Yapay Aql Siyasetleri

= Yapay Aql Siyasetleri =
**Yapay aql siyaseti** — bu, yapay aql (YA) esasındaki sistemlerni inkişaf ettirme, qullanma ve bahalendirme işlerini düzenlegen qanuniy, normativ ve etik prensipler toplamasıdır. Bu siyasiyetler, devlet, hususiy ve beynəlxalq sektorlarda insan aqqlarını qorumaq, mesuliyetlilikni ve şeffaflıqnı temin etmek içün qullanıla.

## AQŞ'daki qanunçılıq
Amerika Birleşik Devletleri’nde yapay aqlnıñ qullanılışı qısmen bar olan vatandaşlıq aqqları ve ayrımcılıqqa qarşı qanunlar ile düzenlene. 1964 senesindeki Civil Rights Act’ınıñ VII bölügü, işe alma jarayanında ayrımcılıqnı yasqlaya ve bu, avtomatlaştırılğan sistemlerge de qollanıla. Bu qanunnıñ avtomatlaşdırılğan sistemlerge dair tatbiqı EEOC tarafından yapılğan şerhlere esaslanğan.

Amerikalı Engelliler Qanunu (ADA) sanal texnologiyalarnıñ erişilebilir olmasını temin ete, bunğa YA sistemleri de kirer. YA ADA’da açıq qayd etilmegen olsa da, şayet erişimni çetileştirirse, ADA çerçevsine kirer.

Affordable Care Act’ınıñ 1557 bölügü sağlık hizmetlerinde ayrımcılıqnı yasqlaya ve bu, YA qullanılışı içün de geçerlidir. YA qullanması bu qanun tarafından toqtan toqtan qayd etilmegen olsa da, şayet sağlıkta ayrımcılıqqa sebep olursa, bu qanunnıñ çerçevsine kirer. HTI-1 regülasyonı ise sağlıkta YA texnologiyaları içün şeffaflıq ve interoparabel oluv şartlarını qoyar.

## Ştat seviyesindeki qanunlar
Amerika’daki bazı ştatlarda YA’nı düzenlegen qanunlar kabul etilgen:

* Virginia HB 747 — yüksek riskli YA sistemleri içün risk idaresini talep ete.
* Colorado SB24-205 — zararlı algoritmlerge qarşı iste'malcilerniñ qorunmasını temin ete.
* California SB 942 — YA sistemleri hakkında şeffaflıq şartlarını qoyar.

## Mahalliy siyasiyet
New York şeerinde NYC Local Law 144 — işe alma jarayanlarında qullanılağan avtomatlaşdırılğan sistemler içün yıllıq tarafsızlıq denetimini şart koşar.

## Standartlar ve yo’l göstericiler
FDA YA’nı qullanğan tibbi texnologiyalar içün yönergeler berer.

AQŞ Milliy Standartlar ve Texnologiyalar Institutu (NIST) YA risklerini idare etmek içün AI Risk Management Framework (AI RMF)’ni hazirlağan.

ISO/IEC 42001:2023 beynəlxalq seviyedeki YA idaresi standartı olaraq qabul etile ve mahkemelerde "ticari bakımından makul gayret" delili olaraq qullanıla.

## Beynelxalq qanunçılıq
Avropa İttifaqı 2024 senesinde AI Act’nı qabullandı. Bu qanun YA sistemleriniñ kategorilerge bölünmesini, şeffaflıqnı ve kontrolni temin ete. Bu regülasyon 2025 senesinden etap etap yürürlükke kirer.

Kanada’da AIDA (Artificial Intelligence and Data Act) layihesi YA sistemleriniñ qullanılmasını ve şexsiy malümatnıñ qorunmasını düzenlemege yöneliktir.

## Siyasiyetlerniñ yerine getirilmesi
YA siyasiyetlerine riayet etmek içün teşkilatlar tarafından bir sıra tedbirler qullanıla. Bunlar arasında algoritmlerge dair müstakil auditler, etik komitelerniñ qurulması, YA sistemleriniñ qullanılması aqqında raporlar ve standartlarğa muafiqlik sertifikatları bar.

Bazı şirketler iç siyasiy çerçeveler (AI governance frameworks) yaratıp algoritmlerniñ tasarımı, testlenmesi ve qullanılması içün esas qaydalar belirley. Bu qaydalar arasında tarafsızlıq, şeffaflıq, malümat qoruması ve mesuliyet prinsiplere esaslanğan siyasiyetler yer alır.

Şirketler ayrıca dış ekspertlerni ya da müstakil teşkilatlarnı YA sistemleriniñ hüquqiy ve etik qaidelergede uygunluğunu denetlemege celp ete.

## Qar. bakınız

* Yapay aql
* Yapay aql etikası
* Avtomatlaştırılğan qarar qabul etüv

## Menbeler

Категорія:Yapay aql Категорія:Qanun ve texnologiya Категорія:Texnologik regülasyon Категорія:Etik texnologiyalar