open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tayland

**Tayland**, resmiy adı **Tayland Qırallığı** ( - *-{Ratcha Anachak Thai}-*) - cenüp-şarqiy Asiyada bir memleket.

## Atıflar
Teyfuq Abdul

**Teyfuq Amit oğlu Abdul** (1915 - 1945) - II Cian cenki iştirakçi, Sovetler Birliginiñ Qaramanı, mayor.

Teyfuq Abdul 1915 senesi Qırımda, Ayuv Dağ yanındaki Partenit köyünde köylü qorantasında doğdı. Köy mektebini bitirgen soñ Yaltada oqudı, soñra Oröl şeerindeki umumiy asker arbiy oquv mektebini muvafaqietnen bitirdi.

Cenk yılları Abdul batalyon komandiri olaraq qattı uruşlarda cesürlik, erlik kösterdi. Çoq kere ağır yaralandı ve tedaviylengen soñ öz polkuna qaytıp, uruşlarda iştirak etti. Ğalebe arfesinde, 1945 senesi Teyfuq Abdul qanlı uruşta elâk oldı. İlbav (Lvov) şeerindeki şeitler qabristanında defin etildi.

Qırımtatar halqınıñ batır, cesür oğlu Teyfuq Abdulge 1943 senesi dekabr 20-de Şuralar Birliginiñ Qaramanı unvanı berildi ve “Altın Yıldız” taqdim etildi.

## Menbalar
* warheroes.ru
* Газета «Ленин байрагъы» от 24 февраля 1963 года
* Газета «Ленин байрагъы» от 9 мая 1966 года
* Газета «Ленин байрагъы» от 20 февраля 1968 года
* Газета «Ленин байрагъы» от 7 мая 1983 года
Trabzon (il)

**Trabzon** - Türkiye Cumhuriyetiniñ bir vilâyeti. 2007 senesi malümatına köre ealisi 748&nbsp;982 adamğa yetkendir. Şeerniñ adı eski Yunanca yamuq (trapetsiya) biçim añlamına kelgen "trapezos"tan kelgeni körüşi ziyade belli. Bu isimge ilk kere Yunan kapitan Kesnofon tarafından yazılğan, M.E. IV asırda keçken vaqialarnıñ añlatılğanı "Anabasis" adlı qadimiy kitapta rastkele.
Trinidad ve Tobago

**Trinidad ve Tobago** - Şimaliy Amerikada bir devlet. Ealisi - 1299953 kişi. Paytahtı Port of Speyn şeeridir.
Tulup zurna

**Tulup zurna** - çobanlarnıñ çalğı aletidir (volınka). Tulup zurnanıñ kürkü bütün etip sıdırılıp alınğan eçki yaki qoy terisinden yapıla. Tögerek çeti qapalı bu kürkke üç dane boruçıq (trubkaçıq) qoyula: içine ava toldurmaq içün (bu boruçıqta avanıñ keri çıqarılması içün mahsus klapan da yapıla), çalmaq içün ve zil tutmaq içün. Çalmaq içün yapılğan qavalçıqnıñ tili qamıştan yahut qaz qanatından yapıla. Onıñ sesler sırası seksta köleminde olıp, diatoniktir. Tulup zurnanıñ davuşı keskin ve kergindir. Çalğan vaqıtta kürkü qoltuq tübünde tutulıp, onı qolnen basıp turasıñ.
Türk tili

**Türk tili** ya da **Türik tili** (öz adı -{*Türk dili*, *Türkçe*}-) – türkiy gruppadaki oğuz tillerinden bir tildir, Türkiye, Şimaliy Qıbrız Türk Cumhuriyeti ve Qıbrız Cumhuriyetiniñ resmiy tili. Türk tili türkiy tillerden eñ cayratılğandır (90 millionğa yaqın).
Türkiy tiller

**Türkiy tiller** (*Tatar tilleri*) – Şarqiy Avropadan Sibir ve Çinniñ ğarbına qadar uzanğan bir meydanda ana tili olaraq 180 million kişi tarafından, ekinci til olaraq laf etkenler da sayılsa 200 million kişi tarafından laf etilgen bir-birlerinen yaqın aqraba olğan ve 40 ayrı yazı tiline bölüngen bir til gruppasıdır. Türkiy tiller Altay til ailesine aittir. Eñ çoq laf etilgen türkiy til, türk tilidir.

Türkiy tillerniñ müim bir hususiyeti laf etkenleriniñ uzun müddet köçebe olaraq yaşayışlığı ve bundan sebep bu tillerniñ devamlı olaraq bir-birlerinden söz keçirmek imkânı olğanıdır. Türkiy tillerniñ çoq sayıda aynı manada qullanılğan ortaq sözlerge saip olmalarınıñ yañı sıra cümle yapıları da ep aynı qalır.

## Sınıflaştırma

## İhtarlar
Türkiye

**Türkiye** ya da **Turkiye**, resmiy adı **Türkiye Cumhuriyeti** () – cenüp-şarqiy Avropa ve ğarbiy Asiyada bir memleket. Qara, Aq ve Ege deñizlerine çıqışı bardır. Paytahtı Ankara, eñ balaban şeeri İstanbuldır. 1923 senesi oktâbr 29-ında quruldı, qurucısı Mustafa Kemal Atatürktir. Zemaneviy Türkiye peyda olğanından evel onıñ topraqlarında Osmanlı Devleti bar edi. Lâkin bazı menbalarda Osmanlı devleti Türkiyeniñ monarhik versiyası dep kösterile ve Osmanlı imperiyası Türk imperiyası yaki Türkiye imperiyası dep yazıla.

## Galereya

Anit Kabir (6526103103).jpg|
Aya sofya.jpg| 
Diyarbakir P1050751 20080427135832.JPG| 
Kocatepe Mosque Ankara.jpg| 
State Painting and Sculpture Museum of Ankara.jpg| 
DolmabahceMainGate.JPG| 
İzmir clock tower.jpg| 
Pamukkale00.JPG| 
Eskişehir-Aycan.jpg| 
Antalya falezler.jpg| 
Alanya.jpg| 
Bluemosquefront.jpg| 


## Türkiyeniñ illeri

## İhtar
Tınç okean

**Tınç Okean** – Amerika ve Asiya qıtaları arasında bulunğan dünyanıñ eñ büyük bir okeanıdır. Adını İspaniya Qırallığı adına dünyanı dolaşqan portugal deñizci Ferdinand Magellan bergendir. Magellan, künler sürgen zorlu ve fırtınalı şartlar altında adını bergeni Magellan boğazından keçip bu okeanğa açılğanında, fırtınalarnıñ tınuvından ve özüni tınç suvlarnıñ qarşılaması sebebinen okeanğa "Tınç" adını bergendir. 

Meydanlığı 179,7 million km². Eñ teren yeri 11 034 m ile Mariana çuqurı olıp bu aynı zamanda dünyadaki eñ teren noqtadır.
Uganda

**Uganda** (resmiy adı — **Uganda Cumhuriyeti**, ) - şarqiy-merkeziy Afrikada bir memleket. Şarqta Keniya ile, şimalde Cenübiy Sudan ile, ğarpta Ruanda ile ve cenüpte Tanzaniya ile qomşu.

1962 s. oktâbrniñ 9-ında mustaqil oldı.

Resmiy tilleri — ingliz tili ve suahili tili, amma başqa tilleri de qullanıla: cümleden, luganda tili, runyoro tili, runyankole tili, rukiga tili, luo tili ve lusoga tili.

Uganda Şarqiy Afrika platosındadır. Ugandada deñiz yoq, amma çoq göl bar: Viktoriya gölü, Kyoga gölü, Albert gölü, Edvard gölü, Corc gölü ve saire.
Türkiye gimni

«**İstiqlâl Marşı**» () — Türkiye ve Şimaliy Qıbrız Türk Cumhuriyetiniñ gimnidir. Sözleriniñ müellifi — Mehmet Akif Ersoy.

## Söz
Türkmenistan

**Türkmenistan**, resmiy adı **Türkmenistan Cumhuriyeti** () – merkeziy Asiyada bir memleket.

## Müim Şahsiyetler
* Sergey Balassanân, Türkmen Komponist
* Saparmırat Nıyazov, ilk Türkmenistan devlet başı
* Dmitriy Şçepilov, sovet siyasetçi ve tış işleri naziri
* Gaygisiz Atabayev, sovet siyasetçi
* Cüneyit Han, Türkmenlerniñ soñ qaramanı, Hive Hanı

## İhtar
Ukrain tili

**Ukrain tili** ( ( tarihiy adları&nbsp;— -{руська мова}-, -{русинська мова}-)&nbsp;— ukrainlerniñ milliy tili. İnd-Avropa til ailesindeki şarqiy slavân til gruppasına ait. Ukraina devlet tilidir.

## Ukrain elifbesi

## Bağlantılar
* Ukraince-inglizce-ukraince luğat 
* Rusça-ukraince-belarusça-inglizce luğat 
* -{“Ukrainian to Impress”}- ve -{“Ukrainian to Love”}-
Ulyanovsk

**Ulyanovsk** () - Rusiyede bir şeer, Ulyanovsk vilâyetiniñ merkezi. Şeer Vladimir Ulyanov-Lenin adına dep adlandırıldı, onıñ tarihiy adı ise - Simbirsk.
Ukraina

**Ukraina** (, *-{Ukrayina}-*) – şarqiy Avropada bir memleket.  

Memleket 27 memuriy-territorial birlemge bölüne, olardan 24 vilayeti, 1 muhtar cumhuriyet (Qırım) ve 2 ayrı statusı olğan şeer (Kıyiv, Aqyar). Şimalde Belarus, ğarpta Polşa, Slovakiya ve Macaristan, cenüp-ğarpta Rumaniya ve Moldova, şarqta ve şimaliy-şarqta Rusiye ile sıñırlana. Cenüpte ve cenüp-şarqta Qara ve Azav deñizleri yuva; Qara deñizde Rumıniyanen, Qara ve Azav deñizlerinde ise Rusiyenen deñiz sıñırları bar. 

Paytahtı ve eñ büyük şeeri — Kiyiv. Resmiy tili - ukrain tili.  

1991 - 2014 seneleri Qırım Ukraina terkibinde muhtar bir cumhuriyet edi, 2014 senesi Rusiye tarafından alınğanına ve ondan berli de-fakto idare etilgenine baqmadan dünya devletleriniñ çoqusı Qırımnıñ Ukrainağa ait olğanını qabul ete.

## Coğrafiya
Ukraina esasen bereketli çölden ibaret. Eñ müim özenler — Özü, Turla, Bug ve Siverskıy Donets.

## İdariy bölünmesi

* **1 Muhtar cumhuriyet**

* **24 vilâyet**

* **2 mahsus statuslı şeer**

## Eñ büyük şeerler

## İzaatlar
Ukraina gimni

**Ukraina devlet gimni** () — "Ukraina daa ölmedi" () tantanalı türküsidir. Muzıkasınıñ müellifi — Mıhaylo Verbıtskıy, sözleriniñ müellifi — Pavlo Çubınskıy.


: Ще не вмерла України і слава, і воля,
: Ще нам, браття молодії, усміхнеться доля.
: Згинуть наші воріженьки, як роса на сонці.
: Запануєм і ми, браття, у своїй сторонці.

: Душу й тіло ми положим за нашу свободу,
: І покажем, що ми, браття, козацького роду.

: Душу й тіло ми положим за нашу свободу,
: І покажем, що ми, браття, козацького роду.

## Qırımtatarca tercimesi
Tercime etken - Maye Abdulğaniyeva
: Ukrainanıñ şan-şüreti yaşay, iradesile.
: Taqdiriñ küler saña, yaşar cesür yigitleriñ de.
: Yoq olur yavuz duşman, küneş nuru qaranlıqnı silmeknen.
: Qardaşlar, saip olurmız biz tuvğan yaqta, qanun tizmeknen.

: Qalp ile vucudımıznı biz feda etermiz,
: Biz azat kozak nesli içün küreşke ketermiz.

: Qalp ile vucudımıznı biz feda etermiz,
: Biz azat kozak nesli içün küreşke ketermiz.

## Bağlantılar
Urdun

**Urdun**, resmiy adı **Urdun Haşemiy Malikligi** ( - *-{Al-Mamlaka al-Urdunniyya al-Hāshimiyya}-*) - ğarbiy Asiyada bir memleket.

## İhtar
Vanuatu

**Vanuatu**, resmiy adı **Vanuatu Cumhuriyeti** (bislama *Vaunatu*, *Ripablik blong Vanuatu*; ; frenkçe *Vanuatu*, *République de Vanuatu*) - Okeaniyada memleket.
Vatikan

**Vatikan**, resmiy adı **Vatikan Şeeri Devleti** (; ) - cenübiy Avropada İtalyan paytahtı Roma şeeriniñ içinde bulunğan kiçik bir devlet.
Yalta şeer şurası

**Yalta şeer şurası** (, ) – Qırım yalı boyunda bir regiondır.

## Meskün yerler

* **1 - [[Yalta]]**
* **2 - Alupka şeer şurası**
** Alupka
* **3 - Gaspra qasaba şurası**
** Gaspra
* **4 - Gurzuf qasaba şurası**
** Gurzuf
** Ay Danil (Danilovka)
** Gornaya Lavanda (Partizanskoye)
** Lineynoye
** Qızıltaş (Krasnokamenka) 
* **5 - Koreiz qasaba şurası**
** Koreiz
*** Mishor
* **6 - Livadiya qasaba şurası**
** Livadiya
** Eriklik (Gornoye)
** İsar (Kuybışevo)
** Kurpatı
** Ohotniçye
** Oreanda
** Tüzler (Vısokogornoye)
** Vinogradnoye
* **7 - Massandra qasaba şurası**
** Massandra
** Cemiyet (Voshod)
** Dolossı (Sovetskoye)
** Mağaraç (Otradnoye)
** Nikita
* **8 - Simeiz qasaba şurası**
** Simeiz
** Aşağı Kikineiz (Ponizovka)
** Kastropol (Beregovoye)
** Katsiveli
** Kikineiz (Opolznevoye)
** Limena (Goluboy Zaliv)
** Yañı Küçükköy (Parkovoye)
* **9 - Foros qasaba şurası**
** Foros
** Melas (Sanatornoye)
*** Muhalatka
*** Mşatka
** Oliva

## Qırım haritasında Yalta regionı
Yedi Quyu rayonı

**Yedi Quyu rayonı** (, ) - şarqiy Qırımda Kerç yarımadasında bir rayondır.

## Meskün yerler

* **Yedi Quyu qasaba şurası**
** Yedi Quyu (Lenino)
* **Ali Bay köy şurası**
** Ali Bay (Uvarovo)
* **Aqköz köy şurası**
** Aqköz (Gornostayevka)
* **Arma Eli köy şurası**
** Arma Eli (Batalnoye)
** Porpaç (Yaçmennoye)
** Cağa Secevüt (Yujnoye)
* **Ayıp Eli köy şurası**
** Ayıp Eli (Lugovoye)
** Minareli Şiban (Yerofeyevo)
* **Bagerovo qasaba şurası**
** Bagerovo
** İvanovka
* **Baqsı köy şurası**
** Baqsı (Glazovka)
** Osovinı
** Yurgakov Kut (Yurkino)
* **Canabat köy şurası**
** Canabat (Oktâbrskoye)
* **Çuqul köy şurası**
** Çuqul (Vinogradnoye)
** Arğın Töbeçik (Romanovo)
* **Çürübaş köy şurası**
** Çürübaş (Priozörnoye)
* **Davut Eli köy şurası**
** Davut Eli (Marfovka)
** Novosölovka
** Prudnikovo
* **Dere Salın köy şurası**
** Dere Salın (Çistopolye)
** Qıtay (Libknehtovka)
** Qoş Quyu (Tasunovo)
** Zatişnoye
* **Kenegez köy şurası**
** Kenegez (Krasnogorka)
** Qocalar (Korolövo)
* **Kirovo köy şurası**
** Kirovo (Voykovştadt)
** Baş Qırğız (Yarkoye)
** Cav Töbe (Vulkanovka)
* **Körpe köy şurası**
** Körpe (Kalinovka)
* **Maryevka köy şurası**
** Maryevka
** Cılqıcı Eli (Ptaşkino)
** Suin Eli (Borisovka)
** Şeyh Asan (Vâznikovo)
* **Novonikolayevka köy şurası**
** Novonikolayevka
* **Oysul köy şurası**
** Oysul (Ostanino)
** Meskeçi (Pesoçnoye)
** Taşlı Yar (Zelönıy Yar)
* **Palapan köy şurası**
** Palapan (Belinskoye)
** Acı Bay (Novootradnoye)
** Çegene (Zolotoye)
** Nijnezamorskoye
** Stantsionnoye
** Verhnezamorskoye
* **Petrovskoye köy şurası**
** Petrovskoye (Leninskoye)
** Fontan
* **Qara Quyu köy şurası**
** Qara Quyu (İlyiçovo)
* **Qazan Tip köy şurası**
** Qazan Tip (Mısovoye)
** Azovskoye
** Kiten (Semönovka)
** Qızılqut (Zavodskoye)
* **Qıdırlez köy şurası**
** Qıdırlez (Voykovo)
** Bulğanaq (Bondarenkovo)
** Mama (Kurortnoye)
** Yegorovo
* **Suv Ağar köy şurası**
** Suv Ağar (Semisotka)
** Aqmanay (Kamenskoye)
** Arabat (Solânoye)
** Can Toru (Lvovo)
** Qoy Asan (Frontovoye)
** Petrovo
* **Şçolkino şeer şurası**
** Şçolkino
* **Töbeçik köy şurası**
** Töbeçik (Çelâdinovo)
** Orta Eli (Ogonki)
* **Yanış Taqıl köy şurası**
** Yanış Taqıl (Zavetnoye)
** Çöñgelek (Kostırino)
** Nasır (Naberejnoye)
** Qız Avul (Yakovenkovo)

## Qırım haritasında Yedi Quyu rayonı
Vyetnam

**Vyetnam**, resmiy adı **Vyetnam Sotsialistik Cumhuriyeti** () - cenüp-şarqiy Asiyada İndo-Çin yarımadasında bir memleket.

## Atıflar
Yemen

**Yemen**, resmiy adı **Yemen Cumhuriyeti** ( – *-{al-Jumhūriyya al-Yamaniyya}-*) – ğarbiy Asiyada Arabistan yarımadasınıñ cenüp-ğarbiy qısmındaki bir memleket.

## İhtar
Yunanistan

**Yunanistan**, resmiy adı **Yunan Cumhuriyeti** () - cenüp-şarqiy Avropada Balqan yarımadasınıñ cenübiy qısmında bir memleket. Qadimiy Yunanistan Ğarp medeniyetiniñ beşigi dep sayıla.

## Atıflar
Zurna

**Zurna** - ekseriy alda zerdali ya da dut ağaçından yapılğan alettir. Onıñ ağızğa alınğan tarafı inceçik olsa da, uc tarafı konus şekilinde keñ ola. Uzunlığı 370 mm. Üst tarafında yedi teşik ola ve ast tarafında yuqarıdaki birinci teşikniñ qarşında bir teşik daa ola. Başqa halqlarnıñ zurnalarından ayırdı olaraq, qırım zurnasınıñ büyük rastrubı ola. Zurnanıñ ses sırası bir oktava çerçivesinde diatoniktir. Üfürüv usulını deñiştirseñ ise sesler bir buçuq oktavağace bara.
Zurna ekseriy alda çalğı taqımı erkânında qullanıla. Onıñ hususiyeti şu ki, davuşı üzlüksiz ve devamlı ola. Ağız ise bu vaqıtta ukrain volınkasınıñ kürkü kibi, kürk vazifesini icra ete. Zurnanıñ davuşı keskin ve şiddetli ola.
Zurna
Çile

**Çile** — Cenübiy Amerikada memleket.

## İklim

Fayl:Climograma Arica.png|Arika
Fayl:Climograma Santiago.png|Santyago
Fayl:Climograma Valdivia.png|Valdivia
Fayl:Climograma Isla de Pascua.png|Pasha adası
Fayl:Climograma Punta Arenas.png|Punta Arenas
Fayl:Climograma Antártica.png|Villa Las Estrellas


## Bağlantılar
* -{ThisisChile.cl - Official Chile website - English and Spanish version}-
Çin

**Çin**, **Kitay** yada **Qıtay**, resmiy adı **Çin Halq Cumhuriyeti** ( - *-{Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó}-*) – şarqiy Asiyada memleket. Çinniñ ealisi dünyada eñ büyüktir.

## İhtar
Tayvan

**Tayvan**, resmiy adı **Çin Cumhuriyeti** () - şarqiy Asiyada Tayvan adasındaki bir memleket.

 

## İhtar
Çubuqlı davul

**Çubuqlı davul** iylengen buzav terisinden yapıla. Teri büyük qasnaqnıñ eki tarafına tarttırıla. Onıñ oñ tarafına ise çoqmarnen urula, sol tarafına ise çubuqnen urulıp çalına. Oñ tarafınıñ davuşı sol tarafına köre alçaqça ola. Davulnıñ qasnağına bir metrden ziyade uzunlıqta qayış pekitile. Bu qayışnen icracı davulnı boynuna asa ve ayaq üstünde turıp çala.

Çeşit memleketlerde şu aletke böyle deyler:
***davul** ()
***tıpan**, **tupan** ()
***tapan** ()
***tapan**, **goç** ()
***tabl** ()
***daouli** ()
***lodra** ()
***doba** ()
***dāvūl** ()
***dowul** () 
***dobulbas** ()
Çufut Qale

**Çufut Qale** (tarihiy adları **Qırq Or**, **Qırq Yer**, **Cevher Kermen**) - Bağçasaray yanında qadimiy şeer viranesidir.

Qırq Yerniñ ilk sakinleri - alan-sarmatlar - mında VI asırda yaşağan ediler. Qaraylarnıñ yerleşkeninen qaleniñ yañı qubbeleri qurulğan ve qapıları yasalğan edi. Qaleniñ bulunğan yerini diqqatqa alğan I Hacı Geray han XV asırnıñ ortalarında qale yanında öz qonağını qurdurdı ve telükeli vaqıtlarda qalede buluna edi.

XV asır soñlarında Çufut Qale tolusınen qaraylarnıñ idaresine keçe. Qaleniñ soñki sakinleri onı 1852 senesi terk ettiler.

Qalege şarq qapılarından kirgende, oñ tarafta qaya içinde yağmur suvunı toplamaq içün bir havuz oyulğan. Bayırda yel degirmeni bulunmaqta edi. Yolnıñ başqa tarafında dağ ormanı içinde eski qaray mezarlığı bar. 

Qapını keçkeninen ziyaretçiler qaray şeerniñ başqa, yañı qısmına kireler. Şimal ve cenüpten şeerni uçurımlar qaplap ala. Şeerde bir esas yol (soqaq) olıp başqa soqaqlar ona çıqa edi. Esas soqaqnıñ cenüp tarafında belli qaray alimi, seyaatçı şarqşınas Avrağam Firkoviçniñ (1786-1874) evi tura. Şeer küçük ve ealisiniñ sayısı çoq olğanından evler bir-birine sıqıştırılıp qurula edi, evlerniñ çoqu eki qatlı edi. XVI asır soñunda Çufut Qalede 4-5 biñ adam yaşay edi ve 400-den ziyade ev bar edi. Qayanıñ şimal tarafında birden körülmegen bir qapıdan qoba ve qullelerge çıqıla. Mından qaraylar duşman ücümine qarşı ateş aça ediler.

Orta qapıdan şeerniñ eski qısmındaki meydan acıla. Meydannıñ sol tarafında taş quyu, oñ tarafında - 1346 senesi hristian mabediniñ qalımtılarında qurulğan caminiñ yıqıntıları bar. Bundan soñra Canike dürbesi körüle. Bu meydandan üç esas soqaq: Burunçaq (Şarq) soqağı, Orta ve Kenassa soqaqları uzana (soqaqlarnıñ adları şartlı olaraq qoyulğan). Kenassa soqağında qaraylarnıñ eki ibadethanesi - Büyük ve Kiçik Kenassalar - bar. Olar XIV ve XVIII asırlarda qurulğan edi. Kenassa soqağı Kiçik Qale qapısınen bite. Çufut Qale - Qoba şeerler sırasına kire. Yıqıntılar arasında Canike Hanımnıñ dürbesi yüksek tura. Dürbe içinde baştaşta arap yazısınen böyle sözler oyulğan "Bu dürbe Altın Ordu hanı Toqtamış hannıñ qızı Canike Hanımnıñ dürbesi. Vefatı 841 s. icriy, ramazan ayı". Canike Hanım aqqında bir çoq efsane, rivayetler bardır. Bir efsanege köre, o, qalede yaşap, bir asker tümenniñ başında bulunıp, cenk vaqtında duşman tarafından öldürilgen edi. Babası onıñ adına dürbe qoydurğan eken. Başqa rivayetke köre Canike Hanım, onı sevgilisinen körgen babasınıñ açuvdan saqlanaraq özüni uçurımdan atqan edi. Böylece uçurım başında dürbe peyda olğan eken. Qaleniñ bu tarafından Qırım tabiatınıñ acayip manzarası açıla.

## Galereya

Chufut Kale2.jpg|Çufut Qaleden körülgen manzara
Cave City.jpg|Çufut Qaleniñ qobaları
Chufut Kale 5.jpg|Çufut Qaleniñ qobaları
Özbekistan

**Özbekistan**, resmiy adı **Özbekistan Cumhuriyeti** () – merkeziy Asiyada bir memleket. Qazahistan, Qırğızistan, Türkmenistan, Tacikistan ve Afğanistan ile sıñırları bardır. 2024 senesi eali sayısı — 37 545 167 kişi. Paytahtı — Taşkent.

## Özbekistannıñ bayrağı ve İdariy bölünmesi
 
Mavı - türklüktir, beyaz - barış ve temizliktir, yeşil ve hilâl - İslâmdır, qızıl çizgiler - tökülgen qanlardır, yıldızlar Arap elifbesinde "Allah" yazısını ortağa çıqara.

## İdariy bölünmesi
Özbekistan 12 vilâyet (), 1 muhtar cumhuriyet () ve bir şeerden ibarettir.
Üzeir Abduramanov

**Üzeir Abduramanov** (1916 s. mart 25, Qaşıq Degrimen ya da Cağa Mamış köyü, Qırım — 1991 s., Navoiy şeeri, Özbekistan) - II Cian cenki iştirakçisi, Sovetler Birliginiñ Qaramanı, sapör askerleri starşinası.

Üzeir Abduramanov 1916 senesi Qırımda, Büyük Onlar rayonınıñ Cağa Mamış (başqa menbalarğa köre Qaşıq Degirmen) köyünde fuqare qorantada doğdı. O, balalıqtan çoq zorluq çekti ve ağır işlerde çalışmağa mecbur oldı. Üzeir Abduramanov duşmanğa qarşı çoqtan-çoq uruşlarda iştirak etti, ğalebe qazanuvğa degerli isse qoştı.

Sapör Üzeir Abduramanov qattı uruşlarda özüni batır, cesür komandir olaraq köstergeni içün, oña Şuralar Birliginiñ Qaramanı unvanı berildi ve “Altın Yıldız” taqdim.

## Menbalar
* warheroes.ru
* Газета «Ленин байрагъы» от 22 февраля 1962 года
* Газета «Ленин байрагъы» от 9 мая 1966 года
* Газета «Ленин байрагъы» от 1 октября 1974 года
* Газета «Ленин байрагъы» от 19 ноября 1977 года
İnd okeanı

**İnd okeanı** – şimalde Asiya, ğarpta Afrika ve Arabistan yarımadası, şarqta Malay yarımadası, Sunda adaları ve Tınç okean tarafından çerçivelengen, dünyanıñ üçünci büyük okeanıdır. Eñ teren yeri Avstraliyanıñ cenüp-ğarbındaki Pert şeerinden qararnen 1100 km uzaqta bulunğan 8047 metrlik çuqurdır.
İndistan

**İndistan**, resmiy adı **İndistan Cumhuriyeti** ( – *-{Bhārat}-*, *भारत गणराज्य* – *-{Bhārata Gaṇarājya}-*, ) – Asiyada bir memleket. Paytahtı Nyu Deli şeeridir.
İndoneziya

**İndoneziya**, resmiy adı **İndoneziya Cumhuriyeti** () - cenüp-şarqiy Asiyada Malay adalarında bulunğan bir memleket.

## Resimler

File:Museum Nasional Indonesia.jpg|National Museum of Indonesia in Central Jakarta
File:Jakarta Skyline Part 2.jpg|Wisma 46, Indonesia's tallest office building, located in the middle of Jakarta skyscraper.
File:Central Jakarta.JPG|Jalan Thamrin, the main avenue in Central Jakarta
File:Gambir Station Platform.jpg|A train at Gambir station in Central Jakarta
File:BungKarno-indonoob.JPG|The Bung Karno Stadium is capable of hosting 100,000 spectators
File:Indonesia 2002 CIA map.png|Map of Indonesia
File:Indonesia provinces english.png|Provinces of Indonesia
File:Jalan malioboro - Jogjakarta.JPG|Malioboro, the most famous street in Yogyakarta city
Image:transjogja.jpg|Trans Jogja Bus. A bus rapid transit system in Yogyakarta city
File:SOTO FOOD.jpg|A selection of Indonesian food, including *Soto Ayam* (chicken soup), *sate kerang* (shellfish kebabs), *telor pindang* (preserved eggs), *perkedel* (fritter), and *es teh manis* (sweet iced tea)
File:Indonesian Army infantryman participating in the GPOI.jpg|An Indonesian Army infantryman participating in the U.N.'s Global Peacekeeping Operation Initiative
Image:Panser side left.JPG|Pindad Panser "Anoa" shown during Indo Defense and Aerospace Expo 2008
|Indonesian Naval vessels
Image:AURI B-25.jpg|B-25 Mitchell bombers of the AURI in the 1950s
Image:Jmnei.jpg|A Javanese engineer closes one of the gun bay doors on a Dutch Buffalo, January 1942. 
|Mazda6 used by the Jakarta Metro Highway Patrol (*Ditlantas Polda Metro Jaya*) as a patrol car
|Mitsubishi Lancer used by Vital Object Protection of Indonesian National Police
File:ID_diesel_loco_CC_201-05_060327_4217_kta.jpg|GE U20C in Indonesia, #CC201-05
File:Diesel locomotive CC 203 22 at Gambir Station.jpg|GE U20C "Full-Width Cabin" in Indonesia, #CC203-22
File:ID_diesel_loco_CC_204-06_060403_2512_mri.jpg|GE U20C full computer control locomotive in Indonesia, #CC204-06
[...]
Üsein Şamil Toqtarğazı

**Üsein Şamil Toqtarğazı** (1881 - 1913) – belli qırımtatar yazıcı.

Üsein Şamil Toqtarğazı 1881 senesi Qırımda, Kökköz köyünde faqır bir köylüniñ ailesinde doğdı. Ana-babasınıñ fuqareligi sebebinden, o vaqıttaki bir çoq yoqsul balalar kibi, mektepke qatnap olamadı. Eline tüşken kitaplarnı oqup, tasil aldı. Biraz büyügenden soñ, Aqmescitteki “Учительская семинария” degen oquv yurtuna kirdi. Onı bitirgen soñ ömrüniñ soñunace köy yerlerindeki mekteplerde ocalıq yaptı.

Üsein Şamil Toqtarğazı özüniñ qısqa ömüri içinde pek çoq şiirler, “Mollalar proyekti”, “Aqılsız noğay”, “Raimsiz balalar”... pyesalarını ve “Seadet adası” povestini yazdı. Onıñ eserlerinde faqır-fuqarelerniñ menfaatları qorçalana, emekçi halq çar ükümetiniñ ve onıñ zabitleriniñ zulumına ve horluğına qarşı küreşke çağırıla, baylar, mırzalar ve ruhaniyler külküge alınalar. Demokratik oca ve şair olğan Üsein Şamil Toqtarğazını istismarcı sınıflar özleriniñ duşmanı saya ediler. Mına bu baylar ve ruhaniyler, 1913 senesi,yazıcı daa 32 yaşında olğanda, onı Kefe rayonındaki Qarcibiye köyünde canavarca öldürdiler.
İran

**İran**, resmiy adı **İran İslâm Cumhuriyeti** ( – *-{Cumhuri-ye İslâmi-ye İran*}-) – ğarbiy Asiyada bir memleket. Payitahti Tehran

## Gimn
İrannıñ gimni: 

## İhtar
İslandiya

**İslandiya**, resmiy adı **İslandiya Cumhuriyeti** () - Atlantik okeannıñ şimaliy qısmında İslandiya adasında bulunğan bir memleket.
İslâm Terek rayonı

**İslâm Terek rayonı** (arap yazısı: اسلام ته‌ره‌ك رایونی)(, ) - şarqiy  Qırımda bir rayondır.

## Meskün yerler

* **İslâm Terek qasaba şurası** 
** İslâm Terek (Kirovskoye)
* **Baraq köy şurası**
** Baraq (Sinitsıno)
** Appaq Canköy (Vasilkovoye)
** Yerçi (Krasnovka)
* **Bayraç köy şurası**
** Bayraç (Seyit Eli, Juravki)
** Küleç Meçit (Novopokrovka)
** Tutovka (Ğarbiy Tatar Asan Bay)
** Vidnoye
** Yunan Asan Bay (Makovskoye)
* **Camçı köy şurası**
** Camçı (Tokarevo)
** Bay Qoca (Şubino)
* **Caylav Saray köy şurası**
** Caylav Saray (Zolotoye Pole)
** Yañı Qarabay (Vozrojdeniye)
* **Cuma Eli köy şurası**
** Cuma Eli (Privetnoye)
** Şeyh Mamay (Ayvazovskoye)
* **Eski Qırım şeer şurası**
** Eski Qırım 
* **Çelebi Eli köy şurası**
** Çelebi Eli (Lgovskoye)
** Bulğanaq (Dobrolübovka)
** İşün (Prudı)
** Tuvuş Aqçora (Dolinnoye)
* **Nayman köy şurası**
** Nayman (Abrikosovka)
** Bulğar Kruglik (Matrosovka)
** Esen Eli (Babenkovo)
** Kriniçki 
* **Oy Quyu köy şurası**
** Oy Quyu (Vladislavovka) 
** Uzlovoye 
* **Qaragöz köy şurası**
** Qaragöz (Pervomayskoye)
** Aqmelez (Klüçevoye)
** Jemçujina Krıma 
** Qapıstalıq (Sadovoye)
** Qaşqa Çoqraq (Otvajnoye)
** Tamğacı (İzümovka)
** Tatar Asan Bay (Şarqiy) (İzobilnoye)
* **Qızıl Terçek köy şurası**
** Qızıl Terçek (Yarkoye Pole)
** Köbek (Trudolübovka)
** Küçük Keleçi (Orehovka)
** Novofödorovka 
** Sofiyevka 
** Yañı Basalaq (Krasnoselskoye)
* **Şeyh Eli köy şurası**
** Şeyh Eli (Partizanı)
** Spasovka

## Qırım haritasında İslâm Terek rayonı
İspaniya

**İspaniya**, resmiy adı **İspaniya Qırallığı** () – ğarbiy Avropada İberik yarımadasında bir devlet.
İsrail

**İsrail**, resmiy adı **İsrail Devleti** (ibranice ישראל - *-{Yisrā'el}-*, מדינת ישראל - *-{Medīnat Yisrā'el}-*; arapça إسرائيل - *-{Isrā'īl}-*, دولة إسرائيل - *-{Dawlat Isrā'īl}-*) – Asiyada bir memleket. Aq ve Qızıl deñizlerge çıqışı bardır.

## İhtar
İsveçiya

**İsveçiya**, resmiy adı **İsveçiya Qırallığı** () – şimaliy Avropada Skandinaviya yarımadasında bir memleket.
İsviçre

**İsviçre** (; ; ; romanşça *-{Svizra}-*), resmiy adı **İsviçre Konfederatsiyası** (almanca ; ; ; romanşça *-{Confederaziun svizra}-*) – ğarbiy Avropada Alp dağlarında bulunğan bir memleket.
İtaliya

**İtaliya**, resmiy adı **İtalyan Cumhuriyeti** () – cenübiy Avropada, Appenin yarımadasında bir devlet. İtaliyanıñ paytahtı ve eñ balaban şeeri Romadır.

## İhtar
İzmir

**İzmir** - Türkiye Cumhuriyetiniñ bir vilâyeti. Vilâyetniñ merkezi İzmir şeeri memeleketniñ 3-nci büyük şeeridir, ealisi 2007 sayımına köre 3&nbsp;739&nbsp;353 kişidir. İzmir Körfezi etrafında qurulğan olıp, qararnen 8500 yıllıq bir şeerdir. Aynı zamanda bir liman şeeridir.

* İzmir Kent Rehberi
Şeer şurası (memuriy birlem)

**Şeer şurası** - Ukraina, Rusiye ve daa bir qaç sabıq ŞSCB memleketlerinde ekinci seviyedeki bir memuriy birlem. Şeer surasınıñ terkibinde merkez dail daa bir çoq meskün yerler ola bile (misal içün Sudaq şeer şurasında 2 qasaba ve 13 köy bar).
Şevqiy Bektöre

**Şevqiy Bektöre** (1888 - 1961) - belli qırımtatar şairidir.

Şevqiy Bektöre 1888 senesi Romaniya Kavaklar  köyünde oca qorantasında doğdı. Beş yaşında ekende qorantası Türkiyege, Ankara civarındaki Qaraqaya köyüne köçti. 

İlk tasilini köyde ve rüşdiye tasilini Haymana qasabasında aldı. Soñra oquvını devam ettirmek içün İstanbulğa kete. 

1912 senesi oquğanı ilâhiyet fakultetinden özbaşına Balqan cenkine yollandı. 

Qırımğa ilk defa 1909 sensi keldi. Qırımtatar folklorı ve etnografiyasınen oğraştı. 1914 sensi I Cian cenki başlağanda Şevqiy Bektöre Qırımda ocalıq ete edi. Cenk başlamasınen İrandan keçip Osmanlı Devletiniñ Van vilâyetindeki osmanlı ordusına qoşuldı. 

1918 senesi evlenip apayı Amide hanım ile Qırımğa qaytıp Aluşta rayonı Quru Özen (Solneçnogorskoye) köyünde mektep aça ve anda ders bere. 

1921-1922 açlıq seneleri Totayköydeki (Fersmanovo) ocalar tehnikumında çalışa. Soñra Dağıstanğa ketip Temir Han Şura şeeriniñ tehnikumında ocalıq yapa. 

1924 senesi Baquda toplanğan türkşınaslar qurultayına Dağıstan delegatı sıfatınen iştirak ete. 

1926 senesinden Aşhabad tehnikumınıñ aquv işleri müdiri vazifesinde buluna. Şu aralarda qısqa bir müddet Qaraçay-Çerkesiyanıñ Batalpaşinsk şeerinde de çalıştı. 

1932 senesi mart 25 künü İçki İşler Halq Qomısarlığınıñ (НКВД) Baş Siyasiy İdaresi (ГПУ) hadimleri tarafından yaqalanıp "milletçi" sıfatından on yıl apiske maküm oluna. 

Türmeden azat etilgen soñ, 1948 sensinece Özbekistanda Yangiyolda otura. Türk grajdanı pasportını qaytarmaq içün Moskvağa mektüpler yaza. 1948 senesi dekabr 17 künü Devlet Telükezizlik Nazirligi (МГБ) hadimleri tarafından yaqalanıp bir qaç aydan "telükeli şahıs" qabaatınen Sibirge Bolşaya Murta köyüne yollandı. 

1956 senesi Türkiye elçiligi ve öz qorantasınıñ areketleri neticesinde lagerden qurtulıp İstanbulğa qayttı. 

Şevqiy Bektöre ilk şiirlerini gençlik çağında yaza başladı. 1917 senesi "Türk Yurtu" mecmuasında "Silem" adlı şiiri neşir etile. 

Qırımğa kelgen soñ 1918-19-ğace Quru Özende "Şarşur" adlı elyazma mecmuasını azırlap köy halqına dağıttı. 1920 senesi Aqmescitte "Ergeneqon" adlı şiirler mecmuasını neşir etti. 1923 senesi Totayköyde onıñ "Tatarca Sarf ve Nahiv", 1925 senesi Aqmescitte "Tatar Elifbesi" ve 1927-de Aşhabadda "Türkmen Tiliniñ Sarfı" kibi kitapları neşir etildi. 

Vefatından soñ, 1965 senesi Türkiyede "Edil Qızıl Aqarken" adınen Bektöreniñ hatırlavlar kitabı basıldı. 

Çoqusı şiirleri acayip til ve bediylikle ayrılıp turalar. 

## Atıflar
Şimaliy Amerika

**Şimaliy Amerika** – şimaliy yarım kürrede bulunğan bir qıtadır. Şimalinde Arktik okean, şarqında Atlantik okean, cenübinde Karib deñizi, ve ğarbında Tınç Okean bar.
Koreya Demokratik Halq Cumhuriyeti

**Şimaliy Koreya**, resmiy adı **Koreya Demokratik Halq Cumhuriyeti** ( - *-{Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk}-*) - Asiyada Koreya yarımadasınıñ şimaliy qısmındaki bir memleket.

## Atıflar
Şarqiy Timor

**Şarqiy Timor**, resmiy adı **Şarqiy Timor Demokratik Cumhuriyeti** (tetunca *-{Republika Demokratika Timor-Leste}-*, ) - cenüp-şarqiy Asiyada Timor adasınıñ şarqiy parçasındaki bir memleket.

## Atıflar
Şimaliy Qıbrız Türk Cumhuriyeti

**Şimaliy Qıbrız Türk Cumhuriyeti**, **-{crh-latn:ŞQTC; crh-cyrl:ШКъТДж}-** () - ğarbiy Asiyada, Qıbrız adasınıñ şimaliy parçasındaki bir memleket. Tek Türkiye tarafından tanılğan. Başqa memleketler o, Qıbrız Cumhuriyetiniñ bir parçası dep saya. Aq deñizge çıqışı bardır.

Cumhuriyetiniñ presidenti qırımtatardır — Tufan Erhürman.

## Linkler

* -{Zypern Times}- 
* -{KKTC presidency}-
Şuralar Sotsialistik Cumhuriyetleri Birligi

**Şuralar Sotsialistik Cumhuriyetleri Birligi**, **Şuralar Birligi**, **ŞSCB**, şuralar zamanda qırımtatar adı **Sovetler Sotsialistik Respublikalar Birligi**, **SSRB** () – 1922 - 1991 senelerinde yaşağan kommunistik totalitar bir devlet.

## Notlar
Hşonhuv

**Hşonhuv** () - cenüp-şarqiy Lehistanda Kuruvka özeni yalısında Kuruv köyü yanında bir köydir. Ealisi - 737 adam (2008 s.). 

Tarihiy vesiqalar 1430 s. ilk sefer añılğan edi. Köyde 160 ev, küçük bir kilse, başlanğıç mektep, poçta ve eki tükân bar.
Ankara

**Ankara** () - Türkiye Cumhuriyetiniñ paytahtı ve eñ balaban şeerlerinden birevidir.

## Daa baqıñız
* İstanbul
* local News 
* local Guides 

## Resimler


Ankara Collage 2026.png
Ankara asv2021-10 img75 Yenimahalle metro.jpg



## İhtar
Aqyar şeer şurası

**Aqyar şeer şurası** (, ) – cenüp-ğarbiy Qırımda bir regiondır.

## Meskün yerler

* **[[Aqyar|Aqyar]] şeeri**
** **[[Balıqlava rayonı]]**
*** **[[Balıqlava|Balıqlava]]** (1957 s. berli şeer statusı yoq)
*** **Baydar köy şurası**
**** Baydar (Orlinoye)
**** Bağa (Novobobrovskoye)
**** Büyük Muskomiya (Şirokoye)
**** Hayto (Tılovoye)
**** Kalendo (Podgornoye)
**** Kizilovoye
**** Küçük Muskomiya (Rezervnoye)
**** Ozörnoye
**** Sahtik (Pavlovka)
**** Savatka (Rossoşanka)
**** Skele (Rodnikovskoye)
**** Urkusta (Peredovoye)
**** Uzunca (Kolhoznoye)
**** Varnautka (Gonçarnoye)
*** **İnkerman şeer şurası**
**** İnkerman
*** **Şüli köy şurası**
**** Şüli (Ternovka)
**** Uppa (Rodnoye)
** **[[Gagarin rayonı]]** (şeerniñ ğarbiy parçası)
** **[[Lenin rayonı (Aqyar)|Lenin rayonı]]** (şeerniñ merkeziy parçası)
** **[[Nahimov rayonı]]** (şeerniñ şarqiy parçası, Şimal Tarafı ve Belbek özeninden şimalge taba bulunğan köyler)
*** **Aqleyiz köy şurası**
**** Aqleyiz (Andreyevka)
**** Solneçnıy
*** **Duvanköy köy şurası**
**** Duvanköy (Verhnesadovoye)
**** Acıköy (Pirogovka)
**** Belbek (Fruktovoye)
**** Otarköy (Frontovoye)
**** Povorotnoye
**** Qamışlı (Dalneye)
*** **Qaçı qasaba şurası**
**** Qaçı
**** Eski Eli (Vişnövoye)
**** Mamaşay (Orlovka)
**** Osipenko
**** Polüşko

## Qırım haritasında Aqyar regionı
Mustafa Cemilev

**Mustafa Abdülcemil oğlu Cemilev** (1943 d.) — Qırımtatar Milliy Areketiniñ belli erbabı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, evelde sovet aq qoruyıcı ve dissident. 

Mustafa Cemilev 1943 senesi noyabr 13-ünde Qırım çölündeki Bozköy köyünde doğdı, lâkin qorantası Sudaq regionınıñ Ay Serez köyü tamırlı. 1944 senesi mayıs 18-inde cümle qırımtatar halqınen beraber Qırımdan Özbek ŞSCne sürgün etildi. Taşkentteki aviatsiya zavodında tornacı olıp çalıştı.

## Aqqoruyıcılıq
1961 senesi Mustafa Cemilev qırımtatar dostlarınen birlikte Qırımtatar Gençleri Birligini meydanğa ketirdiler.
1969 senesi o “Şuralar Birliginde insan aqlarını qoruyıcı teşebbüskâr gruppa” temelcilerinden biri oldı. Antisovet faaliyeti içün sürgünlik ve apishanede episi olıp 15-ke yaqın yıl keçirdi.

## İçtimaiy ve siyasiy faaliyet
1989 senesi Mustafa Cemilev ailesinen beraber Qırımğa Bağçasaray şeerine köçip keldi. Bundan biraz evelce ğıyabiy sürette *Qırımtatar Milliy Areketi Teşkilâtı (QMAT)* Merkeziy Şurasınıñ Reisi olıp tayin olundı. 1991 senesi iyün ayında uzun bir müddetten soñ ilk defa *Qırımtatar Halqınıñ Qurultayı* toplandı. O zamanda da bu teşkilâtnıñ prezidiumı — *[[Qırımtatar Milliy Meclisi]]* saylandı. Meclisniñ reisi olaraq Mustafa Cemilev saylandı. O bugünge qadar bu vazifededir. 

1990 seneleriniñ ortasında Mustafa Cemilev Ukraina Halq Areketi (Народний Рух України) degen fırqanen yaqınlaştı. 1998 senesindeki parlament saylavlarında o Ukraina Yuqarı radasınıñ halq deputatı olıp saylandı (UHA fırqa cedvelinde 9 nomerası). 2002 senesindeki Parlament saylavlarında Mustafa Cemilev “Bizim Ukraina” blokunıñ saylav cedveliniñ 28 nomerası ile parlamentke kirdi. 2006 senesindeki parlament saylavlarında o kene “Bizim Ukraina” blokundan Ukraina Yuqarı Radası'nıñ deputatı oldı (bu sefer saylav cedvelindeki 45 nomerası).

## Menbalar


## Mukâfatlar
* "Nansen Mukâfatı" degen Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ (BMT) Qaçaqlar işleri Yuqarı Komissarı idaresiniñ er yılki aq qoruyıcılıq mukâfatınıñ laureatı.
Qurultay

**Qurultay** – türkiy halqlarnıñ, bu cümleden qırımtatar halqınıñ eñ aliy forumı. 

## Ayrıca baqıñız
* I Qurultay
* Zemaneviy Qurultay
* Qırım Halq Cumhuriyeti
Qıbrız Cumhuriyeti

**Qıbrız Cumhuriyeti** (; ) - Aq deñizniñ şarqiy qısmında Qıbrız adasında bulunğan bir devlet. Aslında tek adanıñ cenübiy parçasını kontrol ete ve tek Qıbrıznıñ rum cemiyetini temsil ete. Türkiye tarafından tanılmağan.
İstanbul

**İstanbul** () - Türkiye Cumhuriyetiniñ eñ balaban şeeridir, Osmanlı Devleti ve Bizans İmperiyasınıñ sabıq paytahtı. 1453 senesi Fetih Mehmed Sultan zapt etti. Tarihiy adları - Konstantiniye, Konstantinopolis, Yañı Roma, Bizantion.

## İstanbuldaki Qırımtatar teşkilâtları
* Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği - İstanbul Şubesi (İstanbul Kırım Derneği)
* Emel Kırım Vakfı

## Eali

## İhtar
İçki rayonı

**İçki rayonı** (, ) - şarqiy Qırımda bir rayondır.

## Meskün yerler
* **İçki qasaba şurası**
** İçki (Sovetskiy)
* **Ableş köy şurası**
** Ableş (Prudı)
** Privolnoye
* **Çerkez Tobay köy şurası**
** Çerkez Tobay (Çapayevka)
** Antay (Novosölovka)
** Beys Lehem (Hlebnoye)
** Kolomenskoye
** Nikolayevka
** Novıy Mir
* **Eseniñki köy şurası**
** Eseniñki (Puşkino)
** Qoñrat (Makovka)
* **Ferngeym köy şurası**
** Ferngeym (Urojaynoye)
** Tuzlı Şeyh Eli (Prisivaşnoye)
* **Çatmış köy şurası**
** Çatmış (Heyrus, Dmitrovka)
** Qırq (Rovenka)
* **Qaynaş köy şurası**
** Qaynaş (Krasnoflotskoye)
** Qır İçki (Varvarovka)
** Mamat Şaqul (Markovo)
** Şeyh Manay (Lebedinka)
* **Qıyanlı köy şurası**
** Qıyanlı (İlyiçovo)
** Aqköbek (Şahtino)
** Eski Qarabay (Dâtlovka)
** Qarabay (Reçnoye)
** Şoltaq (Nadejda)
** Üç Quyu (Vostoçnoye)
** Georgiyevka
* **Qul Çora köy şurası**
** Qul Çora (Nekrasovka)
** Bor Asan (Barsovo)
** Ceppar Yurt (Oktâbrskoye)
* **Savurçı köy şurası**
** Savurçı (Zavetnoye)
** Aranda (Pçelniki)
* **Yañı Tsürihtal köy şurası**
** Yañı Tsürihtal (Ver Börüs, Krasnogvardeyskoye)
** Mañ Kermen (Lohovka)
** Sarğıl (Luçevoye)
* **Yañı Kerleut köy şurası**
** Yañı Kerleut (Çernozömnoye)
** Azizköy (Demyanovka)
** Eski Kerleut (Almaznoye)
** Qapçuq (Korneyevka)
** Razdolnoye

## Qırım haritasında İçki rayonı
Şri Lanka

**Şri Lanka**, resmiy adı **Şri Lanka Demokratik Sotsialistik Cumhuriyeti** (,  - *-{Illankai Chananaayaka Chosalisa Kudiyarasu}-*) - cenübiy Asiyada Şri Lanka (Tseylon) adasındaki bir memleket.

## Atıflar
2008

XX asır | **[[XXI asır]]** | XXII asır  
2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013


**2008** bir yıl.

## Vaqialar

## Doğumlar

## Ölümler
* Şakir Selim
Kuritiba

**Kuritiba** () - cenübiy Brazilde eñ balaban şeer. Ealisiniñ sayısı 3 595 662 kişi (2007 senesi).

## Bağlantılar

* Resmiy sayt 
* http://www.curitiba-brazil.com
Vikipediya

**Vikipediya** yada **Vikipedi** () - azat internet entsiklopediyası. 

Vikipediyadaki maqaleler beraberlikte yazıla. 2001 senesi yanvarda Cimmi Ueyls ve Larri Senger tarafından yaratıldı. Bugün vikipediyada 285 tilde 22 millionden ziyade maqale bar. Eñ büyük til bölükleri — inglizce, almanca, frenkçe, felemenkçe.

Qırımtatar vikipediaysı 2008 s. yanvarnıñ 12-ında yaratıldı. Şimdi onıñ  maqalesi bar.

## Daa baqıñız
* Qırımtatarca Vikipediya
Arktik okean

**Arktik okean** – Asiya, Avropa ve Şimaliy Amerikanıñ şimallerinde yer alğan, Şimaliy qutupnı qapatqan, buzlarnen qaplı bir okeandır. Meydanlığı 14 090 000 km². Diger okeanlarğa köre say olıp, eñ teren noqtası 5449 m, ortalama terenlik 1 038 m. Rusiye, AQŞ, Kanada, Grenlandiya, Norvegiya ile yalıları bardır.
Yunan tili

**Yunan tili** (yunanca *ελληνική γλώσσα*) - bir tildir, Yunanistan ve Qıbrız Cumhuriyetiniñ resmiy tili.
Berlin

**Berlin** () - Almaniyanıñ paytahtı.

## Resimler

Berlin-vom Funkturm-04-Congress-Centrum-Stadt-2006-gje.jpg
Berlin Aussichten vom Dom asv2023-02 img04.jpg
Berlin-Gedaechtniskirche-08-2016-gje.jpg
Berlin-Kurfuerstendamm-224-Kranzlereck-2016-gje.jpg
Berlin-Kurfuerstendamm-128-Nr 29-Filippa K-2016-gje.jpg
Berlin-Potsdamer Platz-22-Bahntower nachts-2006-gje.jpg
Berlin-Potsdamer Platz-38-Mauerelement-2006-gje.jpg
Berlin-Reichstag-18-2016-gje.jpg
Berlin-Hauptbahnhof-10-2006-gje.jpg
Berlin-Hauptbahnhof-74-2016-gje.jpg


## Eali

## İhtar
İngliz tili

**İngliz tili** (öz adı -{*English*}-) – bir german tilidir. Büyük Britaniya, Kanada, Amerika Qoşma Ştatları ve daa 53 memleketniñ resmiy tili.
Lisbon

**Lisbon** () - Portugaliyanıñ paytahtı.


Lissabon-Santa Engracia-04-Panteao Nacional-2011-gje.jpg
Lissabon-Sao Vicente de Fora-60-Dachterrasse-Panteao Nacional-2011-gje.jpg
Lissabon-Sao Vicente de Fora-38-2011-gje.jpg
Lissabon-Ascensor da Bica-12-2011-gje.jpg
Lissabon-Travessa do Cabral-04-Waesche-2011-gje.jpg
Lissabon-212-Trindade-Schmuckfassade-2011-gje.jpg
Lissabon-Alfama-16-Balkon-2011-gje.jpg
Lissabon-Cafe A Brasileira-04-2011-gje.jpg
Varşava

**Varşava** (, , ) – Lehistannıñ paytahtı, Mazoviya voyevodalığınıñ merkezi.

## Eali sayısınıñ dinamikası

ImageSize = width:680 height:350
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
  id:cobar3 value:rgb(1,0.4,0.4)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:1750
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:50 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:19 align:left
  bar:1700 from:0 till:30
  bar:1800 from:0 till:63
  bar:1830 from:0 till:140
  bar:1850 from:0 till:164
  bar:1882 from:0 till:383
  bar:1900 from:0 till:686
  bar:1925 from:0 till:1003
  bar:1939 from:0 till:1289
  bar:1946 color:cobar3 from:0 till:479
  bar:1955 from:0 till:1001
  bar:1965 from:0 till:1253
  bar:1975 from:0 till:1436
  bar:1985 from:0 till:1659
  bar:1995 from:0 till:1653
  bar:2000 from:0 till:1676
  bar:2005 from:0 till:1697
  bar:2009 color:cobar2 from:0 till:1711
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1700 at: 30 text: 30,0 shift:(-8,5)
  bar:1800 at: 63 text: 63,4 shift:(-8,5)
  bar:1830 at: 140 text: 139,7 shift:(-11,5)
  bar:1850 at: 164 text: 163,6 shift:(-11,5)
  bar:1882 at: 383 text: 383,0 shift:(-11,5)
  bar:1900 at: 686 text: 686,0 shift:(-11,5)
  bar:1925 at: 1003 text: 1003,0 shift:(-14,5)
  bar:1939 at: 1289 text: 1289,0 shift:(-14,5)
  bar:1946 at: 479 text: 478,8 shift:(-11,5)
  bar:1955 at: 1001 text: 1000,6 shift:(-14,5)
  bar:1965 at: 1253 text: 1252,6 shift:(-14,5)
  bar:1975 at: 1436 text: 1436,4 shift:(-14,5)
  bar:1985 at: 1659 text: 1659,4 shift:(-14,5)
  bar:1995 at: 1653 text: 1653,1 shift:(-14,5)
  bar:2000 at: 1676 text: 1675,9 shift:(-14,5)
  bar:2005 at: 1697 text: 1697,5 shift:(-14,5)
  bar:2009 at: 1712 text: 1714,5 shift:(-14,5)


## Resim Sergisi

Fayl:Castle Square, Warsaw.jpg
Fayl:Warsaw Old Town Market Square 10.JPG
Fayl:Barbakan w Warszawie - 01.jpg
Fayl:Zamek Królewski w Warszawie 2021a.jpg
Fayl:PalaceOnTheWater2011.JPG
Fayl:Wilan1 DSC0894.JPG
Fayl:Warszawa Pałac Prezydencki 2011.jpg
Fayl:Zamek Ostrogskich.jpg
Fayl:Warszawa, ul. Krakowskie Przedmieście 26, 28 20170517 001.jpg
Fayl:5 Warszawa 083.jpg
Fayl:Gmach Glówny od frontu.JPG
Fayl:Kosciol Wizytek marzec 2010.jpg
Fayl:Pałac Kultury i Nauki 2011.jpg
Fayl:Warsaw 07-13 img11 Library.jpg
Fayl:Teatr Wielki w Warszawie p7 2.jpg
Fayl:Warszawa 9705.jpg
File:Museum of the History of Polish Jews in Warsaw building 0010.jpg
Fayl:Stadion Narodowy w Warszawie 20120422.jpg
Fayl:Warsaw by Canaletto.JPG|1770
Fayl:Destroyed Warsaw, capital of Poland, January 1945.jpg|Yanvar 1945
Murabba

**Murabba** - aynı vezinde dört mısralı bentlernen ibaret olğan nazm şeklidir. İlk bentniñ dört mısrası bir-birinen qafiyeli, soñraki bentlerniñ soñ sırası ilk benti ile qafiyeli olur (aaaa – bbba...). soñ mısları er bentniñ soñunda aynı şekilde tekrar etilse, mütekerrir murabba sayılır; tek qafiye baqımından ilk bent ile beñzep kelse, müzdevic murabba adını alır. Murabbalar daa çoq dört ile sekiz bent arasında farqlı uzunlıqlarda yazılırlar. Bunıñ yanında sekiz bentten de yazılğan murabbalar bardır. Murabbalar farqlı mevzularda yazılır. Faqat diniy ve didaktik mevzular ile maqtav, manzum mektüp, mersiye ve başqa türlerde murabba nazm şekli daa çoq qullanılğandır.

Aşıq Ümerden bir misal:
Muammes

**Muammes** - aynı vezinde beşer mısralı bentlerden meydana gelen nazm şeklidir. İlk bentin beş mısrası bir-biriyle kafiyeli , sonraki bentlerinin son bir ve ya eki mısrası ilk bent ile kafiyeli olur (aaaaa – bbbba… ya da aaaaa – bbbaa...). Soñ bir ya da eki sıra er bentniñ soñunda aynı şeklinde tekrar etilse mütekerrir muammes; tek qafiye ciyetinden ilk bent ile beñzep kelse, müzdeviç muammes adını alır.

Muammesler er bir mevzuda yazılır. Tek felsefiy tüşünceler ve tasavvuf mevzular ile maqtav ve sevgini ifade etken muammesler çoqtır.
 
Türk edebiyatında muammes nazm şeklinen eñ çoq eser yaratqan şairler arasında Mühibbi, Aşqı, Hoca Neşet ve Enderunlı Vasıfnı köre bilemiz.

Aşıq Ümerden bir misal:
Pekin

**Pekin** (çince *北京*) - Çinniñ paytahtı. XIII - XVII asırlarda türk ve moğol tillerinde **Hanbalıq** adınen bilingen edi.

## Eali

## İhtar
Terkib-i bent

**Terkib-i bent** - “hane” adı berilgen ve ğazel şeklinde qafiyelengen 5–10 beyitlik şiir parçalarıdır. “Vasta” adı berilgen ve er vaqıt deñişken bir beyit ile bir-birine bağlanıp meydanğa kelgen nazm şeklidir. Vasta beyiti er haneniñ soñunda deñişmeden tekrarlansa tercidi-bent meydanğa kele. Bir bentniñ asıl qafiye sheması böyledir (aa, aa, aa …; bb, bb, bb...).

Türk edebiyatında terkib-i bent ile meşur olğan şairlerden birisi bu Ruhidir. Onıñ ğazel kibi qafiyeli sekizer beyitlik on edi bentten ibaret siyasiy mevzulı ve devriniñ begenilmegen taraflarını ifade etken terkib-i benti çoq meşurdır. Bunıñ yanında Ziya Paşanıñ naziresi de eñ az Ruhi qadar bellidir.

Aşıq Ümerden bir misal:
Viyana

**Viyana** () - Avstriyanıñ paytahtı.

## Eali

## Rayonlar

## Viyana vilâyet parlamentindeki fırqalar

{| border="0" cellpadding="5" cellspacing="0"
|-
| valign=top |

## Til
Şeerde bütün Avstriyada kibi resmiy devlet tili Alman tilidir.

## Din
* Katoliklik 49,2%
* Dinsizler 25,6%
* İslâm 7,8%
* Ortodokslıq 6,0%
* Protestantlıq 4,7%
* Yeudilik 0,5%

## Tasil

### Universitet
* Academy of Fine Arts Vienna
* Medical University of Vienna
* PEF Private University of Management Vienna
* University of Applied Arts Vienna
* University of Natural Resources and Applied Life Sciences, Vienna
* University of Music and Performing Arts, Vienna
* University of Vienna
* University of Veterinary Medicine Vienna
* Vienna University of Economics and Business Administration
* Vienna University of Technology
* Webster University Vienna

### Halqara mektepler
* Viyana Amerika Halqara Mektebi
* Dunay Halqara Mektebi
* Viyana Hristian Mektebi
* Viyana Halqara Mektebi
* Lycée Francais de Vienne
* Viyana Halqara Üniversitesi

## Qardaş şeerler

## Resimler

Schloss Schoenbrunn August 2006 406.jpg|Şönbrunn sarayı
Belvedere Vienna June 2006 010.jpg|Belveder sarayı
Albertina01.jpg|Albertina
Naturhistorisches Museum Vienna June 2006 241.jpg|Tabiat tarihı müzeyi
Austria_Parlament_Athena.jpg|The statue of Athena in front of the Austrian Parliament
Secession Vienna June 2006 006.jpg|The Secession building
Giant Ferris Wheel Vienna from W on 2010-09-20.jpg|The Riesenrad in the Wiener Prater
T-mobil center wien.jpg|Zemaneviy Viyana
Yunus-Emre-Brunnen Wien-01.jpg|Yunus Emre Çeşmesi Viyananıñ *Türkenşantspark* parkında buluna. 1991 Türkiyeniñ Avstriyağa ediyesidir.


## Bağlantılar
* Viyana
Müseddes

**Müseddes** (arapçadan *altılıq*) - aynı vezinde altışar mısralıq bentlerden meydanğa kelgen nazm şeklidir. İlk bentniñ altı mısrası bir-birinen qafiyeli, soñraki bentlerniñ soñ bir ya da eki mısraları ilk bent ile qafiyeli olur (aaaaaa – bbbbba… ya da aaaaaa – bbbbaa…). Soñ bir ve ya eki mısra er bir bentniñ soñunda aynı şekilde tekrar etilse mütekerrir müseddes; tek qafiye ciyetinden ilk bent ile beñzeşse, müzdeviç müseddes adını alır.
 
Müzdeviç müseddeslerniñ edebiyatımızdaki örnekleri pek azdır. Müseddes daa çoq beş ile sekiz bent arasında deñişken uzunlıqlarda yazılır. Bunıñ yanında sekiz bentten yazılğan müseddesler de bardır. 

Müseddes farqlı mevzular boyunca yazılır. Faqat felsefe ve tasavvuf mevzulı müseddesler daa çoqtır. Müseddes, murabba ve muhamesten soñra edebiyatımızdaki eñ çoq qullanılğan musammat şeklidir. Mürettep divanlarda eñ çoq müseddes türü bulunır. 

Türk edebiyatında eñ çoq müseddes yazğan şair Şeref Hanımdır. Soñra sırasınen Şeyh Ğalip, Ruhi, Cevri, Naili kibi şairler sayıla. 

Aşıq Ümerden bir misal:
Brüksel

**Brüksel** (, ) - Belçikanıñ paytahtı. Avropa Birligi ve -{NATO}- kibi bir qaç halqara teşkilâtlarnıñ merkezleri Brükseldedir.

## Eali

## İhtar
Sofiya

**Sofiya** (bulğarca *София*) – Bulğaristannıñ paytahtı.

 
StGeorgeRotundaSofia.JPG| 
Sof.University~1935.jpg| 
Narsob3.jpg| 
NDK-front-view.jpg| 
NationalAssemblySquare.jpg|
Amsterdam

**Amsterdam** () - Felemenkniñ paytahtı.

## Eali

## Resimler

Amsterdam-3556-Haeuser-vom Westerkerktoren-2008-gje.jpg|Amsterdam
Amsterdam-3372-Herengracht-Bruecke-2008-gje.jpg|Herengracht
Amsterdam-3356-Herengracht-2008-gje.jpg|Herengracht
Amsterdam-3296-Brouwersgracht-Hebebruecke-2008-gje.jpg|Brouwersgracht
Amsterdam-3230-Leidsegracht-Prinsengracht-2008-gje.jpg|Leidsegracht
Amsterdam-3382-Raamgracht-2008-gje.jpg|Raamgracht
Amsterdam-3428-Concertgebouw-2008-gje.jpg|Concertgebouw
Amsterdam-3712-Centraal-Fietsenponton-2008-gje.jpg|Fietsenponton
Amsterdam-3794-Oudezijds Achterburgwal-Bananenbar-2008-gje.jpg|Oudezijds Achterburgwal
Amsterdam-3800-Oudezijds Achterburgwal-Eroticmuseum-2008-gje.jpg|Oudezijds Achterburgwal


## İhtar
İspan tili

**İspan tili** (öz adı -{*español*, *castellano*}-) — romans tilidir. Birleşken Milletler Teşkilâtı, Avropa Birligi, İspaniya ve Amerikanen Afrikadaki daa 21 memleketniñ resmiy tili. İspanca laf etkenler sayısı 500 millionğa yaqın.
I Osman

**I Osman** () (1258, Sögüt – 1326, Bursa). Osmanlı Devletiniñ temelcisi ve ilk padişasıdır. Osmannıñ babası Ertuğrul Ğazı, anası — Halime  Hatun.

Oğuzlarnıñ Kayı boyundan olğan Osmanoğulları, başında Selçüqlılar tarafından Ankaranıñ ğarbındaki Qaracadağ topraqlarına yerleştirildi. O vaqıtta başlarında olğan Ertuğrul Ğazi, Vizantiya sıñırında kenardaki bey olıp vazife yapa edi. Osmanoğulları zaman içinde Sögut ve Domaniçni aldılar. Ertuğrulnıñ yerine keçken oğlu Osman Ğazi, Vizantiyağa bağlı Qaracahisar, Bilecik ve İnegolni fetih etti. Bu areketlernen 1299-da Osmanlı Devletiniñ temelleri atıldı.