olıp başladı.
 
1974 senesi sentâbr ayından 1979 senesi iyül ayına qadar - Aqyar cihaz qurucılığı institutına mensüp Aqmescit filialınıñ studenti. "*Sanayı ve grajdan qurucılığı*" ihtisası ile aliy tasil aldı.
1979 senesi avgust ayından 1979 senesi oktâbr ayına qadar Aqmescit ş. Qırım tamirlev-qurucılıq idareliginiñ ustası. 1979 senesi noyabr ayından 1981 senesi iyün ayına qadar - SSCB Silâlı Quvetlerinde hızmet etti. 1981 senesi ayından 1982 senesi aprel ayına qadar - ustaz, 1982 senesi aprel ayından 1986 senesi oktâbr ayına qadar - işlerniñ istisalcısı, 1986 senesi oktâbr ayından 1989 senesi yanvar ayına qadar - baş müendisi. 1989 senesi yanvar ayından 1991 senesi iyün ayına qadar - "*Ukrtamirqurucmalzemeleri*" trestiniñ Qırım mahsuslaştırılğan tamirlev-qurucılıq idareliginiñ başlığı. 1991 senesi iyün ayından 1993 senesi iyün ayına qadar - "*Konsol*" icare şirketiniñ baş müdiri. 1993 senesi iyül ayından 1998 senesi avgust ayına qadar - baş müdir, 1998 senesi avgust ayından 2001 senesi sentâbr ayına qadar - prezident-reis, 2001 senesi sentâbr ayından 2001 senesi noyabr ayına - Konsol LTD şirketiniñ MSC idaresiniñ reisi. 2001 senesi dekabr ayından 2004 senesi avgust ayına qadar - "*Ukrrosbud*" şirketiniñ reisi. 2004 senesi avgust ayından 2010 senesi mart ayına qadar - "Ukrrosbud" şirketiniñ prezidenti. 2010 senesi mart 17 kününden - Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Radasınıñ Reisi.

2014 s. Qırımnı Rusiyege qoşulmasına qoltuttı. Rusiye qanunlarına köre qurulğan Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurasınıñ reisi oldı. 

Evli, eki balası bar.

## Mukâfatlar
* 1999 senesi - "Ukrainada nam qazanğân qurucı" şerefli unvan, "Qırım Muhtar Cumhuriyetinde nam qazanğan qurucı" şerefli unvan; Qırım Muhtar Cumhuriyeti nazirler Şurasıniñ Fahriy yarlığı, Ukraina Pravoslav kilsesiniñ nişanı;
* 2000 senesi - Ukraina içki işler Nazirliginiñ yararlıq alâmeti;
* 2001 senesi - "Hızmetleri içün" III derece nişan;
* 2002 senesi - "Cemiyet itirafı fondu" Halqara hayriye teşkilâtınıñ cemiyet itirafı Yararlıq alâmeti;
* 2004 senesi - "Hızmetleri içün" II derece nişan;
* 2006 senesi - "Hızmetleri içün" I derece nişan; Mimarlıq saasında Ukraina Devlet mukâfatı;
* 2007 senesi - Knâz Yaroslav Mudrıy V derece nişanı;
* 2008 senesi - Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Radası Reisiniñ teşekkürnamesi.
Dnipropetrovsk vilâyeti

**Dnipropetrovsk vilayeti** () - Ukrainanıñ bir vilâyeti. Merkezi - Dnipro şeeri.

**[[Rayon]]lar:**
* Dnipro rayonı
* Kamyanske rayonı
* Krıvıy Rig rayonı
* Nikopol rayonı
* Novomoskovsk rayonı
* Pavlograd rayonı
* Sınelnıkove rayonı

**[[Şeer]]ler:**
* Apostolove
* Dnipro
* Jovti Vodı
* Kamyanske
* Krıvıy Rig
* Marganets
* Nikopol
* Novomoskovsk
* Pavlograd
* Pereşçepıne
* Perşotravensk
* Pidgorodne
*Pokrov
* Pyatıhatkı
* Sınelnıkove
* Ternivka
* Verhivtseve
* Verhnödniprovsk
* Vilnogirsk
* Zelenodolsk

## İhtar
Alfred Nobel

**Alfred Nobel** (; 1833 oktâbr 21 - 1896 dekabr 10 ) - isveç himiyacı, müendis, silâ istisalcısı ve dinamitniñ icatçısı. Alfred Nobel 355 çeşit türlü keşif yapqan. Bofors kompaniyasında reberlik etken.

## Tercimeial
Alfred Nobel 1833 senesi oktâbrniñ 21-nde İsveçiya paytahtı olğan Stokgolm şeerinde İmmanuel ve Andriette Nobelniñ qorantasında dünyağa keldi. O qorantada üçünci oğludır. Babası faneranıñ icatçısıdır. 1842 senesi Nobel qorantası o vaqıt Rusiye İmperiyasınıñ paytahtı olğan Sankt Peterburgğa keldi. Babası Sankt Peterburgda deñiz minasını işlemedi. Alfred professor Nikolay Zininden himiya derslerini aldı. Alfred, on sekiz yaşında olğanda Amerikağa kelgen soñ, dört sene içinde himiya ögrendi. 1867 senesi dinamitniñ keşfi Nobelni dünyaca meşur etti. Alfred Nobel 1895 senesi noyabrnıñ 27-nde Frenkistan paytahtı olğan Paris şeerinde vasiyetname imzalağan. Alfred Nobel 1896 senesi dekabrnıñ 10-unda İtaliyanıñ San Remo şeerinde stenokardiyadan vefat etti. Soñundaki Nobelniñ ükümüna köre halqara mukâfatnıñ fondu onıñ asabalıqıtan meydanğa ketirgen.

## Menbalar
Ğorişni Plavni

**Ğorişni Plavni** (; 1972—2016 — *Komsomolsk*) — Ukrainanıñ Poltava vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 54 401 kişi (2010 senesi).

## Bağlantılar
* http://gska2.rada.gov.ua/pls/z7502/A005?rdat1=21.05.2008&rf7571=27022
* http://www.auc.org.ua/komsomolsk/
Ozasku

**Ozasku** () - Brazilde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 718 646 kişi (2009).

## Bağlantılar
* [ http://www.osasco.sp.gov.br/]
Bezanson

**Bezanson** () - kündoğuş Frenkistanda iri bir şeer, Franş-Konte (*Franche-Comte*) regionı ve Du (*Doubs*) departamentiniñ merkezi.
Çenstohova

**Çenstohova** (, , , ) - Lehistanda bir şeer.

## Eali sayısınıñ dinamikası

ImageSize = width:375 height:450
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:260000
ScaleMajor = unit:year increment:25000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:19 align:left
  bar:1800 from:0 till:4600
  bar:1827 from:0 till:5060
  bar:1840 from:0 till:5006
  bar:1860 from:0 till:9343
  bar:1880 from:0 till:18147
  bar:1897 from:0 till:45130
  bar:1908 from:0 till:70627
  bar:1939 from:0 till:138000
  bar:1946 from:0 till:101255
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1800 at: 4600 text: 4.600 shift:(-11,5)
  bar:1827 at: 5060 text: 5.060 shift:(-11,5)
  bar:1840 at: 9343 text: 5.006 shift:(-11,5)
  bar:1860 at: 9343 text: 9.343 shift:(-11,5)
  bar:1880 at: 18147 text: 18.147 shift:(-14,5)
  bar:1897 at: 45130 text: 45.130 shift:(-14,5)
  bar:1908 at: 70627 text: 70.627 shift:(-14,5)
  bar:1939 at: 138000 text: 138.000 shift:(-17,5)
  bar:1946 at: 101255 text: 101.255 shift:(-17,5)


ImageSize = width:375 height:450
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:260000
ScaleMajor = unit:year increment:25000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:19 align:left
  bar:1950 from:0 till:112198
  bar:1955 from:0 till:149654
  bar:1965 from:0 till:175353
  bar:1975 from:0 till:200324
  bar:1985 from:0 till:249102
  bar:1993 color:cobar2 from:0 till:259864
  bar:2000 from:0 till:255549
  bar:2008 from:0 till:240612
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1950 at: 112198 text: 112.198 shift:(-17,5)
  bar:1955 at: 149654 text: 149.654 shift:(-17,5)
  bar:1965 at: 175353 text: 175.353 shift:(-17,5)
  bar:1975 at: 200324 text: 200.324 shift:(-17,5)
  bar:1985 at: 249102 text: 249.102 shift:(-23,5)
  bar:1993 at: 259864 text: 259.864 shift:(-17,5)
  bar:2000 at: 255549 text: 255.549 shift:(-11,5)
  bar:2008 at: 240612 text: 240.612 shift:(-11,5)



File:CzewaTeatr.JPG
File:KonduktorowniaFront.JPG
File:Częstochowa OKF Miejska Galeria Sztuki 19.08.09 p.jpg


File:CzestochowaAlejaSienkiewicza.jpg
File:Czestochowa-bazylika.jpg
File:Częstochowa Koścół Jakuba 01.jpg
Rivne vilâyeti

**Rivne vilâyeti** () — Ukrainanıñ bir vilâyeti. Merkezi — Rivne şeeri.

**[[Rayon]]lar:**
* Varaş rayonı
* Dubno rayonı
* Rivne rayonı
* Sarnı rayonı

**[[Şeer]]ler:**
* Berezne
* Dubno
* Dubrovıtsâ
* Korets
* Kostopil
* Ostrog
* Radıvıliv
* Rivne
* Sarnı
* Varaş
* Zdolbuniv

## İhtar
Sergiy Tigipko

**Sergiy Tigipko** (; doğğan künü: 1960 s. fevral 13; doğğan yeri: Dragoneştı, Moldav ŞSC, ŞSCB) – Ukraina maliye ve siyaset erbabı, 2000-2005 ss. "Emekçi Ukraina" ("Трудова Україна") fırqasınıñ başı, 2009 senesinden berli "Küçlü Ukraina" ("Сильна Україна") fırqasınıñ başı. İqtisadiyat ilimleriniñ namzeti. 2010 s. Ukraina prezidenti saylavalrında prezident namzeti olıp üçünci yerni qazandı. 2010 senesinden berli Ukraina Baş naziri muavini, içtimaiy siyaset naziri olıp çalışa. Evlidir. Türlü apaylardan dört balası bar: Ganna (1984), Tımofiy (2002), Akseniya (2005), Leontiy (2008).

## Bağlantılar

* Resmiy sayt (ukr., rus., ing.) 
* Mühlisleriniñ saytı (ukr., rus.)
Konsepsyon (Çile)

**Konsepsyon** () - Çilede bir şeer.


File:Arco de Medicina UdeC.jpg|
File:Moderno Edificio en Concepción.jpg|
File:Desembocadura del Biobío.jpg|
File:Ex Catedral de Concepción.jpg|
File:Biobus01.jpg|
File:Hotel El Araucano.JPG|
File:Plaza de Armas Concepción.jpg|


## Bağlantılar
* Şeer saytı
Asiye Saale

**Asiye Saale (Maqsudova)** — Qırımtatar yırcı ve ses sanatçısıdır. Qırımnıñ eñ meşur halq oyunları ve muzıka taqımı Qırım ansamblinde çalışa. Türkiye ve başqa memleketlerde kontsertler bergen.

Eñ çoq bilingen eserler: "Mına, Selâm aleyküm", "Boztorğay", "Kemançemniñ telleri".
Aşdod

**Aşdod** (ibranice אשדוד‎, arapça إسدود/أشدود‎ (*İsdud*) — İsrailde bir şeer, İsrail Devletinde eñ balaban liman şeeri.
Entrena

**Entrena** () - şimaliy İspaniyada bir şeerdir. Ealisi - 1503 adam (2011 s.). Deñizge nisbeten yüksekligi - 558 m.
Belgrad Ormanı

**Belgrad Ormanı** () Türkiyeniñ en balaban şeeri olğan İstanbulnıñ şimalinde bulunğan 5500 gektarlıq orman.
Çermiş tili

**Çermiş (mari) tili** - çermişlerniñ tili, fin-ugor tillerinden biri, Mariy El Cumhuriyetiniñ resmiy tilidir.

## Demografiya
Rusiye Federatsiyasında çermişçe laf etkenlerniñ umumiy sayısı qararnen 487,86 biñ kişi, olardan 254,11 biñ kişi Mariy Elde, 95,5 biñge yaqın Başqırtistanda otura.

## Şiveleri
Çermiş tiliniñ eki edebiy norması bar: Uva Çermiş tili (Edilniñ sol (alçaq) yalısında - 451 biñ kişi) ve Dağ Çermiş tili (Edilniñ sağ (yüksek) yalısında - 36,8 biñ kişi). Olarnıñ terkibinde şiveleri de bar: şimal-ğarbiy şive (Nijniy Novgorod, Kirov ve Kostroma vilâyetilerinde) ve uva-şarqiy şive (Tataristan, Başqırtistan, Ural).
Mariy El

**Mariy El Cumhuriyeti** (, ) — Rusiye terkibinde bir muhtar cumhuriyettir, tamır halqı çermişlerdir.. 
**[[Şeer]]ler:**
* Yoşkar-Ola
* Voljsk
* Zvenigovo
* Kozmodemyansk

**[[Şeer şeklinde qasaba]]lar:**
* Kilemarı
* Krasnogorskiy
* Krasnooktâbrskiy
* Küceñer
* Mariy Türk
* Medvedevo
* Morki
* Yañı Toryal
* Orşanka
* Bereñgi
* Privoljskiy
* Sernur
* Sovetskiy
* Suslonger
* Yurino

## Eali

## Tüpyazılar
Mariy El gimni

**Mariy El devlet gimni** () — Mariy El Cumhuriyetiniñ devlet gimnidir. Muzıkasını yazğan — Yuri Toyvars-Yevdokimov, sözlerini yazğan — Dmitriy İslamov.

## [[Çermiş tili|Uva çermişçe]] sözleri

: Марий Эл тый улат
: Авай гай кажнылан.
: Шке сурт гай тый кӱлат
: Чыла мӱндыр марийлан.

:: Ме таче, чон пуэн,
:: Марий мландым моктена.
:: Вийнам иктыш чумырен,
:: Пиалан илышым чоҥена.

: Сакла чот кугешнен
: Шке сынжым калыкна.
: Йомартле улмыж ден
: Эре тудо чаплана.

:: *Припев*

## [[Dağ çermiş tili|Dağ çermişçe]] sözleri

: Марий Эл, ӓвӓ гань
: Ылат каждыйланок.
: Келӓт шачмы пӧрт гань
: Цилӓ мӹндӹр йыхланок.

:: Кымылын ӹвӹртӓл,
:: Мары млӓндӹм мактенӓ.
:: Силам иктӹш цымырал,
:: Соты цӓшнӓм ӹшкеок чангенӓ.

: Лӱктӓ кӱш лӹмжӹмӓт
: Мары халык соок.
: Веселӓжӹ, сӹржӓт
: Лӹмлештӓлтеш йӹрвӓшок.
Tevhit

**Tevhit** () - bir Tañrığa inanmaq, bir Tañrınıñ olğanını itiraf etmek demektir.

Tevhit İslâmda Allahnıñ bir ve tek Tañrı olğanına inanmaq, bunı tasdıq ve itiraf etmektir.  Kelime-i tevhid dep bilingen **Lâ ilâhe illâllah** – **Allahtan başqa tañrı yoq** sözlerinen, ya da Kelime-i şeadet dep bilingen **Eşhedu ellâ ilâhe illâllah ve eşhedu enne Muhammeden abduhu ve resulüh** – **Şaatlıq etem ki, Allahtan başqa tañrı yoq, kene şaatlıq etem ki, Muhammed Allahnıñ qulu ve peyğamberidir** ibaresinen ifade etile. Allahtan başqa ilâhlarnı inkâr etip, ilâh (yani ibadet etilgen, emir ve yasaqlarına uyulğan, sevilgen, qorqulğan, itaat etilgen muqaddes varlıq) olaraq ancaq onı qabul etmek manasına kele. 

Tevhit inançı insanlarnı yer yüzündeki putlardan arınıp, ancaq Allahqa itaat etmege çağıra.
Mezhep

**Mezhep** (, çoqluğı: مذاهب‎ *-{mezāhib}-*) - çeşit körüş ve rey ayrılıqlarından sebep dinde ortağa çıqqan bir-de-bir fikriy aqım ve ceryan.

İslâm mezhepleri: Şiiylik, Sünniylik v.b.

Hristianlıq mezhepleri: Katolik, Protestantlıq, Ortodokslıq v.b.
Sure

**Sure** () - İslâm dininiñ muqaddes kitabı Qurannıñ 114 baplardan bir bap. Er bir sure ayetlerden ibaret.

Surelerniñ episi (Tövbeden ğayrı) "Bismillâhi r-Rahmani r-Rahim" sözlerinden () başlana.
Lohvıtsâ

**Lohvıtsâ** () - Ukrainanıñ Poltava vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 12 307 kişi.

## Bağlantılar
* http://lohvitsa.org.ua/  - şeer saytı
Mümin

**Mümin** ( - *el-mu'min*) - İslâm dininde Allahqa, Muhammedniñ Onıñ peyğamberi olğanına ve Allahnıñ peyğamberi vastasınen bildirilgen er şeyge kesen-kes inanğan biridir.
Dünya

**Dünya** (**Yer**, **Yer yüzü**, **Zemin**; timsali: ) – Küneş sistemasında Küneşke uzaqlıq baqımından üçünci sırada olğan seyyare. Üstünde ayat bar oluvı bilingen yekâne kök cismidir. Qattı olğanı ya da, esasen, taş maddelerinden ibaret olğanı içün o, qurulışı ceetinden oña oşağan yer şeklindeki seyyareler gruppasına öz adını berip, olarnıñ arasında yer ala. Dünya bu seyyare gruppasınıñ kütle ve kölem baqımından eñ büyügidir. Büyüklikte Küneş sistemasınıñ 8 seyyaresi arasında ondan çoq büyük gaz devleriniñ arqasından kelip, beşinci sırada yer tuta. Tabiiy bir yoldaşı - Ay - bar.

## Tüpbilgiler
Vahiy

**Vahiy** () - Allahnıñ öz buyruq ve sözlerini peyğamberlerge bildirilmesi ve bu tarzda bildirilgen bilgiler.

İslâmğa köre, **vahiy** peyğamberlerge meleklerniñ büyügi Cebrail vastasınen ya da vastasız şekilde ene. İnsanlarğa vahiy yollanmasınıñ bir taqım sebepleri bar, bularnıñ eñ müimi Allahnıñ insanlarğa doğru yolnı köstermege istegenidir. Allah Qurannıñ nasiat ve ögüt olğanını ve añlaşılmaq içün endirilgenini bildire.
Vahiy ile insanlıqqa kerçek inanç esasları, eyilik, eş areket ve tavırnıñ doğru ve güzel olğanı ögretile.
Muhammed

**Muhammed peyğamber** ya da **Muhammed bin Abdullah** (, doğumı: 571 s. aprel 26, Mekke – vefatı: 632 s. iyün 8, Medine) – İslâm dininiñ peyğamberi. Tam adı – Ebu'l-Qasım Muhammed bin Abdullah bin Abdulmuttalib bin Haşim bin Abdumenaf el-Quraşiy (Arapça: أبوالقاسم محمد بن عبد الله بن عبد المطلب بن هاشم بن عبد مناف القرشي). Musulmanlar onıñ eñ soñki peyğamber olğanına ve oña Allahtan Quran vahiy etilgenine inanalar. Muhammed peyğamber Mekkede doğdı, Veda haccından soñra Medinede vefat etti.

Musulmanlar Muhammedniñ adını añğan soñ adetince "sallâllahu aleyhi ve sellem" () cümlesini aytalar. Yazılğanda "s.a.s." ya da "s.a.v." olaraq qısqartılğan bu cümle, "Allahnıñ selâmı onıñ üstüne olsun" manasına kele.
Semaviy dinler

**Semaviy dinler ** (*Semaviy * – *köknen alâqalı *) bir tek tañrığa inanğan ve İbraim peyğamberniñ soyundan kelgen peyğamberlerge nisbet etilgen dinler. Bu gruppadaki üç din – yeudiylik, hristianlıq ve İslâm dinine **İbraimiy dinler ** de aytıla.
Bencamin Valyami

**Bencamin Valyami** (; 1747 senesi London şeerinde doğğan, 1811 senesi ölgen) — ingliz saatçısı (aslı isviçreli), mehanikiy saatnı qurma içün mesüliyetli. 1780—1884  senelerinde Londonnıñ resmiy vaqtı onıñ saatınen teñeştirilgen.. Şimdi bazı saatları Derbi müzeyi ve sanat galereyasında saqlana.

## Biografiya
Bencamin Valyaminiñ babası **Castin Valyami** (*-{Justin Vulliamy}-*), İsviçrede doğğan saatçı, 1830 senesinden başlap Londonda yaşay.

## Menbalar
Selena y Los Dinos

**-{Selena y Los Dinos}-** - Amerika Qoşma Ştatlarında oturğan bir "-{Tejano}-" çalğı taqımı. 
## Azalar
* Selena - yırcı
* A.B. Kvintanilya III (-{A.B. Quintanilla III}-) - gitaracı
* Syuzet Kvintanilya (-{Suzette Quintanilla}-) - davulcı

## Albomlar
* 1984 - *-{Selena y Los Dinos}-*
* 1985 - *-{New Girl in Town}-*
* 1986 - *-{Alpha}-*
* 1987 - *-{Munequtio de Trapo}-*
* 1987 - *-{And The Winner Is...}-*
* 1988 - *-{Preciosa}-*
* 1988 - *-{Dulce Amor}-*
* 1989 - *-{Selena}-*
* 1990 - *-{Ven Conmigo}-*
* 1992 - *-{Entre a Mi Mundo}-*
* 1993 - *-{Selena Live!}-*
* 1994 - *-{Amor Prohibido}-*
* 1995 - *-{Dreaming of You}-*

-{T|Selena y Los Dinos}-
Derbi müzeyi ve sanat galereyası

**Derbi müzeyi ve sanat galereyası** () — 1836 senesi (Derbi şeeriniñ Merkeziy Kitaphanesinen beraber) İngiltereniñ Derbi şeerinde  qurulğan bir müzey. Yañı binasını mimar Riçard Nil Friman (*Richard Kneel Freeman*) qurdurğan, metsenat Maykl Tomas Bass (*Michael Thomas Bass Jr.*) ise binanı Derbi şeerine ediye etken. Müzey toplamında Cosef Raytnıñ yapqan çoq resmi bar, arheologiya, tabiat tarihı, arbiy toplamları da bar.

## Müzey saytı
Derbi şeer şurası saytında müzey saifesi
Türk Telekom Arena

**Türk Telekom Stadionı** () — İstanbul şeerinde bulunğan stadiondır. Tarihiy adları — Ali Sami Yen stadion ve Türk Telekom Arena ().


File:Turktelekomarena tr-aze.jpg|
Fayl:Türk Telekom Arena Press Room.jpg|
Fayl:Türk Telekom Arena Lounge.jpg|
Fayl:Türk Telekom Arena Dressing Room.jpg|
Fayl:Ali Sami Yen Spor Kompleksi Galatasaray Store Interior view 1.JPG|
Galatasaray sport klubu

**Galatasaray** () - Türkiyeniñ bir sport klubu. 1905 senesi İstanbul şeeriniñ Beyoğlu rayonında qurulğandır. Esasçısı - Ali Sami Yen. İlk prezidenti de Ali Sami Yendir. Evelce renkleri qırmızı-beyaz olıp 1909 senesi sarı-qırmızığa çevirilgen. Şimdiki prezidenti Dursun Aydın Özbektir. Stadionı, Türk Telekom Arena Türkiyeniñ eñ zemaneviy stadionı olıp 52 biñ kişiliktir. 

## Tış bağlantılar
* Galatasaray web
Zinkiv

**Zinkiv** () - Ukrainanıñ Poltava vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 10 393 kişi.

## Bağlantılar
* http://zinkiv.pp.net.ua/ - şeer saytı
* http://zinkiv.org.ua/ - şeer saytı
Kozelşçına

**Kozelşçına** () - Ukrainanıñ Poltava vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 4 434 kişi.

## Bağlantılar
* http://poltavahistory.org.ua/trip_u_4.htm
Globıne

**Globıne** () - Ukrainanıñ Poltava vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 12 801 kişi.

## Bağlantılar
* http://www.globyne-rada.gov.ua  - şeer saytı
* http://www.globino.com.ua - şeer portalı
Siligo

**Siligo** () - İtaliyanıñ Sardiniya adasında bir şeerdir. Ealisi - 1000 adam (2009 s.). Deñizge nisbeten yüksekligi: 450 m.
Velıka Bagaçka

**Velıka Bagaçka** () - Ukrainanıñ Poltava vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 5 080 kişi.

## Bağlantılar
* http://bagachka.com/ - qasaba saytı
Moşçena

**Moşçena** () - Ukrainanıñ Volın vilâyetinde bir köydir. Ealisiniñ sayısı 581 kişi (2010 s.).
Nedrıgayliv

**Nedrıgayliv** () - Ukrainanıñ Sumı vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 6 186 kişi.

## Bağlantılar
* http://tutbuv.com/?p=1300
İnterlingua

**İnterlingua tili** (interlinguaca: *-{Interlingua}-*) — bir suniy tildir. İnterlinguanı yaratqan Alexander Gode.
Putıvl

**Putıvl** () - Ukrainanıñ Sumı vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 16 329 kişi.

## Tüpyazılar

## Tış Bağlantılar
* şeer portalı 
* Историческая информация о городе Путивль
Ukraina Prezidenti

**Ukraina Prezidenti** - konstitutsiyağa köre Ukraina devletiniñ başıdır.

## Presidentler

# Leonid Kravçuk (5.12.1991 - 19.07.1994) 
# Leonid Kuçma (19.07.1994 - 23.01.2005)
# Viktor Yuşçenko (23.01.2005 - 25.02.2010)
# Viktor Yanukoviç (25.02.2010 - 22.02.2014)
# Petro Poroşenko (07.06.2014 - 20.05.2019) 
# Volodımır Zelenskıy (20.05.2019 - şimdige qadar)
Lıpova Dolına

**Lıpova Dolına** () - Ukrainanıñ Sumı vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 4 479 kişi.

## Bağlantılar
* http://www.lipovadolina.info/  - qasaba portalı
Gluhiv

**Gluhiv** () - Ukrainanıñ Sumı vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 18 510 kişi.

## Gallery

## Bağlantılar
* http://hlukhiv.com.ua/  - şeer saytı
Lebedın

**Lebedın** () - Ukrainanıñ Sumı vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 26 909 kişi (2011 senesi).

## Bağlantılar
* http://www.lebedin.info/  - şeer portalı
Krolevets

**Krolevets** () - Ukrainanıñ Sumı vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 20 100 kişi (2024).

## Bağlantılar
* http://www.krolevets.com/ - şeer saytı
Yampil (Sumı vilâyeti)

**Yampil** () - Ukrainanıñ Sumı vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 4200 kişi (https://yampil-rada.gov.ua/structure/).

## Tüpyazılar

## Tış Bağlantılar
* http://yampil.info/
* Историческая информация о местечке Ямполь
Bilopillâ

**Bilopillâ** () - Ukrainanıñ Sumı vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 19 200 kişi (2005 senesi).

## Bağlantılar
* http://bilopillya.com.ua/  - şeer portalı
Seredına-Buda

**Seredına-Buda** () - Ukrainanıñ Sumı vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 7 500 kişi (2001 senesi).
Romnı

**Romnı** () - Ukrainanıñ Sumı vilâyetinde bir şeer. Romnı rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 32 582 kişi (2023).

## Tüpyazılar

## Tış Bağlantılar
* http://romny.info/  - şeer portalı
* http://www.romen.org.ua/  - şeer saytı
* Историческая информация о городе Ромны
Anasteyşa

**Anasteyşa** (; 1968 s. sentâbr 17 Çikagoda doğdı) - amerikalı yırcı, türkü yazıcı ve üslüpçidir.

## Albomları
* 1999 - -{*[[Not That Kind]]*}-
* 2001 - -{*[[Freak of Nature]]*}-
* 2004 - -{*[[Anastacia (album)|Anastacia]]*}-
* 2005 - -{*[[Pieces of a Dream (album Anastacia)|Pieces of a Dream]]*}-
* 2008 - -{*[[Heavy Rotation]]*}-
* 2012 - -{*[[It's a Man's World]]*}-
* 2014 - -{*[[Resurrection]]*}-
* 2015 - -{*[[Ultimate Collection]]*}-

## Singları
* 1993: -{One More Chance}-
* 1993: -{Forever Luv (duet with David Morales)}-
* 1998: -{Mi Negra, Tu Bombón (duet with Omar Sosa)}-
* 1998: -{Not That Kind}-
* 1999: -{Tienes Un Solo (duet with Omar Sosa)}-
* 1999: -{I'm Outta Love}-
* 2000: -{Saturday Night's Alright for Fighting (duet with Elton John)}-
* 2001: -{Let It Be (duet with Paul McCartney, Anastacia other artists)}-
* 2001: -{I Ask of You (duet with Luciano Pavarotti)}-
* 2001: -{What More Can I Give (duet with Michael Jackson and other artists)}-
* 2001: -{Love Is Alive (duet with Vonda Shepard)}-
* 2001: -{911 (duet with Wyclef Jean)}-
* 2001: -{Cowboys And Kisses}-
* 2001: -{Made For Lovin' You}-
* 2001: -{Paid My Dues}-
* 2002: -{One Day in Your Life}-
* 2002: -{Boom}-
* 2002: -{Why'd You Lie To Me}-
* 2002: -{You'll Never Be Alone}-
* 2002: -{I Thought I Told You That (duet with Faith Evans)}-
* 2002: -{You Shook Me All Night Long (duet with Celine Dion)}-
* 2002: -{Bad Girls (duet with Jamiroquai)}-
* 2003: -{Love Is a Crime}-
* 2003: -{We Are the Champions, We Will Rock You, Amandla (duet with Queen, Beyoncé, Bono, Cast and David A. Stewart)}-
* 2004: -{Left Outside Alone}-
* 2004: -{Sick And Tired}-
* 2004: -{Welcome To My Truth}-
* 2004: -{Heavy On My Heart}-
* 2004: -{I Do (duet with Sonny Sandoval)}-
* 2005: -{Everything Burns (duet with Ben Moody)}-
* 2005: -{Pieces Of A Dream}-
* 2006: -{I Belong To You (duet with Eros Ramazzotti)}-
* 2007: -{Sing (duet with Annie Lennox and other artists)}-
* 2008: -{I Can Feel You}-
* 2008: -{Absolutely Positively}-
* 2009: -{Holding Back the Years (duet with Simply Red)}-
* 2009: -{Defeated}-
* 2009: -{Stalemate (duet with Ben's Brothers)}-
* 2010: -{Safety (duet with Dima Bilan)}-
* 2010: -{Burning Star (duet with Natalia Druyts)}-
* 2011: -{What Can We Do (A Deeper Love) (duet with Tiësto)}-
* 2012: -{If I Was Your Boyfriend (duet with Tony Moran)}-
* 2012: -{Dream on}-
* 2012: -{Best Of You}-
* 2014: -{Stupid Little Things}-
* 2014: -{Staring at the Sun}-
* 2014: -{Lifeline}-
* 2015: -{Take This Chance}-
Trostânets (Sumı vilâyeti)

**Trostânets** () - Ukrainanıñ Sumı vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 19 000 kişi (2024 senesi).

## Bağlantılar
* http://trostyanets.com.ua/  - şeer saytı
Drujba (şeer)

**Drujba** () - Ukrainanıñ Sumı vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 5 771 kişi (2001 senesi).

## Bağlantılar
* http://gorod-druzhba.ucoz.ua/ - şeer saytı
Velıka Pısarivka

**Velıka Pısarivka** () - Ukrainanıñ Sumı vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 600 kişi.

## Bağlantılar
* http://v-pisarevka.com/  - qasaba saytı
* http://vpisarevka.narod.ru/v-pis.html
Sumı

**Sumı** () - Ukrainada bir şeerdir, Sumı vilâyetiniñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 270 biñ.

## Bağlantılar
* http://www.gorod.sumy.ua/ - şeer portalı
* http://sumy-city.net/  - şeer portalı
Mariupol

**Mariupol** () - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeerdir. Mariupol rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 250,000 (2025 senesi).

Mariupol Ukrainanıñ yunan medeniyetiniñ tanılğan bir merkezidir. Şeerniñ temelini qoyğan - 1779 s. Qırımdan sürgün olunğan yunanlardır.

Şeer statusnı tap 1779 s. alğan içün, Mariupol Donetsk vilâyetiniñ territoriyasında birinci şeerdir. Ukrainanıñ "madencilik paytahti" sayıla, ve regional kurortı olaraq bellidir.

## Şeer şeklinde qasabalar
*Eski Qirim ()
*Yalta () 
Donetsk vilâyetindeki şu şeer şeklinde qasabalarnıñ temelini 1779 s. Qırımdan sürgün olunğan yunanlar tarafından qoyulğan. Şunıñ içün olar Qırım şeerleriniñ şerefine adlandırılğan. 

## Donbass cenki
2015 s. yanvar 24-te, saba saat 09.25 DHC (ДНР) separatistleri Mariupolniñ şarqiy civarına "Grad"lardan ateş açtılar, 30 adam elâk oldı, 100-ge yaqın adam yaralandı, olarnıñ içinde balalar da mevcut. Olimpiyskaya soqağında mesken evler viran etildi, adamlar öz evlerini terk etmege mecbur oldılar. Ukrainada Mariupol qurbanlarınıñ hatırasına yanvarniñ 25 künü Matem künü olaraq ilân etilgen edi.

## Tüpyazılar

## Tış bağlantılar
* Историческая информация о городе Мариуполь
Blagovişçenske

**Blagovişçenske** () - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 6 236 kişi (2011 senesi).

## Bağlantılar
* http://ulyanovka.org.ua/  - şeer saytı
Salkove

**Salkove** () - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 1 819 kişi (2011 senesi).
Mandinga

**Mandinga** - Romaniyada oturğan bir latina çalğı taqımı.

## Azalar
* Elena
* Aleks (-{Alex}-)
* Çupi (-{Chupi}-)
* Bazuka (-{Bazooka}-)
* Florin
* Zak (-{Zach}-)

## Albomlar
* -{...de corazón}- (2003)
* -{Soarele meu}- (2005)
* -{Gozalo}- (2006)
* -{Donde}- (2008)
* -{Club de Mandinga}- (2012)
Harkiv vilâyeti

**Harkiv vilâyeti** () - Ukrainanıñ bir vilâyeti. Merkezi - Harkiv şeeri.

**[[Rayon]]lar:**
* Bogoduhiv rayonı
* İzüm rayonı
* Krasnograd rayonı
* Kupyansk rayonı
* Lozova rayonı
* Harkiv rayonı
* Çuguyiv rayonı

**[[Şeer]]ler:**
* Balakliya
* Barvinkove
* Bogoduhiv
* Çuguyiv
* Dergaçi
* Harkiv
* İzüm
* Krasnograd
* Kupyansk
* Lozova
* Lübotın
* Merefa
* Pervomayskıy
* Pivdenne
* Valkı
* Vovçansk
* Zmiyiv

## İhtar
Berezivka (şeer)

**Berezivka** () - Ukrainanıñ Ades vilâyetinde bir şeer. Berezivka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 9 300 kişi (2024).
Petrove

**Petrove** () - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 6 914 kişi (2022 senesi).

## Bağlantılar
* http://petrovo.net/ - qasaba saytı
Novomırgorod

**Novomırgorod** () - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 11 800 kişi.

## Tüpyazılar

## Tış Bağlantılar
* http://novomirgorod.com/ - şeer ve rayon portalı
* Историческая информация о городе Новомиргород
Golovanivsk

**Golovanivsk** () - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir qasaba. Golovanivsk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 6 150 kişi (2011 senesi).

## Bağlantılar
* http://mskifa.narod.ru/golovanivsk.html
Pomiçna

**Pomiçna** () - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 9 412 kişi.

## Bağlantılar
* http://region.in.ua/pomichna/pom_u.html  - şeer saytı
Svitlovodsk

**Svitlovodsk** () - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 47 099 kişi (2011 senesi).

## Atıflar


## Bağlantılar
* http://rada.svitlovodsk.org/  - şeer saytı
* http://svetlovodsk.com.ua/ - şeer saytı
Kompaniyivka

**Kompaniyivka** () - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 4 500 kişi (2025 senesi).


|
|
|
Bobrınets

**Bobrınets** () - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 10 945 kişi (2011 senesi).
Oleksandrivka (Kirovograd vilâyeti)

**Oleksandrivka** () - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 8 000 kişi (2023).

## Bağlantılar
* http://www.olexandrivka.info/  - qasaba saytı
Novoukrayinka

**Novoukrayinka** () - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer. Novoukrayinka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 15 900 kişi.

## Bağlantılar
* http://novoukrainka.ucoz.ua/ - şeer ve rayonı portalı
Dobrovelıçkivka

**Dobrovelıçkivka** () - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 5 931 kişi (2011 senesi).

## Atıflar


## Bağlantılar
* http://dobra.at.ua/ - qasaba saytı
* http://www.dobrovel.narod.ru/ - qasaba saytı
Onufriyivka

**Onufriyivka** () - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 4 043 kişi (2011 senesi).

## Resimler

Tsentralna Street, Onufriivka (2019-08-18).jpg
Вид на острів з іншого берега нижнього ставка.jpg
White dining house, Estate of graf Tolstoi, Onufriivka (2019-08-18) 06.jpg
Memorable sign to Dead Warriors-countrymen, Onufriivka (2019-08-18) 03.jpg


## Tüpyazılar

## Tış Bağlantılar
* http://onufrievka.com.ua/ 
* Историческая информация о местечке Онуфриевка
Klesiv

**Klesiv** () - Ukrainanıñ Rivne vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 1 819 kişi (2011 senesi).

## Bağlantılar
* http://lib.sowa.com.ua/InPor/KLESIVPADA.htm
Demıdivka

**Demıdivka** () - Ukrainanıñ Rivne vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 500 kişi (2011 senesi).
Çankaya Universiteti

**Çankaya Universiteti**, (, ) - Türkiyeniñ paytahtı olğan Ankara şeerindeki universitetlerden biridir. Universitet 1997 senesinde quruldı. Universitetniñ qurucısı Sıtkı Alptir. Bugün universitette dört biñden ziyade talebe tasil ala.
Aleksandr Puşkin

**Aleksandr Sergeyeviç Puşkin** (; 1799 s. mayıs 26 [iyün 10] — 1837 s. yanvar 29 [fevral 10]) — ulu rus şairi ve yazıcısı. Adeti üzre eñ ulu rus şairi olaraq sayıla.

## Eserler
### Poemalar

* -{Руслан и Людмила}- — Ruslan ve Lüdmila (1817—1820)
* -{Кавказский пленник}- — Kavkaz esiri (1820—1821)
* -{Гавриилиада}- — Gavriiliada (1821)
* -{Вадим}- — Vadim (1821—1822)
* -{Братья разбойники}- — Ağa-qardaş aydutlar (1821—1822)
* **-{Бахчисарайский фонтан}- — [[Bağçasaray Çeşmesi]]** (1821—1823)
* -{Цыганы}- — Çingeneler (1824)
* -{Граф Нулин}- — Graf Nulin (1825)
* -{Полтава}- — Poltava (1828—1829)
* -{Тазит}- — Tazit (1829—1830)
* -{Домик в Коломне}- — Kolomnadaki evçik (1830)
* -{Езерский}- — Yezerskiy (1832)
* -{Анджело}- — Ancelo (1833)
* -{Медный всадник}- — Tunç atlı (1833)

### Şiiriy roman
* -{Евгений Онегин}- — Yevgeniy Onegin (1823—1832)

### Pyesalar
* -{Борис Годунов}- — Boris Godunov (1825)
* -{Скупой рыцарь}- — Açköz rıtsar (1830)
* -{Моцарт и Сальери}- — Motsart ve Salyeri (1830)
* -{Каменный гость}- — Taştan musafir (1830)
* -{Пир во время чумы}- — Veba vaqtında ziyafet (1830)
* -{Русалка — Göl qızı}- (1829—1832)

### Şiirler
* 1813—1825
* 1826—1836

### Nesir
* -{Арап Петра Великого}- — Büyük Petronıñ zencisi (1827)
* -{Роман в письмах}- — Mektüp romanı (1829)
* -{Повести покойного Ивана Петровича Белкина}- — Merum İvan Petroviç Belkinniñ ikâyeleri (1830)
* -{Выстрел}- — Atış
* -{Метель}- — Boran
* -{Гробовщик}- — Tabut yapıcı
* -{Станционный смотритель}- — Stantsiya müdiri
* -{Барышня-крестьянка}- — Köylü hanımefendi
* -{История села Горюхина}- — Gorühino köyüniñ tarihı (1830)
* -{Рославлев}- — Roslavlev (1831)
* -{Дубровский}- — Dubrovskiy (1833)
* -{Пиковая дама}- — Maça qızı (1834)
* -{История Пугачёва}- — Pugaçovnıñ tarihı (1834)
* -{Египетские ночи}- — Mısır geceleri (1835)
* -{Путешествие в Арзрум во время похода 1829 года}- — 1829 senesindeki sefer vaqtında Erzurum seyaatı (1835)
* -{Капитанская дочка}- — Kapitannıñ qızı (1836)

### Masallar
* -{Жених}- — Kiyev (1825)
* -{Сказка о попе и о работнике его Балде}- — Papaz ve hadimi Balda aqqında masal (1830)
* -{Сказка о медведихе}- — Irğaçı ayuv aqqında masal (1830—1831)
* -{Сказка о царе Салтане, о сыне его славном и могучем богатыре князе Гвидоне Салтановиче и о прекрасной царевне лебеди}- — Çar Saltan, şanlı quvetli oğlu batır-knâz Gvidon Saltanoviç ve pek güzel şahzade-aqquş aqqında masal (1831)
* -{Сказка о рыбаке и рыбке}- — Balıqçı ve balıçıq aqqında masal (1833)
* -{Сказка о мёртвой царевне и семи богатырях}- — Ölü çarevna ve yedi batır aqqında masal (1833)
* -{Сказка о золотом петушке}- — Altın horaz aqqında masal (1834)

## Tüpyazılar
II Yekaterina

**II Yekaterina Aleksey qızı** (, doğma adı **Sofi Auguste Friderike fon Anhalt-Tserbst-Dornburg** (); 1729 s. aprel 21 mayıs 2 — 1796 s. noyabr 6 [17]) - 1762—1796 seneleri Rusiyeniñ imperatriçesidir.

1783 senesi yani II Yekaterina üküm sürgen vaqıtta Rusiye İmperiyası Qırımnı zapt etti.

## İhtar
Lev Tolstoy

Graf **Lev Nikolayeviç Tolstoy** (; 1828 s. avgust 28 [sentâbr 9] — 1910 s. noyabr 7 [20]) — belli rus yazıcısıdır. Rusiyede, Tula şeeriniñ yanındaki Yasnaya Polâna qasabasında doğıp çoq yıl yaşadı.

Qırım cenki vaqtında Rusiye ordusınıñ zabiti edi. Bu cenk aqqında "Aqyar ikâyeleri"ni (Севастопольские рассказы, 1855) yazdı. Tolstoynıñ eñ belli romanları — "Cenk ve barışıq" (Война и мир, 1865—1869) ve "Anna Karenina" (Анна Каренина, 1875—1877). Ömrüniñ soñunda anarhik ve barışçı bir felsefe yarattı.

## Romanlar
* Семейное счастие — Qoranta bahtı (1859)
* Декабристы — Dekabristler (1861)
* Война и мир — Cenk ve barışıq (1869)
* Анна Каренина — Anna Karenina (1877)
* Воскресение — Tirilüv (1899)

## Menbalar
Qırım cenki

**Qırım cenki** (1853 s. oktâbr 4 — 1856 s. mart 30) - Osmanlı Devletinen Rusiye İmperiyası arasındaki bir cenktir. Büyük Britaniya, Frenkistan, Çerkezistan ve Sardiniya Qırallığı osmanlı tarafında küreşti. Uruşlarnıñ çoqusı Qırımda olıp keçti. 

## Eñ müim uruşlar
*Sinop uruşı, 1853 s. noyabr 30
*Petropavlovsk muasarası, 1854 s. avgust 30—31
*Alma uruşı, 1854 s. sentâbr 20
*Aqyar muasarası, 1854 s. sentâbr 25 — 1855 s. sentâbr 8
*Balıqlava uruşı, 1854 s. oktâbr 25
*İnkerman uruşı, 1854 s. noyabr 5
*Kezlev uruşı, 1855 s. fevral 17
*Çorğun uruşı, 1855 s. avgust 25
*Azaq deñizi kampaniyası, 1855 s. mayıs — noyabr
*Kars muasarası, 1855 s. iyün — noyabr

## Telâfet
Radıvıliv

**Radıvıliv** () - Ukrainanıñ Rivne vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 10 487 kişi (2011 senesi).

## Bağlantılar
* http://radyvyliv.net/  - şeer saytı
* http://bitep2005.narod.ru/radyvyliv.index.htm
* http://jasc51.io.ua/album46365/  - şeer foto
* http://svoboda006.narod.ru/photo_radziwilow.html - şeer foto
* http://toponim.blox.ua/2009/12/Radiviliv-Nekropol.html
Çürük Suv

**Çürük Suv** (ukraince ve rusça *-{Чурук-Су}-*) — Qırımda küçük bir özen, Qaçınıñ oñ qoludır. Bağçasaraynıñ şarqiy kenarında Büyük Aşlama deresinde başlana. Bağçasaraydan keçip şeerniniñ ğarbında Aranköy yanında Qaçı özenine qoşula. Uzunlığı — 11 km.
Jalpi Türk Tili

**Jalpi Türk Tili** — bir suniy tildir. Jalpi Türk Tilini Gaspirali.com keliştire.

## Elifbe
Jalpi Türk Tilinde latin elifbesi qullanıla. Jalpi Türk Tili elifbesinde 34 arif bar.

## Bağlantılar
* Jalpi Türk Tili. Kırım'ın Sesi Gazetesi, 8 Mayıs 2019.
Volın vilâyeti

**Volın vilâyeti** () — Ukrainanıñ bir vilâyeti. Merkezi — Lutsk.

**[[Rayon]]lar:**
* Volodımır rayonı
* Kamin-Kaşırskıy rayonı
* Kovel rayonı
* Lutsk rayonı

## Vilâyetke boysunğan şeer
* Beresteçko
* Gorohiv
* Kamin-Kaşırskıy
* Kivertsi
* Kovel
* Lutsk
* Lüboml
* Novovolınsk
* Rojışçe
* Ustılug
* Volodımır

## İhtar
Zariçne (Rivne vilâyeti)

**Zariçne** () - Ukrainanıñ Rivne vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 7 045 kişi (2024 senesi).
Rafael Korrea

**Rafael Korrea** (; 1963 s. aprel 6, Guayakil ş. doğ.) - 2007 - 2017 seneleri Ekvadornıñ 55-inci prezidenti.

## Tüpyazılar
Cenübiy Sudan

**Cenübiy Sudan**, resmiy adı **Cenübiy Sudan Cumhuriyeti** () - Merkeziy Afrikada, Yuqarı Nil özeni havzasında bir memlekettir. Şarqında Abeşistan, şimalinde Sudan, cenübinde Keniya, Kongo (Kinşasa) ve Uganda, ğarbında Merkeziy Afrika ile qomşudır. Paytahtı — Cuba şeeri.

2011 s. iyülniñ 19-ında Cenübiy Sudan Sudandan ayırılıp mustaqil devlet oldı.
Küneş

**Küneş** (timsali: ) – Kâbe yolunda bir yıldız, Küneş sistemasınıñ birden-bir ve Dünyağa eñ yaqın yıldızıdır. Küneş etrafında bu sistemanıñ başqa obyektleri aylanıp tura: seyyareler ve olarnıñ yoldaşları, kiçkene seyyareler, asteroidler, meteoroidler, quyruqlı yıldızlar ve kâinat tozu. Küneş esasen gidrogen (kütlesiniñ ~73 %, köleminiñ ~92 %) ve geliyden (kütlesiniñ ~25 %, köleminiñ ~7 %) ibaret. Küneş sisteması kütlesiniñ 99,866 % - Küneşniñ kütlesidir.

## Tüpbilgiler
Anje

**Anje** () - Frenkistanda bir şeer.

File:Blason d'Angers.svg|
File:Vue sur le centre d'Angers.jpg
File:Angers - Tramway - Place du Ralliement.jpg|*Ralliement*
File:Loire Maine Angers1 tango7174.jpg|*La Maine*
File:Château angers jardin châtelet.jpg|*Châtelet*
File:Palais UCO.JPG|Angers university (UCO)
File:Hopital-St-Jean-Angers (3).JPG|*Chant du monde*
Loire Maine Angers2 tango7174.jpg
Ukrainadaki şeerler

Ukrainada 461 şeer () bar. Şu, 2001 senesi ötkerilgen cedvelge aluvğa köre şeerlerniñ cedveli.

## Harita

## Ukrainadaki şeerler

Maidan Nezalezhnosti2.jpg|Kıyiv, Ukrainanıñ paytahtı
Kharkov oblsovet1.jpg|Harkiv
Odessa Opera House-2EN.jpg|Ades
Dnipropetrowsk.jpg|Dnipro
Вид с террикона возле ДМЗ 025.jpg|Donetsk
Запорожье 009.jpg|Zaporijjâ
Ho Şi Min

**Ho Şi Min** () eski adı **Saygon** () - Vyetnamnıñ eñ balaban şeeridir. Ealisiniñ sayısı 7 130 824 kişi (2009 senesi). Meydanlığı 2095 km². Şeerde Vyetnamda eñ büyük ava limanı bar.

## Bağlantılar
* http://www.hochiminhcity.gov.vn/  - şeer saytı
Zaporijjâ

**Zaporijjâ** (, evelki adı — Aleksandrovsk) - Ukrainada bir şeer, Zaporijjâ vilâyetiniñ merkezidir. Ealisiniñ sayısı 500 000 (2024 senesi). Özü özeniniñ yalısında buluna. Özen limanı ve müim demiryol qavuşağıdır. Müim sanayılar — maşna müendisligi, madencilik, himiya ve qurucılıq sanayısı.
Azawad

**Azavad**, resmiy adı **Azavad Mustaqil Devleti** (, , ) — şimaliy Afrikadada tanılmağan bir memelekettir. 2012 s. aprelniñ 6-sında Azavad milliy azatlıq areketi Azavadnıñ Maliden mustaqillgini ilân etti.
Cenübiy Osetiya

**Cenübiy Osetiya**, resmiy adı **Cenübiy Osetiya Cumhuriyeti** (, ) — cenübiy Kavkazda tanılmağan bir memelekettir. Mustaqilligi tek Rusiye, Venesuela ve daa bir qaç kiçkene devlet tarafından tanıldı. Dünya toplulığınıñ çoqusı o, Gürcistannıñ parçası dep saya.
Kuk Adaları

**Kuk Adaları** (, Kuk Adaları Maoricesi: *-{Kūki 'Āirani}-*) - Tınç okeanda Yañı Zelandiyanen serbest birlikte olğan bir devlettir.
Somaliland

**Somaliland**, resmiy adı **Somaliland Cumhuriyeti** (, ) — şarqiy Afrikada tanılmağan bir memlekettir. Resmen Somaliyanıñ parçası, ama aslında mustaqil.
Nyu York

:*Bu maqale Nyu York şeeri aqqındadır. Ştat içün [[Nyu York (ştat)]] maqalesini baqıñız.*

**Nyu York** () – Amerika Qoşma Ştatlarınıñ eñ büyük şeeri ve dünyanıñ eñ büyük şeerlerinden biridir. Ealisiniñ sayısı 8 244 910 (2011 senesi). Nyu York aglomeratsiyasında 18,9 million adam yaşay. Şeer Atlantik okeannıñ yalısında, Nyu York ştatınıñ cenüp-şarq parçasında buluna. Yüz yıldan berli dünyanıñ eñ müim ticaret, maliye, siyaset ve medeniyet merkezlerinden biridir. Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ baş merkezi Nyu Yorktadır.

## Tüpyazılar
Qudus

**Qudus**, **Urşelim**, **Yerusalim** ( *Yeruşalayim*,  *al-Quds*) –  Yaqın Şarqta statusı davalı olğan bir şeer. İsrailniñ kontrolinde ve -{*de-facto*}- İsrailniñ paytahtıdır. Uquqiyce eki qısmından ibaret: Ğarbiy Qudus ve Şarqiy Qudus. Ğarp qısmı 1948 senesinden (İsrail mustaqillik cenki) İsrail kontrolinde, şarq qısmı 19 yıl soñra 1967 senesi İsrail tarafından başlanğan Altı künlük cenk neticesinde İsrail kontroline keçti. Dünya toplulığı tarafından ğarp qısmı İsrail parçası olaraq, şarq qısmı ise İsrail işğalindeki bir territoriya olaraq tanılır. Şeerniñ şarq qısmını Filistin devleti talap ete. Yeudilik, İslâm ve Hristianlıq içün muqaddes şeerdir.


Jerusalem-Felsendom-52-vom Oelberg-2010-gje.jpg
Jerusalem-Tempelberg-68-Arkaden-Madrasas-2010-gje.jpg
Jerusalem-Klagemauer-04-nachts-2010-gje.jpg
Jerusalem-Grabeskirche-12-Paar-2010-gje.jpg
Jerusalem-2013-Temple_Mount-Al-Aqsa_Mosque_(NE_exposure).jpg
Klagemauer.JPG


## Eali

## İhtar
Büyük Sahra

**Büyük Sahra** () – dünyanıñ eñ büyük sıcaq sahrası olıp, Afrikanıñ şimalinde, qıtanıñ ortası ile şimalini qaplağan 9 000 000 km² büyükliginde balaban bir sahradır. Eñ büyük suvuq sahra ise Antarktidadır.
Leonardo da Vinçi

**Leonardo di ser Pyero da Vinçi** (; 1452 aprel 15, Vinçi, İtaliya — 1519 mayıs 2, Ambvaz, Frenkistan) — italyan ressamı, alimi ve yazıcısı. Uyanuv devriniñ eñ meşur vekillerinden biri. "Universal insan"nıñ () parlaq bir örnegidir.

Eñ belli resimleri — Mona Liza, Soñ aqşam aşı ve Vitruvian adamı.

## Menbalar
Homer

**Homer** (, *-{Hómēros}-*) — qadimiy yunan ulu şairi. Ğarp edebiyatınıñ ilk büyük eserleri sayılğan İliada ve Odisseya destanlarınıñ yaratıcısı ya da tertipçisi olğanı qabul etile. Ğaliba, Smirna (bugünki İzmir) regionında milâttan evel VIII asırda yaşağan edi.

## Menbalar
İsa ibn Meryem

**İsa** ( - *‘İsa*, ibranice ישו - *Yeşu‘*,  - *-{Iēsũs}-*; m. e. 7—2 s. doğdı, m. s. 30—36 s. öldi) — Hristianlıqta esas şahıs ve  İslâm dininde bir peyğamberdir. 

Hristianlıqta İsa Tañrınıñ oğlu olğanı, Aziz Ruh tarafından içlengeni, Meryem adlı bakire qızından doğğanı, mücizeler yapqanı, hristian kilsesini qurğanı, insanlıqnıñ günalarını bağışlamaq içün haçta ölgeni, soñra tirilgeni ve dünyadan kökke köterilgenine inanıla. Umumen, hristianlar İsa adamlarğa Tañrınen barışmağa yardım etti, dep sayalar.

İslâmğa köre Allah İsa peyğamberi banu İsrail qabilesine yiberdi, Tevratnı tasdıqlamaq ve yañı şeriat ve İncil (İslâmda muqaddes kitap olaraq keçe) kitapları ketirmek.
1917

XIX asır | **[[XX asır]]** | XXI asır  
1912 | 1913 | 1914 | 1915 | 1916 | 1917 | 1918 | 1919 | 1920 | 1921 | 1922


**1917** bir senesi.

## Vaqialar
## Mart
* Mart 8 (eski taqvimde fevral 23) — Fevral inqilâbı: Rusiyeniñ imperatorı II Nikolay devirile.

## Aprel
* Aprel 6 — Amerika Qoşma Ştatları Birinci Cian cenkige kire.

## Noyabr
* Noyabr 7 (eski taqvimde oktâbr 25) — Oktâbr inqilâbı: Petrogradda bolşevikler Rusiye vaqtınca ükümetini devire.

## Dekabr
* Dekabr 25 — I Qırımtatar Qurultayında Qırım Halq Cumhuriyeti ilân etile.

## Doğumlar
*Cevdet Ametov
*Fazıl Ametov
*Ferdinand Markos
## Ölümler
Tokyo

**Tokyo** (, *Tōkyō*, "şarqiy paytaht") — Yaponiyanıñ paytahtı, dünyanıñ eñ büyük aglomeratsiyasıdır.
Krasnodar ülkesi

**Krasnodar ülkesi** () — Rusiyeniñ bir ülkesi. Merkezi — Krasnodar şeeri.

**[[Şeer]]ler:**
* Abinsk
* Anapa
* Apşeronsk
* Armavir
* Beloreçensk
* Gelencik
* Gorâçiy Klüç
* Gulkeviçi
* Yeysk
* Korenovsk
* Krasnodar
* Kropotkin
* Krımsk
* Kurganinsk
* Labinsk
* Novokubansk
* Novorossiysk
* Primorsko-Ahtarsk
* Slavânsk-na-Kubani
* Soçi
* Temrük
* Timaşovsk
* Tihoretsk
* Tuapse
* Ust-Labinsk
* Hadıjensk

**[[Şeer şeklinde qasaba]]lar:**
* Afipskiy
* Ahtırskiy
* Girey
* Dagomıs
* Cubga
* İlskiy
* Krasnaya Polâna
* Krasnoselskiy
* Mostovskoy
* Neftegorsk
* Novomihaylovskiy
* Psebay
* Sirius
* Çernomorskiy

**Meskün yerler:**
* Belaya Glina
* Brühovetskaya
* Vıselki
* Dinskaya
* Kavkazskaya
* Kalininskaya
* Kanevskaya
* Krılovskaya
* Kuşçövskaya
* Leningradskaya
* Novopokrovskaya
* Otradnaya
* Pavlovskaya
* Poltavskaya
* Severskaya
* Starominskaya
* Staroşçerbinovskaya
* Tbilisskaya
* Uspenskoye

## Eali

## İhtar
Moskva vilâyeti

**Moskva vilâyeti** () — Rusiyeniñ bir vilâyeti. Memuriy organlar Moskvada ve Krasnogorskta buluna, amma Moskva şeeri vilâyetniñ parçası degil, ayrı bir regiondır.

**[[Şeer]]ler:**
* Aprelevka
* Balaşiha
* Beloozörskiy
* Bronnitsı
* Vereya
* Vidnoye
* Volokolamsk
* Voskresensk
* Vısokovsk
* Golitsıno
* Dedovsk
* Dzerjinskiy
* Dmitrov
* Dolgoprudnıy
* Domodedovo
* Drezna
* Dubna
* Yegoryevsk
* Jukovskiy
* Zaraysk
* Zvenigorod
* İvanteyevka
* İstra
* Kaşira
* Klin
* Kolomna
* Korolöv
* Kotelniki
* Krasnoarmeysk
* Krasnogorsk
* Krasnozavodsk
* Krasnoznamensk
* Kubinka
* Kurovskoye
* Likino-Dulövo
* Lobnâ
* Losino-Petrovskiy
* Luhovitsı
* Lıtkarino
* Lübertsı
* Mojaysk
* Mıtişçi
* Naro-Fominsk
* Noginsk
* Odintsovo
* Ozörı
* Orehovo-Zuyevo
* Pavlovskiy Posad
* Peresvet
* Podolsk
* Protvino
* Puşkino
* Puşçino
* Ramenskoye
* Reutov
* Roşal
* Ruza
* Sergiyev Posad
* Serpuhov
* Solneçnogorsk
* Staraya Kupavna
* Stupino
* Taldom
* Frâzino
* Himki
* Hotkovo
* Çernogolovka
* Çehov
* Şatura
* Şçölkovo
* Elektrogorsk
* Elektrostal
* Elektrougli
* Yahroma

**[[Şeer şeklinde qasaba]]lar:**
* Andreyevka
* Aşukino
* Beloomut
* Bobrovo
* Bogorodskoye
* Bolşiye Vâzömı
* Bolşiye Dvorı
* Butovo
* Bıkovo
* Verbilki
* Vlasiha
* Voshod
* Gorki Leninskiye
* Dedenevo
* Drojjino
* Jilövo
* Zagorânskiy
* Zaprudnâ
* Zareçye
* Zvözdnıy gorodok
* Zelenogradskiy
* İzmaylovo
* İkşa
* İlyinskiy
* İmeni Vorovskogo
* İmeni Tsürupı
* Kalininets
* Kraskovo
* Kratovo
* Lesnoy
* Lesnoy Gorodok
* Lopatino
* Lotoşino
* Malahovka
* Malino
* Mendeleyevo
* Mihnevo
* Mişeronskiy
* Molodöjnıy
* Monino
* Nahabino
* Nekrasovskiy
* Novodrojjino
* Novoivanovskoye
* Obuhovo
* Oktâbrskiy
* Povarovo
* Pravdinskiy
* Reşetnikovo
* Rjavki
* Rodniki
* Râzanovskiy
* Sverdlovskiy
* Severnıy
* Selâtino
* Serebrânnıye Prudı
* Skoropuskovskiy
* Snegiri
* Sofrino
* Stolbovaya
* Sıçövo
* Tomilino
* Tuçkovo
* Uvarovka
* Udelnaya
* Fosforitnıy
* Frânovo
* Horlovo
* Çerkizovo
* Çerusti
* Şahovskaya

## Eali

## İhtar
Volfgang Amadey Motsart

**Volfgang Amadey Motsart** (; 1756 ocak 27, Zaltsburg — 1791 aralık 5, Viyana) — klassik devirniñ bereketli ve nufuzlı bestekârıdır. 600-den ziyade eser yazdı.

Mukaddes Roma İmparatorluğundaki (şimdi Avstriya) Zaltsburg şehrinde doğdı. Babası Leopold Motsart da bestekardır, ve Volfgang beş yaşında müzik yazmaya başladı. Balalıqta bir çoq qırallıq saraylarında fortepiano ve kemane çaldı. Viyanada meşur oldı, amma maliyeviy telükesizligi yoq edi. Otuz beş yaşında öldü ve son eseri, *Rekviyem* Requiem (Ölüler için marş), bitmeyen kaldı.

## Saylama eserler
### Operalar
**Figaronıñ toyu* (*-{Le nozze di Figaro}-*, 1786)
**Don Covanni* (*-{Don Giovanni}-*, 1787)
**Siiriy fleyta* (*-{Die Zauberflöte}-*, 1791)

### Orkestr eserleri
**Küçük gece serenadası* (*-{Eine Kleine Nachtmusik}-*, 1787)
**40-ıncı Simfoniya* (1788)

### Hor eserleri
**Rekviyem* (*-{Requiem}-*, 1791)

### Fortepiano eserleri
**16-ncı Sonata* (1788)
**20-nci Fortepiano kontserti* (1785)
**21-inci Fortepiano kontserti* (1785)

## Atıflar
Rostov vilâyeti

**Rostov vilâyeti** () — Rusiyeniñ bir vilâyeti. Merkezi — Rostov-na-Donu.

**[[Şeer]]ler:**
*Azaq
*Aksay
*Bataysk
*Belaya Kalitva
*Volgodonsk
*Gukovo
*Donetsk
*Zverevo
*Zernograd
*Kamensk-Şahtinskiy
*Konstantinovsk
*Krasnıy Sulin
*Millerovo
*Morozovsk
*Novoçerkassk
*Novoşahtinsk
*Proletarsk
*Rostov-na-Donu
*Salsk
*Semikarakorsk
*Taganrog
*Tsimlânsk
*Şahtı

**[[Şeer şeklinde qasaba]]lar:**
* Glubokiy
* Gornıy
* Kamenolomni
* Uglerodovskiy
* Ust-Donetskiy
* Şolohovskiy

**Meskün yerler:**
* Bagayevskaya
* Bokovskaya
* Bolşaya Martınovka
* Vesölıy
* Vöşenskaya
* Dubovskoye
* Yegorlıkskaya
* Zavetnoye
* Zimovniki
* Kagalnitskaya
* Kazanskaya
* Kaşarı
* Kuybışevo
* Matveyev Kurgan
* Milütinskaya
* Oblivskaya
* Orlovskiy
* Pesçanokopskoye
* Pokrovskoye
* Remontnoye
* Rodionovo-Nesvetayskaya
* Romanovskaya
* Sovetskaya
* Tarasovskiy
* Tatsinskaya
* Tselina
* Çaltır
* Çertkovo

## Eali

## İhtar
Sverdlovsk vilâyeti

**Sverdlovsk vilâyeti** () — Rusiyeniñ bir vilâyeti. Merkezi — Yekaterinburg.

**[[Şeer]]ler:**
*Alapayevsk
*Aramil
*Artömovskiy
*Asbest
*Berözovskiy
*Bogdanoviç
*Verhniy Tagil
*Verhnâya Pışma
*Verhnâya Salda
*Verhnâya Tura
*Verhoturye
*Volçansk
*Degtârsk
*Yekaterinburg
*Zareçnıy
*İvdel
*İrbit
*Kamensk-Uralskiy
*Kamışlov
*Karpinsk
*Kaçkanar
*Kirovgrad
*Krasnoturyinsk
*Krasnouralsk
*Krasnoufimsk
*Kuşva
*Lesnoy
*Mihaylovsk
*Nevyansk
*Nijniye Sergi
*Nijniy Tagil
*Nijnâya Salda
*Nijnâya Tura
*Novaya Lâlâ
*Novouralsk
*Pervouralsk
*Polevskoy
*Revda
*Rej
*Severouralsk
*Serov
*Sredneuralsk
*Suhoy Log
*Sısert
*Tavda
*Talitsa
*Turinsk

**[[Şeer şeklinde qasaba]]lar:**
* Arti
* Atig
* Açit
* Beloyarskiy
* Bisert
* Verh-Neyvinskiy
* Verhneye Dubrovo
* Verhniye Sergi
* Verhnâya Sinâçiha
* Gari
* Gornouralskiy
* Drujinino
* Malışeva
* Martüş
* Mahnövo
* Natalyinsk
* Pelım
* Pionerskiy
* Pışma
* Reftinskiy
* Svobodnıy
* Sosva
* Staroutkinsk
* Tugulım
* Uralskiy
* Şalâ

**[[Köy]]ler:**
* Baykalovo
* Taborı
* Turinskaya Sloboda

## Eali

## İhtar