open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Başqırtistan

**Başqırtistan Cumhuriyeti** (, ) — Rusiyeniñ bir cumhuriyeti. Merkezi — Ufa.

**[[Rayon]]lar:**
* Abcelil rayonı
* Arhangel rayonı
* Asqın rayonı
* Avurğazı rayonı
* Baymaq rayonı
* Baqalı rayonı
* Baltaç rayonı
* Belebey rayonı
* Balaqatay rayonı
* Beloret rayonı
* Beşbülek rayonı
* Büri rayonı
* Blagovar rayonı
* Blagoveşçen rayonı
* Büzdek rayonı
* Buray rayonı
* Bürcen rayonı
* Ğafuriy rayonı
* Devleken rayonı
* Duvan rayonı
* Dörtüyli rayonı
* Elşey rayonı
* Yermekey rayonı
* Ciyençura rayonı
* Yılayır rayonı
* İglin rayonı
* İliş rayonı
* İşimbay rayonı
* Qaltası rayonı
* Qaraidil rayonı
* Qırmısqalı rayonı
* Qıyğı rayonı
* Krasnokama rayonı
* Kögerçin rayonı
* Kuşnarenko rayonı
* Quyırğazı rayonı
* Melevüz rayonı
* Mescitli rayonı
* Mişke rayonı
* Miyeke rayonı
* Nuriman rayonı
* Salavat rayonı
* Sterlibaş rayonı
* Sterlitamaq rayonı
* Tetişli rayonı
* Tuymazı rayonı
* Ufa rayonı
* Uçalı rayonı
* Födorovka rayonı
* Haybulla rayonı
* Çaqmağış rayonı
* Çişme rayonı
* Şaran rayonı
* Yañavul rayonı

**Şeer şuraları:**
* Ağidil şeer bölgesi
* Kömürtav şeer bölgesi
* ZATO Mejgorye şeer bölgesi
* Neftekama şeer bölgesi
* Oktâbrskiy şeer bölgesi
* Salavat şeer bölgesi
* Sibay şeer bölgesi
* Sterlitamaq şeer bölgesi
* Ufa şeer bölgesi

**[[Şeer]]ler:**
*Ağidil
*Baymaq
*Büri
*Blagoveşçen
*Devleken
*Dürtüli
*Mejgorye
*Uçalı
*Yañavul
*Ufa
*Sterlitamaq
*Salavat
*Neftekama
*Oktâbrskiy
*Beloret
*Tuymazı
*İşimbay
*Kömürtav
*Sibay
*Melevüz
*Belebey

**[[Şeer şeklinde qasaba]]lar:**
* Priyutovo
* Çişme

**[[Köy]]ler:**
* Akyar
* Arhangel
* Asqar
* Asqın
* Baqalı
* Beşbülek
* Bolşeustyikinskoye
* Büzdek
* Buray
* Verhneyarkeyevo
* Verhniye Kigi
* Verhniye Tatışlı
* Yermekey
* Yermolayevo
* Yılayır
* İglin
* İsângulovo
* Qaltası
* Qaraidil
* Qırmısqalı
* Kirgiz-Miyaki
* Krasnaya Gorka
* Krasnousolskiy
* Kuşnarenko
* Malayaz
* Mesâgutovo
* Mişke
* Mrakovo
* Nikolo-Berözovka
* Yañı Balaqatay
* Rayevskiy
* Starobaltaçevo
* Starosubhangulovo
* Sterlibaş
* Tolbazı
* Födorovka
* Çaqmağış
* Şaran
* Yazıkovo

## Eali

## İhtar
Anton Çehov

**Anton Pavloviç Çehov** (; 1860 s. yanvar 17 [29], Taganrog, Rusiye  — 1904 s. iyül 2 [15], Badenvayler, Almaniya) rus ekim ve yazıcısıdır. İkâyeleri ve pyesaları onı bütün dünyada meşur etti.

1884 senesi oña ince maraz oldı. 1898 senesi tedaviylenmek içün Yaltağa köçti. Yaltadaki evinde Lev Tolstoy ve Maksim Gorkiyni qabul etti.

## Saylama eserler
* Каштанка — Kaştanka (1887)
* Степь — Çöl (1888)
* Чайка — Çağala (1896)
* Дядя Ваня — Vanâ dayı (1897)
* Дама с собачкой — Köpeçikli hanım (1899)
* Три сестры — Üç qız qardaş (1901)
* Вишнёвый сад — Vişne bağçası (1904)

## Tüpyazılar
Nenets muhtar bölgesi

**Nenets muhtar bölgesi** (, nenetsçe *Ненёцие автономной окрук*) — Rusiyeniñ bir muhtar bölgesi. Merkezi — Naryan-Mar.

**[[Şeer]]:**
* Naryan-Mar

**[[Şeer şeklinde qasaba]]:**
* İskateley

## Eali

## İhtar
Buhara

**Buhara** (, ) — Özbekistannıñ bir şeer, Buhara vilâyetiniñ merkezidir. Orta Asiyanıñ eñ eski şeerleriniñ biri.
II Elizabet

**II Elizabet** (; 1926 s. aprel 21 - 2022 s. sentâbr 8) – Büyük Britaniya ve daa 15 mustaqil devletniñ qanun monarhı ve Milletler ittifaqdaşlığınıñ evelki başıdır. Anglikan kilsesiniñ aliy evelki başıdır.

Ondan evel üküm sürgen - babası qıral VI Georg. Onıñ balası – III Çarlz — şimdiki Büyük Britaniya ve daa 15 mustaqil devletniñ qanun monarhı.

## Menbalar
Sigrid Unset

**Sigrid Unset** (norvegce (bukmol) *Sigrid Undset*) - belli norvegiyalı yazıcı, 1928 senesi Nobel mukâfatını aldı.

## Menbalar
Yuriy Gagarin

**Yuriy Alekseyeviç Gagarin** (; 1934 s. mart 9, Kluşino, Ğarbiy vilâyet, RŞFSC, ŞSCB — 1968 s. mart 27, Kirjaç yanında, Vladimir vilâyeti, RŞFSC, ŞSCB) — ŞSCBniñ kosmonavt uçucısıdır. 1961 s. aprelniñ 12-ında dünyada kâinatqa birinci uçuvnı yaptı.

Amethan Sultan onen beraber kâinatqa uçuv işlerinen oğraştı ve ayrı-ayrı sınavlarda iştirak etken edi. Lâkin Amethan Sultan öz pek ihtisaslı bir adam olğanda iç bir mukâfat, pressada añuv almadı ve, elbette, kâinatqa Gagarinnen uçmadı: qırımtatar olğanı ŞSCBde bir mania edi.


File:The Soviet Union 1964 CPA 3014 stamp (Space Exploration. Gagarin and Vostok 1).jpg|1964
File:1976 4569.jpg|1976
File:RR5514-0005R 10 рублей биметалл 2001 40 лет полета Гагарина реверс.png||2001


## İhtar
Avril Lavin

**Avril Lavin** (inglizce ve ) - kanadalı yırcı ve yır yazıcı.

## Bağlantılar
* Avril Lavinniñ resmiy saytı
Çile gimni

**Çile gimni** () - Çile Cumhuriyetiniñ milliy gimni.

Sözleriniñ müellifi - Eusebio Lillo.

## İspan tili


:**Dulce Patria, recibe los votos**
:**con que Chile en tus aras juró**
:**que o la tumba serás de los libres** 
:**o el asilo contra la opresión.**

I 
:Ha cesado la lucha sangrienta;
:ya es hermano el que ayer invasor; 
:de tres siglos lavamos la afrenta 
:combatiendo en el campo de honor. 
:El que ayer doblegábase esclavo 
:hoy ya libre y triunfante se ve; 
:libertad es la herencia del bravo, 
:la Victoria se humilla a su pie.

II 
:Alza, Chile, sin mancha la frente; 
:conquistaste tu nombre en la lid; 
:siempre noble, constante y valiente 
:te encontraron los hijos del Cid. 
:Que tus libres tranquilos coronen 
:a las artes, la industria y la paz, 
:y de triunfos cantares entonen 
:que amedrenten al déspota audaz. 

III 
:Vuestros nombres, valientes soldados, 
:que habéis sido de Chile el sostén, 
:nuestros pechos los llevan grabados; 
:los sabrán nuestros hijos también. 
:Sean ellos el grito de muerte 
:que lancemos marchando a lidiar, 
:y sonando en la boca del fuerte 
:hagan siempre al tirano temblar. 

IV 
:Si pretende el cañón extranjero 
:nuestros pueblos, osado, invadir; 
:desnudemos al punto el acero 
:y sepamos vencer o morir. 
:Con su sangre el altivo araucano 
:nos legó, por herencia, el valor; 
:y no tiembla la espada en la mano 
:defendiendo, de Chile, el honor. 

**V**
:**Puro, Chile, es tu cielo azulado,**
:**puras brisas te cruzan también,**
:**y tu campo de flores bordado**
:**es la copia feliz del Edén.**
:**Majestuosa es la blanca montaña**
:**que te dio por baluarte el Señor,**
:**y ese mar que tranquilo te baña**
:**te promete futuro esplendor.**

VI 
:Esas galas, ¡oh, Patria!, esas flores 
:que tapizan tu suelo feraz, 
:no las pisen jamás invasores; 
:con su sombra las cubra la paz. 
:Nuestros pechos serán tu baluarte, 
:con tu nombre sabremos vencer, 
:o tu noble, glorioso estandarte, 
:nos verá, combatiendo, caer. 


## Bağlantılar
* Çile gimni (MIDI)
Ay (kök cismi)

**Ay** (timsali: ) — Dünyanıñ birden bir tabiiy yoldaşı ve Küneş sistemasında beşinci eñ büyük yoldaştır. Nil Armstrong, AQŞniñ Apollo 11 uçquçınıñ komandanı olaraq, Ayda yürgen ilk insan oldı.

## Tüpbilgiler
Ay (zaman)

**Ay** — bir zaman birlemi.

Milât ve icret taqvimlerinde on eki ay bar.

## [[Milât taqvimi]]niñ ayları

## [[İcret taqvimi]]niñ ayları
#Muharrem, المحرّم
#Safer, صفر
#Rebiülevvel, ربيع الأوّل
#Rebiülahir, ربيع الثاني
#Cemaziyelevvel, جمادى الأولى
#Cemaziyelahir,  جمادى الآخرة
#Recep, رجب
#Şaban, شعبان
#Ramazan, رمضان
#Şevval, شوّال
#Zilkade, ذو القعدة
#Zilhicce, ذو الحجّة
Tüs

**Tüs**, ya da **renk**, kategoriyalarğa "qırmızı", "yeşil", "mavı" ve saire uyğan insan körüv alğısınıñ hasiyetidir. Tüs yarıq diapazonınıñ yaratqan çilterde semeresinden asıl ola.

## Tüpyazılar
Tomaşgorod

**Tomaşgorod** () - Ukrainanıñ Rivne vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 2 362 kişi (2011 senesi).
Klevan

**Klevan** () - Ukrainanıñ Rivne vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 7 708 kişi (2011 senesi).

## Bağlantılar
* http://klevan.at.ua/ - qasaba saytı
* http://www.kresy.pl/kresopedia,architektura?zobacz/klewan - foto
* http://jasc51.io.ua/album85496
Elazığspor

**Elazığspor** () - Türkiyeniñ bir sport klubu. 1967 senesi Elazığ şeeriniñ Harput rayonında qurulğan.   Renkleri bordo-beyaz olıp, Şimdiki prezidenti Selçuk Öztürktir. Stadionı, Elazığ Atatürk Stadionı . 

## Tış bağlantılar
* Elazığ Spor Offical Web Page
İbn Haldun

**İbn Haldun** (tolu adı: , Abū Zayd ‘Abdu r-Raḥmān ibn Muḥammad ibn Khaldūn Al-Ḥaḍrami; 1332 (hicriy 732) s. mayıs 27, Tunis — 1406 (hicriy 808) s. mart 19, Qaire) — musulman alim, tarihçı ve felsefecisi. "Muqaddime" kitabını yazğanı içün belli oldı. Andalus asıllı bir qorantada doğdı.

## Menbalar
Deve

**Deve** () — örkeçli çift tuyaqlı ayvan soyudır. Deveniñ eki türü bar: bir örkeçli deve Yaqın Şarqta ve Afrika Müyüzinde, ve eki örkeçli deve ise Orta Asiyada yaşay. Develerni süt, et ve qıl almaq ve yük ayvanı olaraq qullanmaq içün asraylar.
Vladimir Lenin

**Vladimir İlyiç Ulyanov** (taqma ad **Lenin**; 1870 s. aprel 22, Simbirsk, Rusiye İmperiyası — 1924 s. yanvar 21, Gorki, Rusiye ŞFSC, Şuralar Sotsialistik Cumhuriyetler Birligi) — rus kommunist inqilâpçı, siyasetçi ve nazariyecisidir. Rusiye sotsial-demokratik işçi fırqasını (bolşevik) yarattı ve Oktâbr inqilâbı (1917) teşkil eticilerinden biri edi. 1922 senesinden 1924 senesine qadar Şuralar Birliginiñ ükümet başı edi.
## İhtar
Himiyaviy element

**Himiaviy element** — atomnıñ bir çeşitinden ibaret olğan temiz himiaviy maddedir.

## Tüpyazılar
Voronej

**Voronej** () — Rusiyede bir şeer, Voronej vilâyetiniñ merkezidir. Sanayısınıñ esas saaları — maşna yapıcılığı, maden işlevi, elektron ve himiyaviy sanayı.

1586 senesinde şeer Qırımtatarlar ve Noğaylar qarşı sıñır qalesi olaraq quruldı. I Petronıñ zamanında müim gemi yapıcılığı merkezi oldı.

## Eali

## İhtar
Fanthyet

**Fanthyet** () - Vyetnamda bir şeer, Binthuan vilâyetiniñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 330 000 kişi (2011 senesi). Meydanlığı 206 km². Şeerde bir ava limanı bar.

## Bağlantılar
* http://www.phanthiet.gov.vn/  - şeer saytı
Dubno

**Dubno** () - Ukrainanıñ Rivne vilâyetinde bir şeer. Dubno rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 38 037 kişi (2011 senesi).

## Bağlantılar
* http://03656.in.ua/  - şeer portalı
* http://www.dubno.com.ua/  - şeer portalı
Goşça

**Goşça** () - Ukrainanıñ Rivne vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 5 400 kişi (2025 senesi).

## Bağlantılar
* http://uht.org.ua/ua/part/municip/riv/hoshcha/
Zdolbuniv

**Zdolbuniv** () - Ukrainanıñ Rivne vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 24 537 kişi (2011 senesi).
Ostrog

**Ostrog** () - Ukrainanıñ Rivne vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 13 700 kişi.

## Bağlantılar
* http://art.lutsk.ua/art/ostrog/index.shtml
* http://www.castles.com.ua/index.php?id=ostrog
Mlıniv

**Mlıniv** () - Ukrainanıñ Rivne vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 8 000 kişi.

## Bağlantılar
* http://promlyniv.org.ua/  — qasaba saytı
Motorhead

**-{Motörhead}-** - Amerika Qoşma Ştatlarında oturğan bir hard rok çalğı taqımı. Azaları:
* Lemmi Kilminster (-{Lemmy Kilmister}-) — yırcı, bas gitarci
* Fil Kempbell (-{Phil Campbell}-) — gitarci 
* Mikki Di (-{Mikkey Dee}-) — davulcı

## Albomlar
* 1977: -{*Motörhead*}-
* 1979: -{*Overkill*}-
* 1979: -{*Bomber*}-
* 1980: -{*Ace of Spades*}-
* 1982: -{*Iron Fist*}-
* 1983: -{*Another Perfect Day*}-
* 1986: -{*Orgasmatron*}-
* 1987: -{*Rock 'n' Roll*}-
* 1991: -{*1916*}-
* 1992: -{*March ör Die*}-
* 1993: -{*Bastards*}-
* 1995: -{*Sacrifice*}-
* 1996: -{*Overnight Sensation*}-
* 1998: -{*Snake Bite Love*}-
* 2000: -{*We Are Motörhead*}-
* 2002: -{*Hammered*}-
* 2004: -{*Inferno*}-
* 2006: -{*Kiss of Death*}-
* 2008: -{*Motörizer*}-
* 2011: -{*The Wörld Is Yours*}-
* 2013: -{*Aftershock*}-
* 2015: -{*Bad Magic*}-

__NOTC__
Sport

**Sport** — insanlarnıñ evelden tayinlengen qaidelerge köre teşkilâtlandırılğan reqabet maqsatlı yarışları.

## Bir qaç rağbetli spor
*Futbol
*Basketbol
*Hokkey
*Kriket
*Beysbol
*Golf
*Tennis
*Küreş
*Voleybol
Amazon özeni

**Amazon özeni** (ispanca ve portugalca: *-{Amazonas}-*) — Cenübiy Amerikada bir özen, suv masrafı ve havza büyükligine köre eñ büyük özendir. Peru ve Brazilden keçip Atlantik okeanğa qoşula.
Smıga

**Smıga** () - Ukrainanıñ Rivne vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 2 654 kişi (2011 senesi).
Himalayalar

**Himalayalar** — dünyanıñ eñ yüksek dağ sırasıdır. Asiyanıñ orta cenüp qısmında bulunıp, İndistannıñ tegiz yerleri Tibet yaylasından ayıra. Dünyanıñ eñ yüksek töpesi olğan Everest dağı (8848 m) Himalayalardadır.
Kostopil

**Kostopil** () - Ukrainanıñ Rivne vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 31 159 kişi (2011 senesi).

## Bağlantılar
* http://www.kostopil.eu/  - şeer portalı
Sarnı

**Sarnı** () - Ukrainanıñ Rivne vilâyetinde bir şeer. Sarnı rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 28 604 kişi (2011 senesi).

## Bağlantılar
* http://sarny.net.ua/ - Sarnı diaspora
Mari Küri

-{T|crh-latn:Mari Sklodovska-Küri; crh-cyrl:Мари Склодовска-Кюри}-

**Mari Sklodovska--{crh-latn: Küri; crh-cyrl: Кюри}-** (, ; 1867 s. noyabr 7, Varşava, Leh çarlığı, Rusiye imperiyası — 1934 s. iyün 4, Sansellmoz yanında, Frenkistan) — leh-frenk fizikacı ve himiyacısı. Radioaktivlik mevzusında müim tedqiq eserleri içün belli. 1903 senesi fizikadan Nobel mukâfatı, 1911 senesi himiyadan Nobel mukâfatını aldı. Nobel mukâfatı alğan ilk qadın, bu mukâfatnı eki kere alğan ilk insan edi. Alim Pyer -{crh-latn: Küri; crh-cyrl: Кюри}-niñ apayıdır.

## Menbalar
Rauf Denktaş

**Rauf Raif Denktaş** (1924 yanvar 27, Baf - 2012 yanvar 13, Lefkoşa) - Qıbrız Türkü siyasetçi ve yazıcı. Denktaş, Şimaliy Qıbrız Türk Cumhuriyetiniñ qurucısı ve ilk prezidentidir.
Udmurt tili

**Udmurt tili** (öz adı Удмурт кыл) - Fin-Ugor tillerinden biri, Rusiyedeki Udmurtiya Cumhuriyetiniñ resmiy tilidir.
Balıq

**Balıqlar** () — suv ayvanlarınıñ parafiletik zümresi. Olarnıñ qafa ve nefeslikleri bar, parmaqları ise yoq. İnsanlar içün müim aş menbasıdır.

## Sınıflaştırma
* Türküm Myxini
* Türküm Hyperoartia
** Petromyzontidae (taşemenler)
* Alt-cınıs Gnathostomata (çengeli omurğalılar)
** Türküm Chondrichthyes (kemirçekli balıqlar)
** Üst-türküm Osteichthyes (kemikli balıqlar)
Zlata Ogneviç

**Zlata Ogneviç** (, aqiqiy adı **İnna Leonidivna Bordüg** (); 1986 d., Murmansk, Rusiye) - ukrainalı yırcı ve yır yazıcı.
Çitagong

**Çitagong** (, ) - Bangladeşniñ ekinci eñ balaban şeeridir. Karnaphuli özeniniñ yalısında buluna.
Berha

**Berha** (; /'be̞rxä/) - İspaniyanıñ cenübinde bir şeerdir. Ealisi - 15 036 adam (2012 s.). Deñizge nisbeten yüksekligi - 335 m.
Namaz

**Namaz** (, ) -  İslâm añlayışına köre, İslâmnıñ beş şartından biri qabul etilgen ibadettir. Quran-ı Kerimniñ emri ile künniñ belli vaqıtlarında abdestli olıp, Muhammed Peyğamber ögretken şekilde Allahqa yapılğan duadır.

Kündelik ibadet tsikliniñ beş namazı bar:
* saba eki rekât namaz (facr, saba)
* üyle dört rekât namaz (zuhr, üyle)
* ara üyle soñra ve evel aqşam vaqtı dört rekât namaz (asr, ekindi)
* aqşam vaqıtında üç rekât namaz (mağrib, aqşam)
* gece dört rekât namaz (işa, yatsı)
Acılıq

**Acılıq**, **Hacılıq** ya da **Hac** () - Musulmanlar tarafından muqaddes sayılğan Mekke şeeri ve etrafındaki Kâbe-i şerife ve diger muqaddes yerlerniñ ziyaret etilmesi ve bazı diniy vecibelerniñ yerine ketirilmesinden ibaret olğan, İslâmnıñ beş şartından biri sayılğan ibadettir. İslâmda maddiy vaziyeti çare bergen er musulmannıñ ayatında bir kere acılıqqa barması farzdır.
Dobruca

**Dobruca**, **Dobroca**, **Tomrıca** (; ) - Qara deñiz ile Tuna özeni arasında qalğan, Romaniyanıñ Köstence ve Tulça vilâyetleri ile Bulğaristannıñ Dobriç ve Silistre vilâyetlerini içine alğan tarihiy ve coğrafiy bir bölgedir. Şimaliy qısmı Romaniyada ve Cenübiy qısmı Bulğaristanda. Bu yerde Qırımtatar tilinıñ çöl şivesinde laf etkenleri tapıla. 

## Büyük meskün yerler
### Romaniya qısmında
* Boğazköy
* Köstence
* Mecidiye
* Mankaliya
* Tulça
* Babadağ

### Bulğaristan qısmında
* Dobriç
* Silistre
* Balçık
Nil

**Nil** (, *an-Nīl*; qadimiy mısırca *İteru* ya da *Ḥ'pī*; koptça ⲫⲓⲁⲣⲱ, *P(h)iaro*) — şimal-şarqiy Afrikada bir özen, dünyanıñ eñ uzun özenidir. Uzunlığı 6650 kilometr. Nil milletlerara özen, suv resursları on bir memleket arasında bölüne: Tanzaniya, Uganda, Ruanda, Burundi, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Keniya, Abeşistan, Eritreya, Cenübiy Sudan, Sudan ve Mısır.
Oraza

**Oraza** - bir çoq dinde bar olıp, farqlı şekillerde yapılğan ibadet şeklidir. Mühtelif dinlerdeki oraza ibadetleriniñ ortaq sıfatı - aşamaqnı, içmekni qısmen ya da tamamen terk etmek, yahut da, meselâ, cınsiy munasebet kibi dünyeviy zevqlardan uzaq turmaqtır.
Zekât

**Zekât** () - islâmnıñ beş şartından biri olıp, şeriatqa köre zengin sayılğan musulmannıñ yılda bir kere bermesi farz olğan berginiñ adıdır.
Haqan Qırımlı

**Hakan Sırrı Kırımlı** (*Haqan Sırrı Qırımlı*, 30 noyabr 1958, Balıkesir, Türkiye) — qırımtatar tarihçı, Bilkent universitetniñ halqara munasebetleri kafedrasınıñ professorı.

## Eserleri
* -{Türkiye'deki Kırım Tatar ve Nogay Köy Yerleşimleri}- (2012)
* -{Eski Fotoğraflarda Bir Zamanlar Kırım}- (Anqara, 2006)
* -{İsmail Bey Gaspıralı İçin}- (Anqara, 2004)
* -{Geçmişten Geleceğe Türkiye - Ukrayna Münasebetleri}- (2002)
* -{İsmail Bey Gaspıralı}- (Anqara, 2001)
* -{National Movements and National Identity Among the Crimean Tatars}- (1905-1916) (Leiden: E.J. Brill, 1996) 
* -{Kırım Tatarlarında Milli Kimlik ve Milli Hareketler}- (1905-1906) (Anqara, TTK Yayınları, 1997), 
* -{Kırım Bibliyografyası}- (Ankara, 1986).

## Menbalar
İstanbul Qırım Dernegi

**İstanbul Qırım Dernegi** (tam adı Qırım Türkleri Medeniyet ve Yardımlaşuv Dernegi İstanbul Şubesi, ) - 1952 senesi Türkiyeniñ İstanbul şeerinde qurulğan bir Qırımtatar cemaat teşkilâtıdır.

İstanbulda 1952 senesi Qırım Türk Medeniyet Dernegi (*Kırım Türk Kültür Derneği*) ve 1954 senesi Qırım Türk Yardımlaşuv Dernegi (*Kırım Türkleri Yardımlaşma Birliği*) quruldı. Daa soñra bu eki dernek birleşerek 1960 senesi İstnabul Qırım Türkleri Medeniyet ve Yardımlaşuv Dernegini (*İstanbul Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği*) teşkil etti (4 dekabr 1960).

1952 senesi  Qırım Türk Medeniyet Derneginiñ qurucıları:
İsmail Hakkı Okday, Ali Nuri Okday, Haydar Gaspıralı, İsmail Noyan, Reşat Hayri Örlük, Aptullah Corgunlu, Ali Uzar, Burhaneddin Güler, Cafer Gülümoğlu, Cevher Çibiş, Enver Malcan, Ejder Varansu, Fazıl Özarna, Hamza Göktay, Hasan Maytapar, İsmail Güçlü, İsmail Otar, İbrahim Otar, Kemal Çelik, Mehmet Göktay, Reşat Akçura, Reşit Türker, Selim Ortay, Turgut Teberdar, Yusuf Büyüksu, Aziz Bozgöz, Sabri Cansever.

1954 senesi Qırım Türkleri Yardımlaşuv Birliginiñ qurucıları:

Aptullah Çorgunlu, Ali Uzar, Burhanettin Güler, Cafer Gülümoğlu, Cevher Çibiş, Enver Malcan, Ejder Varansu, Fazıl Özarna, Hamza Göktay, Hasan Maytapar, İsmail Güçlü, İsmail Otar, İbrahim Otar, Kemal Çelik, Mehmet Göktay, Müstecip Ülküsal, Reşat Akçura, Reşit Türker, Sabri Cansever, Selim Ortay, Turgut Teberdar, Yusuf Büyüksu, Aziz Bozgöz.

Birinci idare eyyeti : Av. Müstecib Ülküsal, Av. İbrahim Otar, Av. Ejder Varansu, Hasan Maytapar, Burhanettin Güler, Dr. Sabri Cansever, Dr. Enver Malcan, Cevher Cibiş.

1993 senesinden berli dernek reisligini Celâl İçten etmektedir.

## Bağlantılar
İstanbul Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği
Kemal Karpat

**Prof. Dr.Kemal Haşim Karpat** (d. 1924 s., Babadağ, Dobruca, Romaniya) - Türkiyeli qırımtatar tarihçısı, Türk Tarih Kurumu şeref azası.

İstanbul Universiteti Uquq Fakultetiniñ mezunıdır. Washington ve Rewington universitetlerinde siyasiy ve içtimaiy ilimlerden magistr ve doktor dissertatsiyalarını yazıp qorçaladı. Romaniyada tarih ihtisasınıñ ardından Amerika tarihı, Rus tarihı, Orta Şarq tarihı ve Osmanlı tarihı aqqında çeşit kurslarğa qatıldı. 20 memlekette neşir etilgen 130 maqalesi ve 16 kitabı bar. Amerikadaki Türk Araştırmaları Cemiyetiniñ qurucısı ve reisi, Orta Asiya Cemiyetiniñ (ACAS) qurucısı. Şimdi İstanbul Şeer Universiteti Tarih Bölüminde tarih professorı olıp çalışmaqtadır. Türk Tarih Kurumu şeref azasıdır.

Karpat *TBMM Onur Ödülü* saibidir.

## Kitapları
-{
* Osmanlı’dan Günümüze Kimlik ve İdeoloji
* İslamın Siyasallaşması
* Osmanlı Geçmişi ve Bugünün Türkiye'si
* Osmanlı Nüfusu (1830-1914) Demografik ve Sosyal Özellikleri
* Osmanlı'dan Günümüze Elitler ve Din
* Osmanlı'da Değişim Modernleşme ve Uluslaşma
* Ottoman Borderlands: Issues, Personalities, and Political Changes (Robert Zens ile beraber)
* Ortadoğu'da Osmanlı Mirası ve Ulusçuluk
* Ottoman Population 1830-1914. Demographic and Social Characteristics.
* Türkiye'de Siyasal Sistemin Evrimi 1876-1980
* Osmanlı Modernleşmesi Toplum, Kurumsal Değişim ve Nüfus
* Osmanlı ve Dünya Osmanlı Devleti ve Dünya Tarihindeki Yeri.
* Dağı Delen Irmak
* Elites And Religion
* Osmanlı Nüfusu
* Osmanlı′dan Günümüze Asker Ve Siyaset
* Osmanlıdan Günümüze Edebiyat Ve Toplum
* Osmanlı′dan Günümüze Etnik Yapılanma ve Göçler
* Osmanlı′dan Günümüze Kimlik Ve İdeoloji
* Osmanlı′dan Günümüze Ortadoğu′da Millet, Milliyet, Milliyetçilik
* Türk Demokrasi Tarihi
* Türk Dış Politikası Tarihi}-
İnebolu

**İnebolu** () - Türkiye Cumhuriyetiniñ şimaliy qısmında bir ilçe (rayon). Merkezi Kastamonu şeeridir.

İnebolunıñ Özlüce köyünde ataları Qırımdan köçken qorantalar yaşamaqtadır. 

## Menbalar
Türkiye'deki Kırım Tatar ve Nogay Köy Yerleşimleri - Hakan Kırımlı. Saife 428.
Simon Bolivar

**Simon Bolivar** (; 1783 s. iyül 24 — 1830 s. dekabr 17) — Venesuelalı arbiy ve siyasiy erbap. İspan Amerika müstemlekeleri mustaqilligi içün cenkinde nufuzlı ve belli reber edi.

1819—1830 senelerinde Büyük Kolombiya prezidenti, 1825 senesinde Boliviya prezidenti, 1824—1827 senelerinde Peru prezidenti edi. Boliviyağa onıñ şerefine adı berildi.
## İhtar
Qırım Türkleri Medeniyet ve Yardımlaşuv Dernegi

**Qırım Türkleri Medeniyet ve Yardımlaşuv Dernegi** () - 1955 senesi Türkiyede qurulğan bir cemaat teşkilâtıdır.

## Bağlantılar
Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği
Çiberek

**Çiberek** (*çibörek*, *çiy börek*, *çüberek*, *şiberek*, *şüberek*) - ananeviy Qırımtatar aşı. Mayasız hamırdan yapılğan, ösümlik yağında qavurılğan, etli börektir. Oşağan aş başqa halqlarda çeşit adlar ile biline.
İveti Sangalu

**İveti Mariya Dias di Sangalu Kadi** (; 1972 s. mayıs 27 d.) -  brazilli yırcı ve yır yazıcı.

## Albomları
* 1999:  -{*Ivete Sangalo*}-
* 2000: -{*Beat Beleza*}-
* 2002: -{*Festa*}-
* 2003: -{*Clube Carnavalesco Inocentes em Progresso*}-
* 2005: -{*As Super Novas*}-
* 2009: -{*Pode Entrar: Multishow Registro*}-
* 2012: -{*Real Fantasia*}-

## Menbalar


## Bağlantılar
* -{Ivete Sangalo}- resmiy saytı
Daniela Merkuri

**Daniela Merkuri di Almeyda** (; 1965 s. iyül 28 d.) - brazilli yırcı ve yır yazıcı.

## Albomları
* 1991 : -{Daniela Mercury}-
* 1992 : -{O Canto da Cidade}-
* 1994 : -{Musica de Rua}-
* 1996 : -{Feijão com Arroz}-
* 1999 : -{Elétrica - Ao vivo}-
* 2000 : -{Sol da Liberdade}-
* 2001 : -{Sou de qualquer lugar}-
* 2003 : -{Elétrodomestico}-
* 2003 : -{MTV Ao Vivo - Eletrodoméstico}-
* 2004 : -{Carnaval Elétronico}-
* 2005 : -{Clássica}-
* 2005 : -{Balé Mulato}-
* 2006 : -{Balé Mulato - Ao vivo}-
* 2008 : -{Daniela MERCURY}-
* 2008 : -{DVD O canto da Cidade 15 ans}-
* 2009 : -{Canibalia}-

## Menbalar

## Bağlantılar
* -{Daniela Mercury}- resmiy saytı
Denis Alibek

**Denis Alibek** (; 5 Yanvar 1991 - Mangaliya, Romaniya) - Romaniya vatandaşı olğan qırımtatar futbolcısı. Romaniyada Liga I klubu -{Viitorul Constanța}-'da Internazionale klubundan kiralıq olaraq oynay.

## Atıflar
Elia Kazan

**Elia Kazan** (doğuv vaqtında **Elias Kazancıoğlu**, ) — amerikalı rejissör, prodüser, stsenarist ve aktör. Eñ belli filmleri: ""İstek" tramvayı" (A Streetcar Named Desire, 1951 s.), "Limanda" (On the Waterfront, 1954 s.) ve Adenniñ şarğı "East of Eden" (1955 s.). Üç kere Oskar mukâfatı, dört kere Altın Globus mukâfatı, beş kere Toni mukâfatı aldı. 1952 senesinde kommunistlerge qarşı taqiqatte şaatlığı içün davalarnıñ mevzusı oldı.
## Atıflar
Novooleksiyivka

**Novooleksiyivka** () - Ukrainanıñ Herson vilâyetinde bir qasaba.  Ealisiniñ sayısı 10 224 kişi (2011 senesi).
Santyago

**Santyago** () - Çilenıñ paytahtı.


Image:Palacio de LaMoneda02.png|La Moneda's Palace
Image:Bolsantiago.jpg|
Image:Catedral de Santiago.JPG|
Image:Las Condes at night.jpg|
Image:Andes y Torre Entel.jpg|
Image:Teatromunicipal.jpg|
Image:Alameda.jpg|
Image:Santiago1std (2).jpg|
Image:PaseoAhumada.jpg|
Image:Oriente Santiago Nocturno.JPG|
Image:TorreTelefónicaChile.jpg|
Image:Cerro el plomo.JPG|
Image:Stgo centre.jpg|
Image:Transantiago bus articulado.jpg|
Image:Bellasartes.jpg|


## Bağlantılar
* Resmiy sayt
Valparaiso

**Valparaiso** () - Çilede bir şeer. Ealisiniñ sayısı 270 242 kişi (2002).

## Bağlantılar
* Commonscat:Valparaíso
* municipalidaddevalparaiso.cl (isp.)
* ciudaddevalparaiso.cl  (isp.)
Kazelle Landi

**Kazelle Landi** () - şimaliy İtaliyada bir şeerdir. Ealisi - 1652 adam (2011 s.). Deñizge nisbeten yüksekligi: 44 m.
Queen

**-{A|Queen}-** - Büyük Britaniya oturğan bir hard rok çalğı taqımı. Azaları:
* Freddi Merkyuri (-{Freddie Mercury}-) - yırcı
* Con Dikon (-{John Deacon}-) - bas gitarci
* Brayan Mey (-{Brian May}-) - gitarci
* Rocer Teylor (-{Roger Taylor}-) - davulcı

## Albomlar
* -{Queen}- (1973)
* -{Queen II}- (1974)
* -{Sheer Heart Attack}- (1974)
* -{A Night at the Opera}- (1975)
* -{A Day at the Races}- (1976)
* -{News of the World}- (1977)
* -{Jazz}- (1978)
* -{The Game}- (1980)
* -{Flash Gordon}- (1980)
* -{Hot Space}- (1982)
* -{The Works}- (1984)
* -{A Kind of Magic}- (1986)
* -{The Miracle}- (1989)
* -{Innuendo}- (1991)
* -{Made in Heaven}- (1995)

## İhtar

__NOTC__
Mikelancelo

**Mikelancelo Buonarroti** (; 1475 mart 6, Kapreze Mikelancelo, İtaliya — 1564 fevral 18, Roma, İtaliya) — italyan ressam, eykeltraş, mimar, şair ve yazıcısı.

Eñ belli resimleri — David, Pyeta ve Sikstin kapellası.

## Menbalar
MKE Kırıkkalespor

**MKE Kırıkkalespor** () - Türkiyeniñ bir sport klubu. 1967 senesi Kırıkkale şeerinde qurulğan. İlk prezidenti Yılmaz Akcan. Stadionı, Fikret Karabudak Stadionı.

## Tış bağlantılar
* Kırıkkalespor.net
Qızı Kermen

**Qızı Kermen**, **Ğaziy Kirman** ya da **Berıslav** () - Ukrainanıñ Herson vilâyetinde bir şeer. Berıslav rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 1 200 kişi (2024 senesi). 1783 senesine qadar Qırım Hanlığınıñ kermeni.

## İhtar
Geniçesk

**Geniçesk** () - Ukrainanıñ Herson vilâyetinde bir şeer. Geniçesk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 20 487 kişi (2011 senesi).
Naddniprânske

**Naddniprânske** () - Ukrainanıñ Herson vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 1132 kişi (2011 senesi).
Herson

**Herson** () - Ukrainada bir şeerdir, Herson vilâyetiniñ merkezi. Ealisiniñ sayısı  279 biñ (2022 senesi).
Lokaçi

**Lokaçi** () - Ukrainanıñ Volın vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 941 kişi (2011 senesi).
Kamin-Kaşırskıy

**Kamin-Kaşırskıy** () - Ukrainanıñ Volın vilâyetinde bir şeer. Kamin-Kaşırskıy rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 11 100 kişi (2011 senesi).
Rojışçe

**Rojışçe** () - Ukrainanıñ Volın vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 13 400 kişi.

## Bağlantılar
*   - şeer saytı
Manevıçi

**Manevıçi** () - Ukrainanıñ Volın vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 11 600 kişi (2011 senesi).

## Bağlantılar
* http://manevychi.com/  - qasaba saytı
* http://manevychi.org.ua/  - qasana forumı
Lüboml

**Lüboml** () - Ukrainanıñ Volın vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 11 000 kişi (2024 senesi).
Soledar

**Soledar** () - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 11 898 kişi (2011 senesi).

## Bağlantılar
* http://soledar.org.ua/  - şeer saytı
Sorokıne

**Sorokıne** () - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 44 840 kişi (2011 senesi).

## Bağlantılar
* http://krasnodon.net/ - şeer saytı
İvanıçi

**İvanıçi** () - Ukrainanıñ Volın vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 12 144 kişi (2013 senesi).

## Bağlantılar
* http://www.ivanychi.com.ua/ - qasaba saytı
Lutsk

**Lutsk** () - Ukrainada bir şeerdir, Volın vilâyetiniñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 215,6 biñ (2013 senesi).
Golobı

**Golobı** () - Ukrainanıñ Volın vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 700 kişi (2025 senesi).
Azerbaycan manatı

**Azerbaycan manatı** () — Azerbaycanıñ para birlemi. -{ISO 4217}- kodu&nbsp;— `AZN`.

1 manat = 100 kapik

## Kâğıt para

Fayl:1 manat obv.jpg|1 manat
Fayl:1 manat rev.jpg|1 manat
Fayl:5 manat obv.jpg|5 manat
Fayl:5 manat rev.jpg|5 manat
Fayl:10 manat obv.jpg|10 manat
Fayl:10 manat rev.jpg|10 manat
Fayl:20 manat obv.jpg|20 manat
Fayl:20 manat rev.jpg|20 manat
Fayl:50-manat front.jpg|50 manat
Fayl:50 manat rev.jpg|50 manat
Fayl:100 manat obv.jpg|100 manat
Fayl:100 manat rev.jpg|100 manat
Fayl:200 Azerbaijani manat in 2018 Obverse.jpg|200 manat
Fayl:200 Azerbaijani manat in 2018 Reverse.jpg|200 manat


## Madeniy para

File:AZ-2006qapik01.jpg|1 kapik
File:AZ-2006qapik03.jpg|3 kapik
File:AZ-2006qapik05.jpg|5 kapik
File:AZ-2006qapik10.jpg|10 kapik
File:AZ-2006qapik20.jpg|20 kapik
File:AZ-2006qapik50.jpg|50 kapik


## İzaatlar
* Azerbaycan manatı
Kovel

**Kovel** () - Ukrainanıñ Volın vilâyetinde bir şeer. Kovel rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 69 050 kişi (2013 senesi).

## Tarih
## Bağlantılar
* http://prokovel.com/
* http://kovel.osp-ua.info/  – şeer saytı
* http://kovel.com.ua/ - şeer forumı
* http://www.kovel.org.ua/
Lübeşiv

**Lübeşiv** () - Ukrainanıñ Volın vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 5 702 kişi (2022 senesi).

## Bağlantılar
* http://kravchuk.ucoz.com/photo/ljubeshiv/ljubeshiv_old/3 - Lübeşiv foto
Lukiv

**Lukiv** () - Ukrainanıñ Volın vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 088 kişi (2011 senesi).

## Bağlantılar
* http://lukiv.com.ua/  - qasaba saytı
Aznaqay

**Aznaqay** (, ) - Rusiyeniñ Tataristan Cumhuriyetinde bir şeer. Aznaqay rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 34564 kişi (2013 senesi).

## Bağlantılar
* Портал администрации г. Азнакаево 
* Азнакаево в энциклопедии «Мой город»
Nova Odesa

**Nova Odesa** () - Ukrainanıñ Mıkolayiv vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 12 300 kişi (2025 senesi).
Baştanka

**Baştanka** () - Ukrainanıñ Mıkolayiv vilâyetinde bir şeer. Baştanka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 12 000 kişi (2024).
Novıy Bug

**Novıy Bug** () - Ukrainanıñ Mıkolayiv vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 15 686 kişi (2011 senesi).

## Bağlantılar
* http://www.noviy-bug.mk.ua/  - şeer saytı
Oçakiv

**Oçakiv** () - Ukrainanıñ Mıkolayiv vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 7 000 kişi.

## Bağlantılar
* http://www.ochakiv.info/ - şeer portalı
Yujnoukrayinsk

**Yujnoukrayinsk** () - Ukrainanıñ Mıkolayiv vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 38 000 kişi (2024 senesi).

## Bağlantılar
* http://yuzhnoukrainsk.osp-ua.info/  - şeer saytı
Voznesensk

**Voznesensk** () - Ukrainanıñ Mıkolayiv vilâyetinde bir şeer. Voznesensk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 36 403 kişi (2013 senesi).

## Bağlantılar
* http://neoforum.net/  - şeer forumı
Qızıl Terçek

**Qızıl Terçek** (, ) – Qırımnıñ İslâm Terek rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 4927 kişi.

## Atıflar
Vradiyivka

**Vradiyivka** () - Ukrainanıñ Mıkolayiv vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 8 450 kişi (2024 senesi).


Vradievka, Monument to Lenin.JPG
Victory Day in Vradiyivka, 2020 - 1.jpg
Vradiyivka Viktoria Sybir4.jpg
Vradiyivka Viktoria Sybir3.jpg
Velıka Oleksandrivka

**Velıka Oleksandrivka** () - Ukrainanıñ Herson vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 6 000 kişi.
Olşanske

**Olşanske** () - Ukrainanıñ Mıkolayiv vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 775 kişi (2011 senesi).
Arbuzınka

**Arbuzınka** () - Ukrainanıñ Mıkolayiv vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 6 407 kişi (2011 senesi).

## Bağlantılar
* http://arbuzinka.at.ua/ - qasaba ve rayon saytı
Kurahove

**Kurahove** () - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 3 000 kişi (2024 senesi).
Nova Kahovka

**Nova Kahovka** () - Ukrainanıñ Herson vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 48 298 kişi (2011 senesi).

## Bağlantılar
* http://novakahovka.at.ua/  - şeer saytı
Skadovsk

**Skadovsk** () - Ukrainanıñ Herson vilâyetinde bir şeer. Skadovsk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 22 287 kişi (2011 senesi).

## Bağlantılar
* http://www.skadovsk.osp-ua.info/  - şeer saytı
Kahovka

**Kahovka** () - Ukrainanıñ Herson vilâyetinde bir şeer. Kahovka rayonınıñ merkezi.  Ealisiniñ sayısı 37 452 kişi (2012 senesi).
Anatoliy Mogilöv

**Anatoliy Mogilöv** (, ) - 2011 - 2014 senelerinde Qırım Muhtar Cumhuriyeti Nazirler şurasınıñ reisi.

## Tercimeial
1955 senesi aprel 6-da Rusiye Federatsiyasınıñ Petropavlovsk-Kamçatskiy şeerinde dünyağa kelgen. Donetsk vilâyetindeki Slovyansk pedagogika institutınıñ fizika fakultetini yekünlegen soñ orta tasil mektebinde ocalıq yapa. 1979-1981 seneleri arasında SSCB Arbiy Quvetleri saflarındaki hızmetini bitirgen soñ Donetsk vilâyetindeki 18-nci Slovyansk orta mektebinde fizika ocası olaraq çalışa.

1982 senesi iyün ayından başlap Donetsk vilâyeti İçki işler idaresi (İİİ) Slovyansk rayon içki işler bölüginiñ erkinlik çağına yetmegenlerniñ işleri teftişçiligi şübesiniñ  maaliy teftişçisi vazifesinde hızmet etmege başlay. Soñra cinayetçiler qıdıruv bölügi harekât murahhası, militsiya maalliy teftişçileri bölügi ve cinayetçiler qıdıruv bölügi yolbaşçısı, Donetsk vilâyeti İİİ Slovyansk rayon İİ harekât işleri yolbaşçısınıñ muavini vazifesinde çalışa. 1992 senesi dekabr ayından itibaren Donetsk vilâyeti İİİ içki telükesizlik şübesiniñ hususiy işler baqqan üyken harekât murahhası vazifesinde çalışa.

1993 senesi Ukraina içki işler akademiyasını bitire. 1995-2000 seneleri arasında Ukraina İİN Donetsk vilâyetindeki İdaresiniñ Artemivsk şeer bölügine, 2000-2005 seneleri arasında ise, Ukraina İİN Donetsk vilâyetindeki İdaresiniñ Makiyivka şeer bölügine yolbaşçılıq yapa. 2007 senesi Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Ukraina İİN Baş idaresiniñ yolbaşçısı vazifesine, ondan soñ, nazir yardımcısı vazifesine – militsiya Glavk yolbaşçısı olaraq tayin etile.

2007 senesiniñ dekabr ayından itibaren Ukraina İİNniñ ihtiyarında bulunmaqta. 2010 s. mart - 2011 s. noyabr ayınace militsiya general-mayorı rutbesinen Ukraina İçki işler naziri vazifesinde çalışa. Ukraina Prezidenti Viktor Yanukoviçniñ 23.08.2011 s. 861/2011 sanlı qararına binaen Ukraina İçki işler naziri militsiya general-leytenantı rutbesindeki Anatoliy Mogilövqa nevbetteki hususiy militsiya general-polkovnigi rutbesi berile.

Ukraina İİN-niñ "Hrest Slavı" ("Şüret Haçı") adlı nişanı şu cümleden olmaq üzre, bir çoq devlet mukâfatlarınen taqdirlengendir.

2011 senesi noyabr 8-de Qırım Muhtar Cumhuriyeti nazirler Şurası Reisi olaraq tayinlengendir.
Avdet (gazeta)

**Avdet** - qırımtatar gazetası.
## Tarih
Men “Avdet”niñ muarririyetinde aman-aman eki yıl 1990 senesi mayıs ayından 1992 senesi aprel ayına qadar çalıştım. Bu halqımıznıñ büyük köteriliş ve entuziazm vaqtı edi: sabıq Sovet Birliginiñ bütün köşelerinden öz tuvğan Vatanına biñlernen vatandaşlarımıznıñ qorantaları qayta edi, Qırım ise er kün olıp keçken vaqialardan qaynay edi.Er şey öyle başlana edi. Qırımğa köçip, Bağçasaray rayonındaki Teberti köyünde yerleşkende, er bir rayonda qırımtatarlarnıñ teşebbüs gruppaları faaliyet köstere edi. Öyle gruppa köy şuramıznıñ territoriyasında da bar edi. Onıñ başında Süyür Taş köyüniñ sakini Alim Suleymanov tura edi. Asiyada jurnalist olıp çalışqanımı bile edi. QMATnıñ reberleri M. Cemilevniñ başlığında Qırımda birinci milliy, mustaqil gazetanı çıqarmaq qararına kelgende, A. Suleymanov İlmi Ümerov ve teşkilâtnıñ başqa azalarına meni tevsiye etti. Men yolbaşçılarımıznen körüşüvge davet etildim, anda da leyhada iştirak etmesine razılığımı berdim.Birinci sanını çıqarğanlar arasında gazetacılıqnen tanış olğanlar – tek men ve Navoiy şeerinden Qırımğa köçken Gülnara Qurtaliyeva edi. Qalğanları ise entuziast ve aveskâr edi.Büyük meraqnen çalışa edik. Muarririyette aqiqiy demokratiya üküm süre edi: gazetada bir kimseni ayrıca qayd etmey edik, sannıñ çıqarılmasında iştirak etkenlerniñ adlarını yaza edik. Basma tehnikadan – eki eski Z. Kerimova ve M. Ümerovanıñ çalışqan kompyuteri. Olar metinlerni, serlevalarını toplap, İ. Ümerov ise metinlerni temiz kâğıtqa yapıştıra edi. Olarğa resimlerni Bağçasaraylı ressam Enver Karsliyev yapa edi.Birinci sannıñ bütün malümatı aman-aman azır olğanda, muarririyetke L. Bucurova ve rametli Eldar Seytablayev keldiler. E. Seytablayev Aqmescit civarındaki öz eviniñ bosağasında canavarca öldürilgen edi. Biraz soñra bizge Kezlevden jurnalist Tasin qoşuldı. Toplanılğan sanlar kuryer A. Suleymanov tarafından Rigağa alıp ketile edi, anda basıla ediler. Gazeta on biñ tirajınen ayda eki kere çıa edi. O vaqıttaki “Avdet” şimdikiden pek farqlana edi: iç bir renkli fotolar, alçaq keyfiyetli basma, başqa format ve daa çoq şey. Amma gazeta pek pek populâr olıp, tez tarqala edi.

## Bağlantılar
* Avdet
Vısokopillâ

**Vısokopillâ** () - Ukrainanıñ Herson vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 4 344 kişi (2013 senesi).
2014

XX asır | **[[XXI asır]]** | XXII asır  
2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018


**2014** bir yıl.

## Vaqialar

## Doğumlar

## Ölümler
* Gennadiy Poloka — rus kino rejissörı (d. 1930)
İçki

**İçki** (, ) – Qırımnıñ  bir şeer şeklinde qasaba. İçki rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 9 947 kişi (2011 senesi).

## Atıflar
Oreanda

**Oreanda** (, ) – Qırımnıñ Yalta şeer şurasında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 893 kişi (2011 senesi).

## Atıflar
Kadir Mısıroğlu

**Kadir Mısıroğlu** (d. 24.01.1933 s., Akçaabat, Trabzon, Türkiye - ö. 05.05.2019 s., İstanbul, Türkiye) - Türk yazıcı.
İstanbul Universiteti Uquq Fakultetiniñ mezunı. Osmanlılar İlim ve İrfan Vakfı reisi edi.

## Tüpbilgiler
Büyük Onlar

**Büyük Onlar** (, ) – Qırımnıñ Qurman rayonında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 11 489 kişi (2011 senesi).

## Atıflar
Aşağı Otuz

**Aşağı Otuz** (, ) — şarqiy Qırımnıñ Kefe şeer şurasında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 326 kişi (2011 senesi).

## Atıflar
Qalay (qasaba)

**Qalay** (, ) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 3811 kişi (2011 senesi).

## Atıflar
Novogrodivka

**Novogrodivka** () - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 700 kişi (2024 senesi).
Montanay

**Montanay** (, ) – Qırımnıñ Aqşeyh rayonında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 362 kişi (2011 senesi).


NovosyolovskoeCr 2.JPG
NovosyolovskoeCr 3.JPG
NovosyolovskoeCr 4.JPG


## Atıflar
Aqşeyh

**Aqşeyh,** arap urufatında **<big>آق شيخ</big>** (, ) – Qırımnıñ Aqşeyh rayonında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 7 300 kişi (2011 senesi).

## Atıflar
Nikolayevka (Aqmescit rayonı)

**Nikolayevka** (, ) – Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2 723 kişi (2011 senesi).


Mykolaivka Beach - panoramio.jpg
Въездная стела пансионата «Горняк» (Николаевка, Крым).jpg
Котеджный городок - panoramio.jpg
Ротонда на пляже базы отдыха «Скиф» (Николаевка, Крым).jpg
Чудесная улица (Николаевка, Крым).jpg
Pansionat Energetik.jpg
Свято-Николаевский храм (Николаевка, Крым) 1.jpg
Николаевка (Крым), 2021, 03.jpg
Пам'ятник участникам першої оборони Севастополя і засновникам селища Миколаївка Андрієві Бобирю та Дмитрові.jpg
Пляж пансионата "Энергетик" - panoramio.jpg


## Atıflar
Komsomolskoye (Aqmescit şeer şurası)

**Komsomolskoye** (, ) — Qırımnıñ Aqmescit şeer şurasında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 4 787 kişi (2011 senesi).


Komsomolskoe 1.JPG|
Komsomolskoe 4.JPG|
Komsomolskoe 5.JPG|
Komsomolskoe 7.JPG|
Komsomolskoe 8.JPG|


## Atıflar
Melas

**Melas** (, ) – Qırımnıñ Yalta şeer şurasında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 494 kişi (2011 senesi).

## Atıflar
Bagerovo

**Bagerovo** (, ) – Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 962 kişi (2011 senesi).

## Atıflar
Yedi Quyu

**Yedi Quyu** (, ) – Qırımnıñ bir şeer şeklinde qasaba. Yedi Quyu rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 7936 kişi (2011 senesi).

## Atıflar
Kaygador

**Kaygador** (, ) — şarqiy Qırımnıñ Kefe şeer şurasında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2 678 kişi (2011 senesi).

## Atıflar
Severodonetsk

**Siverskodonetsk** () - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer. Siverskodonetsk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 40 000 kişi (2024).
Mirnıy

**Mirnıy** (, ) — Qırımnıñ Kezlev şeer şurasında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 4210 kişi (2011 senesi).


Мирный, 2021, 02.jpg
Вертолёт в сквере авиаторов, Мирный (2018, 1).jpg
Открытие сквера морских авиаторов, Мирный (2018, 1).jpg
Памятник вертолёту Ка-27 в Мирном, Крым (2018).jpg
Автостанция Мирный, 2019, 01.jpg
Церковь в Мирном, Крым (2018, 2).jpg
Сквер авиаторов, 2018 (1).jpg
ПыльныйПЕШЕХОД - panoramio.jpg
Мирный.ОТЕЛЬ"кристи" - panoramio.jpg
1420912188 ulica.jpg


## Atıflar
Frayleben

**Frayleben** (, , yidişce: פֿרייַ לעבן) – Qırımnıñ Canköy rayonında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2 036 kişi (2011 senesi).

## Atıflar
Kreminna

**Kreminna** () - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 24 435 kişi (2011 senesi).
Yalı Moynaq

**Yalı Moynaq** (, ) — Qırımnıñ Kezlev şeer şurasında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 7700 kişi (2011 senesi).


70-м антенна П-2500 (РТ-70).jpg
Transmiter P-400.jpg
Земляничная улица.jpg
Паралимпийский центр в Евпатории (2009, 2).jpg
Евпаторийский маяк, 2021, 01.jpg
Дом по ул. Аллея Дружбы, 105 в Заозёрном, 2021, 01.jpg
Пляж Пига-клуб в Заозёрном, 2021, 01.jpg
Стела санатория Бригантина в Заозёрном, 2021, 01.jpg
Evpat Zaozerne Chayka site-4.jpg
Скульптурная композиция в Заозёрном, 2021, 01.jpg


## Atıflar
Kostântınivka

**Kostântınivka** () - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 4300 kişi (15.12.2025).
Bahmut

**Bahmut** () - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer. Bahmut rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 77 620 kişi (2013 senesi).
Agrarnoye

**Agrarnoye** (, ) — Qırımnıñ Aqmescit şeer şurasında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 5 938 kişi (2011 senesi).


Контора Крымтеплицы - panoramio (1).jpg
Крымтеплица - panoramio (2).jpg
Крымтеплица - panoramio (3).jpg
Крымтеплица - panoramio (4).jpg
Цитадель Крымтеплицы - panoramio.jpg
Крымтеплица - panoramio.jpg
Плиточка с узором, но не красная. а вообще она меня бесит - panoramio.jpg
Ahrarne KT Sport Arena1.jpg
Ahrarne KT Sport Arena2.jpg
Ahrarne KT Sport Arena3.jpg


## Atıflar
Nikita

**Nikita** (, ) – Qırımnıñ Yalta şeer şurasında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2434 kişi (2011 senesi).

## Atıflar
Seyitler

**Seyitler** (, ) – Qırımnıñ bir şeer şeklinde qasaba. Seyitler rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 9564 kişi (2011 senesi).

## Atıflar
Mırnograd

**Mırnograd** () - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 1 500 kişi (2025 senesi).

2016 senesi Dımıtrov yañı adını Mırnograd qoydılar.
Qaçı (qasaba)

**Qaçı** (, ) — Qırımnıñ Aqyar şeer şurasında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 5 130 kişi (2013 senesi).

## Tüpyazılar
Novoozörnoye

**Novoozörnoye** (, ) — Qırımnıñ Kezlev şeer şurasında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 7242 kişi (2011 senesi).


Новоозёрное3.jpg
Новоозёрное3 .jpg
Дом офицеров в Новоозёрном.jpg
Штаб Южной военно-морской базы Украины в Новоозёрном (2009).jpg
Моряки ВМС Украины в Новоозёрном (2011).jpg
Празднование дня флота в Новоозёрном (2009, 1).jpg
Пляж Новоозёрного в день Нептуна (2008).jpg
Рынок Новоозёрного (2008).jpg
Новоозёрное, 2021, 01.jpg
Заброшенный госпиталь в Новоозёрном, 2021 год, 105.jpg


## Atıflar
Çernigivka

**Çernigivka** () - Ukrainanıñ Zaporijjâ vilâyetinde bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 6 121 kişi (2014 senesi).
Osipenko

**Osipenko** (, ) — Qırımnıñ Aqyar şeer şurasında bir köy. Ealisiniñ sayısı 583 kişi.

## Tüpyazılar
Vasılivka

**Vasılivka** () - Ukrainanıñ Zaporijjâ vilâyetinde bir şeer. Vasılivka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 14 134 kişi (2011 senesi).

## Tüpyazılar

## Tış Bağlantılar
* Историческая информация о селе Васильевка
Tokmak

**Tokmak** () - Ukrainanıñ Zaporijjâ vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 32 751 kişi (2014 senesi).

## Bağlantılar
* http://tokmak.zp.ua/  — şeer saytı.
Kriniçki

**Kriniçki** (, ) – Qırımnıñ İslâm Terek rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 525 kişi.

## Atıflar
Pologı

**Pologı** () - Ukrainanıñ Zaporijjâ vilâyetinde bir şeer. Pologı rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 19 906 kişi (2013 senesi).
Hartsızk

**Hartsızk** () - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 60 016 kişi (2011 senesi).
Barvinkove

**Barvinkove** () — Ukrainanıñ Harkiv vilâyetinde bir şeer.

Ealisiniñ sayısı — 2600 kişi.

## İzaatlar
.
Bogoduhiv

**Bogoduhiv** () — Ukrainanıñ Harkiv vilâyetinde bir şeer. Bogoduhiv rayonınıñ merkezi.

Ealisiniñ sayısı — 18 224 kişi. (2001)

## İzaatlar
.
Oleksandrivsk

**Oleksandrivsk** () — Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer.

Ealisiniñ sayısı — 7 045  kişi.

## İzaatlar
.
Alçevsk

**Alçevsk** () — Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer. Alçevsk rayonınıñ merkezi.

Ealisiniñ sayısı — 119 193  kişi.

## İzaatlar
.
Bokovo-Hrustalne

**-{crh-latn: Bokovo-Hrustalne; crh-cyrl: Боково-Хрустальне}-** (, 2016 senesi evel **Vahruşeve**) — Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer.

Ealisiniñ sayısı — 14 773  kişi.

## İzaatlar
.
Golubivka

**Golubivka** (, 1962-2016 — ) — Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer.

Ealisiniñ sayısı — 35 199  kişi.

## İzaatlar
.
Dovjansk

**Dovjansk** () ya da **Sverdlovsk** (, ) — Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer. Dovjansk rayonınıñ merkezi. 2016 s. Ukraina parlamenti şeerniñ adını Dovjansk dep deñiştirildi, lâkin şeerni de-fakto idare etken Lugansk Halq Cumhuriyeti bunı tanımayıp Sverdlovsk adını qullanmağa devam ete.

Ealisiniñ sayısı — 72 531  kişi.

## İzaatlar
.
İyül

**İyül** ya da **oraq ayı** - yılnıñ yedinci ayı olıp 31 künden ibarettir. 

## Tarih
İyül adı Roma Cumhuriyetiniñ lideri olğan Gay Yuliy Tsezar isminden kele.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Avgust

**Avgust** ya da **arman ayı** - seneniñ sekizinci ayı olıp 31 künden ibaret. 

## Tarih
Avgust adı Roma İmperiyasınıñ lideri olğan Avgustustan kelir.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Sentâbr

**Sentâbr**, **ceviz ayı** ya da **ilk küz ayı** - seneniñ doquzıncı ayı olıp 30 künden ibaret. 

## Tarih
Sentâbr adı Latince *-{septimus}-* (yedinci) sözünden kelir.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Oktâbr

**Oktâbr**, **ekin ayı**, **egim ayı**, **orta küz ayı** ya da **canavar ayı** — seneniñ onuncı ayı olıp 31 künden ibaret. 

## Tarih
Oktâbr adı Latince *octavus* (sekizinci) sözünden kelir.

## Bayramlar
* 31. Oktâbr: Cadılar Bayramı

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Noyabr

**Noyabr**, **boş ay** ve ya **qasım ayı** — seneniñ on birinci ayı olıp 30 künden ibaret. 

## Tarih
Noyabr adı  (doquzıncı) sözünden kelir.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Dekabr

**Dekabr**, **aralıq ayı** ya da **ilk qış ayı** — seneniñ on ekinci ayı olıp 31 künden ibaret. 

## Tarih
Dekabr adı Latince *decimus* (onuncı) sözünden kelir.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
1410

**1410 senesi** — XV asırnıñ bir senesi.

## Vaqialar

Qaraqoyunlu dövləti yaranıb,esed döyüşü

*

## Doğumlar
*
## Ölümler
*
1756

**1756 senesi** — XVIII asırnıñ bir senesi.

## Vaqialar
*
## Doğumlar
* Volfgang Amadey Motsart
## Ölümler
*
1820

**1820 senesi** — XIX asırnıñ bir senesi.

## Vaqialar
*
## Doğumlar
*Abibulla Efendi
*Sergey Solovyov
## Ölümler
*
1860

**1860 senesi** — XIX asırnıñ bir senesi.

## Vaqialar
*
## Doğumlar
* Refat Mahmut, tanınğan qırımtatar ziyalılarından.
* Anton Çehov (yanvar 17), rus ekim ve yazıcısı.
## Ölümler
*
1878

**1878 senesi** — XIX asırnıñ bir senesi.

## Vaqialar
*
## Doğumlar
* Osman Aqçoqraqlı
* Asan Sabri Ayvazov
* Memet Niyazi
## Ölümler
*
1890

**1890 senesi** — XIX asırnıñ bir senesi.

## Vaqialar
*
## Doğumlar
* Abdulla Lâtif-zade
* Yaqub Şakir-Ali
## Ölümler
* Vinsent van Gog
1894

**1894 senesi** — XIX asırnıñ bir senesi.

## Vaqialar
*
## Doğumlar
* 6 mart — Sahib Geray Said Galiyev, Qırım ASSRniñ Halq Komissarları Şurası reisi (1921—1924). 
## Ölümler
*
1891

**1891 senesi** — XIX asırnıñ bir senesi.

## Vaqialar
*
## Doğumlar
* Cemil Kermençikli, belli qırımtatar şairi.
* Abibulla Odabaş, belli qırımtatar yazıcı ve medeniyet erbabı.
## Ölümler
* Aleksander Vilyam Kingleyk (yanvar 2), ingliz devlet adamı, tarih ilmi erbabı ve yazıcısı.
1893

**1893 senesi** — XIX asırnıñ bir senesi.

## Vaqialar
*
## Doğumlar
* Yanvar 1 - Behçet Uz, Türk doktor
* Fevral 10 - Amet Özenbaşlı

## Ölümler
* 6 noyabr: Pötr Çaykovskiy, rus bestekârı, pedagogı, dirijorı ve muzıka tenqitçisidir (d. 1840)
1901

**1901 senesi** — XX asırnıñ bir senesi.

## Vaqialar
*

## Doğumlar
* Mihail Romm

## Ölümler
* Cuzeppe Verdi
1914

**1914 senesi** — XX asırnıñ bir senesi.

## Vaqialar
*
## Doğumlar
* Muazzez İlmiye Çığ
## Ölümler
*
1944

**1944 senesi** — XX asırnıñ bir senesi.

*1944 yir

## Vaqialar
* Qırımtatar sürgünligi
## Doğumlar
*Remziye Alper
*Rudi Culiani
## Ölümler
* Alime Abdennanova
* Bekir Vaap
1989

**1989 senesi** — XX asırnıñ bir senesi.

## Vaqialar
*
## Doğumlar
*May'n
*PewDiePie
## Ölümler
*Ferdinand Markos
*Samand Siyabendov
*Orhan Tanrıkulu