open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İşimbay rayonı

**İşimbay rayonı** (, ) - Rusiyeniñ Başqırtistande bir rayondır.
## Meskün yerleri
* Avangard
* Aznayevo
* Alakayevo
* Almalı
* Anikeyevskiy
* Aptikovo
* Arlarovo
* Armetrahimovo
* Asiyalan
* Ahmer
* Bayguzino
* Berdışla
* Biksânovo
* Bogdanovka
* Bolşebaikovo
* Vasilyevka
* Verhnearmetovo
* Verhneitkulovo
* Verhotor
* Vostok
* Ümer
* Yekaterinovka
* Ziganovka
* İbrayevo
* İskisâkovo
* Isâkayevo
* İşeyevo
* İşimovo
* İşimbay
* Kabâsovo
* Kalmakovo
* Qaluvayırı
* Kanakayevo
* Karayganovo
* Karasövka
* Kaşalakbaş
* Kinzebulatovo
* Kinzekeyevo
* Kiyaukovo
* Kozlovskiy
* Kuznetsovskiy
* Kuzânovo
* Kulgunino
* Qızıl Oktâbr
* Kızıl-Yulduz
* Lesnoye
* Makarovo
* Malobaikovo
* Malomaksütovo
* Mihaylovka (Skvorçihinskiy)
* Mihaylovka (Yanurusovskiy)
* Nijnearmetovo
* Novoaptikovo
* Novogeorgiyevka
* Yañı İvanovka
* Yañı Nikolayevka
* Novosaitovo
* Oktâbr
* Osipovka
* Pavlovka
* Petrovskoye
* Podgornıy
* Podlesnıy
* Romadanovka
* Roslavka
* Sayranovo
* Salihovo
* Sargayevo
* Skvorçiha
* Slobodka
* Solönıy
* Starosaitovo
* Tatyanovka
* Timaşevka
* Torgaska
* Urazbayevo
* Orman-Beşqazah
* Örnek
* Hazinovo
* Şihan
* Yuldaşevo
* Yaltaran
* Yañı Avul
* Yañı Yurt
* Yanurusovo
* Yar-Beşqazah
* Yeşiltav

## İhtar
Kornınske

**Kornınske** () - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Popilnâ rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 1 477 kişi.
Teñrilik

**Teñrilik**, **Teñrizm** ya da **Kök Teñrilik** (Qadimiy Türk tilinde: 𐱅𐰭𐰼𐰃 "Teñri") - ilk Türkiy halqlar ve Moğol halqları tarafından inanılğan ve bugün Sibiryada yaşağan bir qaç halq tarafından inanıla. İslâmdan evel Türkiy halqlar bu inançqa saip edi, aynı zamanda Moğol halqları da eskiden Teñrilike inanadı. Bugün 2-5 milliondan az inanğanı tapıla. Tek bir Tañrığa inanıla, coqu zaman **Kök Teñri** aytıla, çünki Teñri kökte. Qırımtatar halqınıñ çoqu töreleri Teñrilikten qalma.
Şiiylik

**Şiiy** ya da **Şia** (, ) - İslâm dininiñ bir mezebidir. Aliniñ taqipçileri ( -{"shīʿat ʿAlī"}-) añlamına kele. Muhammed peyğamberniñ ölüminden soñ, halife kim olacaq dep büyük bir problema çıqqan, bazıları Ebu-Bekir olsun, bazıları ise Ali olsun ki, halifelik peyğamberniñ soyundan ketsin degen ve büyük bir çekişme başlağan. Ve böylece Aliniñ tarafını tutqanlarğa Şia denilgen. Vaqtınen bazı yerlerde farqlılıqlar olmağa başlağan, ibadette, orazada ve başqa yerlerde ve tüşüncelerde.
Farqlılıqlardan bir qaçı:
* Şiiyler Mühür denilgen bir taşnıñ üstünde namaz qıla.
* Şiiyler Orazada küneşnıñ tamamen batmasını bekley. Bu devletlerde çoqusı şiiy mezebine saip: İran (resmiy), Iraq, Azerbaycan.
Makau

**Makau** resmiy adı **Çin Halq Cumhuriyeti Makau Mahsus İdariy Bölgesi**  (, kantonca telâffuz: [ōu.mǔːn]; , [mɐˈkaw]), Çin Halq Cumhuriyetine bağlı bir bölge. 

## Tüpbilgiler
Oneki ördek

**Oneki ordek** (-{Onekĭ ordek}-) – "Oneki Papiy", Dobrucada yaşağan Qırımtatarlarnıñ arasında bilingen bir dürki. 

## İhtar
Oneki ordek — -{UDTTMR}-
Ayva şeşek aşqan

**Ayva şeşek aşqan** (**-{Aywa şeşek aşqan}-**) – "Ayva çeçek açqan", Dobrucada yaşağan Qırımtatarlarnıñ arasında yayğın bir dürki, Türkiyede "-{Ayva çiçek açmış}-" diye belli.

## İhtar
Ayva şeşek aşqan — -{UDTTMR}-
Bilka (Pulını rayonı)

**Bilka** () - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Pulını rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 167 kişi.
Arqavul (Salavat rayonı)

**Arqavul** (, ) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Salavat rayonınıñ bir köy. Ealisiniñ sayısı 1 439 kişi.
Pulını rayonı

**Pulını rayonı** () - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir sabıq rayondır. Şimdi Jıtomır rayonı qısımı.

## Meskün yerleri
**[[Şeer şeklinde qasaba]]:**
* Pulını

**[[Köy]]ler:**
* Andriyivka
* Babıçivka
* Berezova Gat
* Bilka
* Budışçe
* Burâkivka
* Çehivtsi
* Çernâvka
* Çervonosilka
* Gruzlıvets
* Guta-Yustınivka
* Hodorivka
* İvanovıçi
* Kalınovıy Gay
* Kolodiyivka
* Korçivka
* Koşelivka
* Kurne
* Lıpivka
* Martınivka
* Mırne
* Molodijne
* Muravnâ
* Nartsızivka
* Neborivka
* Novıy Zavod
* Novını
* Oçeretânka
* Olizarka
* Pavlivka
* Pidlisne
* Poplavka
* Pulıno-Guta
* Radetska Bolârka
* Radetske Budışçe
* Rudokopı
* Skolobiv
* Slobidka
* Sokoliv
* Stara Oleksandrivka
* Stara Rudnâ
* Starıy Maydan
* Strıbij
* Şeremetiv
* Tartaçok
* Tenkivka
* Tetirka
* Trudove
* Tsvitânka
* Ujivka
* Ulaşanivka
* Velıkıy Lug
* Vesele
* Vesnânka
* Vıdumka
* Vyazovets
* Vyunkı
* Yagodınka
* Yalınivka
* Yasenivka
* Yasna Polâna
* Yasnogirka
* Yulânivka
* Zelena Dibrova
* Zelena Polâna

**[[Qasaba]]:**
* Kurne
Qırım Qırım

**Qırım Qırım** – Dobrucada yaşağan Qırımtatarlarnıñ vatanı bolğan Qırım içün yazğanları bir dürki.

## Sözleri

Qırım Qırım dep aytalar, Qırımda tatar qalmadı. 2x

Biz Qırımdan çıqqan soñra, taş topraqlar ağladı. 2x

Sauvlıq man qal güzel Qırım, biz ketermiz uzaqqa. 2x

Qırım halqın malı mülkü qaldı Cühüt men Qazaqqa. 2x

Şu Qırımdın bar bağçası, bir kenarı bayırdı. 2x

Ağlamanız tatarlar, bunıñ soñu qayırdır. 2x

Sauvlıq man qal güzel Qırım, biz ketermiz uzaqqa. 2x

Ümütimiz bar İnşallah, bir kün qayttıp kelermiz.

Ümütimiz bar İnşallah, gene qayttıp kelermiz.

Şu Qırımnıñ caş şauqası (sesi), er bir yaqqa barğandı. 2x

Biz Qırımdan çıqqan soñra, taş topraqlar ağladı. 2x

Sauvlıq man qal güzel Qırım, biz ketermiz uzaqqa. 2x

Ümütimiz bar İnşallah, bir kün qayttıp kelermiz.

Ümütimiz bar İnşallah, gene qayttıp kelermiz. 3x

## İhtar
Qırım Qırım — -{UDTTMR}-
Aznayevo (İşimbay rayonı)

**Aznayevo** () - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ İşimbay rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 278 kişi.
Sayran (İşimbay rayonı)

**Sayranovo** () - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ İşimbay rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 339 kişi.
Qaltası rayonı

**Qaltası rayonı** (, ) - Rusiyeniñ Başqırtistande bir rayondır.
## Meskün yerleri
* Ekeney
* Aqtuvğan
* Aleksandrovka
* Amzibaş
* Babayevo
* Barsukovo
* Baryaza
* Bolşekaçakovo
* Bolşekurazovo
* Bolşetuganeyevo
* Bolşoy Keltey
* Bratovşçina
* Buralı
* Vanışevo
* Vasilovo
* Vasilyevo
* Verhniy Kaçmaş
* Verhniy Tıhtem
* Gareyevka
* Grafskoye
* İlçibay
* Kalegino
* Kalmaş
* Kalmiyabaş
* Qaltası
* Kangulovo
* Kaçkinturay
* Kiyebak
* Kozloyalovo
* Kokuş
* Qoyan
* Krasnoholmskiy
* Krasnıy Holm
* Krasnıy Yar
* Kugarçino
* Kulsaitovo
* Kurgak
* Kuterem
* Kuçaş
* Kuşnâ
* Kuaynovo
* Kırpı
* Malokaçakovo
* Malokurazovo
* Malotuganeyevo
* Mariyskiy Bikşik
* Nadejdino
* Naratovo
* Nijniy Kaçmaş
* Nijniy Tıhtem
* Novokilbahtino
* Novotokranovo
* Novoyaşevo
* Novıy Amzibaş
* Novıy Atkul
* Novıy Aşit
* Novıy Oryebaş
* Norkino
* Rodniki
* Sazovo
* Saulâşbaş
* Semönkino
* Sosnovka
* Sredniy Kaçmaş
* Staroturayevo
* Staroyaşevo
* Starıye Kaltası
* Starıy Oryebaş
* Sultanayevo
* Tat-Bikşik
* Toykino
* Tınbahtino
* Tüldi
* U-Yal
* Çaşkino
* Çilibeyevo
* Çumara
* Şaripovo
* Yasnaya Polâna

## İhtar
Qaltası (Qaltası rayonı)

**Qaltası** () - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ bir köy. Qaltası rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 4418 kişi.
II Abdülhamid

**II Abdülhamid**  (; 1842 iyül 21 - 1918 fevral 10) – 34-ünci Osmanlı padişası ve 114-ünci İslâm Halifesi. **Sultan Abdülhamid Han** ya da **Abdülhamid Han**, 1876-1909 arası Osmanlı padişası idi. O, başarısız sultan edi, onıñ devrinde Osmanlı imperiyası başqa devletlerniñ yarım müstemlekesi oldı.

## İhtar
Aqtuvğan

**Aqtuvğan** () - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Qaltası rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 326 kişi.
Qaraedil rayonı

**Qaraedil rayonı** (, ) - Rusiyeniñ Başqırtistande bir rayondır.
## Meskün yerleri
* Abdulla
* Abutalip
* Abız
* Aleksandrovka
* Emin
* Arqavul
* Artakul
* Askiş
* Atamanovka
* Atnâş
* Atnâşkino
* Bazilevskiy
* Bayki
* Baykibaşevo
* Bayki-Yunusovo
* Bartım
* Berdeş
* Biyaz
* Burhanovka
* Verhniy Suyan
* Gornoye
* Davlâtovka
* Deuşevo
* Dubrovka
* Dörtüyli
* Zinatovka
* Zuyevka
* İmânovo
* İtkuli
* Kadısi
* Kainçak
* Qaltası
* Kanton
* Qaraedil
* Karayar
* Karış-Yelga
* Kirzâ
* Komsomolskiy
* Krasnıy Urüş
* Kruş
* Kurtlıkul
* Kuaynçi
* Maginsk
* Malikovo
* Mata
* Mrâsimovo
* Mullakayevo
* Nagretdinovo
* Nijniye Balmazı
* Nijniy Suyan
* Nikolo-Kazanka
* Novomullakayevo
* Novosölka
* Novoyansaitovo
* Novıy Akbulâk
* Novıy Berdâş
* Ozerki
* Oktâbrskiy
* Podlubovo
* Popereçnaya Gora
* Razdolye
* Sabankul
* Sedâş
* Sedâş-Nagayevo
* Sosnovıy Bor
* Sredniye Bagazı
* Starootkustino
* Starıye Bagazı
* Starıy Akbulâk
* Suleyman
* Sordı
* Süyündik
* Tayga
* Taykaş
* Tatarskiy Urüş
* Tat-Kudaş
* Tegermenevo
* Teter-Klüç
* Turnovo
* Tuyuşevo
* Orazay
* Orazbahtı
* Urguş
* Urüş-Bitullino
* Ust-Bartaga
* Sekiyaztamaq
* Halil
* Horoşayevo
* Çapaş
* Çubuq
* Çemayevo
* Şamratovo
* Şauşak
* Yoldaş
* Yörüzen
* Yavgildino
* Yaqup
* Yanbak
* Yanbatırovka

## İhtar
Babıçivka (Pulını rayonı)

**Babıçivka** () - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Pulını rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 211 kişi.
Camasp

**Camasp** - Zerdüşt vaqtında İran felsefecisi olğan. Camasp Guştapnıñ büyük veziri olğan. *[[Camasp Namag]]* kitabı Camasp aqqında.

## Kitaplar
دوستخواه، جلیل: اوستا، کهنترین سرودهای ایرانیان، چاپ دوم، انتشارات مروارید، تهران ۱۳۷۴
Qorsanlıq

**Qorsanlıq** ya da **Piratlıq** () - geminen deñizge açılıp, başqa gemilerni yamalamaq (bütün müim ya da degerli şeylerni almaq). Qorsanlıq etken kişilerge **qorsan** (**pirat**) denile. Bugün qorsanlar tam olaraq aslında yoq degil, Somaliya deñizlerinde bugün bile qorsanlar tapıla ama eskiden olğanı kibi yamalıq yapamaylar ve tehnologiya ilerilegeni içün olarnı çalt tapalar.
Ahun (Salavat rayonı)

**Ahun** (, ) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Salavat rayonınıñ bir köy. Ealisiniñ sayısı 673 kişi.
Abız (Başqırtistan)

**Abız** () - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Qaraidil rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 905 kişi.
Sordı (Qaraedil rayonı)

**Surda** () - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Qaraidil rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 115 kişi.
Qırmısqalı rayonı

**Qırmısqalı rayonı** (, ) - Rusiyeniñ Başqırtistande bir rayondır.
## Meskün yerleri
* Abdulla
* Advokatovka
* Atyeter
* Aqgöl
* Aksakovo
* Aqtöbe
* Alaygirovo
* Aleksandrovka (Buzovyazovskiy)
* Aleksandrovka (Kamışlinskiy)
* Alekseyevka
* Almalıq
* Antonovka
* Arslanovo
* Baltino
* Beketovo
* Belskiy
* Berözovka
* Beşavul-Oñğar
* Boçkarövka
* Buzayazbaş
* Buzayaz
* Bülekey
* Varşavka
* Verhnetimkino
* Verhneugliçino
* Verhniy Tükun
* Vâzovka
* Georgiyevka
* Graçövka
* İbraim razyezdi
* Derevnâ stantsii Kabakovo
* Şeker zavodı
* Dmitriyevka
* Yelizavetino
* Yefremkino
* İbraim
* İvanovka
* Elterek
* Eltuvğan
* Qabaq
* Kalganovka
* Kalmovka
* Qamışlı
* Karakul
* Qarlıman
* Qarlımanbaş
* Qırmısqalı
* Kaçevan
* Konstantinovka
* Qızılyar
* Göller
* Kuluşevo
* Küçlüğul
* Qoşğöl
* Quyaş
* Lipovka
* Lâhovo
* Malayevo
* Matrosovka
* Mihaylovka
* Mukayevo
* Muksinovo
* Murzino
* Mursâkovo
* Naberejnıy
* Nijnetimkino
* Nijniy Tükun
* Nikitino
* Nikiforovka
* Nikolayevka
* Yañı Aqtaş
* Yañı Alekseyevka
* Yañı Andreyevka
* Yañı Babiç
* Yañı Kazanka
* Novomusino (Kabakovskiy)
* Novomusino (Staromusinskiy)
* Yañı Petrovka
* Yañı Troitsk
* Yañı Qıyışqı
* Yañı Beşavul
* Novıy Kuganak
* Oktâbr
* Orlovka
* Podlubovo
* Pokrovka
* Pribelskiy
* Rakitovka
* Romanovka
* Savaleyevo
* Salzigutovo
* Sarsaz
* Sart-Navrez
* Sart-Çişme
* Sahayevo
* Simskiy
* Sihonkino
* Smolenka
* Eski Aqtaş
* Staroalekseyevka
* Starobabiçevo
* Staromusino
* Eski Şerey
* Staroyanbekovo
* Eski Qıyışqı
* Suvlı Quvaq
* Suvuq Çişme
* Sıçqan
* Tazlar
* Tañseit
* Tavsiñir
* Tübek-Tazlar
* Ulugöl
* Ulyanovka
* Ural
* Ötegen
* Çişme
* Şaymurat
* Şaripkulovo
* Yakovlevka
* Yaqtıgöl
* Yaqtıyalan

## İhtar
Qırmısqalı (Qırmısqalı rayonı)

**Qırmısqalı** () - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ bir köy. Qırmısqalı rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 8540 kişi.
Abdulla (Qırmısqalı rayonı)

**Abdulla** () - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Qırmısqalı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 110 kişi.
Mışıq

**Mışıq** (bazı qırımtatar şivelerinde: **muşuq**, **pisik**, **pisiy**, **pişik**, **pışıq**, **kedi**, ilmiy adı ) – mışıqlar gruppasındaki bir ayvan. Şirin bir körünişi bardır ama qızğanda tırmıqlay bilir. Evde qaralğan mışıqlarğa ev mışığı (çöl şivesinde: üy mışığı) denile ve birde soqaq mışıqları bardır. 

## Resimler

Fayl:Domestic_Cat_Face_Shot.jpg
Fayl:Felis_silvestris_catus_lying_on_rice_straw.jpg|Pirinç samanına yatqan bir mışıq
Fayl:Kittyply_edit1.jpg
Fayl:Neighbours_Siamese.jpg|Siyam mışığı
Fayl:Feral_cat_Virginia_crop.jpg|Çiftlik mışığı
Fayl:Mainecoon-lap.jpg|Bir ev mışığı, saibiniñ quşağına yatqan
Yuqarı Qıyğı

**Yuqarı Qıyğı** () - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ bir köy. Qıyğı rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 6637 kişi.
Vesnânka (Pulını rayonı)

**Vesnânka** () - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Pulını rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 201 kişi.
Pantatarizm

**Pantatarizm**, **Tatarcılıq** ya da **Tatarizm** – bütün Tatarlar bir memelekette bolmasını, Tatarlardın birleşmesini istemek.
Atautamak

**Atautamak** (, ) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Salavat rayonınıñ bir köy. Ealisiniñ sayısı 136 kişi.
Büyük Panda

**Büyük Panda**, **Qara-Beyaz Ayuv** ya da **Panda Ayuvsı** (Ailuropoda Melanoleuca), Ayuvlar gruppasındaki bir ayuv türü. Qara-beyaz renkte ve çoq vaqıt bambuk aşay, boyları bir ayuv kibi uzundır ve bu da onı  Kiçik Pandadan farqlı ete.
Qıyğı rayonı

**Qıyğı rayonı** (, ) - Rusiyeniñ Başqırtistande bir rayondır.
## Meskün yerleri
* Abdrazaq
* Abzay
* Alaguzovo
* Arslanovo
* Asılgujino
* Vakiyarovo
* Yuqarı Qıyğı
* Vâzovka
* Duşanbekovo
* Yelanlino
* İbrayevo
* İgençelâr
* İdrisovo
* Kandakovka
* Kizetamak
* Kiseik
* Kulbakovo
* Kulmetovo
* Kurgaşevo
* Leuza
* Masâkovo
* Aşağı Qıyğı
* Yañı Memet
* Oktâbr
* Parij
* Pervomayskiy
* Sagirovo
* Saragulovo
* Staromuhametovo
* Sultanovka
* Sürbayevo
* Töplıy Klüç
* Tuguzlı
* Tukayevo
* Uraq
* Yukalikulevo
* Yunusovo
* Yusupovo
* Yagunovo

## İhtar
Çiftlik

**Çiftlik** ya da **ferma** - insanlarnıñ ösümlik ve ayvanlarnı östürip qarağan yeri. Çeşit türlü çiftlik bardır, meselâ sadece ösümlik istisalı (mısırboğday, biber, soğan ve başqa) ya da ayvan asrayıcılıq (tavuq, sığır, qoy ve başqa).
Malay tili

**Malay tili** (malayca:**بهاس ملايو/-{Bahasa Melayu}-**), Malayziya, Bruney, Singapur, Kokos adalarınıñ resmiy tili. İndoneziya, Tayland ve Şarqiy Timorda daa laf etkenleri tapıla.
Çeçek

**Çeçek** (**Çiçek**, **Şeşek**) – qapanıq urluqlı ösümliklerniñ generativ müçesi. Çeşit türlü çeçek bardır, bazıları belli yerlerde yetişe.

## Resimler

Chamomile@original_size.jpg|thumb|Papadiye
Nymphaea_%27Colorado%27.jpg|thumb|Nilüfer
Rosa_Red_Chateau01.jpg|thumb|Gül
Narzisse.jpg|thumb|Nergis
Sunflower_sky_backdrop.jpg|thumb|Künaylan (Ayçeçek)
S%C3%BCmb%C3%BCl1.JPG|Sümbül
Terek

**Terek** (**Ağaç**, **Ağaş**) – dallardan, yapraqlardan ibaret olğan bir ösümlik. Çeşit türleri bar, bazıları meyva yetiştire (alma, armut, ayva ve başqa). Aynı zamanda terek kevdelerinden ağaç yasala.
Coca-Cola

-{**Coca-Cola** (**Coke**, **Cola**)}- – tanınğan bir içimlik, gazoz ve kofein taşıy. -{The Coca-Cola Company}- tarafından sunulğadır ve çeşit türleride bardır, meselâ şekersiz olğanı -{Coca-Cola Zero}-.

__NOTC__
Vyazovets (Pulını rayonı)

**Vyazovets** () - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Pulını rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 267 kişi.
Abdrazaq (Qıyğı rayonı)

**Abdrazaq** () - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Qıyğı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 23 kişi.
Cenübiy Asiya

**Cenübiy Asiya** – asiyanıñ bir bölgesi. Zengin bir kültüri bardır. Tanınğan ve bilingen devletler den biri ise İndistandır, İndistan kültüri ve aşları Cenübiy Asiyada yayğındır.
Krasnokama rayonı

**Krasnokama rayonı** (, ) - Rusiyeniñ Başqırtistande bir rayondır.
## Meskün yerleri
* Apas
* Arlan
* Aşit
* Baryazibaş
* Baçqıtav
* Biktimirovo
* Bolşaya Amzâ
* Burnüş
* Vedresevo
* Vorobyovo
* Yanaqtay
* Zubovka
* İvanovka
* İlistanbetovo
* İşmetovo
* Kadrekovo
* Kaltayevo
* Kariyevo
* Karâkino
* Kirgizovo
* Kiremetevo
* Kuvakino
* Kuzgovo
* Kuperbaş
* Kutlinka
* Kuyanovo
* Manâk
* Mojarı
* Mrâsovo
* Muzâk
* Murzino
* Nijnâya Tatya
* Nikolskoye
* Nikolo-Berözovka
* Novaya Bura
* Novaya Muşta
* Novobaltaçevo
* Novokabanovo
* Novonagayevo
* Novourazayevo
* Novohazino
* Novıy Aktanışbaş
* Novıy Burtük
* Novıy Kainlık
* Novıy Tatış
* Novıy Çuganak
* Novıy Yanzigit
* Razdolye
* Redkino
* Sabançi
* Saklovo
* Sauzbaş
* Sauzovo
* Staraya Bura
* Staraya Muşta
* Starourazayevo
* Staroyanzigitovo
* Starıy Aşit
* Starıy Burtük
* Starıy Kainlık
* Taktalaçuk
* Urtaul
* Çabayevka
* Şaripovskogo uçastka
* Şuşnur
* Yañavul (Yañı Canyigit köy şurası)
* Yañavul (Şuşnur köy şurası)
* Yanguznarat

## İhtar
İbrani elifbesi

**İbrani elifbesi**, **İvrit elifbesi** ya da ** Yeudi elifbesi** ( -{*Alefbet ivri*}-) – bir yazuv sistemi. İlk İbrani tili yazılğan, soñra başqa Yeudiler tarafından qullanılğan. Arap elifbesine beñzey ve arapçada olğanı kibi tersten yazıla. Aynı zamanda arapçadaki kibi ses işaretleri de bardır.

 Alef

 Bet

 Gimel

 Dalet

 He

 Vav

 Zayin

 Het

 Tet

 Yod

 Soñda Kaf

 Kaf

Lamed

Soñda Mem

Mem

 Soñda Nun

 Nun

Samekh

Ayin

Soñda Pe

Pe

Soñda Tsadi

Tsadi

Qof

Reş

Şin

Tav
Apas (Krasnokama rayonı)

**Apas** () - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Krasnokama rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 111 kişi.
UTC

**Koordinatsiyalanğan umumdünya vaqtı**, -{**UCT**}- () – Grinviç meridianınıñ orta küneş vaqtı, 1972-den berli qullanıla. Bugün qullanılğan Saat quşaqları, -{UTC}- vaqtına bağlıdır.

__NOTC__
Yerli vaqıt

**Yerli vaqıt** - dünyanıñ bir yerinde qullanılğan vaqıttır. Şimdilik yerli vaqıt olaraq esasen -{UTC}--ge bağlı (-{UTC}-+3:00, -{UTC}--5:00 kibi) uyğun bir saat quşağınıñ vaqtı qullanıla. Evelleri yerli vaqıt olaraq küneş vaqtı (yani astronomik üyle saat 12:00-de olğan vaqıt) qullanılğan edi.
Derevnâ Şaripovskogo uçastka

**Şaripovskogo uçastka** () - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Krasnokama rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 117 kişi.
Kögerçin rayonı

**Kögerçin rayonı** (, ) - Rusiyeniñ Başqırtistande bir rayondır.
## Meskün yerleri
* 1-ci Tüket
* 1-ci Tüpçen
* 2-ci Tüket
* Aznagulovo
* Aygay-Mursalây
* Aleksandrovka
* Alimgulovo
* Almâsovo
* Andreyevka
* Aralbay
* Ardatovo
* Bagdaşkino
* Baş-Berkut
* Bekeçevo
* Bekeşevo
* Berkutovo
* Bikbulatovo
* Bustubayevo
* Valitovo
* Vasilyevskiy
* Verhnebikkuzino
* Verhneye Sazovo
* Verhnemursalâyevo
* Verhnesanzâpovo
* Verhnesürübayevo
* Volostnovka
* Voskresenskoye
* Gavrilovka
* Gavrilovskiy
* Gaziz
* Davletkulovo
* Davletşinskiy
* Daut-Kayupovo
* Yetebulak
* Zireklâ
* İbraim
* İbrayevo
* İgubayevo
* İjberdino
* İknazarovo
* İrtübâk
* İsimovo
* Kadırovo
* Kaldarovo
* Kanakaçevo
* Qaran
* Kaskinovo
* Kirova
* Krasnıy Yar
* Kögerçin
* Kuzminovka
* Kurt-Yelga
* Kıziltaş
* Leonovskiy
* Maksütovo
* Maloisimovo
* Mrakovo
* Mrâuşlinskiy
* Mukaçevo
* Muradım
* Musino
* Nazarkino
* Narbutovo
* Nijnebikkuzino
* Nijneye Sazovo
* Nijnesapaşevo
* Nijnesürübayevo
* Nijnâya Mayka
* Novonikolayevskoye
* Novopetrovskoye
* Novopokrovskoye
* Novosapaşevo
* Novohvalınskiy
* Nukayevo
* Petropavlovka
* Poboişçe
* Podgornoye
* Pribelskiy
* Progress
* Saitkulovo
* Salihovo
* Sapıkovo
* Saratovskiy
* Satlıki
* Semöno-Petrovskoye
* Semireçye
* Serp i Molot
* Siksanbayevo
* Simbirskiy
* Staro-Almâsovo
* Starohvalınskiy
* Sultangulovo
* Sıgarış
* Süren
* Tavakanovo
* Tangaur
* Tlâumbetovo
* Tuyembetovo
* Tülebayevo
* Tülâbayevo
* Ulutup
* Urakayevo
* Hlebodarovka
* Hudayberdino
* Çernigovskiy
* Şcerbaki
* Yulbaşevo
* Yuldıbay
* Yumaguzino
* Yadgarovo
* Yakşimbetovo
* Yalçino (İrtübâkskiy)
* Yalçino (Yalçinskiy)
* Yañavul

## İhtar
Mrakovo (Kögerçin rayonı)

**Mrakovo** () - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ bir köy. Kögerçin rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 8690 kişi.
Lıpivka (Pulını rayonı)

**Lıpivka** () - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Pulını rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 58 kişi.
İdris (Salavat rayonı)

**İdris** (, ) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Salavat rayonınıñ bir köy. Ealisiniñ sayısı 151 kişi (2010 senesi).
Fars elifbesi

**Fars elifbesi** (, -{Alefbā-ye Fārsi}-) – fars tiliniñ elifbesi. Arap elifbesidir faqat bir qaç arif fazla tapıla. Türkiy halqlar (qırımtatarlar) İslâm dinini alğan soñ, Fars elifbesini qullanmağa başlağanlar.

## Arifler
Arap elifbesinen beraber bu ariflerde bar:

 «P» sesi 

 «Ç» sesi

 «J» sesi

 «G» sesi

 «V»  sesi (eski arf)

Eskiden bu arifta tapıla edi «ڤ» (ve) bir -{[v]}- sesi bere edi. Bugünki Fars elifbesinde tapılmaz. Zamanla -{[v]}- sesi -{[b]}- sesine döndi, زڤان -{[zavān]}- → زبان -{[zæbɒn]}-: 

## Bütün arifler

## Bilgi alınğan Vikipediya Saifeleri
*Ве (арабська літера)
*Перське письмо
*-{Persian alphabet}-
*-{Fars alfabesi}-
Aygay-Mursalây

**Aygay-Mursalây** () - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Kögerçin rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 13 kişi.
Kuşnarenko rayonı

**Kuşnarenko rayonı** (, ) - Rusiyeniñ Başqırtistande bir rayondır.
## Meskün yerleri
* Ahlıstino
* Ahmet
* Ahta
* Baytallı
* Bakayevo
* Bardovka
* Beykeyevo
* Verhneakbaşevo
* Verhnesaitovo
* Voyetskoye
* Gornıy
* Ümer
* Gurgureyevo
* Gurovka
* Derevnâ uçhoza selhoztehnikuma
* İbraim
* İlikovo
* İlmurzino
* İslanovo
* Kazarma
* Kaltayevo
* Kanlı
* Karatâki
* Karaça-Yelga
* Kerenövo
* Kuvıkovo
* Kuduşlibaşevo
* Kupayevo
* Kuşnarenko
* Qızılköpür
* Mavlütovo
* Mamâkovo
* Mars
* Matveyevo
* Medvedörovo
* Nijneakbaşevo
* Nijnesaitovo
* Novoakbaşevo
* Novobakayevo
* Novobaskakovo
* Novogumerovo
* Novokurmaşevo
* Yañı Qamışlı
* Novıye Tukmaklı
* Pervuşino
* Petropavlovo
* Rasmekeyevo
* Saitovo
* Sredneakbaşevo
* Staraya Murtaza
* Starobaskakovo
* Starogumerovo
* Starokurmaşevo
* Staroyumranovo
* Eski Qamışlı
* Starıye Tukmaklı
* Subay
* Sultanayevo
* Sültüp
* Taganayevo
* Taraberdino
* Tolbazı
* Ögüz
* Ural
* Çirşa-Tartış
* Şaripovo
* Yakupovo
* Yamskoye
* Yaparka

## İhtar
Ahlıstino (Kuşnarenko rayonı)

**Ahlıstino** () - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Kuşnarenko rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 183 kişi.
Derevnâ uçhoza selhoztehnikuma

**Uçhoza selhoztehnikuma** () - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Kuşnarenko rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 36 kişi.
Quyırğazı rayonı

**Quyırğazı rayonı** (, ) - Rusiyeniñ Başqırtistande bir rayondır.
## Meskün yerleri
* Abdul
* Ayçuvaq
* Aksarovo
* Aleksandrovskiy
* Annovka
* Arslano-Amekaçevo
* Balza
* Bahmut
* Bugulçan
* Verhneye Babalarovo
* Gornıy Klüç
* Dedovskiy
* Yegoryevka
* Yermolayevo
* Znamenka
* Zâk-İşmetovo
* İvanovka
* İlkineyevo
* Kançura
* Karagay
* Karayevo
* Kinzâbayevo
* Kinya-Abız
* Kovalövka
* Krasnıy Vostok
* Krasnıy Mayak
* Krivle-İlüşkino
* Kuznetsovskiy
* Qunaqbay
* Qutlu Yol
* Quyırğazı
* Kızıl-Mayak
* Lena
* Malomusino
* Mambetkulovo
* Maryevka
* Mihaylovka
* Molokanovo
* Muraptal
* Mutal
* Nijneye Babalarovo
* Novaya Otrada
* Novaya Uralka
* Novoallaberdino
* Novokaltayevo
* Yañı Mihaylovka
* Novomuraptalovo
* Novomusino
* Novotaymasovo
* Novotroitskaya
* Novoyadgarovskaya
* Novoyamaşevo
* Olhovka
* Pavlovka
* Pokrovka
* Pçelka
* Raznomoyka
* Savelyevka
* Samartsevo
* Sandin
* Sandin 2-y
* Svoboda
* Sredneye Babalarovo
* Staraya Otrada
* Staromuraptalovo
* Surakayevo
* Taymasovo
* Timerbayevo
* Tükanovo 2-ye
* Ulyanovka
* Holmogorı
* Holodnıy Klüç
* Şabagiş
* Yumaguzino
* Yuşatırka
* Yazlav
* Yakupovo
* Yakutovo
* Yakşimbetovo
* Yalçikayevo
* Yamangulovo
* Yamansarovo
* Yañı Avul
* Yañı Yol

## İhtar
Artsız rayonı

**Artsız rayonı** () - Ukrainanıñ Ades vilâyetinde bir sabıq rayondır. Şimdi Bolgrad rayonı qısımı.

## Meskün yerleri
**[[Şeer]]:**
* Artsız

**[[Köy]]ler:**
* Vasılivka
* Veselıy Kut
* Vınogradivka
* Vışnâkı
* Voznesenka Perşa
* Glavani
* Delen
* Dolınivka
* Zadunayivka
* Zelena Balka
* Kamyanske
* Mırnopillâ
* Nadejdivka
* Nova İvanivka
* Novi Kaplanı
* Novomırne
* Novoselivka
* Ostrivne
* Pavlivka
* Plotsk
* Prâmobalka
* Roşça
* Sadove
* Teplıtsâ
* Holmske

**[[Qasaba]]:**
* Novoholmske
İndoneziya tili

**İndoneziya tili** (İndoneziyaca: -{**Bahasa Indonesia**}-) – İndoneziyanıñ resmiy tili. Malay tilinden tuvğan bir tildir ve coq beñzerlikleri tapıla.
Cavi elifbesi

**Cavi elifbesi** (توليسن جاوي; -{Tulisān Jāwī}-) – malay tili (ve daa başqa tiller) içün qullanılğan arap elifbesidir. Farqlı olğan arifler: -{چ /t͡ʃ/, ڠ /ŋ/, ڤ /p/, ݢ /ɡ/, ۏ /v/, ڽ /ɲ/}-
ISO 639

-{**ISO 639**}- – tillerge berilgen kodlar. -{**ISO 639-1**}-  eki arifli kod, -{**ISO 639-2**}- ve -{**ISO 649-3**}- ise üç arifli kodlar.

Qırımtatar tiliniñ -{ISO}- 639-1 kodu yoq, -{ISO}- 639-2 ve -{ISO}- 639-3 kodları ise **-{crh}-**-dir.

__NOTITLECONVERT__
Qırımtatar tiliniñ kodu

**Qırımtatar tiliniñ kodu** – bugün -{**crh**}- kodu qullanıla, añlamı -{**Crimean Heritage**}- (qırımtatarca: Qırım temirli, Qırım soyundan). Çoqu kişi -{**qt**}- (qırımtatar sözüniñ q ve t arifleri) qullana, faqat resmiy degildir.
İnsan inkişafı indeksi

**İnsan İnkişafı İndeksi** (-{Human Development Index, HPI}-) – bir Memlekette yaşmağa ne qadar mümkün, oqup yazğan kişiler ne qadar tapıla,  ögrenüv ve yazuv indeksini (ne qadar olğanı) köstere.
Qaplı baqa

**Qaplı baqa** (-{Testudines}-) – deñizde ya da yerde tapılğan, qap içinde yaşağan, ağır yürüşli ve dört ayaqlı bir ayvan. Deñizde ya da yerde yaşağan türleri bardır, meselâ sadece deñizde yaşağan Deñiz qaplı baqası.
Abdul (Quyırğazı rayonı)

**Abdul** (, ) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Quyırğazı rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 408 kişi.
Ayçuvaq

**Ayçuvaq** () - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Quyırğazı rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 1123 kişi.
Balçık

**Balçık** () – Bulğaristannıñ Dobriç vilâyetinde bir yer.

## Mınavday qarañız
* Tatar maallesi
## İhtar
Melevüz rayonı

**Melevüz rayonı** (, ) - Rusiyeniñ Başqırtistande bir rayondır.
## Meskün yerleri
* Abitovo
* Aytugan
* Aknazarovo
* Aleksandrovka
* Andreyevskiy
* Antonovka
* Apas
* Aptraq
* Araslanovo
* Basurmanovka
* Belskiy
* Beregovka
* Berözovskiy
* Bogorodskoye
* Varvarino
* Vasilyevka
* Verhneyuldaşevo
* Voskresenskoye
* Vostoçnıy
* Davletkulovo
* Danilovka
* Daryino
* Dmitriyevka (Nordovskiy)
* Dmitriyevka (Pervomayskiy)
* Zirgan
* Zirikovo
* İvanovka
* İslamgulovo
* İtkuçukovo
* İştuganovo
* Kanbulatovo
* Qaran (razyezd)
* Qaran (köy)
* Kaşalâ
* Kizray
* Klimovka
* Konarevka
* Korneyevka
* Koçkar
* Krasnogorskiy
* Krasnıy Yar
* Kuzminskoye
* Qutlubolat
* Kutuşevo
* Malomukaçevo
* Maloşaripovo
* Melevüz
* Mihaylovka
* Mullagulovo
* Mutayevo
* Nijnetaşevo
* Novaya Kazankovka
* Novaya Slobodka
* Yañı Troyevka
* Nordovka
* Nügüş
* Nurdavletovo
* Ozerki
* Pervomayskaya
* Petrovskiy
* Petropavlovka
* Pokrovka
* Rassvet
* Romadanovka
* Romanovka
* Sabaşevo
* Saitovskiy
* Samarovka
* Samaro-İvanovka
* Samoylovka
* Sarlak
* Sarışevo
* Semönovka
* Sergeyevka
* Serât
* Smakovo
* Staraya Kazankovka
* Staromusino
* Stolârovka
* Suragulovo
* Suharevka
* Sırtlanovo
* Tavlinka
* Tamyan
* Taşlıkul
* Terekla
* Tihonovka
* Troitskoye
* Tumançino
* Tülâkovo
* Uzâ
* Hasanovo
* Hlebodarovka
* Yumakovo
* Yaktı-Kul
* Yañavul

## İhtar
Köstence

**Köstence**, **Köstenci** () – Romaniyada bir şeer, Köstence vilâyetiniñ merkezi. Aynı zamanda bu yerde qırımtatarlar tapıla.

## İhtar
Abit

**Abitovo** () - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Melevüz rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 222 kişi.
Aytuvğan (Melevüz rayonı)

**Aytuvğan** () - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Melevüz rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 107 kişi.
Mescitli rayonı

**Mescitli rayonı** ya da **Meçitli rayonı** (, ) - Rusiyeniñ Başqırtistande bir rayondır.
## Meskün yerleri
* Abdureim
* Abdulla
* Atnaqul
* Acikey
* Ay
* Elegez
* Ayıp
* Ulu Aqa
* Ulu Qızılbay
* Ulu Iqtamaq
* Borançı
* Burğacı
* Burtakovka
* Yuqarı Bobin
* Ümer
* Duvan-Mescitli
* Yılanış
* Jvakino
* İşeli
* Qaranay
* Klüçevoy
* Qurğat
* Kürşeli
* Qutuş
* Lemeztamaq
* Kiçik Qızılbay
* Kiçik Iqtamaq
* Melekes
* Aşağı Bobin
* Aşağı Toqbay
* Yañı Mişer
* Yañı Müslim
* Yañı Yavış
* Oktâbrsk
* Sabanaq
* Salcığıt
* Sosnovka
* Orta Aqa
* Eski Mişer
* Stepnoy
* Suleyman
* Tayış
* Teke
* Tileş
* Temirbay
* Temirek
* Yulay
* Yunus
* Yasin

## İhtar
Romaniya Musulman Tatar Türkleri Demokrat Birligi

**Romaniya Musulman Tatar Türkleri Demokrat Birligi** (, -{**UDTTMR**}-; qırımtatarca -{**Romanya Müslüman Tatar Türklerĭ Demokrat Bĭrlĭgĭ**}-, -{**RMTTDB**}-) – Romaniyada yaşağan Qırımtatarlarnıñ qurduğı bir Birlik. Tilini, dinini, kültürini (v.b.) yaşatmağa çalışalar ve bunıñ içün toylar yasaylar ve qutlaylar. Aynı zamanda bir siyasiy fırqa olaraqda qabul etile. 29 dekabr 1989, -{Str. B. P. Haşdeu, nr. 53, 900382}- Köstence, Romaniyada qurulğan.

## Tış bağlantılar
-{Facebook}-: https://m.facebook.com/udttmroficial/

-{YouTube}-: https://www.youtube.com/channel/UCHjzEt4aYRrDFveTdY5yE7Q
Abdureim (Mescitli rayonı)

**Abdureim** () - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Mescitli rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 324 kişi.
Mişke rayonı

**Mişke rayonı** (, ) - Rusiyeniñ Başqırtistande bir rayondır.
## Meskün yerleri
* Andreyevka
* Babayevo
* Baymırza
* Bayturovo
* Baş-Baybaq
* Bekşek
* Birübaş
* Bolşesuhoyazovo
* Bolşiye Şadı
* Buklendı
* Verhnesorokino
* Voshod
* Yelışevo
* İzimarino
* İlikovo
* İrsayevo
* İşimovo
* İştıbayevo
* Kayrakovo
* Kalmazan
* Kameyevo
* Karasimovo
* Kargino
* Kigazıtamakovo
* Koçkildino
* Krasnıy Klüç
* Kreşçenskoye
* Kurmanayevo
* Qızıl Yul
* Levitskiy
* Leninskoye
* Lepeşkino
* Mavlütovo
* Mayovka
* Malonakarâkovo
* Malıye Şadı
* Mitrâyevo
* Mihaylovka
* Mişke
* Nijnesorokino
* Nikolayevka
* Novoakbulatovo
* Novovaskino
* Novokaraçevo
* Novokilmetovo
* Novoklüçevo
* Yañı Nikolayevka
* Novosafarovo
* Novotroitskoye
* Ozerki
* Oktâbr
* Rayevka
* Refandı
* Russkoye Baybakovo
* Sabayevo
* Sosnovka
* Staroakbulatovo
* Staroarzamatovo
* Staroatnagulovo
* Starovaskino
* Starokulçubayevo
* Staronakarâkovo
* Tatarbayevo
* Terekeyevo
* Tigirmenevo
* Toktarovo
* Tınbayevo
* Ukozâş
* U-Mariy
* Unur
* Uryadı
* Hudâkovka
* Çebıkovo
* Çurayevo
* Yubaykulevo
* Yanaguşevo
* Yandıganovo

## İhtar
Dodo

**Dodo** ya da **Mauritius dodosı** (-{Raphus cucullatus}-) – eskiden yaşağan bir tarihiy ayvan. Mauritiusda yaşağan, 17. asırda (1662) soyları tükengen. Boyları 1 metrge ulaşa bilgen ve 20 kilo ağırlıqqa saip olğan, uçamağan bir quş türüdir. Umumen meyva aşay ediler.
Fil

**Fil** ya da **Pil** – hortumı ve büyük tişleri olğan memeli bir ayvan. Fil piçimliler (-{Elephantidae}-) gruppasındadır, tropik yağmur ormanlarında yaşaylar, bugün eki büyük türleri tapıla, Afrika fili ve Asiya fili.
Sırlı böcek

**Sırlı böcek** (*Tostıqay, Ogır böcegi, Kelın böcegi, Yedıtamla, Nevne*; ) – kiçik ve tüstli bir böcek. Böcekler gruppasına kire, daa çoq ot aşaylar.
Sansar

**Sansar**, **Tiyin**, **Sencab** ya da **Şekelez** () – sansar piçimliler gruppasındaki quyruqlı ve tüylü bir ayvan. Coqu zaman Tereklerde tapıla ve quru meyva aşay.
Balqurt

**Balqurt** (*Balçibin, Balşıbın*; ) – bal etken ve uçqan bir böcek. Çeçeklerden bal ete ve qovanda yaşay.
Regional til

**Regional til** – bir memleketniñ bir regionında bir milliy azlıq tarafından laf etilgen ve bu regionda resmiy olaraq tanılğan til.
Asiya altın mışığı

**Asiya altın mışığı** () – mışıq piçimliler gruppasındaki bir ayvan. İndistanda ve cenübiy-şarqiy Asiyada yaşay.
Cartoon Network

-{**Cartoon Network** (CN)}- – balalar ve yaşlar içün bir telekanal. Amerika Qoşma Ştatlarında 1 oktâbr 1992'de ve soñra bütün dünyada yayımğa başlağan.

Tapılğan yeri: Atlanta, Corciya, AQŞ

## Tış Bağlantılar
* Sayt
Boğazköy

**Boğazköy** ( "Çernavodı", -{Cernavodă}- sözüniñ temeli  "Çerna voda", qırımtatarca añlamı Qara suv) – Romaniyanıñ Köstence vilâyetide bir yer.
Romen leyi

**Romen leyi** (, çoqlu: -{*lei*}-) – Romaniyanıñ Para birlemi. 1 ley 100 bani (, çoqlu: -{*bani*}-).

Kodu: -{RON 946}-

Romaniya Milliy Bankası: http://www.bnr.ro/
Türkmenistan Şuralar Sotsialistik Cumhuriyeti

**Türkmenistan Şuralar Sotsialistik Cumhuriyeti** (, ) – 1924 - 1991 senelerinde Şuralar Birligi cumhuriyetlerinden biri, Şuralar Birligi dağılğanınen Türkmenistan Cumhuriyeti olaraq mustaqilligini ilân etti.
Stefaniya Turkeviç-Lukiyanoviç

**Stefaniya Turkeviç**,  Stefaniya İvan qızı Turkeviç-Lukiyanoviç (ukr.: Стефанія Іванівна Туркевич-Лукіянович; 1898 s. aprelniñ 25. künü, İlbav ya da Brodı, Avstriya-Macaristan -- 1977 s. aprelniñ 8., Kembric, İnglitere) – ukrain bestekârı, pianinocısı ve muzıkaşınasıdır. Qadınlar arasında ilk ukrain klassik muzıka bestekârı olaraq bellidir.

## Tercimeialı

Yunan katolik papazı, hormeyster, katehet (din ocası) İvan Turkeviç (1872–1936) ve Sofiya Komoşivniñ ailesinde ilk bala olaraq dünyağa kelgen, oğlan qardaşı Lev ve qız qardaşı İrena olğan. Ana-babası muzıkanen oğraşqan, anası Karol Mikuli, Vilyam Kurts ve başqa ocalardan pianino derslerini alğan. Qardaşları skripka ve violonçel çalsa, Stefaniya balalıqtan pianino ve arfa çalmağa ögrendi.

## Edebiyat

* Marunchak, Michael, H. *The Ukrainian Canadians: A History*, Winnipeg, Ottawa: Ukrainian Free Academy of Sciences, 1970.
* Сокіл-Рудницька М. Пам’яті Стефанії Лукіянович // Вільне Слово. – Торонто, 1977. – 9 і 16 липня. – С. 3.
* Вовк В. Парастас для Стефанії Туркевич-Лукіянович // Наше Життя. – Нью-Йорк, 1992. – Ч. 5. – С. 6–9.
* Стельмащук Р. Забутий львівський композитор-неокласик (штрихи до творчого портрета Стефанії Туркевич) // Музика Галичини (Musica Galiciana) / Матеріали Другої міжнародної конференції. – Львів, 1999. – С. 276–281.
* Павлишин С. Перша українська композиторка // Наше Життя. – Нью-Йорк, 2004. – Ч. 1. – С. 14–16.
* Павлишин С. Перша українська композиторка: Стефанія Туркевич-Лісовська-Лукіянович. – Львів, 2004.
* Карась Г. Статика і динаміка жанру дитячої опери у творчості композиторів української діаспори ХХ ст. // Вісник Державної академії керівних кадрів культури і мистецтв. – Київ, 2010. – No. 2. – С. 89–93.
* Яців Р. Роберт Лісовський (1893–1982): дух лінії. – Львів, 2015. – С. 11, 13, 79–84, 91.

## Bağlantılar

* Ukrainian Art Song Project – Stefania Turkewich
* Stefania Turkewich: Galicians I |The Art Songs
* Музично-меморіальний музей
* Car Och lub Serce Oksany
* Film o Stefania Turkewycz-Łukijanowycz
* Symfonia nr 1 - Światowa premiera
* Trzy szkice symfoniczne - Światowa premiera
* Koncert poświęcony 120. rocznicy urodzin Stefania Turkewycz-Łukijanowycz
* Premiera. Opera Stefania Turkewycz-Łukijanowycz „Serce Oksany”

## Menbalar
Papağan

**Papağan**, **Papağay**, **Totı** ya da **Totı quş** () – tüstli bir quş. Papağan piçimliler gruppasındaki bir quş taqımı. Umumen dünyanıñ cenübiy taraflarında tapılalar.
Türkistan

**Türkistan** ( -{"Torkestân"}-) – umumen Orta Asiyanı temsil ete. Türkistan adınıñ manası "Türkleriniñ yeri" ve bugün Orta Asiya içünde aytıla çünki çoqu Orta Asiya devletleri türk temirli. Qazahistan, Özbekistan, Türkmenistan, Qırğızistan ve Şarqiy Türkistan, ama Moğolistan Tacikistan ve Afğanistan türk temirli olmağanı içün olarnı çoqu zaman saymaylar, faqat sayğanlarıda tapıla. Moğolistannıñ Altay dağlarından Hazar deñizine, Qazahistandan Afğanistanğa uzana.

## Başqa manalar

Qazahistanda şeer olğan Türkistan içün bu saife qarañız: Türkistan (şeer)
Qazahistanda vilâyet olğan Türkistan içün bu saifege qarañız: Türkistan vilâyeti
Oğuz tilleri

**Oğuz tilleri** – Türkiy tillerine kirgen bir til gruppası.

*Belli bir taqımğa kirmegen tiller
Becenek tili*, Salar tili

***Ğarbiy Oğuz tilleri**
Azerbaycan tili, Ğağauz tili, Osmanlı tili*, Türk tili, Urum tili¹, Qırımtatar tili¹

***Şarqiy Oğuz tilleri**
Horasan Türkiy tili, Türkmen tili

***Cenübiy Oğuz tilleri**
Afşar tili, Qaşqay tili

İzaat: *ölü tiller

1. Önemli bilgi: Urum tili ve Qırımtatar tili Qıpçaq tillerinede sayıla.
Türkistan Muhtar Ükümeti

**Türkistan Muhtar Ükümeti** – Türkistanda qurulğan, ŞSCB qarşı olğan bir devlet. Bugün Orta Asiya devletlerni içine ala, eskiden ŞSCB qarşı birlik olğan türkiy halqlar edi.
Oğur tilleri

**Oğur tilleri** ya da **Bulğar tilleri** – Türkiy tillerge ait olğan bir til gruppası.

*Çuvaş tili (yaşağan tek bir oğur tili)
*Hazar tili*
*Hun tili*
*Türkiy Avar tili*
*Türkiy Bulğar tili*
*Tabğaç tili* (tartışmalı: moğol tilleri)

İzaat: *ölü tiller
Harezmşahlar Devleti

**Harezmşahlar Devleti** ya da **Harezmşahlar** ( -{Hārezmşāhiyān}-) – Harezm bölgesinde qurulğan tarihiy bir devlet. Qutbeddin Muhammed tarafından qurulğan ve Cengiz Hannıñ qurduğı Ulu moğol devleti tarafından yoq etilgen. Harezmşahlar
ve Rum sultanlığınıñ 1230 yılında ettikleri Yassi Çemen cenkinden soñ devlet bayağı zayıflağan ve 1231'de Celâleddin Harezmşah ölgen soñ devlet yoq olğan.
Andreyevka (Mişke rayonı)

**Andreyevka** () - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Mişke rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 43 kişi.
Miyeke rayonı

**Miyeke rayonı** (, ) - Rusiyeniñ Başqırtistande bir rayondır.
## Meskün yerleri
* 2-ci Miyekebaş
* Ebiş
* Ayıt
* Aqyar
* Alekseyevka
* Andreyevka
* Anâsevo
* Baytimirovo
* Bayazitovo
* Bikkulovo
* Bogdanovo
* Bolşiye Karkalı
* Verhotsenko
* Dneprovka
* Dubrovka
* Yenebey-Ursayevo
* Yerlıkovo
* Zaypekul
* Zidigan
* Zildârovo
* Ziriklı
* Ziriklıkul
* İlçigulovo
* İslamgulovo
* İhtisad
* Qamışlı
* Kanbekovo
* Karan-Kunkas
* Karışevo
* Kaçeganovo
* Kaşkarovo
* Keken-Vasilyevka
* Kirgiz-Miyaki
* Kojay-Semönovka
* Komsomolskiy
* Krıknarat
* Kultay-Karan
* Kul-Kunkas
* Kurmanaybaş
* Kızıl-Çişma
* Maksimovka
* Malıye Gaynı
* Malıye Karkalı
* Mayak
* Meneuztamak
* Miyakitamak
* Narıstau
* Nikolayevka
* Nikolskoye
* Yañı Alekseyevka
* Yañı Mihaylovka
* Yañı Nikolayevka
* Yañı Födorovka
* Novıye İşlı
* Novıye Karamalı
* Novıye Omelniki
* Novıy Mir
* Petropavlovka
* Rassvet
* Rjanovka
* Rodnikovka
* Russkoye Ursayevo
* Sadovıy
* Satayevo
* Satıyevo
* Safarovo
* Sergeyevka
* Smorodinovka
* Sofiyevka
* Starıye Balgazı
* Sukkul-Mihaylovka
* Tamyan-Taymas
* Taukay-Gayna
* Timâşevo
* Tukmak-Çişma
* Tuksanbayevo
* Tuyaş
* Umanka
* Örnek
* Urşak
* Urşakbaşkaramalı
* Uspeh
* Uyazıbaşevo
* Çayka
* Çetırbaş
* Çirâştamak
* Çişmı
* Çiyale
* Çulpan
* Çurayevo
* Çâtay-Burzân
* Şatmantamak
* Şatra
* Yaşasen
* Yaşelkul
* Yaşlâr

## İhtar
2-ci Miyekebaş

**2-ci Miyekebaş** () - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Miyeke rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 56 kişi.
Nuriman rayonı

**Nuriman rayonı** (, ) - Rusiyeniñ Başqırtistande bir rayondır.
## Meskün yerleri
* Baygildino
* Baykal
* Baş-Şidı
* Bikmurzino
* Bolşetenkaşevo
* Bolşiye Şidı
* Verhnekirovskiy
* Voznesenskiy
* Gizâtovo
* Erkinlik
* İstrikovo
* İşmuratovo
* Kaznataş
* Kargino
* Kirovka
* Bedeyçişme
* Qızılyar
* Qızıl Çişme
* Kuşkulevo
* Qızıl Baryav
* Malotenkaşevo
* Malıye Şidı
* Nikolskoye
* Nemisler
* Novobedeyevo
* Novobirüçevo
* Novoisayevo
* Novokulevo
* Novıy Subay
* Nur
* Pavlovka
* Pervomaysk
* Puşkino
* Râtuş
* Sarva
* Sargayazovo
* Satlıq
* Starobedeyevo
* Eski Börüç
* Staroisayevo
* Starokulevo
* Starıy Biyaz
* Tirâkle
* Ukarlino
* Orman
* Ustye Yaman-Yelgi
* Ust-Saldıbaş
* Uyankul
* Çandar
* Çuraşevo
* Yurmaş
* Yaman-Port

## İhtar
Rusiyeniñ Ukrainağa açıq istilâsı (2022)

**Rusiyeniñ Ukrainağa açıq istilâsı** — Rusiye tarafından Ukrainağa 2022-ci sene fevraliñ 24 Ukraina tabi memleket yapmaq maqsadınen başlanğan açıq arbiy tecavuz. Rusiye 2014-ci senede Ukrainağa qarşı cenk başladı, ama bu sefer RF cenkte iştirak etüvni gizlemey ve şimdiki Ukraina üç cebede öz serbestlik ve mustaqillik içün cenkleşe.

## Ayrica baqiniz
* Turan Batalyonı
* Qırım
* Donetsk Halq Cumhuriyeti

## İhtar
Baygildino (Başqırtistan)

**Baygildino** () - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Nuriman rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 432 kişi.
Serdar Berdimuhamedov

**Serdar Berdimuhamedov** () – Türkmenistannıñ prezidenti (2022-bugün). Gurbangulı Berdimuhammedovnıñ oğludır.
Kesertki

**Kesertki** () – pullu, çoqu zaman kiçkene bir ayvan. 6000-den ziyade türü tapıla, çoqularnıñ boyları bir qaç santimetr arasında, faqat komodo ejderi adlı türleri 3 metrge qadar uzay.
Sterlibaş rayonı

**Sterlibaş rayonı** (, ) - Rusiyeniñ Başqırtistande bir rayondır.
## Meskün yerleri
* Aydarali
* Aytuvğan
* Akçişma
* Emir
* Artühovka
* Baimovo
* Bakeyevo
* Bankovka
* Bahça
* Borisovka
* Buzat
* Bulaj
* Bulâk
* Verhneşakarovo
* Verhniy Allaguvat
* Verhniy Gulüm
* Galey-Buzat
* Gumbazı
* Dmitriyevka
* Yelimbetovo
* İbrakayevo
* İvanovka
* Kabakuş
* Karaguş
* Karamalı-Buzat
* Karanayevo
* Karayar
* Kordon Lesnoy
* Korneyevka
* Kuganakbaş
* Kundrâk
* Kızıl-Yar
* Lugavuşka
* Maksütovo
* Malıy Buzat
* Murtaza
* Mustafino
* Muhametdaminovo
* Nijneibrayevo
* Nijneşakarovo
* Nijniye Karamalı
* Nijniy Allaguvat
* Nikolskoye
* Yañı İvanovka
* Yañı Nikolayevka
* Yañı Qalqaş
* Novıy Mir
* Oktâbrevka
* Pervomayskiy
* Pokrovka
* Rayevka
* Rodionovka
* Saraysino
* Sarı-Yelga
* Sergeyevka
* Starolübino
* Eski Qalqaş
* Sterlibaş
* Tabulda
* Turmayevo
* Tâter-Araslanovo
* Tâterbaş
* Ümütbay
* Uçugan-Asanovo
* Halikeyevo
* Çegodayevka
* Yumaguzino
* Yangurça
* Yaşerganovo

## İhtar
Sterlibaş

**Sterlibaş** () - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ bir köy. Sterlibaş rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 5930 kişi.
Cuçi Han

**Cuçi Han** ya da **Cüçi Han**  – Cengiz Hannıñ büyük oğlı, Uluğ Ulus onıñ sülâlesi nen devam etken.

## İhtar
Sterlitamaq rayonı

**Sterlitamaq rayonı** (, ) - Rusiyeniñ Başqırtistande bir rayondır.
## Meskün yerleri
* Abdrahman
* Aygulevo
* Alatana
* Alğa
* Asavo-Zubovo
* Aşqazar
* Ayuvcı
* Bayraq
* Begenâş
* Belskoye
* Berözovka
* Bogolübovka
* Bolşoye Aksakovo
* Bolşoy Kuganak
* Buguruslanovka
* Burikazganovo
* Valentinovskiy
* Vasilyevka
* Vedenovka
* Vedernikovskiy
* Verhniye Uslı
* Vesölıy
* Vladimirovka
* Vostoçnıy
* Grigoryevka
* Dergaçevka
* Yeslevskiy
* Zabelskoye
* Zagorodnıy
* Zalivnoy
* Zolotonoşka
* İşparsovo
* Kazadayevka
* Kantükovka
* Qırmısqalı
* Kateninovskiy
* Kononovskiy
* Konstantino-Aleksandrovka
* Konstantinogradovka
* Kosâkovka
* Krasnoarmeyskaya
* Kuzminovka
* Qunaqbay
* Kuçerbayevo
* Latıpovka
* Lübovka
* Maksimovka
* Maksütovo
* Mariinskiy
* Markovskiy
* Marşanovka
* Maryevka
* Matveyevka
* Mikrükovka
* Mihaylovka
* Muravey
* Murdaşevo
* Naumovka
* Nijniye Uslı
* Nikolayevka (Alataninskiy)
* Nikolayevka (Nikolayevskiy)
* Novaya Vasilyevka
* Novaya Otradovka
* Novoabdrahmanovo
* Novoaleşkino
* Novoye Barâtino
* Novomukatovka
* Yañı Nikolayevka
* Novonikolayevskiy
* Novofedorovskoye
* Novıy Krasnoyar
* Ozerkovka
* Oktâbrskoye
* Pervomayskoye
* Petrovka
* Petropavlovka
* Podlesnoye
* Pokrovka (Kuganakskiy)
* Pokrovka (Naumovskiy)
* Pokrovka-Ozerki
* Pomrâskino
* Preobrajenovka
* Ranniy Rassvet
* Roşçinskiy
* Rıbkinskiy
* Râzanovka
* Sadovka
* Saratovka
* Severnaya
* Sokolovka
* Solovyovka
* Spasskoye
* Staroye Barâtino
* Strelkovka
* Sungur
* Talalayevka
* Talaçevo
* Taneyevka
* Türüşlâ
* Uslıbaş
* Ust-Zigan
* Fedoro-Petrovka
* Hripunovskiy
* Çerkassı
* Çuvaşskiy Kuganak
* Çulpan
* Çurtan
* Şihanı
* Yujnıy
* Yuraktau
* Yablunovka

## İhtar
Yanvar 28

**Yanvar 28** ya da *[[qara qış ayı]]nıñ 28. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 28. künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 337 (uzun yıllarda - 338) kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
*

## Doğumlar

* 1841 — Vasiliy Klüçevskiy, rus kökenli Rusiye imperiyası tarihçısı.
* 1896 — Lazar Antsi-Polovskiy, sovet aktör, kino rejissörı ve stsenaristı.
* 1942 — Borıs Kuçer, sovet ve ukrain siyasetçisi.

## Ölümler

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Yanvar 30

**Yanvar 30** ya da *[[qara qış ayı]]nıñ 30. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 30. künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 335 (uzun yıllarda - 336) kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
*

## Doğumlar

* 1882 — Franklin Ruzvelt, amerikalı siyasetçi, AQŞnıñ 32-nci prezidenti (1933-1945). 
* 1886 — Aleksandr Drankov, Rusiye imperiyası kino rejissörı.
* 1923 — Leonid Gayday, sovet ve rus kino rejissörı ve stsenaristı.
* 1948 — Akira Yosino, yaponiyalı himiyacı.

## Ölümler

* 1948 — Mohandas Gandi, indistanlı devlet ve siyasiy erbabı, milliy qaramanıdır.
* 1968 — Lazar Antsi-Polovskiy, sovet aktör, kino rejissörı ve stsenaristı.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Yanvar 31

**Yanvar 31** ya da *[[qara qış ayı]]nıñ 31. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 31. künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 334 (uzun yıllarda - 335) kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
*

## Doğumlar

* 1797 — Frants Şubert, avstriyalı bestekârı, muzıkada romantizmniñ temelcilerinden biri . 
* 1985 — Oxxxymiron, rusiyeli hip-hop icracı.

## Ölümler

* 1964 — Viktor Eysımont, sovet kino rejissörı ve stsenaristı.
* 1967 — Adolf Minkin, sovet kino rejissörı ve stsenaristı.
* 1976 — Abdulla Dermenci, qırımtatar yazıcısı.
* 2023 — Qadriye Nurmambet, romanyalı advokat, qırımtatar milliy dürkicisi, folklor yırcısı.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Dobrucatatar tili

**Dobrucatatar tili**, **Bucaqtatar tili**, **Dobruca şivesi** ya da **Calpaq qırımtatarca**, qırımtatar tiliniñ bir şivesi, çöl şivesine yaqın. Dobrucada, Bucaqta ve Türkiyede yaşağan qırımtatarlar qonuşa.

## Farq
Qırımda laf etilgen çöl şivesinden bir qaç farqı bar. Meselâ, ç→ş deñişimi bar (içün = işün, çöl = şöl, içimlik = işimlik v.b.), aynı zamanda daa çoq f→p deñişimi tapıla (Fil = Pil, faqat = paqat, laf = lap v.b.) ve bazı sözlerde u→o deñişimi bar (bu = bo, bunıñ = bonıñ v.b.).

## Alt şiveler
Dobrucada tatar tili üç parçağa ayırıla:

***Dobruca Noğaycası** – Tulça ve Köstenceden uzaq yaqlarda qonuşula..

***Dobruca Tatarcası** – Köstencede ve etrafında qonuşula.

***Dobruca Tatçası** – Dobriçte ve etrafında qonuşula.

## Elifbe
*Esas maqale: [[Dobruca tatar elifbesi]]

[[Romaniya]]nıñ [[Dobruca]] regionında yaşağan [[qırımtatarlar]] biraz başqa bir elifbe qullanalar. 1956 senesi [[Romaniya]]da [[qırımtatarlar]] şimdikinden daa farqlı bir elifbe qullanadı. Bu elifbe o zamanda qırımtatarlarğa mektepte üretiledi. O eski elifbede şu arfler tapıladı:<br/> *'-{A a, Á á, B b, Č č, D d, E e, F f, G g, Ğ ğ, H h, I i, Í í, Î î, J j, K k, L l, M m, N n, Ñ ñ, O o, Ó ó, P p, R r, S s, Ș ș, T t, Ț ț, U u, Ú ú, V v, W w, Y y, Z z}-**.

Şimdiki qullanılğan elifbeden qırımda qullanılğan elifbeden farqlı olaraq **Ĭ ĭ** ve **W w** arfleri bar, **-{Ğ ğ}-** ve **-{Q q}-** arifleri yoq. Soñki yılları [[Dobruca]] tatarlarınıñ bazıları da elifbemiz [[Qırım]]dakisine daa yaqın olsun dep **-{Ğ ğ}-** ve **-{Q q}-** ariflerini qullanalar.

[[Dobruca]]da şimdi qullanılğan elifbe ([[UDTTMR]] tarafından):<br/> **-{A a, B b, С c, Ç ç, D d, E e, F f, G g, Ğ ğ, H h, I ı, İ i, Ĭ ĭ, J j, K k, Q q, L l, M m, N n, Ñ ñ, O o, Ö ö, P p, R r, S s, Ş ş, T t, U u, Ü ü, V v, W w, Y y, Z z}-**.

* **ĭ** arfi qısqa [ɪ] sesi içün qullanıla: -{''bĭrĭnşĭ'', ''tĭlĭmĭz'', **i**}- arfi uzun [-{i}-] içün: -{''faiz'', ''ciddiy''}- (Qırımda em uzun [-{i}-], em qısqa [ɪ] **-{i}-** arfinen işaretlene: -{''birinci'', ''tilimiz'', ''faiz'', ''ciddiy''}-). 

* **w** arfi [w] sesi içün qullanıla: -{''aluw'', ''qawğa''}-, **-{v}-** arfi [-{v}-] içün: -{''vulkan''}- (Qırımda em [-{v}-], em [w] **-{v}-*' arfinen işaretlene: -{*aluv*, *qavğa*, *vulkan''}-).

Taner Murat başqa elifbelerde qullanğan. Onıñ qullanğanı latin elifbesi Bukarest Universitetinden edi, Á, Ç, Ğ, Ñ,  Î, Í, Ó, Ş, Ú ariflerini içere edi. Ve kiril elifbesini  Ә, Җ, І, Ң, Ө, Ү, Ў ariflerinen qullanğan. Birde eski Türk yazuvı ve Arap-Fars elifbesini ڭ arifinen qullanğan.

## Daa baqıñız
* Dobrucatatar elifbesi
* Dobrucatatar grammatikası

## Tış bağlantılar
*-{Romanian Tatar language communication in the multicultural space}- 
*-{THE TURKISH LANGUAGE SPOKEN BY THE TURK-TATAR COMMUNITY LIVING IN ROMANIA}- 
*-{As an Extra Small Language Romanian Tatar Turkish}-

## Menbalar
Fevral 1

**Fevral 1** ya da *[[kiçik ay]]ınıñ 1. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 32. künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 333 (uzun yıllarda - 334) kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
* 1991 — USSRnıñ Yuqarı Şurası, Sovet Birliginiñ Nazirler Şurası tarafından 1987 s. üküm etilgen, Qırımda qırımtatar halq vekillerini qayd etmekniñ sıñırlavını lâğu etti.

## Doğumlar

* 1931 — Boris Yeltsin, Rusiyeniñ prezidenti (1991-1999).
* 1935 — Rayyet Abdullayev, iqtisatçı alim, ilimler doktorı, professor, Qırım ilimler akademiyasınıñ azası.

## Ölümler

* 1971 — Amet-Han Sultan, qırımtatar arbiy uçucısı, II Cian cenki iştirakçisi, Şuralar Birliginiñ eki defa qaramanı.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Dugong

**Dugong** – deñizde yaşağan, boyları 2.7 metrge, 250-300 kg ağırlıqqa saip olğan bir memeli balıq ayvanıdır. Dugong piçimliler gruppasındadır.
Doppi

**Doppi** – bir başlıq. En çoq Türkistanda yaşağan halqlar tarafından qullanıla, ama başqa türkiy halqlar arasında da meşurdır. Özbekistan, Şarqiy Türkistan ve Tacikistanda çoq taqqanlar tapıla.
Tübetey

**Tübetey** – bir başlıq. Orta Asiyada ve türkiy halqlar arasında çoq taqıla. Qırımtatar kültürniñ bir parçasıdır. Doppi denilgen piçimide bardır.

## Resimler

File:Тебетей.jpg|Qırğız tübeteyi "tebetey"
File:Crimean Tatar hat - Tubeteika.jpg|Qırımtatar tübeteyi.
File:Топу.jpg|Başqa qırğız tübeteyi "topu"
File:Tajik Tubeteika-4.jpg|Özbek doppi tübeteysi
Abdrahman (Sterlitamaq rayonı)

**Abdrahman** () - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Sterlitamaq rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 260 kişi.
Ayuvcı

**Ayuvcı** (, ) - Rusiyede, Başqırtistan Cumhuriyetiniñ Sterlitamaq rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 297 kişi.