Ğalıç Qarayları

**Ğalıç qarayları —** Ğalıçta XIII–XVI-ncı asırdan XX-ncı asırnıñ ortasına qadar bar olğan sabıq Qaray cemaatı. Bugün Qaray soqağı ve Qaray tarihı ve medeniyeti müzeyi qaldı.

## Tarih

### Peyda oluv
Qaraylarnıñ Ğalıçta peyda oluvınıñ doğru vaqtı belli degil. Üç esas nazariye bar: XVI-ncı asırnıñ başında Osmanlı Devletinden köçüv, kinaz Vitautas tarafından köçürilüv, ya da 1246 senesi qıral Danılo Ğalıtskıy ve Batı Han arasındaki anlaşmağa köre 80 aileniñ yerleştirilüvi . Tedqiqatçı Boğdan Yanuş (1912) Ğalıç cemaatını bölgeniñ eñ eski Qaray cemiyeti olaraq belledi.

### [[Jeç Pospolita]] (1578–1772)
1578 senesi qıral Ştefan Batoriy Ğalıç qaraylarına yerleşüv imtiyazını berdi. 1640 senesi Qudus qantorı David Hazan, yerli Qaraylar ibranini añlamağanını ve "tatar" tilinde laf etkenini qayd etti . 1747 senesi Qaray soqağında 19 Qaray ailesi yaşay edi.

Hazan vazifesi Ha-Maşbir ailesinde nesilden-nesilge keçe edi (1802 senesine qadar), onıñ temelcisi Derajnâdan Yosıp edi.

### [[Avstriya-Macaristan]] (1772–1918)
1787 senesiniñ fermanına köre Qaraylar slavân soyadlarını (Novahovıç, Leonovıç, Abrağamovıç ve ilâhre) qabul ettiler, bu ise olarnı başqa bölgelerniñ türkiy adları ve soyadlarınen olğan Qaraylarından farq ete edi.

Devirnıñ meşur hazanları:

* **Abrağam ben Levi-Leonovıç** — maarifçi, halqınıñ tarihınen meraqlana edi, onıñ Rusiye İmperiyasındaki Qaraylarnen munasebetleri bar edi.
* **Yosıf Leonovıç** (1851–1867) — Qaraylarğa tek tibbiy qısımlarda hızmet etme aqqı qazandı (1869 senesinden)

1896 senesi cemaatta 192 kişi bar edi. Birinci Cian cenki büyük zarar ketirdi: rusiyeliler tarafından kenasa çaypaluvı (1914), holera qırğınlığı (1915), Alman askerleri tarafından evlerniñ yoq etilüvi (1916).

### Lehistan (1918–1939)

1919 senesi Ğalıçta tahminen 150 Qaray yaşay edi. Esas meşğuliyetleri: topraq mülkiyeti, çiftçilik, devlet hızmeti.

1927 senesi Ğalıç cemaatı Qaray diniy birligine qoşuldı ve Qaray qurultayını qabul etti . Hazan İsaak Abrağamovıç yolbaşçılıq yapqan diniy mektep çalışa edi.

### Sovet devri (1939–1991)
Qaraylarnıñ deyudeizatsiyası ve türkiy kimligi olarnı Holokosttan qurtardı. Ekinci Cian cenkinden soñ 24 Qaray Poloniyağa köçti, 11 — Litvaniya cemaatlarına qoşuldı.

1940–1950 seneleri 40–50 kişi qaldı. Diniy faaliyet sovet ükmü tarafından sıñırlandı .

## Medeniy miras

### Kenasa

İlk kenasa XVI-ncı asırdan belli. 1836 senesi Levi-Leonovıçnıñ teşebbüsinen yañı kenasa quruldı (eski kenasa 1830 senesi yandı). 1959 senesi ibadetler yasaqlandı, bina anbar olaraq qullanıldı. 1986 senesi 9 qatlı bina qurulsın dep, kenasa yıqıldı. Mihrap Kezlevdeki Kiçik kenasağa berildi, başqa şeyler — müzeyge.

### Qaray mezarlığı
Qaray mezarlığı Dnisterniñ oñ yalısında Lukva özeniniñ ağzı yanında yerleşken. Eñ eski baştaşlar XVIII-inci asırnıñ ortası tarihlı. 2000 senesiniñ malümatına köre, 219 mezar ve 50 eski baştaş saqlandı, olarda qaray timsalâtı bar: Tora tacı, qırılğan terek, sığın, eki avuç, yedi qollu şamdan, David yıldızı, arslan .

### Qaray tarihı ve medeniyeti müzeyi
2004 senesi Qaray tarihı ve medeniyeti müzeyi "Eski Ğalıç" qoruğınıñ filialı olaraq tesis etildi. Bu üç zallı sergi:

# **Birinci zal** — ibadet şeyler: diniy kitaplar, kenasa edevatı, hazannıñ namaz şalı
# **Ekinci zal** — XX-nci asırnıñ tarihı, şahsiy vesiqalar, merasim eşyaları
# **Üçünci zal** — Qaraylarnıñ dünyada yerleşmesi.

## Qaydlar