open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dekabr 30

**Dekabr 30** ya da *[[Aralıq ayı]]nıñ 30.cı künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 364. (uzun yıllarda — 365.) künü. Yılnıñ soñuna qadar 1 kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
*

## Doğumlar

* 1865 — Redyard Kipling, britaniyalı yazıcı.
* 1894 — Eduard İoganson, rus kino rejissörı.
* 1936 — Fevzi Bilâlov, qırımtatar yırcısı, Qaytarma ansambliniñ bediiy reberi.
* 1980 — Mihail Razvojayev, rus siyasetçisi.

## Ölümler

* 2013 — Yuriy Şvıröv, rus kino rejissörı.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Dekabr 31

**Dekabr 31** ya da *[[Aralıq ayı]]nıñ 31.cı künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 365. (uzun yıllarda — 366.) künü. Yılnıñ soñuna qadar 0 kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
*

## Doğumlar

* 1491 — Jak Kartye, breton asıllı frenk deñiz seyaatçısı.
* 1869 — Anri Matiss, frenk ressamı, eykelcisi, grafikacısı, ameliy sanatınıñ ustası.
* 1935 — Selman bin Abdülâziz es-Saud, Saudiy Arabistannıñ maligi (qıralı).
* 1979 — Andriy Hlıvnük, ukrain çalğıcı, yırcısı ve yır sözleriniñ müellifi.

## Ölümler

* 1981 — Yefim Dzigan, rus kino rejissörı.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Fevral 7

**Fevral 7** ya da *[[kiçik ay]]ınıñ 7. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 38. künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 327 (uzun yıllarda - 328) kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
*

## Doğumlar

* 1812 — Çarlz Dikens, britan ingliz yazıcısı, belli bir siyasiy teşviqatçı .
* 1927 — Vladimir Pekar, sovet kino rejissörı.
* 1967 — Nikolaye Çukı, romaniyalı siyasetçi, baş naziri (2021-2023).

## Ölümler

* 1920 — Aleksandr Qolçaq, Rusiye İmperiyası arbiy ve siyaset erbabı, alim-okeanografçı, qutup tetqiqatçısı, Beyaz areketniñ başı.
* 1968 — İvan Pıryev, sovet kino rejissörı.
* 2022 — Borıs Deyç, ukrainalı siyasetçi, Qırım Muhtar Cumhuriyetinıñ Devlet Şurasınıñ reisi (2002-2006).

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Dekabr 28

**Dekabr 28** ya da *[[Aralıq ayı]]nıñ 28.cı künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 362. (uzun yıllarda — 363.) künü. Yılnıñ soñuna qadar 3 kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri

## Vaqialar

## Doğumlar

* 1856 — Vudro Vilson, amerikalı siyasetçi, AQŞnıñ 27-nci prezidenti (1913-1921).
* 1896 — Aleksandr Maçeret, rus kino rejissörı.
* 1903 — Mihail Kalatozov, rus kino rejissörı.
* 1904 — Sergey Yutkeviç, rus kino rejissörı.
* 1904 — Yuliy Hmelnitskiy, rus kino rejissörı.

## Ölümler

* 1973 — Aleksandr Rou, rus kino rejissörı.
* 1980 — Aleksandra Snejko-Blotskaya, rus kino rejissörı.
* 1984 — Konstantin Yerşov, rus kino rejissörı.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Fevral 9

**Fevral 9** ya da *[[kiçik ay]]ınıñ 9. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 40. künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 325 (uzun yıllarda - 326) kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
*

## Doğumlar

* 1874 — Vsevolod Meyerhold, rus ve sovet kino rejissörı.
* 1895 — Födor Otsep, rus ve amerikan kino rejissörı.
* 1933 — Aleksandr Şeyn, sovet ve rus kino rejissörı.

## Ölümler

* 1881 — Födor Dostoyevskiy, Rusiye İmperiyasınıñ  rus yazıcısı.
* 1983 — Zinaida Brumberg, sovet kino rejissörı.
* 1984 — Yuriy Andropov, sovet diplomat ve siyasetçi.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Starıy Bobrık

**Starıy Bobrık** () — Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Horoşiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 453 kişi.
Fevral 11

**Fevral 11** ya da *[[kiçik ay]]ınıñ 11. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 42. künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 323 (uzun yıllarda - 324) kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
* 1990 — Qırım vilâyet icra komiteti qırımtatarlarğa topraq damartıları berilüvni yasaq etmek qararını qabul etti.

## Doğumlar

* 1881 — Abibulla Odabaş, qırımtatar kökenli sovet yazıcı ve medeniyet erbabı.
* 1899 — Aleksandr Andriyevskiy, sovet kino rejissörı.
* 1911 — Memet Abselâmov, ressam.
* 1937 — Ayşe Seitmuratova, qırımtatar kökenli sovet tarihçi, dissident ve uquq qorçalayıcı, AQŞ jurnalist ve cemaat erbabı.
* 1953 — İsmet Veliullayev, ressam.
* 1972 — İzzet Ablâzov,  yırcı, bestekâr, ressam, qırımtatar folklor eserlerniñ toplayıcısı.

## Ölümler

* 1948 — Sergey Eyzenşteyn, sovet kino rejissörı.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Fevral 12

**Fevral 12** ya da *[[kiçik ay]]ınıñ 12. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 43. künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 322 (uzun yıllarda - 323) kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*Myanmar – Birlik künü

* Memleketara:
** Darvin künü
** Halqara balalar künü (2002 senesi fevral 12-den başlap – Qızıl el künü aktsiyası)
** Katolik kilisesinde hatıra ve bayram künlerini böyle adamlar qayd eteler:
** Aziz Benedikt Aniana (benediktin)
** Mubarek Gumbelina (rafiqa)
** Aziz Meletiy (Antiohiya patriarhı) 1990 s.
** Abitenli Aziz Saturnin ve arqadaşları (şeitler)

## Vaqialar
* 1991 — Yuqarı Şura tarafından Qırım Muhtar Sovet Respublikasını USSRniñ terkibinde ğayrıdan tiklemek boyunca qanun qabul etildi.
* 1998 — Ukrayinanıñ Yuqarı Şurası "Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası vekilleri saylavları boyunca" Qanunını qabul etti ve Qırım parlamentine nevbetten tış saylavlar keçirilüvini ilân etti.

## Doğumlar

* 1809 — Çarlz Darvin, inqqiyat nazariyesini yaratqan ve tabiiy saylav esaslarını teklif etken britan alimi.
* 1916 — İsmail Memetov, Ekinci cian cenki iştirakçisi, birinci ve dünyada yekâne belorus-qırımtatar luğatınıñ tertipçisi.
* 1925 — Kerim Çabanov, qırımtatar milliy areket iştirakçisi.
* 1936 — Gülşad Celâlova, qırımtatar milliy areket iştirakçisi.
* 1927 — Veniamin Dorman, sovet kino rejissörı.

## Ölümler

* 1954 — Dziga Vertov, sovet kino rejissörı.
* 1981 — Lev Atamanov, sovet kino rejissörı.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Fevral 13

**Fevral 13** ya da *[[kiçik ay]]ınıñ 13. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 44. künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 321 (uzun yıllarda - 322) kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
* 2001 — Qırım Muhtar Cumhuriyeti Nazirler Şurası «QMC-nde çeşit konfessiyalar arasındaki munasebetlerni eyileştirüv ceetten bazı tedbirler keçirilmesi aqqında Qarar»ını tasdıqladı.

## Doğumlar

* 1909 — Viktor İvanov, sovet kino rejissörı.
* 1916 — Saide Arifova, II Cian cenkindeki nemse işğali vaqtında 89 yeudi balasını qurtarğan qırımtatar qadını.
* 1933 — Refat Çaylaq, cemaat erbabı, qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçisi.
* 1937 — Zaur İbragimov, grafik ressam.
* 1960 — Sergiy Tigipko, Ukraina maliye ve siyaset erbabı.

## Ölümler

* 1883 — Rihard Vagner, alman bestekârı, dirijorı, muzıka nazariyecisi ve yazıcısı.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Fevral 6

**Fevral 6** ya da *[[kiçik ay]]ınıñ 6. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 37. künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 328 (uzun yıllarda - 329) kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
*

## Doğumlar

* 1281 — I Orhan, Osmanlı Devletiniñ ekinci padişahı.
* 1894 — Mihail Çiaureli, sovet kino rejissörı.
* 1909 — Fatma Yazıcıyeva, oca, qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçisi.
* 1911 — Ronald Reygan, amerikan siyasetçi, AQŞnıñ 40-inci prezidenti.
* 1946 — Viktor Semenov, Ukrainalı siyasetçi.

## Ölümler

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Fevral 8

**Fevral 8** ya da *[[kiçik ay]]ınıñ 8. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 39. künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 326 (uzun yıllarda - 327) kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
*

## Doğumlar

* 1873 — Pötr Çardınin, rus ve sovet kino rejissörı.
* 1900 — İvan İvanov-Vano, sovet kino rejissörı.

## Ölümler

* 1676 — Aleksey Mihail oğlu, Rusiye çarlığı ükümdarı.
* 1725 — I Petro, Rusiye İmperiyasınıñ çarı ve imperatorı.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Fevral 14

**Fevral 14** ya da *[[kiçik ay]]ınıñ 14. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 45. künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 320 (uzun yıllarda - 321) kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
*

## Doğumlar

* 1483 — Babur Zahiretdin Muhammed, Baburiyler devletiniñ qurucusı.
* 1901 — Amdi Giraybay, qırımtatar şairi.
* 1929 — Anatoliy Bobrovskiy, sovet ve rus kino rejissörı.
* 1931 — Nuri Mustafayev, din erbabı, 1995–1999 ss. devamında Qırım musulmanlarnıñ Müftisi olğan.

## Ölümler

* 1779 — Ceyms Kuk, britan keşfiyatçı, deñizci ve tedqiqatçısı.
* 1969 — Vladimir Kaplunovskiy, sovet kino rejissörı.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Fevral 17

**Fevral 17** ya da *[[kiçik ay]]ınıñ 17. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 48. künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 317 (uzun yıllarda - 318) kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
*

## Doğumlar

## Ölümler

* 1450 — Sejong, Hangul elifbesini ettirgen Kore qralı.
* 1673 — Molyer, frenk yazıcı, dramaturg ve aktörı.
* 1856 — Haynrih Gayne, pruss ve frenk alman şairi.
* 1942 — Yevgeniy Çervâkov, sovet aktör, kino rejissörı, stsenarist.
* 1943 — Konstantin Bogayevskiy, rus ve sovet ressamı.
* 1992 — Mambet Ablâlimov, sovet ve ukrain qırımtatar şairi. 
* 2002 — Lev Kulicanov, sovet  ve rus aktör, kino rejissörı, stsenarist ve siyasetçi.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Celâl Şengör

**Celâl Şengör** – Türkiyeli bir jeolojik bilim insanı. Dünyada coğrafiyada önde kelgen profesörlerden biri.

## İhtar
Terentsi

**Terentsi** () — Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Horoşiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 239 kişi.
Fevral 16

**Fevral 16** ya da *[[kiçik ay]]ınıñ 16. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 47. künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 318 (uzun yıllarda - 319) kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
*

## Doğumlar

* 1899 — Müstecip Ülküsal, cemaat erbabı, "Emel" mecmuasınıñ esasçısı ve neşircisi, publitsist.
* 1906 — Server Cetere, aktör, rejissör, dramaturg, Dağıstan ASSRniñ halq artisti (1955).
* 1920 — Mihail Şveytser, sovet ve rus kino rejissörı, stsenarist.
* 1937 — Ali-Riza Dağcı, qırımtatar milliy areketniñ iştirakçisi.

## Ölümler

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Fevral 19

**Fevral 19** ya da *[[kiçik ay]]ınıñ 19. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 50. künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 315 (uzun yıllarda - 316) kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
*1954 — RSFSR terkibindeki Qırım vilâyeti USSRniñ terkibine keçmesiniñ adliyeviy protsedurası başlandı.

## Doğumlar

* 1473 — Mikolay Kopernik, leh astronomiyacı, riyaziyatçı, fizikacı, diplomat, iqtisadiyatçı ve ekim.
* 1940 — Saparmırat Nıyazov, sovet Türkmen siyasetçisi; ilk Türkmenistan devlet başı.

## Ölümler

* 1989 — Aleksandr Medvedkin, sovet  kino rejissörı, stsenarist ve publitsist.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Fevral 20

**Fevral 20** ya da *[[kiçik ay]]ınıñ 20. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 51. künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 314 (uzun yıllarda - 315) kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
* 2014 — Qırım yarımadasınıñ Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilmesiniñ başlanuvı.

## Doğumlar

* 1928 — Eşref İbraim,  bala yazıcısı, şair.
* 1931 — Musa Mamut, qırımtatar milliy qaramanı.

## Ölümler

* 2019 — Kemal Karpat, Türkiyeli qırımtatar tarihçısı, Türk Tarih Kurumu şeref azası.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Fevral 18

**Fevral 18** ya da *[[kiçik ay]]ınıñ 18. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 49. künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 316 (uzun yıllarda - 317) kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
*

## Doğumlar

* 1745 — Alessandro Volta, italyan fizikacı, himiyacı ve fiziologı.
* 1906 — Yağya Qasımov,  qırımtatar milliy areketniñ iştirakçisi.
* 1908 — Aleksandr Zarhi, sovet ve rus kino rejissörı.
* 1937 — Şefiqa Konsul,  qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçisi.

## Ölümler

* 1405 — Aqsaq Temir,Orta Asiyalı türki serdar ve basqıncı.
* 1564 — Mikelancelo, italyan ressam, eykeltraş, mimar, şair ve yazıcısı.
* 2019 — Boris Yaşin, sovet  ve rus aktör, kino rejissörı ve stsenarist.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Fevral 21

**Fevral 21** ya da *[[kiçik ay]]ınıñ 21. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 52. künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 313 (uzun yıllarda - 314) kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
* Halqara tuvğan tili künü.

## Vaqialar
* 1784 — Rusiye Qırım Hanlığını yoq etip, topraqlarnı özüñe qoşqanından soñra, ІІ Yekaterina çıqarğan fermanına binaen, qırımtatar Aqyar adlı qasaba yerinde Sevastopol adlı qale qurulmaq qararı ilân etildi.

## Doğumlar

* 1905 — Lev Atamanov, sovet kino rejissörı.
* 1909 — Aleksandra Snejko-Blotskaya,sovet kino rejissörı.
* 1952 — Ayder Aliyev, qırımtatar eykeltraş ve grafikacı.
* 1968 — Gulnara Bekirova, qırımtatar tarihçısı, yazıcısı.
* 1977 — Dmitriy Ovsânnikov, rus siyasetçi.

## Ölümler

* 1967 — Yuriy Tariç, rus  aktör, sovet teatr ve kino rejissörı, stsenarist.
* 1987 — Petro Grıgorenko, ukrain kökenli sovet general-mayorı, aq qorçalayıcı.
* 2005 — Çerkez Ali, sovet ve ukrain qırımtatar şairi, ikâyecisi ve romancısı.
* 2010 — Vladimir Motıl, sovet ve rus teatr ve kino rejissörı, stsenarist.
* 2013 — Aleksey German, sovet ve rus kino rejissörı, aktör, stsenarist.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Fevral 22

**Fevral 22** ya da *[[kiçik ay]]ınıñ 22. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 53. künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 312 (uzun yıllarda - 313) kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
*

## Doğumlar

* 1732 — Corc Vaşington, Amerika Qoşma Ştatlarınıñ 1-inci prezidenti.
* 1985 — Konstantin Kotov, Rusiyeli muhalefet grajdan faaliyetçisi.

## Ölümler

* 1987 — Endi Vorhol, ukrain (lemka) aslı amerikan ressam.
* 1989 — Nadejda Koşeverova, sovet kino rejissörı, stsenarist.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Timarede türk petroglifleri

**Timerede Türk petroglifleri** veya **Timerede Türk qaya sanatı**, (Az: تیمره‌نین تۆرکجه داش یازمالاریٛ), (Fa: سنگ‌نگاره‌های ترکی تیمره), İranın Timere bölgesinde yerleşen tarixi bir bölgedir.

## Keşfetmesi
İran'ın yarı resmi haber ajansı İSNA'ya konuşan araştırmacı ve bilim adamı Muhammed Nasıriferd, Timere bölgesindeki taşlar üzerinde oyulan şekillerin 2500 yıl milâttan önceki eski Türklere ait olabileceğini ifade etti.
 
Nasıriferd, taşlardaki işaret ve çizimlerin bugünkü Türkiye ve Moğolistan'da da kullanıldığını kaydetti.
 
Türkiye'den bir araştırma grubunun Haziran ayında bölgeye gelerek konuyu inceleyeceği belirtildi.

## Qaynaqlar
Qırımtatar milliy areketiniñ teşkil etilmesi

**Qırımtatar Milliy Areketi Teşkilâtı** (OMAT) Sovet devriniñ Merkeziy teşebbüs gruppasınıñ varisi edi. Mustafa Cemilev başlığındaki gruppa qırımtatar vatandaşlıq aqları areketiniñ temin etilgen normalarını red etti; Qırımtatarlarnıñ sürgünligini ve marginalizatsiyasını leninci degerliklerden revizionist sapma dep sayğan Qırımtatar Milliy Areketinden farqlı olaraq, OMAT kommunizmge duşmanlıq kösterip, Qırım ASSRniñ tiklenüvini milliy reabilitatsiyanıñ esas komponenti dep saymay edi. Böyleliknen, gruppa ğarptan yardım aldı, onıñ azaları ise büyük sovet dissident gruppaları tarafından yardım aldılar. Şimdiki Qurultay ve Meclisniñ bir çoq azaları sabıq OMAT azalarıdır.

## Qaydlar
Torçın (Horoşiv rayonı)

**Torçın** () — Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Horoşiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 129 kişi.
Kamunyas

**Kamunyas** () — İspaniyanıñ Kastiliya-La-Mança muhtar cemiyetindeki Toledo vilâyetindeki belediye ve şeerçik.

## Tarih
Roma ve soñra da arap yerleşüviniñ alâmetleri mevcut. Arheologik araştırmalar vaqtında arasında yağlı lampalar, çölmek çanaqları ve bazı epigrafik qabir taşları tapıldı. İspan-roma yerleşüvleri Las-Varas, Palio ve Lerma rayonlarında, em de ispan-roma ve arap barlığınen belli olğan Los-Vilyares de Almaen adlı bölgede qayd etilgen.

Rekonkistadan soñ onıñ ğayrıdan yerleştirilmesi tahminen 1276 senesi San-Huan ordeni tarafından yapıldı. Kamunyas XVI asırnıñ ortalarına qadar Konsuegrağa bağlıkiçik bir köy edi. 1557 senesi aprelniñ 5-nde Avstriya printsessası Joanna (qardaşı II. Felipe olmağanda qırallıqta üküm sürgen) oña villazgo imtiyazını berdi, aynı vaqıtta belediye devlet hazinesine 1 059 500 maravedi tölemek kerek edi. O vaqıtta Kamunâs şeerinde 160 mesken ve 800-ge yaqın sakin yaşay edi. XVIII asırdan başlap onıñ qorçalayıcısı Aziz Nikasiy oldı.

XIX asırnıñ başında fransız basqını olıp keçti, bu ise basqıncığa qarşı partizan bölüklerniñ peyda olmasına sebep oldı. Pirenei cenki vaqtında La-Mançada ve bütün merkeziy İspaniyada esas partizan yolbaşçılarından biri Tio Kamunâs o vaqıt köyde buluna edi.

Yıllar keçken soñ, liberal fikirlerge malik mırza Luis Vilyasenor i Lopes de la Oliva şeerniñ meri ola ve kilse ile çatışmalarğa kire (atta ruhaniyni quva).

Birinci İspaniya Cumhuriyeti devrinde Kanton inqilâbı başlana ve İspaniyanıñ çeşit yerlerinde kantonlar (İspaniya Federatsiyasında öz isteginen federatsiyalanğan mustaqil devletler) meydanğa kele. Eñ bellisi Kartahena kantonı edi, bu şeerçik de öz kantonını qurdu, amma o, bir qaç künden soñ tarqalıp, bir lâtife oldı.

## Eali

## İhtar
Madridejos

**Madridejos** ()— İspaniyanıñ Kastiliya-La-Mança muhtar cemiyetindeki Toledo vilâyetindeki münitsipalitet ve şeerçik.

## Eali

## İhtar
II Felipe

**II Filipp**, **İspaniyada** «**Filipp** **Prudent**» olaraq belli, (Valyadolid, 1527 senesi mayıs 21 — San Lorenzo de El Escorial, 1598 senesi sentâbr 13), 1556 senesi yanvar 15-ten başlap  İspaniyanıñ, 1580-den başlap Portugaliyanıñ, 1554 senesinden başlap 1598 senesi ölümüne qadar Neapol ve Sitsiliyanıñ qıralı edi. O, aynı vaqıtta 1554 senesi qıraliçe I Mary ile evlengen soñ 1558 senesi qıraliçeniñ ölümüe qadar İngiltere ve İrlandiyanıñ da *iure uxoris* qıralı oldı. Soñra , 1540 senesinden başlap o, Milan gertsogı oldı.1555 senesinden başlap ise Felemenkniñ on yedi vilâyetiniñ efendisi oldı.

İmperator V Karl ve Portugaliyalı İzabellanıñ oğlu Filipp 1556 senesi babasınıñ İspaniya imperiyasını miras aldı, 1580 senesi ise hanedan inqirazından soñ Portugaliya tahtına oturdı. II Filippniñ devrinde İspaniya eñ küçlü devletlerden biri oldı, bu devirni İspaniyanıñ Altın devri dep adlandıralar. Lâkin onıñ ükümdarlığı vaqtında maddiy inqirazlar da oldı, devlet 1557, 1560, 1569, 1575 ve 1596 seneleri defoltqa oğradı. Bu, başqa şeylernen beraber, Felemenkniñ mustaqilligine ve 1581 seneleri Birleşken Vilâyetler Cumhuriyetiniñ qurulmasına yol aça. 1584 senesi Filipp El-Eskorial sarayınınıñ qurucılığını bitire.

Büyük coğrafik keşfiyatlarğa ve doğru ilimlerniñ - matematika, coğrafiya, kosmografiya, deñiz müendisligi, arbiy işlerniñ inkişafına isse qoştı. O, sanatnıñ, hususan edebiyat ve muzıkanıñ imayecisi edi. Avropada ilk matematik akademiyanıñ temelini qoydı (1582 s.).

II Filipp yetmiş bir yaşında 1598 senesi sentâbr 13-te Madrid yanındaki San-Lorentso-de-El-Eskorial keşişhanesinde rak hastalığından vefat etti. 

Ölüminden soñ tarafdarları onı fazilet nümünesi olaraq, duşmanları ise soñ derece fanatik ve despot insan olaraq tasvir ete. Bu zıddiyetniñ sebepleri arasında onıñ öz areketleri de yer almaqta, çünki o, sağ olğanda tercimeialını bastırmağa yasaqlap, mektüplerini yoq ettire edi. 

Onıñ ükümdarlığı Atlantika ve Tınç okean boyunca dünya yüzüni araştıruv ve territorial kenişletüvnen belli oldı. II Filippnen İspaniya Qırallığı Avropada yetekçi devlet oldı ve eñ yüksek seviyesine çıqtı. İspaniya tarihta ilk kere belli olğan bütün qıtalarda topraq saibi oldı.  

## Atıflar
Fevral 23

**Fevral 23** ya da *[[kiçik ay]]ınıñ 23. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 54. künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 311 (uzun yıllarda - 312) kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
* 1919 —  er kün çıqqan "Millet" gazetasınıñ muarririyeti yoq etildi.
* 2014 —  Meclisniñ davetinen Noman Çelebicihan hatırasına bağışlanğan miting ötkerildi.

## Doğumlar

* 1895 — Pavel Petrov-Bıtov, sovet kino rejissörı, stsenarist.
* 1904 — Aleksandr Zguridi, sovet kino rejissörı, stsenarist.
* 1921 — Samson Samsonov, sovet kino rejissörı, stsenarist.
* 1930 —  Muhsim Osmanov, qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçisi.
* 1938 —  İzzet İzedinov, qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçisi. 
* 1940 —  İzzet Ablayev, ressam, quyumci, keramist. 
* 1954 — Viktor Yuşçenko, Ukrainanıñ üçünci prezidenti (2005-2010).
* 1960 — Naruhito, Yaponiyanıñ 126-ncı imperatorı.

## Ölümler

* 1821 — Con Kits, britaniyalı yazıcı.
* 1848 — Con Kvinsi Adams, AQŞnıñ 6-inci prezidenti (1817-1825).
* 1918 — Mihail Kazas, rus ressamı.
* 1918 — Noman Çelebicihan, qırımtatar şair, yazıcı, müfti, Qırım Halq Cumhuriyetiniñ ükümet reisi. 
* 1918 — Üsein Bolatuqov, qırımtatar yazıcı.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Fevral 24

**Fevral 24** ya da *[[kiçik ay]]ınıñ 24. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 55. künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 310 (uzun yıllarda - 311) kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
*

## Doğumlar

* 1304 — İbn Battuta, arap seyaatçısı.
* 1938 — Emil Amit, qırımtatar yazıcı.

## Ölümler

* 2007 — Ervin Ümerov, qırımtatar yazıcı. 
* 2015 — Aleksandr Şeyn, sovet ve rus kino rejissörı.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Fevral 25

**Fevral 25** ya da *[[kiçik ay]]ınıñ 25. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 56. künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 309 (uzun yıllarda - 310) kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
*

## Doğumlar

* 1871 — Lesâ Ukrayinka, ukrain yazıcı ve şairi.
* 1880 —  Abdureşit Mediyev,  cemaat erbabı, naşir, jurnalist ve pedagog. 
* 1910 — Pavel Kluşantsev, sovet ve rus kino rejissörı.
* 1921 — Roman Kaçanov, sovet ve rus kino rejissörı.

## Ölümler

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Fevral 26

**Fevral 26** ya da *[[kiçik ay]]ınıñ 26. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 57. künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 308 (uzun yıllarda - 309) kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
* 2014 —  Aqmescitte Meclis taraftan Ukrayina territorial birdemligine qoltutuv köstergen umummillet mitingi toplandı. 
* 2020 — Ukrayina prezident taraftan "Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarnıñ işğaline narazılıq kösterüv Künü aqqında" Qarar imzalandı.

## Doğumlar

* 1802 — Viktor Hügo, frenk yazıcı, dramaturg, şair, neşircisi ve cemaat erbabı.
* 1954 — Recep Tayyip Erdoğan, türk siyasetçisi, baş naziri ve prezidenti.

## Ölümler

* 1965 — Vladislav Stareviç, rus kino rejissörı.
* 1995 — Aleksey Korenev, sovet ve rus kino rejissörı.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Fevral 27

**Fevral 27** ya da *[[kiçik ay]]ınıñ 27. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 58. künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 307 (uzun yıllarda - 308) kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
* 1917 — Qırım musulman inqilâbiy komiteti meydanğa ketirildi.
* 2014 — rusiye arbiyleri Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurası ve Nazirler Şurasınıñ binalarını zapt ettiler.

## Doğumlar

* 1918 — Ayşe Dittanova, teatr aktrisası, Ukrayinada nam qazanğan artistka.

## Ölümler

* 1982 — Yuriy Yegorov, sovet aktör, kino rejissörı ve stsenarist.
* 2015 — Boris Nemtsov, Rusiye siyaset ve devlet erbabı.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Yagodınka Druga

**Yagodınka Druga** () — Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Horoşiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 66 kişi.
Fevral 28

**Fevral 28** ya da *[[kiçik ay]]ınıñ 28. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 59. künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 306 (uzun yıllarda - 307) kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
*

## Doğumlar

* 1893 — Vsevolod Pudovkin, sovet aktör, kino rejissörı ve stsenarist.
* 1896 — Moisey Levin, sovet kino rejissörı.
* 1902 —  İsmail Bulatov, Ekinci cian cenki iştirakçısı, general-mayor. 
* 1910 — Osman Amit, qırımtatar şairi.
* 1917 —  Bagaudin Ayedinov, muzıkacı, efsaneviy borazancı, pedagog.
* 1964 — Camolidin Abducaparov, qırımtatar kökenli sovet ve özbek şosse ayaqmaşna qoşucısı.
* 1991 — Evelina Mambetova, qırımtatar kökenli ukrain modeli.

## Ölümler

* 1976 — Alihan Töre, Şarqiy Türkistan Cumhuriyetiniñ qurucusı.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Mart 1

**Mart 1** ya da *[[saban ayı]]nıñ 1. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 60. (uzun yıllarda – 61.) künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 305 kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
* 2014 —  RF Devlet Duması V. Putinniñ Ukrayina topraqlarına Rusiye ordusınıñ kirsetilmesi aqqındaki teklifine qol tuttı.

## Doğumlar

* 1907 — Aleksandr Gintsburg, sovet kino rejissörı ve stsenarist.
* 1933 — İnessa Kovalevskaya, sovet kino rejissörı ve stsenarist.
* 1946 —  Mamut Çurlu, ressam, sanatşınas.
* 1994 — Justin Bieber, Kanadalı pop, zamaneviy R&B müzikcisi, oyunci ve müzik yazarı.

## Ölümler

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Mart 2

**Mart 2** ya da *[[saban ayı]]nıñ 2. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 61. (uzun yıllarda – 62.) künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 304 kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
* 1969 —  Qırımda, Acı Atman köyünde Qurban bayramı qutlandı.

## Doğumlar

* 1891 — Sergey Komarov, sovet kino aktörı, rejissörı ve stsenarist.
* 1913 — Ali Devletov, pedagog, qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçi.
* 1931 — Mihail Gorbaçov, sovet siyasetçisi, ŞSCBniñ birinci ve soñki prezidenti (1990-1991), Şuralar Birligi Kommunist Fırqasınıñ soñki baş kâtibi (1985-1991).

## Ölümler

* 1972 — Tatyana Lukaşeviç, sovet kino rejissörı ve stsenarist.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Mart 3

**Mart 3** ya da *[[saban ayı]]nıñ 3. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 62. (uzun yıllarda – 63.) künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 303 kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
* 1906 — "Alem-i nisvan" ("Qadınlar dünyası") mecmuasınıñ ilk sanı dünya yüzü kördi.
* 2011 — Aqmescitte Qırım müsülmanları diniy idaresiniñ ve Qırım -{crh-latn: MC; crh-cyrl: МДж}- Ükümetiniñ reberleri tantanalı tarzda Cuma Camisi inşaatınıñ temel taşını qoydılar.

## Doğumlar

* 1907 — Viktor Morgenştern, sovet kino rejissörı.
	
## Ölümler

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Alma Tarhan Camisi

**Alma Tarhan Camisi** - Qırım Muhtar Cumhuriyeti, Bağçasaray rayonı Bürlük köyünde camidir.&nbsp;

## Atıflar
Urmiya

**Urmiya** ya da **Urmiye** ya **Urmu** (Az: Urmiyə اورمیه , farsca: ارومیه), yerli halq arasında Urmu (Azerbaycanca: اورمو) — Urmiya uyezdiniñ ve Ğarbiy Azerbaycan vilâyetiniñ memuriy merkezi ve eñ büyük şeeri, İran (Cevheriy Azerbaycanda) Eñ qadimiy ve... Azerbaycanda eñ büyük şeerler, büyük medeniy ve diniy merkez, şeer İrannıñ Azerbaycan ve Türkiye sıñırları yanında yerleşken. Urmiya şeeri deñiz seviyesinden 1330 metr yükseklikte, Urmiya gölden ğarpqa 18 km uzaqlıqta yerleşken. Urmiya gölü dünyadaki eñ tuzlu göllerden biri olıp, şeerniñ şarqiy sıñırı boyunca sozula. Vilâyetniñ dağları onı Türkiye ve İraqtan ayıra. Urmiyada ava qışta suvuq, yazda ise yımşaq ve salqın ola.

## Qaynaqlar
Cevheriy Azerbaycan

**Cevheriy Azerbaycan** ya da **Güney Azerbaycan** (az: Güney Azərbaycan گونئی آذربایجان) ya da sadece Azerbaycan ya da, regionnıñ İranda yerleşkenine köre, İran Azerbaycanı olaraq da bellidir. İran İslâm Cumhuriyetiniñ şimaliy-ğarbiy qısmında yerleşken, İrak Cumhuriyeti, Türkiye Cumhuriyeti, Nahçivan Muhtar Cumhuriyeti, Ermenistan Cumhuriyeti ve Azerbaycan Cumhuriyetinen sıñırlanğan tarihiy region.

İran Azerbaycanı resmiy olaraq 4 memuriy territorial birlemge bölüne - ğarbiy Azerbaycan, şarqiy Azerbaycan, Ardabil, ve Zancan vilâyetleri. Bundan da ğayrı, Gilan vilâyetiniñ şimalinde yerleşken Astara uyezdi ve Kürdistan vilâyetiniñ şimaliy-şarqında yerleşken Bicar uyezdiniñ bir qısmı bazı tarihiy devirlerde cenübiy Azerbaycan topraqlarınıñ bir qısmı edi. Regionda esasen Azerbaycan Türkleri yaşaylar. Buña baqmadan, regionda kürd, ermeni, tat, taliş, aysor, fars azlıqları da yaşaylar.

## Qaynaqlar
Mart 4

**Mart 4** ya da *[[saban ayı]]nıñ 4. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 63. (uzun yıllarda – 64.) künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 302 kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
* 1917 — Aqmescitte qırımtatarlarnıñ mitingi olıp keçti.

## Doğumlar

* 1678 — Antonio Vivaldi, italyan bestekârı, kemanecisi ve katolik papazı.
* 1892 — Yevgeniy İvanov-Barkov, sovet kino rejissörı.
* 1905 — Ğafar Bulğanaqlı, şair, oca.
* 1968 — Kiriakos Mitsotakis, yunan siyasetcisi, baş naziri.

## Ölümler

* 1852 — Nikolay Gogol, rus yazıcısı.
* 2010 — Vladimir Çebotaröv, sovet ve rus kino rejissörı.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Mart 5

**Mart 5** ya da *[[saban ayı]]nıñ 5. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 64. (uzun yıllarda – 65.) künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 301 kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
* 1768 — Rusiye fitne uydurıp, Qırım hanlığı ve Osmanlı imperiyasına qarşı cenk başladı.
* 1879 — İsmail Gaprinskiy Bağçasaray şeer golovası olaraq saylandı
* 1988 — qırımtatarlar Qırımda qırımtatar balalarına nisbeten ırqçılıq munasebetinde olğan mektep ocasınıñ işten boşatılmasını talap etken miting ötkerdiler.

## Doğumlar

* 1919 — Riza Halid, şair, nesirci

## Ölümler

* 1827 — Alessandro Volta, italyan fizikacı, himiyacı ve fiziologı.
* 1953 — İosif Stalin, Rusiye İmperiyası gürci inqilâpçısı, bolşevik erbabı, ŞSCBniñ diktatorı.
* 1966 — Anna Ahmatova, rus şairi.
* 2023 — Şödzo Sasahara, yapon küreşçisi, olimpik altın medali saibi.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Znamyanka (Horoşiv rayonı)

**Znamyanka** () — Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Horoşiv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 190 kişi.
Leylâ Acametova

**Leylâ Acametova** – ukrain yengil atleti, qırımtatar asıllı. Yaz Paralimpik-2016 oyunlarınıñ çempionı ve ğalibi. Ukraina sport ustası namzeti. 1994 senesi Özbekistanda doğdı ve 1999 senesi qorantasınen beraber Qırımğa qayttı.

## Bağlantılar
* Qırımtatar çapıcısı paralimpik dünya çempionatında «altın» qazandı // Qırım.Aqiqat
Mart 6

**Mart 6** ya da *[[saban ayı]]nıñ 6. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 65. (uzun yıllarda – 66.) künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 300 kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
* 2014 — Qırım Muhtar Cumhu-riyetiniñ Yuqarı Şurası Ukrayina Anayasasınıñ ve qanunınıñ talaplarını bozğan alda “Umumqırım referendumını ötkerüv aqqında” Qarar qabul etti

## Doğumlar

* 1475 — Mikelancelo, italyan ressam, eykeltraş, mimar, şair ve yazıcısı.
* 1927 — Gabriel Garsia Markes, Kolumbiyalı yazıcı, jurnalist, naşir ve siyasiy erbap.

## Ölümler

* 1973 — Aleksandr Ptuşko, sovet kino rejissörı.
* 2022 — Pavlo Li, ukrain kino aktörı.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Mart 7

**Mart 7** ya da *[[saban ayı]]nıñ 7. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 66. (uzun yıllarda – 67.) künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 299 kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
*

## Doğumlar

## Ölümler

* 1987 — Yuriy Çulükin, sovet kino rejissörı, stsenarist.
* 1999 — Stenli Kubrik, amerikan kino rejissörı, stsenarist.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Çervonogranitne

**Çervonogranitne** () - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Horoşiv rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 534 kişi.
Bay Buğa Camisi

**Bay Buğa Camisi** - Qırım Muhtar Cumhuriyeti, Kefe rayonı Bay Buğa köyünde camidir.


Bay Buga 1.jpg
Bay Buga 3.jpg


## Bağlantılar
* Мечеть Байбугъа джамиси
Sevil Şaydeh

**Sevil Şaydeh** (doğğan **Cambek** ()) - qırımtatar asıllı Romaniya iqtisadçısı, devlet hızmetçisi ve siyasetçisi.

## Atıflar
Mart 8

**Mart 8** ya da *[[saban ayı]]nıñ 8. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 67. (uzun yıllarda – 68.) künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 298 kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
* Halqara qadınlar künü

## Vaqialar
*

## Doğumlar

* 1900 — Aleksandr Medvedkin, rus sovet kino rejissörı ve stsenarist.
* 1912 — Abdureim Reşidov, II Cian cenki uçucısı, Sovyetler Birliginiñ Qaramanı.
* 1926 — Grigoriy Kromanov, eston sovet kino rejissörı ve stsenarist.

## Ölümler

* 1930 — Vilyam Taft, amerikan siyasetçi, AQŞnıñ 27-nci prezidenti (1909-1913).
* 1998 — Oleg Nikolayevskiy, sovet ve rus kino aktörı, rejissör, stsenarist.
* 2008 — Volodımır Şayderov, ukrain siyasetçi.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Mart 9

**Mart 9** ya da *[[saban ayı]]nıñ 9. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 68. (uzun yıllarda – 69.) künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 297 kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
*

## Doğumlar

* 1906 — Aleksandr Rou, sovet kino rejissörı ve stsenarist.
* 1919 — Cengiz Dağcı, qırımtatar yazıcısı.
* 1934 — Yuriy Gagarin, ŞSCBniñ kosmonavt uçucısı.
* 1994 — Leylâ Acametova, qırımtatar asıllı ukrain yengil atlet.

## Ölümler

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Bilkı (Romaniv rayonı)

**Bilkı** () — Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Romaniv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 147 kişi (2001 senesi).
Çöllü qırımtatarlar

*Bu maqale *'qırımtatar halqınıñ -{A|crh-latn: subetnik; crh-cyrl: субэтник}- gruppası** aqqında. Kavkazda ve Qazaqstanda yaşağan noğay halqı aqqında malümat şu maqalede tapa bilesiñiz: [[Noğaylar]]''

**Noğaylar** (ecnebiy tillerdeki ilmiy edebiyatta **çöllü qırımtatarlar''' termini qullanıla) — qırımtatar halqınıñ üç subetnik gruppasından biri. Sürgünlikten evel Qırım çöllerde yaşağan ediler.
Selim Abdulakim

**Selim Abdulakim** (1886 - 1943 senesi martnıñ 28-de Köstence) Romaniya ilk qırımtatar advokat, siyasetçi, Romaniya parlamenti azası, Romaniyada tatar ve musulman türkler aqları içün faal edi.

## Atıflar
Zarema Trasinova

**Zarema Abdurahman qızı Trasinova** (1939 s. aralıq ayınıñ 17, Aqmescitte doğ.) — Qırımtatar grafikacı, kitap ressamı, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ nam qazanğan ressamı.

## Edebiyat
Denıs Çistikov

**Denıs Mıkolayovıç Çistikov** (1979 senesi mayısnıñ 31-inde doğdı) — ukrain devlet erbabı, Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Daimiy Vekiliniñ muavini (2022 senesi aprel ayından başlap) .

## Tercimeial
Denis bey Mıkolayiv şeerinde doğdı. 2001 senesi Lviv ticaret akademiyasınıñ uquq fakultetinde oquvnı bitirdi .  Arbiy hızmetini Aqmescitte Ukraina İçki işler nazirliginiñ içki orduları terkibinde keçirdi. Arbiy hızmetinden soñ UTH Milliy akademiyasında tasil aldı ve Telükesizlik hızmetiniñ operativ vazifelerinde çalıştı . Aynı zamanda Herson milliy tehnik universitetinde "Maliye" mahsuslığı boyunca aliy tasil aldı. 

2015 senesi Denis Çistikov Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciliginde  baş mesleatçı maqamında çalışıp başladı . 2016 senesi dekabr ayından 2022 senesi aprel ayına qadar vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiyası meseleleri nazirliginiñ Herson vilâyetindeki sektorınıñ müdiri olıp çalıştı . 2022 senesi 25 aprel künü, Ukraina Prezidenti Volodımır Zelenskiyniñ emirine binaen, Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Daimiy Vekili muavini olaraq tayin etildi . 

2024 senesi dekabr ayında hızmet vazifelerini sadıqlıqnen eda etkeni, ihtisaslılığı ve Ukraina milliy telükesizliginiñ pekitilüvine qoşqan emiyeti içün III derece  Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ nişanı medali ile mukâfatlandı . 

Kıyivde yaşay. Evli, qızı bar.

## İhtar
Sun Yatsen

**Sun Yatsen** (12 noyabr 1866 - 12 mart 1925) — Çin inqilâpçı ve siyasetçi. Çin Cumhuriyetiniñ qurucılarından biri.

## Atıflar
Romaniv rayonı

**Romaniv rayonı** () - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir sabıq rayondır. Şimdi Jıtomır rayonı  qısımı.

## Meskün yerleri
**[[Şeer şeklinde qasaba]]lar:**
* Bıkivka
* Mıropil
* Romaniv

**[[Köy]]ler:**
* Bartuha
* Bilkı
* Borâtın
* Bubnı
* Buldıçiv
* Çervoni Hatkı
* Dertka
* Godıha
* Golubın
* Gordiyivka
* Gremyaçe
* Gvizdârnâ
* Hıjıntsi
* Hımrıç
* İvanivşçına
* Jovtıy Brid
* Kamin
* Karvınivka
* Kolodâjne
* Korçivka
* Kostântınivka
* Lisna Rudnâ
* Mala Kozara
* Mala Tokarivka
* Mani
* Mejıriçka
* Mıkilsk
* Monastırok
* Nıvna
* Novohatkı
* Novoprutivka
* Oleksandrivka
* Olşanka
* Omılne
* Pavoloçka
* Peçanivka
* Pılıpo-Koşara
* Prutivka
* Razine
* Romanivka
* Sadkı
* Sarnivka
* Sınâva
* Sobolivka
* Stanislavivka
* Staroçudnivska Guta
* Şevçenka
* Suljınivka
* Teveliyivka
* Tovşça
* Tseberka
* Ulânivka
* Velıka Kozara
* Vıla
* Vilha
* Vrublivka
* Yablunivka
* Yagodınka
* Yasnogorod
* Zalujne

## İhtar
Mefküre Mollova

**Mefküre Mollova** (1927 senesi oraq ayınıñ 22-nde doğdı — 2009 senesi ilk yaz ayınıñ 27-nde vefat etti) — qırımtatar asıllı alim ve şair. Türkşınaslıq saasında doktorlıq disertatsiyasın qorçalağan Sofiya universitetiniñ profesorıdır.

## Tercimeial
Mefküre Mollova, 1927 senesi oraq ayınıñ 22-nde Romaniyanıñ Dobriç şeerinde (şimdi Bulğaristan) ocalıq yapqan qırımtatar muacirleriniñ qorantasında dünyağa keldi. Mefküreniñ doğğanından soñ anası çalışmağan, babası ise ocalıq yapqan, şu cümleden qızını da beşinci sınıfqa qadar "Nümüne" türk mektebinde ögretken. Bundan soñ, Mefküre eki yıl devamında Romaniya devlet mektebinde oqudı ve mında romen tilini mükemmelleştirdi ve frenk tilini ögrenmege başladı.

## Ocalıq ve ilmiy faaliyeti

### 1951—1961 seneleri
Mollova, ilmiy faaliyetine 1950 seneleri Bulğaristandaki başlanğıç ve kiçik türk mektepleri içün türk tili ve edebiyatından imlâ kitapları, derslikler ve ilâhre azırlağan bir müellifler ve ocalar taqımınıñ parçası olaraq başladı. Mollova, bu ilk yıllarda Türk tili sarfınıñ müelliflerinden biri ve biri-biri artında sekiz kere neşir etilgen edebiyat dersliginiñ müellifi oldı.

Mollova, 1952—1953 seneleri qısqa bir müddet devlet hızmetçisi olıp çalıştı, soñra Eylülcü Çocuk gazetiniñ muarririyetinde çalıştı ve 1953 senesi ilk qış ayında Sofiya universitetinde türkiy filologiya ihtisası üzre asistent vazifesini aldı — bu onıñ ocalıq ve ilmiy faaliyetiniñ başlanğıçı oldı.

## Şiiriy faaliyet
Mefküre Mollovanıñ ilk şiiri 1949 senesi "Yeni Işık" gazetinde Nesrin taqma adınen basılğan edi. Demet ve Kaynak kibi gazet ve mecmualarda şiirlerini  derc etmege devam etti. Mollova, 1964 senesi Bulğaristanda türk tilinde öz küçünen şiirler cıyıntığını neşir etip olğan ilk türk şairidir. Kitabına qoşulğan ilk şiir 1947 senesi yazılğan ve "Kolejde" adını taşıy.

## İhtar
Elmira Muratova

**Elmira Muratova** (1978 oktâbr 18, Samarqand) — qırımtatar siyasetşınas ve islâm mütehassısı.

## Bağlantılar
* Taisiya Kutuzova. «Devletniñ nezareti altında». Lvovda Qırımda musulmanlarnıñ ayatı aqqında lektsiya olıp keçti // Qırım.Aqiqat, 09 dekabr 2014
Vilha (Romaniv rayonı)

**Vilha** () — Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Romaniv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 454 kişi.
Fetislâm Abilov

**Anatoliy Abiloviç Abilov** (Qırım. Fetislâm Abil oğlu Abilov; 1915 mart 15, Cadra Şeyh Eli — 2005 avgust 15, Jukovskiy) — sovet arbiy, Sovet Birliginiñ Qaramanı (1990). 1941-1945 seneleri Alman-sovet cenkinde topçu bölükiniñ komandanı olaraq iştirak ettim.

## Bağlantılar
* Gülnara Bekirova. Qırım tarihınıñ saifeleri: «Şerefiñizge, podpolkovnik Abilov!» // Qırım.Aqiqat, 16 mart 2015
Şemsedinova Elmira

Şemsedinova Elmira (d. 1989  s. fevral 14, Kıyiv)  —  qırımtatar ressamı, boyama, zamanaviy sanat ve grafik yoñaluvlarında çalışmaqta. 2013 senesinden berli Ukrayina Milliy Ressamlar Birliginiñ âzasıdır.

## Tahsil
Milliy Boyama ve Mimarliq Akademiyasında, professor, akademik N. A. Storojenko ustahanesinde monumental sanat ve ma‘bed medeniyeti yoñaluvında oqudı
An-Nur Camisi (Dili)

**An-Nur Camisi** () - Şarqiy Timor, Dili, Alor köyünde bir camidir.

## İzaatlar


## Bağlantılar

* Mayoritas Agama Timor Leste adalah Katolik, Tapi Punya Masjid Bersejarah Ini, 'Rekam' Jejak Indonesia di Bumi Lorosae
Lala Mustafa Paşa Camisi (Famagusta)

**Lala Mustafa Paşa Camisi** - Şimaliy Qıbrız Türk Cumhuriyetindeki Magusa şeerinde eki eñ büyük camiden biridir. XIV asırda Aziz Nikolaus katedral katolik kilsesi olaraq quruldı, 1571 senesi camige çevirildi.

## Atıflar


## Bağlantılar
Keçe Qaybıç

**Keçe Qaybiç** (, ) - Rusiyeniñ Tataristan cumhuriyetinde Qaybıç rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 441 kişi.

## Tarih
Qazan hanlığı devrinde meydanğa keldi.

XVIII ve XIX asırnıñ birinci yarısında sakinler devlet köylüleri sınfına mensüp ediler. Bu devirde yaşağanlarnıñ esas zenaatları köy hocalığı ve tuvarcılıq edi.

XX asırnıñ başında köyde cami, medrese, yel ve 2 suv degirmeni, zavod ve 4 kiçik tükân çalışa edi. Köy kommunasınıñ topraq ayırması 1094 desâtina edi.

1920 senesi köy Qazan guberniyasınıñ Sviyaj rayonınıñ Quşman volostınıñ terkibinde edi. 1920 senesinden başlap TASSRniñ Sviyajsk kantonına kire. 1927 senesi fevral 14-ten Ulyankovskiyde, 1927 senesi avgust 1-den Kaybitskiyde, 1963 senesi fevral 1-den Buinskiyde, 1964 senesi mart 4-ten Apastovskiyde, 1991 senesi aprel 19-dan Kaybitskiy rayonlarında.

1958 senesi «Male Kaybitsı» kolhoz köyü Stalin adına kolhoznıñ terkibine kirdi (Bolşiye Kaybitsı köyü, Kuşmani), 1961 senesi kolhozınıñ adı «Pravda» dep deñiştirildi.

## Edebiyat

* Малые Кайбицы в Татарской энциклопедии // Tatarica. Татарская энциклопедия. Некоммерческий, научно-образовательный, культурно-просветительский проект : электр. изд. — 2023.
Kesik tüfek

**Kesik tüfek** — av tüfeginiñ bir çeşiti, onıñ namlusı daa qısqa.

Adet üzre uzunlığı 18 inç (46 sm) ola. Laqırdı tilindeki adına baqmadan, "uzun namlusı kesilgeninen yapılğan bir tüfek" degen manağa kelmey. Yani kesik tüfekler başından qısqa namlulı işlenip çıqarıla. Qısqa namlusı neticesinde olarnıñ ölçüleri kiçik ve ağırlıqları yengildir, şunıñ içün olarnı taşımaq qolay. 

Onıñ dizaynı silânı tar yerlerde idare etmege qolaylaştıra. Qısqa namluğa saip olğanı içün av tüfeginiñ magazin sığımlılığı daa az ola.
Bab er-Robb

**Bab er-Robb** () — Mağripteki Marakeş şeeriniñ on doquz qapısından biri, medeniy miras abidesidir. Muvahhidler devrinde, birinci nevbette halife Ebu Yusuf Yaqub al-Mansur devrinde qurulğan edi. Qapı şeerniñ cenübinde, Bab Agnau yanında buluna ve Amizmiz ve Asni qasabalarına doğru yolğa çıqa.

## Adınıñ peyda oluvı
Robb — incir meyvasından yapılğan alkogolli içimlik. O, Muvahhid, Marinid ve Saaditler zamanlarından berli içile edi. Onıñ tarqaluvını sıñırlamaq içün, bazı alimler onı yasaq etken fetvanı çıqardılar ve bu qapı yanında şeer tışında gizliden satmağa başladılar. Onıñ içün bu qapı içki adı ile bağlı oldı.

## İhtar
Mart 12

**Mart 12** ya da *[[saban ayı]]nıñ 12. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 71. (uzun yıllarda – 72.) künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 294 kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
*

## Doğumlar

* 1871 — İsmail Lömanov, türkşınas, oca, cemaat erbabı, Stalin rejiminiñ qurbanı.

## Ölümler

* 1593 — İbrahim el-Qırımıy, islâm alimi, tasavvuf erbabı, şair.

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Mart 13

**Mart 13** ya da *[[saban ayı]]nıñ 13. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 72. (uzun yıllarda – 73.) künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 293 kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
* 2014 — Ukrayina Anayasa Mahkemesi Qırım -{crh-latn: MC; crh-cyrl: МДж}- Yuqarı Şurasınıñ 06.03.2014 s. "Umumqırım referendumını ötkerüv aqqında" qararını anayasadan tış tanıdı.

## Doğumlar

* 1888 — Memet Nüzet, şair.
* 1936 — Seydamet Halibayev, milliy areket iştirakçisi.
* 1962 — Nadir Bekirov, qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçisi, Qırım -{crh-latn: MC; crh-cyrl: МДж}- Yuqarı Şurasınıñ deputatı (1994–1998).

## Ölümler

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Mart 10

**Mart 10** ya da *[[saban ayı]]nıñ 10. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 69. (uzun yıllarda – 70.) künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 296 kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
*

## Doğumlar

* 1959 — İsa Cemilev, ekim, qırımtatar halqı Qurultayınıñ V ve VI çağıruv vekili.

## Ölümler

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Mart 11

**Mart 11** ya da *[[saban ayı]]nıñ 11. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 70. (uzun yıllarda – 71.) künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 295 kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
* 2014 — Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen Qırımda Qırım -{crh-latn: MC; crh-cyrl: МДж}- Yuqarı Şurasınıñ qapalı toplaşuvda Ukrayina qanunını ve Anayasasını bozğan alda, Qırım -{crh-latn: MC; crh-cyrl: МДж}--niñ ve Aqyarnıñ müstaqilligi aqqında Deklaratsiya qabul etti.

## Doğumlar

* 1910 — Ğani Murad, aktör, rejissör, dramaturg.
* 1967 — Seyran Qurtcemil, ressam.

## Ölümler

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Mart 16

**Mart 16** ya da *[[saban ayı]]nıñ 16. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 75. (uzun yıllarda – 76.) künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 290 kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
* 1453 — Qırım hanlığınıñ esasçısı, birinci Qırım hanı Haci Geraynıñ saqlanğan ilk yarlığınıñ tarihı.

## Doğumlar

* 1909 — Yusuf Bolat, yazıcı, dramaturg, publitsist, terciman.
* 1953 — Muyedin Hayruddinov, qırımtatar etnopedagogikası ilmiy mektebiniñ esasçısı, pedagogika ilimleri doktorı, professor.

## Ölümler

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Mart 14

**Mart 14** ya da *[[saban ayı]]nıñ 14. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 73. (uzun yıllarda – 74.) künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 292 kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
*

## Vaqialar
*

## Doğumlar

* 1927 — Ali Alimov, horeograf, oyuncı, "Uçan-Suv" ve "Fidanlar" ansambliniñ esasçısı ve reberi.

## Ölümler

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Mart 15

**Mart 15** ya da *[[saban ayı]]nıñ 15. künü* — grigorian taqvimge köre seneniñ 74. (uzun yıllarda – 75.) künüdir. 

Yılnıñ soñuna qadar 291 kün qalmaqta. 

## Bayram ve hatıra künleri
* İslamofobiyağa qarşı halqara kureş künü

## Vaqialar
* 2014 — Meclis Ukrayina Yuqarı Radasına ve Ukrayina halqına muracaatta bulundı.
* 2014 — yarım adanıñ işğaline qarşı Aqmescitniñ merkeziy meydanına barışıq piketine çıqqan qırımtar Reşat Ametovnıñ cesedi tapıldı. Bu tınç eali arasında rus işğalcileri tarafından yapılğan birinci qurban edi.
* 2014 — Ukrayina Yuqarı Şurası Ukrayina Anayasa Mahkemesiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetinde maalliy referendum ötkerüv, şu cumleden Qırım -{crh-latn: MC; crh-cyrl: МДж}- Yuqarı Şurasınıñ Ukrayina Anayasasını bozması aqqındaki işi boyunca 2014 senesi saban 15-teki hülâsasına köre, VI çağıruv Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ vekaletini müddetinden evel toqtatmaq aqqında qarar qabul etti.

## Doğumlar

* 1915 — Fetislâm Abilov, Sovetler Birliginiñ Qaramanı, oqçu polkunıñ komandiri.

## Ölümler

## İzaatlar


## Bağlantılar

## Bularnı da baqıp çıqıñız
Golubın

**Golubın** () — Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde Romaniv rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 141 kişi.
Semih İpek

**Semih İpek** (7 mayıs 1990 doğğan) — türkiyeli muallim, tarihçı, şair ve **ozan** (an'anaviy Türkî şair ve sazcı). O, edebiyat, muzıka ve Türkî sözlü an’aneniñ saqlanıvı yönünden tanılğan, hususan **dombra** ve başqa halk aletlerine qızıqqan ve faaliyet köstergen sanatkâr olıp tanılmaqta.

## Erken devri ve ta’limatı
Semih İpek Erzurum şeerinde, Türkiya'da, Fahri ve Nervin İpek ailelerinde dünyaya keldi. O, yaşlığından mahalliy ozanlar ve halk an’aneleri vasıtasınen san’at ile tanış oldı. Türkî ve Türkistanlı **akın**larnıñ ilhamınen öz yaratıcı yoluna ayaq basqan edi.

## Faaliyetleri
İpek şiir yazıp, muzıka icra ete ve an’anaviy aletler — **dombra**, **şinkildek dombra**, **saz**, **şankobız** (çene qarmonı), ve türlü-türlü davul aletleri —nen çalaraq halq arasında çıkışlar yapmaqta. O, bir sıra memleketlerde konsertler bergen ve medeniy simpoziumlarnen iştirak etken. Şu vaqıt Azerbaycanda yaşap, Türkî edebiyat ve muzıka mirasını tanıtmağa çalışmaqta.

## Eserleri

### Kitapları
* ***Kiska (Bir Köy İncelemesi)***, Lambert Academic Publishing, 2018.
* ***Çoruh Ağzındaki Eski Kıpçakça Sözcükler*** (Süeda İpek ile birlikte), Lambert Academic Publishing, 2018.
* ***Erzurum'da Kafkas Muhacirleri***, Ritim Sanat Yayınları, 2021.

### Seçilgen maqaleler
* "Hem İsmen Hem Cismen Tanburun Kökeni", *Türk Yurdu*, İyül 2015.
* "Abay Kunanbayulı", *Erciyes Dergisi*, Sentâbr 2015.
* "Pamir'den Erzurum'a", *Beyazşehir Palandöken*, 2016.
* "Kadim Türk Sazı; Dombıra"
* "Gümüşhane’deki Bazı Köy Adlarıyla İlgili Görüşler", *Erciyes Dergisi*, 2015.
* "Bir Kazak Küyü: Aksak Kulan", *Anasay Dergisi*, Avgust 2017.
* "Türk Boy ve Oymaklarının adını taşıyan Kağızman Köyleri", *Serhat Kültür Dergisi*, 2015.
* "Kopuzdan Azerbaycan Sazına", *Azerbaijanology: Past, Present and Future* Simpoziyumu, 2015.
* "Derviş Paris’i Partladır" Filmine Parodi Açısından Bir Yaklaşım
* Milli Bir Duruş: Ebulfez Elçibey 
* "Bakü Atatürk Lisesi", *Türk Dünyası Tarih Dergisi*, 2023.

### Hikâyeler
* "Şeki Baklavası", *Ulduz Dergisi*, Mart 2016.
* "Papaq" (kulis.lent.az )

## Şahsiy hayatı
Semih İpek, **Saulet Alpısbayeva İpek** ile evlengen.

## Bqzı temaslar
* Ozan
* Akyn
* Dombra

## Qaynaqlar
Andrınki

**Andrınki** () - Rusiyeniñ Brânsk vilâyetinde Brasovo rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 0 kişi.